ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.2.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
श्रुतं मे महदाख्यानमिदं मतिमतांवर ॥ १३.२.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ! ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ମହାନ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଛି।
13.2.2
भूयस्तु श्रोतुमिच्छामि धर्मार्थसहितं नृप ।
कथ्यमानं त्वया किञ्चित्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.२.२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ କହିଥିବା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ସେହି କଥା ମୁଁ ପୁଣି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ତାହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
13.2.3
केन मृत्युर्गृहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जितः ।
इत्येतद्धर्ममाचक्ष्व तत्त्वेनापि च पार्थिव ॥ १३.२.३ ॥
କେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କଲେ? ହେ ପାର୍ଥିବ, ସେହି ଧର୍ମ ପ୍ରକୃତରେ କହନ୍ତୁ।
13.2.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथा मृत्यर्गृहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जितः ॥ १३.२.४ ॥
ଏହି ବିଷୟରେ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି, ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥ କିପରି ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କଲେ।
13.2.5
मनोः प्रजापते राजन्निक्ष्वाकुरभवत्सुतः ।
तस्य पुत्रशतं जज्ञे नृपतेः सूर्यवर्चसः ॥ १३.२.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମନୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶରେ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜାଙ୍କର ଶହେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
13.2.6
दशमस्तस्य पुत्रस्तु दशाश्वो नाम भारत ।
माहिष्मत्यामभूद्राजा धर्मात्मा सत्यविक्रमः ॥ १३.२.६ ॥
ହେ ଭାରତ, ତାଙ୍କର ଦଶମ ପୁତ୍ର ଦଶାଶ୍ୱ ନାମକ ଥିଲେ; ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ସେହି ରାଜା ମାହିଷ୍ମତୀରେ ହେଲେ।
13.2.7
दशाश्वस्य सुतस्त्वासीद्राजा परमधार्मिकः ।
सत्ये तपसि दाने च यस्य नित्यं रतं मनः ॥ १३.२.७ ॥
ଦଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତି ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ରମି ରହୁଥିଲା।
13.2.8
मदिराश्व इति ख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपतिः ।
धनुर्वेदे च वेदे च निरतो योऽभवत्सदा ॥ १३.२.८ ॥
ମଦିରାଶ୍ୱ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ସେହି ପୃଥିବୀପତି ସର୍ବଦା ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବେଦରେ ନିରତ ଥିଲେ।
13.2.9
मदिराश्वस्य पुत्रस्तु द्युतिमान्नाम पार्थिवः ।
महाभागो महातेजा महासत्वो महाबलः ॥ १३.२.९ ॥
ମଦିରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୟୁତିମାନ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହାବଳୀ ଥିଲେ।
13.2.10
पुत्रो द्युतिमतस्त्वासीद्राजा परमधार्मिकः ।
सर्वलोकेषु विख्यातः सुवीरो नाम नामतः।
धर्मात्मा कोशवांश्चापि देवराज इवापरः ॥ १३.२.१० ॥
ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବୀର ନାମକ ପରମ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସର୍ବଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଧର୍ମାତ୍ମା, କୋଷବାନ ଥିଲେ, ଯେମିତି ଅନ୍ୟ ଦେବରାଜ।
13.2.11
सुवीरस्य तु पुत्रोऽभूत्सर्वसङ्ग्रामदुर्जयः ।
दुर्जयो नाम विख्यातः सर्वशस्त्रभृतांवर ॥ १३.२.११ ॥
ସୁବୀରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରାମରେ ଅଜେୟ ଥିଲେ; ଦୁର୍ଜୟ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ସେ ସବୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
13.2.12
दुर्जयस्येन्द्रवपुषः पुत्रोऽग्निसदृशद्युतिः ।
दुर्योधनो नाम महान्राजा राजर्षिसत्तमः ॥ १३.२.१२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରସମ ଦେହଧାରୀ ଦୁର୍ଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନିସମ ତେଜ ଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନାମକ ମହାରାଜା ଥିଲେ; ସେ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
13.2.13
तस्येन्द्रसमवीर्यस्य सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
विषये वासवस्तस्य सम्यगेव प्रवर्षति ॥ १३.२.१३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ବି ପଛକୁ ନ ହଟୁଥିବା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭଲ ରୂପେ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
13.2.14
रत्नैर्धनैश्च पशुभिः सस्यैश्चापि पृथग्विधैः ।
नगरं विषयश्चास्य प्रतिपूर्णस्तदाऽभवत् ॥ १३.२.१४ ॥
ରତ୍ନ, ଧନ, ପଶୁ ଓ ନାନା ପ୍ରକାରର ଶସ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
13.2.15
न तस्य विषये चाभूत्कृपणो नापि दुर्गतः ।
व्याधितो वा कृशो वाऽपरि तस्मिन्नाभून्नरः क्वचित् ॥ १३.२.१५ ॥
ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କୃପଣ, ଦୁର୍ଗତିଗ୍ରସ୍ତ, ରୋଗୀ କିମ୍ବା କୃଶ କେହି ନ ଥିଲା; ସେହି ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଏପରି ଲୋକ ନ ଥିଲା।
13.2.16
सुदक्षिणो मधुरवागनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
धर्मात्मा चानृशंसश्च विक्रान्तोऽथाविकत्थनः ॥ १३.२.१६ ॥
ସେ ଉଦାର ଦକ୍ଷିଣା ଦେଉଥିଲେ, ମଧୁରଭାଷୀ, ଈର୍ଷାରହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦୟାଳୁ, ବିକ୍ରମୀ ଓ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା ନ କରୁଥିଲେ।
13.2.17
यज्वा च दान्तो मेधावी ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः ।
न चावमन्ता दाता च वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १३.२.१७ ॥
ସେ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ସଂଯମୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିମାନ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ, କାହାକୁ ଅବମାନନା ନ କରୁଥିବା, ଦାତା ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
13.2.18
तं नर्मदा देवनदी पुण्या शीतजला शिवा ।
चकमे पुरुषव्याघ्रं स्वेन भावेन भारत ॥ १३.२.१८ ॥
ହେ ଭାରତ! ପବିତ୍ର, ଶୀତଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବନଦୀ ନର୍ମଦା ନିଜ ଭାବରେ ସେହି ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରଙ୍କୁ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ) କାମନା କଲେ।
13.2.19
तस्यां जज्ञे तदा नद्यां कन्या राजीवलोचना ।
नाम्ना सुदर्शना राजन्रूपेण च सुदर्शना ॥ १३.२.१९ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ନଦୀରେ ପଦ୍ମନୟନା ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହେଲା; ହେ ରାଜନ୍, ତାର ନାମ ସୁଦର୍ଶନା, ଏବଂ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁଦର୍ଶନା ଥିଲା।
13.2.20
तादृग्रूपा न नारीषु भूतपूर्वा युधिष्ठिर ।
दुर्योधनसुता यादृगभवद्वरवर्णिनी ॥ १३.२.२० ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏପରି ରୂପବତୀ ନାରୀ ପୂର୍ବରୁ ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଥିଲା; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେହି ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟା ପରି।
13.2.21
तामग्निश्चकमे साक्षाद्राजकन्यां सुदर्शनाम् ।
स्वरूपं दीप्तिमत्कृत्वा शरदर्कसमद्युति ॥ १३.२.२१ ॥
ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷାତ୍ ସେହି ରାଜକନ୍ୟା ସୁଦର୍ଶନାଙ୍କୁ କାମନା କଲେ; ନିଜ ରୂପକୁ ଦୀପ୍ତିମନ୍ତ କରି, ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦ୍ୟୁତିରେ।
13.2.22
सा चाग्निशरणे राज्ञः शुश्रूषाकृतनिश्चया ।
नियुक्ता पितृसन्देशादारिराधयिषुः शिखिम् ॥ १३.२.२२ ॥
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଶରଣରେ ସେବାର ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପିତାଙ୍କ ସନ୍ଦେଶରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।
13.2.23
तस्या मनोहरं रूपं दृष्ट्वा देवो हुताशनः ।
मन्मथेन समादिष्टः पत्नीत्वे यतते मिथः ॥ १३.२.२३ ॥
ତାଙ୍କର ମନୋହର ରୂପ ଦେଖି ଦେବ ହୁତାଶନ ମନ୍ମଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପତ୍ନୀ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
13.2.24
भज मामनवद्याङ्गि कामात्कमललोचने ।
रम्भोरु मृगशावाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने ॥ १३.२.२४ ॥
ହେ ନିର୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗବତୀ, ପଦ୍ମନୟନା, କଦଳୀ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଊରୁବତୀ, ମୃଗଶାବକ ପରି ନୟନବତୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖବତୀ, କାମନାରେ ମୋତେ ସେବା କର।
13.2.25
भ्रूलताललितं कान्तमनङ्गो बाधते हि माम् ॥ १३.२.२५ ॥
ଭୁରୁଲତାର ଲୀଳାରେ ମନୋହର ହେ ପ୍ରିୟେ, ଅନଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ପୀଡ଼ିତ କରୁଛି।
13.2.26
ललाटं चन्द्ररेखाभं शिरोरुहविभूषितम् ।
दृष्ट्वा ते पत्रलेखान्तमनङ्गो बाधते भृशम् ॥ १३.२.२६ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରରେଖା ପରି ତୁମ ଲଲାଟ, କେଶରେ ଶୋଭିତ, ପତ୍ରରେଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖି ଅନଙ୍ଗ ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ିତ କରୁଛି।
13.2.27
बालातपेन तुलितं सस्वेदपुलकोद्गमम् ।
बिम्बाधरोष्ठवदनं विबुद्धमिव पङ्कजम्।
अतीव चारुविभ्रान्तं मदमावहते मम ॥ १३.२.२७ ॥
ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ଘାମ ଓ ରୋମାଞ୍ଚରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିମ୍ବଫଳ ପରି ଓଠ ଥିବା ମୁଖ, ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତ — ତାହା ମୋ ଭିତରେ ମଦ ଜାଗ୍ରତ କରେ।
13.2.28
दन्तप्रकाशनियता वाणी तव सुरक्षिता ।
ताम्रपल्लवसंकाशा जिह्वेयं मे मनोहरा ॥ १३.२.२८ ॥
ଦାନ୍ତର ପ୍ରକାଶରେ ସଂଯତ ତୁମ ବାଣୀ ଭଲ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ; ରକ୍ତିମ ନୂଆ ପଲ୍ଲବ ପରି ଏହି ଜିଭ ମୋ ମନ ହରଣ କରେ।
13.2.29
समाः स्निग्धाः सुजाताश्च सहिताश्च द्विजास्तव ।
द्विजप्रिये प्रसीदस्व भज मां सुभगा ह्यसि ॥ १३.२.२९ ॥
ତୁମ ଦାନ୍ତ ସମାନ, ଚିକଣ, ସୁଗଠିତ ଓ ପାଖାପାଖି ସଜ୍ଜିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜପ୍ରିୟେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ।
13.2.30
मनोज्ञं सुकृतापाङ्गं मुखं तव मनोहरम् ।
स्तनौ ते संहतौ भीरु हाराभरणभूषितौ ॥ १३.२.३० ॥
ତୁମ ମୁଖ ମନୋହର, ଆଖିର କୋଣ ସୁଗଠିତ; ହେ ଭୀରୁ, ତୁମ ସ୍ତନ ହାର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ପାଖାପାଖି ଅଛି।
13.2.31
पक्वबिल्वप्रतीकाशौ कर्कशौ सङ्गमक्षमौ ।
गम्भीरनाभिसुभगे भज मां वरवर्णिनि ॥ १३.२.३१ ॥
ପାଚିଲା ବେଲ ପରି, କଠିନ, ମିଳନ ଯୋଗ୍ୟ, ଗଭୀର ନାଭିରେ ସୁନ୍ଦର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣା, ମୋତେ ସ୍ୱୀକାର କର।
13.2.32
सैवमुक्ता विरहिते पावकेन महात्मना ।
ईषदाकम्पहृदया व्रीडिता वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.२.३२ ॥
ମହାତ୍ମା ଅଗ୍ନି ଏପରି କହିବାରୁ, ଟିକିଏ କମ୍ପିତ ହୃଦୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
13.2.33
नलु नाम कुलीनानां कन्यकानां विशेषतः ।
माता पिता प्रभवतः प्रदाने बान्धवाश्च ये ॥ १३.२.३३ ॥
କୁଳୀନ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ବିଶେଷତଃ, ମାତା, ପିତା ଏବଂ ଦାନ କରିବାର ଅଧିକାରୀ ବନ୍ଧୁମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଦାନର ଅଧିକାରୀ।
13.2.34
पाणिग्रहणमन्त्रैश्च हुते चैव विभावसौ ।
सतां मध्ये निविष्टायाः कन्यायाः शरणं पतिः ॥ १३.२.३४ ॥
ପାଣିଗ୍ରହଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲା ପରେ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା କନ୍ୟାର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ।
13.2.35
साऽहं नात्मवशा देव पितरं वरयस्व मे। ॥ १३.२.३५ ॥
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମାଗ।
13.2.36
अथ नातिचिराद्राजा कालाद्दुर्योधनस्तदा ।
यज्ञसम्भारनिपुणान्मन्त्रीनाहूय चोक्तवान्।
यज्ञं यक्ष्येऽहमिति वै सम्भारान्सम्भ्रियन्तु मे ॥ १३.२.३६ ॥
ଏହାପରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀରେ ନିପୁଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି; ମୋ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କର।"
13.2.37
ततः समाहिते तस्य यज्ञे ब्राह्मणसत्तमैः ।
विप्ररूपी हुतवहो नृपं कन्यामयाचत ॥ १३.२.३७ ॥
ତା'ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପଧାରୀ ହୁତବହ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ମାଗିଲେ।
13.2.38
न तु राजा प्रदानाय तस्मै भावमकल्पयत् ।
दरिद्रश्चासवर्णश्च ममायमिति पार्थिवः। ॥ १३.२.३८ ॥
କିନ୍ତୁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେବାର ଭାବ କଲେ ନାହିଁ; 'ଏ ଦରିଦ୍ର ଓ ମୋ ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣର ନୁହେଁ' ଏହା ଭାବି ସେ ଏପରି କଲେ।
13.2.39
इति तस्मै न वै कन्यां दित्सां चक्रे नराधिपः ।
अथ दीक्षामुपेतस्य यज्ञे तस्य महात्मनः।
आहितो हवनार्थाय वेद्यामग्निः प्रणश्यत ॥ १३.२.३९ ॥
ଏହିପରି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ଦୀକ୍ଷିତ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ହବନ ପାଇଁ ବେଦୀରେ ସ୍ଥାପିତ ଅଗ୍ନି ଲୁପ୍ତ ହେଲା।
13.2.40
ततः स भीतो नृपतिर्भृशं प्रव्यथितेन्द्रियः ।
मन्त्रिणो ब्राह्मणांश्चैव पप्रच्छ किमिदं भवेत्।
यज्ञे समिद्धो भगवान्नष्टो मे हव्यवाहनः ॥ १३.२.४० ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏ କଣ ହୋଇପାରେ? ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଲୁପ୍ତ ହେଲେ!'
13.2.41
सम्मन्त्रकुशलैस्तैस्तैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
ऋत्विग्भिर्मन्त्रकुशलैर्यज्यतां वा हुताशनः ॥ १३.२.४१ ॥
ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଓ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁତାଶନ ପୂଜିତ ହେଉ।
13.2.42
अथ ऋक्सामयजुषां ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
वेदतत्वार्थकुशलैस्ततः सोमपुरस्करैः ॥ १३.२.४२ ॥
ଏଥର ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥରେ କୁଶଳ, ସୋମକୁ ଆଗରେ ରଖୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
13.2.43
गुह्यैश्च नामभिः सर्वैराहूतो हव्यवाहनः ।
स्वरूपं दीप्तिमत्कृत्वा शरदर्कसमद्युतिः ॥ १३.२.४३ ॥
ଗୁହ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ନାମରେ ଆହୂତ ହୋଇ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି) ନିଜ ରୂପକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଶରତ୍ ଋତୁର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଥିଲା।
13.2.44
ततो महात्मा तानाह दहनो ब्राह्मणर्षभान् ।
वरयाम्यात्मनोऽर्थाय दुर्योधनसुतामिति ॥ १३.२.४४ ॥
ତେବେ ମହାତ୍ମା ଦହନ (ଅଗ୍ନି) ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ବରରୂପେ ମାଗୁଛି।"
13.2.45
ततस्ते कल्यमुत्थाय तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् ।
ब्राह्मणा विस्मिताः सर्वे यदुक्तं चित्रभानुना ॥ १३.२.४५ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନି) ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ଜଣାଇଲେ।
13.2.46
ततः स राजा तच्छ्रुत्वा वचनं ब्रह्मवादिनाम् ।
अवाप्य परमं हर्षं तथेति प्राह बुद्धिमान् ॥ १३.२.४६ ॥
ତେବେ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପରମ ହର୍ଷ ପାଇ କହିଲେ, "ସେପରି ହେଉ।"
13.2.47
अयाचत च तं शुल्कं भगवन्तं विभावसुम् ।
नित्यं सान्निध्यमिह ते चित्रभानो भवेदिति ॥ १३.२.४७ ॥
ଏବଂ ସେ ଭଗବାନ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ଶୁଳ୍କ ରୂପେ ମାଗିଲେ, "ହେ ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଏଠାରେ ତୁମର ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହୁ।"
13.2.48
तमाह भगवानग्निरेवमस्त्विति पार्थिवम् ।
ततः सान्निध्यमद्यापि माहिष्मत्यां विभावसोः
दृष्टं हि सहदेवेन दिशं विजयता च तत्। ॥ १३.२.४८ ॥
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସେପରି ହେଉ।" ତେଣୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାହିଷ୍ମତୀରେ ବିଭାବସୁଙ୍କର ସେହି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ ସହଦେବ ଦେଖିଥିଲେ।
13.2.49
ततस्तां समलङ्कृत्य कन्यामहतवाससम् ।
ददौ दुर्योधनो राजा पावकाय महात्मने ॥ १३.२.४९ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜାଯାଇଥିବା ସେହି କନ୍ୟାକୁ ମହାତ୍ମା ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
13.2.50
प्रतिजग्राह चाग्निस्तु राजकन्यां सुदर्शनाम् ।
विधिना वेददृष्टेन वसोर्धारामिवाध्वरे ॥ १३.२.५० ॥
ଅଗ୍ନି ରାଜକନ୍ୟା ସୁଦର୍ଶନାଙ୍କୁ ବେଦବିହିତ ବିଧିରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାହା ଯଜ୍ଞରେ ବସୁଙ୍କ ଧାରା ପରି ଥିଲା।
13.2.51
तस्या रूपेण शीलेन कुलेन वपुषा श्रिया ।
अभवत्प्रीतिमानग्निर्गर्भं चास्यां समादधे ॥ १३.२.५१ ॥
ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶୀଳ, କୁଳ, ଶରୀର ଓ ଶୋଭାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କଠାରେ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
13.2.52
तस्याः समभवत्पुत्रो नाम्नाऽग्नेयः सुदर्शनः ॥ १३.२.५२ ॥
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲା, ନାମ ଆଗ୍ନେୟ ସୁଦର୍ଶନ।
13.2.53
सुदर्शनस्तु रूपेण पूर्णेन्दुसदृशोपमः ।
शिशुरेवाध्यगात्सर्वं परं ब्रह्म सनातनम् ॥ १३.२.५३ ॥
ସୁଦର୍ଶନ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଥିଲେ; ଶିଶୁ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସନାତନ ପରବ୍ରହ୍ମର ସବୁକିଛି ଆୟତ୍ତ କଲେ।
13.2.54
अथौघवान्नाम नृपो नृगस्यासीत्पितामहः ।
तस्याप्योघवती कन्या पुत्रश्चौघरथोऽभवत् ॥ १३.२.५४ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ, ନୃଗଙ୍କ ପିତାମହ ଔଘବାନ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଔଘବତୀ ଓ ପୁତ୍ର ଔଘରଥ ଜନ୍ମିଲେ।
13.2.55
तामोघवान्ददौ तस्मै स्वयमोघवतीं सुताम् ।
सुदर्शनाय विदुषे भार्यार्थे देवरूपिणीम् ॥ १३.२.५५ ॥
ଓଘବାନ ନିଜେ ନିଜ କନ୍ୟା ଓଘବତୀଙ୍କୁ, ଦେବରୂପିଣୀ, ବିଦ୍ୱାନ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୂପେ ଦେଲେ।
13.2.56
स गृहस्थाश्रमरतस्तया सह सुदर्शनः ।
कुरुक्षेत्रेऽवसद्राजन्नोघवत्या समन्वितः ॥ १३.२.५६ ॥
ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ରମଣ କରୁଥିବା ସୁଦର୍ଶନ, ହେ ରାଜନ, ଓଘବତୀ ସହିତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କଲେ।
13.2.57
गृहस्थश्चावजेष्यामि मृत्युमित्येव स प्रभो ।
प्रतिज्ञामकरोद्धीमान्दीप्ततेजा विशाम्पते ॥ १३.२.५७ ॥
'ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିଣିବି' ଏହା ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୀପ୍ତତେଜା ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
13.2.58
तामेवौघवतीं राजन्स पावकसुतोऽब्रवीत् ।
अतिथेः प्रतिकूलं ते न कर्तव्यं कथञ्चन ॥ १३.२.५८ ॥
ହେ ରାଜନ, ସେହି ପାବକପୁତ୍ର ଓଘବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅତିଥିଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳ କିଛି ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କରିବ ନାହିଁ।'
13.2.59
येनयेन च तुष्येत नित्यमेव त्वयाऽतिथिः ।
अप्यात्मनः प्रदानेन न ते कार्या विचारणा ॥ १३.२.५९ ॥
ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି ସର୍ବଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଦାନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିଚାର କରିବ ନାହିଁ।
13.2.60
एतद्व्रतं मम सदा हृदि सम्परिवर्तते ।
गृहस्थानां च सुश्रोणि नातिथेर्विद्यते परम् ॥ १३.२.६० ॥
ହେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ, ଏହି ବ୍ରତ ସର୍ବଦା ମୋ ହୃଦୟରେ ଘୂରିବୁଲେ; ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଥିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
13.2.61
प्रमाणं यदि वामोरु वचस्ते मम शोभने ।
इदं वचनमव्यग्रा हृदि त्वं धारयेः सदा ॥ १३.२.६१ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର ଊରୁବିଶିଷ୍ଟା, ହେ ଶୋଭନା, ଯଦି ମୋ ବଚନ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ବଚନକୁ ତୁମେ ସଦା ଅବିଚଳ ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କର।
13.2.62
निष्क्रान्ते मयि कल्याणि तथा सन्निहितेऽनघे ।
नातिथिस्तेऽवमन्तव्यः प्रमाणं यद्यहं तव ॥ १३.२.६२ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ହେ ନିଷ୍ପାପା, ମୁଁ ବାହାରକୁ ଗଲେ ଓ ତୁମେ ପାଖରେ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅତିଥିକୁ ଅପମାନ କରିବ ନାହିଁ; ଯଦି ମୋ ବଚନ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ।
13.2.63
तमब्रवीदोघवती तथा मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
न मे त्वद्वचनात्किञ्चिन्न कर्तव्यं कथञ्चन ॥ १३.२.६३ ॥
ଓଘବତୀ ମସ୍ତକରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ: ତୁମ ବଚନରୁ ମୋର କିଛି ବି, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.2.64
जिगीषमाणस्तु गृहे तदा मृत्युः सुदर्शनम् ।
पृष्ठतोऽन्वगमद्राजन्रन्ध्रान्वेषी तदा सदा ॥ १३.२.६४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଘରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ଗଲା; ଛିଦ୍ର ଖୋଜୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଓ ସଦା।
13.2.65
इध्मार्थं तु गते तस्मिन्नग्रिपुत्रे सुदर्शने ।
अतिधिर्ब्राह्मणः श्रीमांस्तामाहौघवतीं तदा ॥ १३.२.६५ ॥
ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ସମିଧ ପାଇଁ ଯିବା ପରେ, ଜଣେ ଶ୍ରୀମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ସେତେବେଳେ ଓଘବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
13.2.66
आतिथ्यं कृतमिच्छामि त्वयाऽद्य वरवर्णिनि ।
प्रमाणं यदि धर्मस्ते गृहस्थाश्रमसम्मतः ॥ १३.२.६६ ॥
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣା, ଆଜି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆତିଥ୍ୟ ପାଇବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ସମ୍ମତ ତୁମ ଧର୍ମ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ ଯଦି।
13.2.67
इत्युक्ता तेन विप्रेणि राजपुत्री यशस्विनी ।
विधिना प्रतिजग्राह वेदोक्तेन विशांपते ॥ १३.२.६७ ॥
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା କହିବାରୁ ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜକନ୍ୟା, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ବେଦୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
13.2.68
आसनं चैव पाद्यं च तस्मै दत्त्वा द्विजातये ।
प्रोवाचौघवती विप्रं केनार्थः किं ददामि ते ॥ १३.२.६८ ॥
ସେଇ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଔଘବତୀ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣଙ୍କର କ'ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କ'ଣ ଦେବି?'
13.2.69
तामब्रवीत्ततो विप्रो राजपुत्रीं सुदर्शनाम् ।
त्वया ममार्थः कल्याणि निर्विशङ्कैतदाचर ॥ १३.२.६९ ॥
ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜକନ୍ୟା ସୁଦର୍ଶନାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ନିଃସଂଶୟରେ ଏହା କର।'
13.2.70
यदि प्रमाणं धर्मस्ते गृहस्थाश्रमसम्मतः ।
प्रदानेनात्मनो राज्ञि कर्तुमर्हसि मे प्रियम् ॥ १३.२.७० ॥
ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଅନୁମୋଦିତ ଧର୍ମ ଯଦି ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ହେ ରାଣୀ, ନିଜକୁ ଦେଇ ମୋର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
13.2.71
स तया छन्द्यमानोऽन्यैरीप्सितैर्नृपकन्यया ।
नान्यमात्मप्रदानात्स तस्या वव्रे परं द्विजः ॥ १३.२.७१ ॥
ରାଜକନ୍ୟା ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦେବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଦାନ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ବାଛିଲେ ନାହିଁ।
13.2.72
सा तु राजसुता स्मृत्वा भर्तुर्वचनमादितः ।
तथेति लज्जमाना सा तमुवाच द्विजर्षभम् ॥ १३.२.७२ ॥
କିନ୍ତୁ ସେ ରାଜକନ୍ୟା ଆରମ୍ଭରୁ ସ୍ୱାମୀ (ପିତା)ଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, 'ସେମିତି ହେଉ' ବୋଲି ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
13.2.73
ततो विहस्य विप्रर्षिः सा चैवोपविवेश ह ।
संस्मृत्य भर्तुर्वचनं गृहस्थाश्रमकाङ्क्षिणः ॥ १३.२.७३ ॥
ତା'ପରେ ସେ ବିପ୍ରର୍ଷି ହସି ହସି, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ।
13.2.74
अथेध्मान्समुपादाय स पावकिरुपागमत् ।
मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुरिवान्वितः ॥ १३.२.७४ ॥
ତା'ପରେ ସେଇ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର କାଠ ନେଇ ଆସିଲେ; ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ, ସର୍ବଦା ସାଥୀ ଆତ୍ମୀୟ ପରି ସମ୍ବଦ୍ଧ ହୋଇ।
13.2.75
ततस्त्वाश्रममागम्य स पावकसुतस्तदा ।
तां व्याजहारौघवतीं क्वासि यातेति चासकृत् ॥ १३.२.७५ ॥
ତା'ପରେ ସେଇ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଆସି, ବନ୍ୟା ପରି ଉଛୁଳୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲ?'
13.2.76
तस्मै प्रतिवचः सा तु भर्त्रे न प्रददौ तदा ।
कराभ्यां तेन विप्रेण स्पृष्टा भर्तृव्रता सती ॥ १३.२.७६ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲା ନାହିଁ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ପତିବ୍ରତା ସତୀ ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଲେ।
13.2.77
उच्छिष्टाऽस्मीति मन्वाना लज्जिता भर्तुरेव च ।
तूष्णींभूताऽभवत्साध्वी विप्रकोपाच्च शङ्किता ॥ १३.२.७७ ॥
'ମୁଁ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଛି' ବୋଲି ଭାବି ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା, ସ୍ୱାମୀ ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ; ସେଇ ସାଧ୍ୱୀ ନୀରବ ହୋଇ ଗଲା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଭୟଭୀତ ହେଲା।
13.2.78
अथ तां किन्विति पुनः प्रोवाच स सुदर्शनः ।
क्व सा साध्वी क्व सायाता गरीय किमतो मम ॥ १३.२.७८ ॥
ତା'ପରେ ସେ ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ: 'କଣ? ସେଇ ସାଧ୍ୱୀ କେଉଁଠି? ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଏଥିରୁ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ କଣ?'
13.2.79
पतिव्रता सत्यशीला नित्यं चैवार्जवे रता ।
कथं न प्रत्युदेत्यद्य स्मयमाना यथापुरम् ॥ १३.२.७९ ॥
ସେ ପତିବ୍ରତା, ସତ୍ୟଶୀଳା, ସର୍ବଦା ସରଳତାରେ ରତ। ଆଜି ସେ ପୂର୍ବପରି ହସି ସମ୍ମୁଖକୁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାଁନ୍ତି?
13.2.80
उटजस्थस्तु तं विप्रः प्रत्युवाच सुदर्शनम् ।
अतिथिं विद्धि सम्प्राप्तं ब्राह्मणं पावके च माम् ॥ १३.२.८० ॥
କୁଟୀରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆସିଥିବା ଜଣକୁ ଅତିଥି ବୋଲି ଜାଣ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁଁ ଅଟେ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜାଣେ।"
13.2.81
अनया छन्द्यमानोऽहं भार्यया तव सत्तम ।
तैस्तैरतिथिसत्कारैर्ब्रह्मन्नेषा वृता मया ॥ १३.२.८१ ॥
ହେ ସତ୍ତମ, ତୁମ ଏହି ପତ୍ନୀ ଅତିଥି-ସତ୍କାରର ନାନା ପ୍ରକାରରେ ମୋତେ ଚାପ ଦେଲା; ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତାକୁ ହିଁ ମୁଁ ବରଣ କଲି।
13.2.82
आत्मप्रदानविधिना मामर्चति शुभानना ।
अनूरूपं यदत्रान्यत्तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥ १३.२.८२ ॥
ଶୁଭାନନା ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ବିଧିରେ ମୋତେ ସେବା କରେ। ଏଥିସହ ଅନୁରୂପ ଯାହା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି, ତାହା ଆପଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
13.2.83
कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात् ।
हीनप्रतिज्ञमत्रैवं वधिष्यामीति चिन्तयन् ॥ १३.२.८३ ॥
ହାତରେ କପଟ ଗଦା ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ପଛେ ଆସିଲା। "ଏଠାରେ ଏହାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବିଫଳ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ ମାରିଦେବି" ଏହା ଭାବି।
13.2.84
सुदर्शनस्तु मनसा कर्मणा चक्षुषा गिरा ।
त्यक्तेर्ष्यस्त्यक्तमन्युश्च स्मयमानोऽब्रवीदिदम् ॥ १३.२.८४ ॥
କିନ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନ ମନ, କର୍ମ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବାଣୀରେ ଈର୍ଷା ତ୍ୟାଗ କଲେ; କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ହସି ହସି ଏହା କହିଲେ।
13.2.85
सुरतं तेऽस्तु विप्राग्र्य प्रीतिर्हि परमा मम ।
गृहस्थस्य हि धर्मोऽग्र्यः सम्प्राप्तातिथिपूजनम् ॥ १३.२.८५ ॥
ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୋର ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅଛି। ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରିବା ଗୃହସ୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ।
13.2.86
अतिथिः पूजितो यस्य गृहस्थस्य तु गच्छति ।
नान्यस्तस्मात्परो धर्म इति प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.२.८६ ॥
ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରୁ ସତ୍କୃତ ଅତିଥି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି, ତା'ଠାରୁ ବଡ଼ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ନାହିଁ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
13.2.87
प्राणाश्च मम दाराश्च यच्चान्यद्विद्यते वसु ।
अतिथिभ्यो मया देयमिति मे व्रतमाहितम् ॥ १३.२.८७ ॥
ମୋର ପ୍ରାଣ, ମୋର ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଧନ — ଏ ସବୁ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ।
13.2.88
निःसन्दिग्धं यथा वाक्यमेतन्मे समुदाहृतम् ।
तेनाहं विप्र सत्येन स्वयमात्मानमालभे ॥ १३.२.८८ ॥
ମୋର କହିଥିବା ବଚନ ସନ୍ଦେହହୀନ ସତ୍ୟ। ହେ ବିପ୍ର, ସେହି ସତ୍ୟର ଶପଥ କରି ମୁଁ ନିଜକୁ ନିଜେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି।
13.2.89
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
बुद्धिरात्मा मनः कालो दिशश्चैव गुणा दश ॥ १३.२.८९ ॥
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ତେଜ; ବୁଦ୍ଧି, ଆତ୍ମା, ମନ, କାଳ ଓ ଦିଗ — ଏହି ଦଶ ଗୁଣ।
13.2.90
नित्यमेव हि पश्यन्ति देहिनां देहसंश्रिताः ।
सुकृतं दुष्कृतं चापि कर्म कर्मवतांवर ॥ १३.२.९० ॥
ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତ (ଗୁଣମାନେ) ଦେହଧାରୀଙ୍କ ସୁକର୍ମ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ ସର୍ବଦା ଦେଖନ୍ତି। ହେ କର୍ମବାନ୍ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!
13.2.91
यथैषा नानृता वाणी मयाऽद्य समुदीरिता ।
तेन सत्येन मां देवाः पालयन्तु दहन्तु वा ॥ १३.२.९१ ॥
ଆଜି ମୋ ଏହି ବାଣୀ ଯଦି ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ସେହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦହନ୍ତୁ।
13.2.92
ततो नादः समभवद्दिक्षु सर्वासु भारत ।
असकृत्सत्यमित्येवं नैतन्मिथ्येति सर्वतः ॥ १३.२.९२ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନାଦ ଉଠିଲା — 'ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ' ବାରମ୍ବାର ସବୁଆଡୁ।
13.2.93
उटजात्तु ततस्तस्मान्निश्चक्राम स वै द्विजः ।
वपुषा द्यां च भूमिं च व्याप्य वायुरिवोद्यतः ॥ १३.२.९३ ॥
ତା'ପରେ ସେ କୁଟୀରରୁ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାହାରିଲେ; ନିଜ ଶରୀରରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି, ଉଠିଥିବା ପବନ ପରି।
13.2.94
स्वरेण विप्रः शैक्षेण त्रींल्लोकाननुनादयन् ।
उवाच चैनं धर्मज्ञं पूर्वमामन्त्र्य नामतः ॥ १३.२.९४ ॥
ନିଜ ସ୍ୱରରେ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଧ୍ୱନିରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମଜ୍ଞଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ନାମ ଧରି ଡାକି ଏହା କହିଲେ।
13.2.95
धर्मोऽहमस्मि भद्रं ते जिज्ञासार्थं तवानघ ।
प्राप्तः सत्यं च ते ज्ञात्वा प्रीतिर्मे परमा त्वयि ॥ १३.२.९५ ॥
ମୁଁ ଧର୍ମ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ହିଁ ମୁଁ ଆସିଛି। ତୁମର ସତ୍ୟ ଜାଣି ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ପରମ ପ୍ରୀତି ହୋଇଛି।
13.2.96
विजितश्च त्वया मृत्युर्योऽयं त्वामनुगच्छति ।
रन्ध्रान्वेषी तव सदा त्वया धृत्या वशीकृतः ॥ १३.२.९६ ॥
ତୁମ ପଛେ ଆସୁଥିବା, ସର୍ବଦା ତୁମରେ ଛିଦ୍ର ଖୋଜୁଥିବା ଏହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୁମେ ଜିତିଛ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ବଶ କରିଛ।
13.2.97
न चास्ति शक्तिस्त्रैलोक्ये कस्य चित्पुरुषोत्तम ।
पतिव्रतामिमां साध्वीं तवोद्वीक्षितुमप्युत ॥ १३.२.९७ ॥
ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ତ୍ରିଲୋକରେ କାହାରି ଏମିତି ଶକ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଏହି ପତିବ୍ରତା ସାଧ୍ୱୀ ନାରୀ ପ୍ରତି, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଚାହିଁବାକୁ ମଧ୍ୟ ସାହସ କରେ।
13.2.98
रक्षिता त्वद्गुणैरेषा पातिव्रत्यगुणैस्तथा ।
अधृष्या यदियं ब्रूयात्तथा तन्नान्यथा भवेत् ॥ १३.२.९८ ॥
ତୁମ ଗୁଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିଜ ପାତିବ୍ରତ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏ ରକ୍ଷିତ; ତେଣୁ ଏ ପରାଜିତ ହୋଇ ନ ପାରେ। ଏ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
13.2.99
एषा हि तपसा स्वेन संयुक्ता ब्रह्मवादिनी ।
पावनार्थं च लोकस्य सरिच्छ्रेष्ठा भविष्यति ॥ १३.२.९९ ॥
ଏ ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ; ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ହେବ।
13.2.100
अर्धेनौघवती नाम त्वामर्धेनानुयास्यति ।
शरीरेण महाभागा योगो ह्यस्या वशे स्थितः।
अनया सह लोकांश्च गन्ताऽसि तपसार्जितान् ॥ १३.२.१०० ॥
ଓଘବତୀ ନାମରେ ଏ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀରରେ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବ। ହେ ମହାଭାଗା, ତାଙ୍କ ଯୋଗ ତାଙ୍କ ବଶରେ ସ୍ଥିତ; ଏହା ସହିତ ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଅର୍ଜିତ ଲୋକରେ ଯିବ।
13.2.101
यत्र नावृत्तिमभ्येति शाश्वतांस्ताननुत्तमान् ।
अनेन चैव देहेन लोकांस्त्वमभिपत्स्यसे ॥ १३.२.१०१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଶାଶ୍ୱତ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ଶରୀର ସହିତ ତୁମେ ପାଇବ।
13.2.102
निर्जितश्च त्वया मृत्युरैश्वर्यं च तवोत्तमम् ।
पञ्चभूतान्यतिक्रान्तः स्ववीर्याच्च मनोजवः। ॥ १३.२.१०२ ॥
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଛ, ଏବଂ ତୁମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ପଞ୍ଚଭୂତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ତୁମେ ମନ ପରି ଦ୍ରୁତଗାମୀ।
13.2.103
गृहस्थधर्मेणानेन कामक्रोधौ च ते जितौ ।
स्नेहो रागश्च तन्द्री च मोहो द्रोहश्च केवलः।
तव शुश्रूषया राजन्राजपुत्र्या च निर्जिताः ॥ १३.२.१०३ ॥
ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛ। ସ୍ନେହ, ଆସକ୍ତି, ଆଳସ, ମୋହ ଓ ଦ୍ରୋହ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୟ ହୋଇଛି। ହେ ରାଜନ, ତୁମର ସେବା ଓ ରାଜକନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ଜୟ ହୋଇଛି।
13.2.104
शुक्लानां तु सहस्रेण वाजिनां रथमुत्तमम् ।
युक्तं प्रगृह्य भगवान्वासवोप्याजगाम तम् ॥ १३.२.१०४ ॥
ଧଳା ରଙ୍ଗର ହଜାରେ ଘୋଡ଼ାରେ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ରଥ ଧରି ଭଗବାନ ବାସବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
13.2.105
मृत्युरात्मा च लोकाश्च जिता भूतानि पञ्च च ।
बुद्धिः कालो मदो मोहः कामक्रोधौ तथैव च ॥ १३.२.१०५ ॥
ମୃତ୍ୟୁ, ଆତ୍ମା ଓ ଲୋକସମୂହ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ବୁଦ୍ଧି, କାଳ, ମଦ, ମୋହ, ଏବଂ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଜୟ ହୋଇଛି।
13.2.106
तस्माद्गृहाश्रमस्थस्य नान्यद्दैवतमस्ति वै ।
ऋतेऽतिथिं नरव्याघ्र मनसैतद्विचारय ॥ १३.२.१०६ ॥
ତେଣୁ ଗୃହାଶ୍ରମରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାଇଁ ଅତିଥି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଦେବତା ନାହିଁ। ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଏହା ମନରେ ବିଚାର କର।
13.2.107
अतिथिः पूजितो यद्धि ध्यायते मनसा शुभम् ।
न तत्क्रतुशतेनापि तुल्यमाहुर्मनीपिण ॥ १३.२.१०७ ॥
ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ମନରେ ଶୁଭକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତାହା ଶହେ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
13.2.108
सुदत्तं सुकृतं वाऽपि कम्पयेदप्यनर्चितः ॥ १३.२.१०८ ॥
ଅନାଦୃତ ଅତିଥି ଭଲ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଓ ଭଲ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଟଳାଇ ଦେଇପାରେ।
13.2.109
पात्रं त्वतिथिमासाद्य शीलाढ्यं यो न पूजयेत् ।
स दत्त्वा तुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति ॥ १३.२.१०९ ॥
ଶୀଳସମ୍ପନ୍ନ ଯୋଗ୍ୟ ଅତିଥି ପାଇ ଯେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଦାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ନେଇ ଯାଏ।
13.2.110
एतत्ते कथितं पुत्र मयाऽऽख्यानमनुत्तमम् ।
यथा हि विजितो मृत्युर्गृहस्थेन पुराऽभवत् ॥ १३.२.११० ॥
ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବରେ ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
13.2.111
धन्यं यशस्यमायुष्यमिदमाख्यानमुत्तमम् ।
बुभूषताऽभिमन्तव्यं सर्वदुश्चरितापहम् ॥ १३.२.१११ ॥
ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଧନ, ଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଏ। ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମନନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦୂର କରେ।
13.2.112
इदं यः कथयेद्विद्वानहन्यहनि भारत ।
सुदर्शनस्य चरितं पुण्याँल्लोकानवाप्नुयात् ॥ १३.२.११२ ॥
ହେ ଭାରତ, ଯେ ବିଦ୍ୱାନ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଚରିତ୍ର କହେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଲୋକ ପାଏ।