มหาภารตะ · อัธยายะ 13.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.2.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
श्रुतं मे महदाख्यानमिदं मतिमतांवर ॥ १३.२.१ ॥
ท่านปู่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ผู้รอบรู้ศาสตร์ทั้งปวง ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา ข้าพเจ้าได้ฟังเรื่องเล่าอันยิ่งใหญ่นี้แล้ว
13.2.2
भूयस्तु श्रोतुमिच्छामि धर्मार्थसहितं नृप ।
कथ्यमानं त्वया किञ्चित्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.२.२ ॥
พระราชา ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังอีกครั้งในสิ่งที่พระองค์ทรงเล่าไว้ พร้อมทั้งธรรมและทรัพย์ ขอพระองค์โปรดอธิบายสิ่งนั้นแก่ข้าพเจ้า
13.2.3
केन मृत्युर्गृहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जितः ।
इत्येतद्धर्ममाचक्ष्व तत्त्वेनापि च पार्थिव ॥ १३.२.३ ॥
คฤหัสถ์ผู้ใดเล่าที่อาศัยธรรมจนชนะความตายได้ ข้าแต่พระราชา ขอโปรดบอกธรรมนี้แก่ข้าพเจ้าตามความจริงเถิด
13.2.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथा मृत्यर्गृहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जितः ॥ १३.२.४ ॥
ในเรื่องนี้ผู้คนยังอ้างถึงอิติหาสโบราณนี้ ว่าคฤหัสถ์ผู้หนึ่งชนะความตายได้อย่างไรด้วยการอาศัยธรรม
13.2.5
मनोः प्रजापते राजन्निक्ष्वाकुरभवत्सुतः ।
तस्य पुत्रशतं जज्ञे नृपतेः सूर्यवर्चसः ॥ १३.२.५ ॥
ข้าแต่พระราชา จากพระมนุ เจ้าแห่งประชาบดี พระอิกษวากุได้ถือกำเนิดเป็นพระโอรส และพระราชาผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์นั้นมีพระโอรสถึงหนึ่งร้อยพระองค์
13.2.6
दशमस्तस्य पुत्रस्तु दशाश्वो नाम भारत ।
माहिष्मत्यामभूद्राजा धर्मात्मा सत्यविक्रमः ॥ १३.२.६ ॥
ดูก่อนภารตะ พระโอรสองค์ที่สิบของพระองค์มีพระนามว่าทศาศว พระราชาผู้ทรงธรรมและมีพระปรากรมอันแท้จริงนั้นได้ครองราชย์ในมาหิษมตี
13.2.7
दशाश्वस्य सुतस्त्वासीद्राजा परमधार्मिकः ।
सत्ये तपसि दाने च यस्य नित्यं रतं मनः ॥ १३.२.७ ॥
พระโอรสของทศาศวเป็นพระราชาผู้ทรงธรรมยิ่งนัก ผู้มีจิตยินดีในความจริง ในการบำเพ็ญตบะ และในการให้ทานเสมอ
13.2.8
मदिराश्व इति ख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपतिः ।
धनुर्वेदे च वेदे च निरतो योऽभवत्सदा ॥ १३.२.८ ॥
พระราชาผู้เป็นจ้าวแผ่นดินพระองค์นั้น มีพระนามเป็นที่รู้จักทั่วแผ่นดินว่ามทิราศวะ และทรงมุ่งมั่นอยู่เสมอในธนุรเวทและในพระเวท
13.2.9
मदिराश्वस्य पुत्रस्तु द्युतिमान्नाम पार्थिवः ।
महाभागो महातेजा महासत्वो महाबलः ॥ १३.२.९ ॥
พระโอรสของมทิราศวะนามว่าทยุติมาน เป็นพระราชาผู้มีบุญบารมียิ่ง มีเดชานุภาพมาก มีพลังจิตใจมาก และมีกำลังมาก
13.2.10
पुत्रो द्युतिमतस्त्वासीद्राजा परमधार्मिकः ।
सर्वलोकेषु विख्यातः सुवीरो नाम नामतः।
धर्मात्मा कोशवांश्चापि देवराज इवापरः ॥ १३.२.१० ॥
พระโอรสของทยุติมัตเป็นพระราชาผู้ทรงธรรมยิ่งนัก มีพระนามว่าสุวีระ เป็นที่รู้จักทั่วทุกโลก มีจิตใจประกอบด้วยธรรมและมีทรัพย์สมบัติมาก ดุจพระอินทร์เจ้าแห่งเทวดาอีกพระองค์หนึ่ง
13.2.11
सुवीरस्य तु पुत्रोऽभूत्सर्वसङ्ग्रामदुर्जयः ।
दुर्जयो नाम विख्यातः सर्वशस्त्रभृतांवर ॥ १३.२.११ ॥
สุวีระมีพระโอรสนามว่าทุรชยะ ผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ในสงครามทั้งปวง เป็นที่รู้จักโดยนามว่าทุรชยะ และเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถือศาสตราวุธทั้งหมด
13.2.12
दुर्जयस्येन्द्रवपुषः पुत्रोऽग्निसदृशद्युतिः ।
दुर्योधनो नाम महान्राजा राजर्षिसत्तमः ॥ १३.२.१२ ॥
พระโอรสของทุรชยะ ผู้มีรูปกายดุจพระอินทร์และมีรัศมีดุจเพลิง มีพระนามว่าทุรโยธน์ เป็นพระราชาผู้ยิ่งใหญ่ ประเสริฐที่สุดในบรรดาราชฤๅษี
13.2.13
तस्येन्द्रसमवीर्यस्य सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
विषये वासवस्तस्य सम्यगेव प्रवर्षति ॥ १३.२.१३ ॥
ในแคว้นของพระราชาผู้มีวีรภาพเสมอพระอินทร์และไม่เคยถอยหลังในสนามรบนั้น วาสวะ (พระอินทร์) ทรงโปรยฝนลงมาอย่างอุดมสมบูรณ์
13.2.14
रत्नैर्धनैश्च पशुभिः सस्यैश्चापि पृथग्विधैः ।
नगरं विषयश्चास्य प्रतिपूर्णस्तदाऽभवत् ॥ १३.२.१४ ॥
ในครั้งนั้น นครและแคว้นของพระองค์เต็มไปด้วยรัตนะ ทรัพย์สมบัติ โคและสัตว์เลี้ยง และพืชผลนานาชนิด
13.2.15
न तस्य विषये चाभूत्कृपणो नापि दुर्गतः ।
व्याधितो वा कृशो वाऽपरि तस्मिन्नाभून्नरः क्वचित् ॥ १३.२.१५ ॥
ในแคว้นของพระองค์ไม่มีคนตระหนี่ ไม่มีคนยากไร้ ไม่มีคนป่วยไข้หรือผอมโซ ไม่มีชายเช่นนั้นอยู่ที่ใดในแคว้นนั้นเลย
13.2.16
सुदक्षिणो मधुरवागनसूयुर्जितेन्द्रियः ।
धर्मात्मा चानृशंसश्च विक्रान्तोऽथाविकत्थनः ॥ १३.२.१६ ॥
พระองค์ทรงเอื้อเฟื้อในการให้ทาน มีวาจาไพเราะ ไม่ริษยา ควบคุมอินทรีย์ได้ มีจิตใจประกอบด้วยธรรม ไม่โหดร้าย กล้าหาญ และไม่คุยโอ้อวด
13.2.17
यज्वा च दान्तो मेधावी ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः ।
न चावमन्ता दाता च वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १३.२.१७ ॥
พระองค์ทรงบูชายัญ ทรงข่มใจได้ มีปัญญา ทรงเคารพพราหมณ์ ทรงรักษาสัตย์ปฏิญาณ ไม่ดูหมิ่นผู้ใด ทรงให้ทาน และทรงรอบรู้พระเวทกับเวทางค์
13.2.18
तं नर्मदा देवनदी पुण्या शीतजला शिवा ।
चकमे पुरुषव्याघ्रं स्वेन भावेन भारत ॥ १३.२.१८ ॥
ดูก่อนภารตะ แม่น้ำนรรมทาอันศักดิ์สิทธิ์ เป็นทิพยนที น้ำเย็น เป็นมงคล ได้ปรารถนาบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์นั้นด้วยความรักของนางเอง
13.2.19
तस्यां जज्ञे तदा नद्यां कन्या राजीवलोचना ।
नाम्ना सुदर्शना राजन्रूपेण च सुदर्शना ॥ १३.२.१९ ॥
ดังนั้น ในแม่น้ำนั้นได้เกิดธิดาผู้มีดวงตาดุจดอกบัว ข้าแต่พระราชา นางมีนามว่าสุทรรศนา และงดงามด้วยรูปโฉมจึงได้นามว่าสุทรรศนา
13.2.20
तादृग्रूपा न नारीषु भूतपूर्वा युधिष्ठिर ।
दुर्योधनसुता यादृगभवद्वरवर्णिनी ॥ १३.२.२० ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ หญิงที่มีรูปโฉมเช่นนั้นไม่เคยมีมาก่อนในหมู่สตรี ธิดาของทุรโยธน์ ผู้มีผิวพรรณงามประเสริฐ ได้เกิดมามีรูปงามเพียงนั้น
13.2.21
तामग्निश्चकमे साक्षाद्राजकन्यां सुदर्शनाम् ।
स्वरूपं दीप्तिमत्कृत्वा शरदर्कसमद्युति ॥ १३.२.२१ ॥
อัคนีเองปรารถนาราชธิดาสุทรรศนานั้น โดยทำรูปของตนให้รุ่งโรจน์ มีความงามเจิดจ้าดุจดวงอาทิตย์แห่งฤดูสารท
13.2.22
सा चाग्निशरणे राज्ञः शुश्रूषाकृतनिश्चया ।
नियुक्ता पितृसन्देशादारिराधयिषुः शिखिम् ॥ १३.२.२२ ॥
นางมีใจมั่นที่จะรับใช้ และได้รับมอบหมายตามคำสั่งของบิดา จึงมาอยู่ในที่พำนักของไฟในวังของพระราชา ด้วยความปรารถนาจะเอาใจเทพเจ้าแห่งเปลวไฟ
13.2.23
तस्या मनोहरं रूपं दृष्ट्वा देवो हुताशनः ।
मन्मथेन समादिष्टः पत्नीत्वे यतते मिथः ॥ १३.२.२३ ॥
เมื่อเทพหุตาศนะเห็นรูปลักษณ์อันน่าหลงใหลของนาง ถูกมันมถะชี้นำ ก็พยายามจะให้นางเป็นภรรยาของตน
13.2.24
भज मामनवद्याङ्गि कामात्कमललोचने ।
रम्भोरु मृगशावाक्षि पूर्णचन्द्रनिभानने ॥ १३.२.२४ ॥
โอ้ผู้มีอวัยวะไร้ตำหนิ โอ้ผู้มีดวงตาดุจดอกบัว โอ้ผู้มีต้นขาดุจลำต้นกล้วย โอ้ผู้มีดวงตาดุจลูกกวาง โอ้ผู้มีใบหน้างามดุจพระจันทร์เพ็ญ ด้วยความปรารถนา จงรับเรา
13.2.25
भ्रूलताललितं कान्तमनङ्गो बाधते हि माम् ॥ १३.२.२५ ॥
งดงามดุจเถาวัลย์แห่งคิ้วของเธอ ผู้เป็นที่รัก เทพแห่งความรักย่อมเบียดเบียนเรายิ่งนัก
13.2.26
ललाटं चन्द्ररेखाभं शिरोरुहविभूषितम् ।
दृष्ट्वा ते पत्रलेखान्तमनङ्गो बाधते भृशम् ॥ १३.२.२६ ॥
หน้าผากของเธอดุจเส้นจันทร์ ประดับด้วยเส้นผม เมื่อได้เห็นปลายแห่งลวดลายใบไม้บนหน้าผาก เทพแห่งความรักก็เบียดเบียนเรายิ่งนัก
13.2.27
बालातपेन तुलितं सस्वेदपुलकोद्गमम् ।
बिम्बाधरोष्ठवदनं विबुद्धमिव पङ्कजम्।
अतीव चारुविभ्रान्तं मदमावहते मम ॥ १३.२.२७ ॥
ดุจแสงอาทิตย์ยามเช้า ชุ่มด้วยเหงื่อและขนลุกชัน มีริมฝีปากดุจผลพิมพา ใบหน้าของเธอเปรียบดังดอกบัวที่บานรับรุ่งอรุณ งามยิ่งนักและหวั่นไหว นำความมัวเมามาสู่เรา
13.2.28
दन्तप्रकाशनियता वाणी तव सुरक्षिता ।
ताम्रपल्लवसंकाशा जिह्वेयं मे मनोहरा ॥ १३.२.२८ ॥
วาจาของเธอถูกควบคุมด้วยแสงฟันของเธอ จึงได้รับการปกป้องดีแล้ว ลิ้นนี้ดุจยอดอ่อนสีแดง น่ารักยิ่งสำหรับเรา
13.2.29
समाः स्निग्धाः सुजाताश्च सहिताश्च द्विजास्तव ।
द्विजप्रिये प्रसीदस्व भज मां सुभगा ह्यसि ॥ १३.२.२९ ॥
ฟันของเธอเรียบเสมอ เป็นมัน งามรูปทรง และเรียงชิดกัน โอ้ผู้เป็นที่รักของผู้เกิดสองครั้ง ขอได้โปรดปรานี มาหาเราเถิด เพราะเธอเป็นผู้โชคดีแท้
13.2.30
मनोज्ञं सुकृतापाङ्गं मुखं तव मनोहरम् ।
स्तनौ ते संहतौ भीरु हाराभरणभूषितौ ॥ १३.२.३० ॥
ใบหน้าของเธอน่าพึงใจและชวนหลงใหล มุมตาของเธองามพอดี โอ้ผู้ขี้อาย ทรวงอกของเธอประดับด้วยสร้อยคอและเครื่องอาภรณ์ ชิดกันอยู่
13.2.31
पक्वबिल्वप्रतीकाशौ कर्कशौ सङ्गमक्षमौ ।
गम्भीरनाभिसुभगे भज मां वरवर्णिनि ॥ १३.२.३१ ॥
ดุจผลพิลวะสุกงอม แข็งแน่นและเหมาะแก่การประสมกัน งดงามด้วยสะดือลึก โอ้หญิงผู้มีผิวพรรณเลิศ จงรับเรามาเถิด
13.2.32
सैवमुक्ता विरहिते पावकेन महात्मना ।
ईषदाकम्पहृदया व्रीडिता वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.२.३२ ॥
เมื่อถูกพระอัคนีผู้ยิ่งใหญ่กล่าวเช่นนั้นในที่ที่ไม่มีผู้อื่น นางมีหัวใจสั่นไหวเล็กน้อยและเขินอาย จึงกล่าววาจานี้
13.2.33
नलु नाम कुलीनानां कन्यकानां विशेषतः ।
माता पिता प्रभवतः प्रदाने बान्धवाश्च ये ॥ १३.२.३३ ॥
แท้จริง สำหรับหญิงสาวจากตระกูลดี โดยเฉพาะ มารดา บิดา และญาติพี่น้องผู้มีอำนาจในการยกให้แต่งงาน ย่อมเป็นผู้ตัดสิน
13.2.34
पाणिग्रहणमन्त्रैश्च हुते चैव विभावसौ ।
सतां मध्ये निविष्टायाः कन्यायाः शरणं पतिः ॥ १३.२.३४ ॥
ด้วยมนตร์แห่งการจับมือ และเมื่อถวายเครื่องบูชาแก่ไฟแล้ว สามีย่อมเป็นที่พึ่งของหญิงสาวผู้นั่งอยู่ท่ามกลางคนดี
13.2.35
साऽहं नात्मवशा देव पितरं वरयस्व मे। ॥ १३.२.३५ ॥
ข้าพเจ้ามิได้เป็นอิสระแก่ตน โอ้เทพเจ้า ขอท่านไปขอข้าพเจ้าจากบิดาของข้าพเจ้าเถิด
13.2.36
अथ नातिचिराद्राजा कालाद्दुर्योधनस्तदा ।
यज्ञसम्भारनिपुणान्मन्त्रीनाहूय चोक्तवान्।
यज्ञं यक्ष्येऽहमिति वै सम्भारान्सम्भ्रियन्तु मे ॥ १३.२.३६ ॥
ต่อมาไม่นาน พระราชาทุรโยธน์ในขณะนั้น ได้เรียกที่ปรึกษาผู้ชำนาญในเครื่องประกอบพิธียัญ แล้วตรัสว่า "ข้าจะประกอบพิธียัญ ขอให้จัดเตรียมเครื่องประกอบพิธีให้ข้า"
13.2.37
ततः समाहिते तस्य यज्ञे ब्राह्मणसत्तमैः ।
विप्ररूपी हुतवहो नृपं कन्यामयाचत ॥ १३.२.३७ ॥
ต่อมา เมื่อพิธียัญของพระองค์ได้จัดเตรียมไว้แล้วโดยพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด หุตวหะผู้แปลงกายเป็นพราหมณ์ ได้ขอหญิงสาวจากพระราชา
13.2.38
न तु राजा प्रदानाय तस्मै भावमकल्पयत् ।
दरिद्रश्चासवर्णश्च ममायमिति पार्थिवः। ॥ १३.२.३८ ॥
แต่พระราชามิได้คิดจะยกนางให้แก่เขา โดยคิดว่า 'ผู้นี้ยากจนและมิใช่วรรณะเดียวกับข้า'
13.2.39
इति तस्मै न वै कन्यां दित्सां चक्रे नराधिपः ।
अथ दीक्षामुपेतस्य यज्ञे तस्य महात्मनः।
आहितो हवनार्थाय वेद्यामग्निः प्रणश्यत ॥ १३.२.३९ ॥
ดังนั้น พระราชาจึงมิได้มีพระทัยจะยกราชธิดาให้แก่เขาเลย ต่อมา ในพิธียัญของผู้ยิ่งใหญ่ผู้เข้าพิธีทีกษา ไฟที่ก่อไว้บนแท่นบูชาเพื่อถวายเครื่องบูชา ก็อันตรธานไป
13.2.40
ततः स भीतो नृपतिर्भृशं प्रव्यथितेन्द्रियः ।
मन्त्रिणो ब्राह्मणांश्चैव पप्रच्छ किमिदं भवेत्।
यज्ञे समिद्धो भगवान्नष्टो मे हव्यवाहनः ॥ १३.२.४० ॥
ครั้นแล้ว พระราชาผู้หวาดกลัวยิ่งนัก มีอินทรีย์สั่นสะท้านมาก ตรัสถามเหล่าที่ปรึกษาและพราหมณ์ว่า "นี่คงเป็นอะไรกัน ไฟอันศักดิ์สิทธิ์ที่จุดขึ้นในพิธียัญของข้า ได้หายไปเสียแล้ว!"
13.2.41
सम्मन्त्रकुशलैस्तैस्तैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
ऋत्विग्भिर्मन्त्रकुशलैर्यज्यतां वा हुताशनः ॥ १३.२.४१ ॥
ขอให้ไฟได้รับการบูชาโดยพราหมณ์เหล่านั้น ผู้ชำนาญในมนตร์และผู้ทรงรู้เวทจนถึงฝั่ง และโดยปุโรหิตผู้ชำนาญในมนตร์
13.2.42
अथ ऋक्सामयजुषां ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
वेदतत्वार्थकुशलैस्ततः सोमपुरस्करैः ॥ १३.२.४२ ॥
ต่อจากนั้น โดยพราหมณ์ผู้ทรงรู้เวททั้งฤคเวท สามเวท และยชุรเวทจนถึงฝั่ง ผู้ชำนาญในความหมายที่แท้จริงของเวท และผู้ถือโสมเป็นสิ่งนำหน้า
13.2.43
गुह्यैश्च नामभिः सर्वैराहूतो हव्यवाहनः ।
स्वरूपं दीप्तिमत्कृत्वा शरदर्कसमद्युतिः ॥ १३.२.४३ ॥
เมื่อถูกอัญเชิญด้วยพระนามลับทั้งหมด หวยวาหนะ (พระอัคนี) ทรงทำให้พระกายรุ่งโรจน์ มีความงามเท่าดวงอาทิตย์ในฤดูสารท
13.2.44
ततो महात्मा तानाह दहनो ब्राह्मणर्षभान् ।
वरयाम्यात्मनोऽर्थाय दुर्योधनसुतामिति ॥ १३.२.४४ ॥
ครั้งนั้น ทหนะ (พระอัคนี) ผู้มีพระทัยยิ่งใหญ่ ตรัสแก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐเหล่านั้นว่า "เราขอเลือกธิดาของทุรโยธน์เป็นของเรา"
13.2.45
ततस्ते कल्यमुत्थाय तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् ।
ब्राह्मणा विस्मिताः सर्वे यदुक्तं चित्रभानुना ॥ १३.२.४५ ॥
ครั้นรุ่งเช้า พราหมณ์ทั้งหมดลุกขึ้นด้วยความประหลาดใจ แล้วกราบทูลพระราชาถึงสิ่งที่จิตรภานุ (พระอัคนี) ได้ตรัสไว้
13.2.46
ततः स राजा तच्छ्रुत्वा वचनं ब्रह्मवादिनाम् ।
अवाप्य परमं हर्षं तथेति प्राह बुद्धिमान् ॥ १३.२.४६ ॥
ครั้นนั้น พระราชาผู้มีปัญญาทรงได้ฟังถ้อยคำของพราหมณ์ผู้กล่าวพระเวท ทรงได้รับความยินดียิ่ง จึงตรัสว่า "ให้เป็นเช่นนั้นเถิด"
13.2.47
अयाचत च तं शुल्कं भगवन्तं विभावसुम् ।
नित्यं सान्निध्यमिह ते चित्रभानो भवेदिति ॥ १३.२.४७ ॥
และทรงขอจากพระภควันวิภาวสุ (พระอัคนี) เป็นค่าสินสอดว่า "ข้าแต่จิตรภานุ ขอให้พระองค์ประทับอยู่ที่นี่เป็นนิตย์เถิด"
13.2.48
तमाह भगवानग्निरेवमस्त्विति पार्थिवम् ।
ततः सान्निध्यमद्यापि माहिष्मत्यां विभावसोः
दृष्टं हि सहदेवेन दिशं विजयता च तत्। ॥ १३.२.४८ ॥
พระภควานอัคนีตรัสแก่พระราชานั้นว่า "ให้เป็นเช่นนั้นเถิด" และเพราะเหตุนั้น แม้จนบัดนี้ที่มาหิษมตีก็ยังปรากฏการประทับอยู่ของวิภาวสุ ซึ่งสหเทพได้เห็นขณะพิชิตทิศนั้น
13.2.49
ततस्तां समलङ्कृत्य कन्यामहतवाससम् ।
ददौ दुर्योधनो राजा पावकाय महात्मने ॥ १३.२.४९ ॥
ครั้นนั้น พระราชาทุรโยธน์ทรงประดับธิดาให้งดงามและทรงให้นางนุ่งห่มผ้าใหม่ แล้วทรงถวายแด่พาวกะ (พระอัคนี) ผู้มีพระทัยยิ่งใหญ่
13.2.50
प्रतिजग्राह चाग्निस्तु राजकन्यां सुदर्शनाम् ।
विधिना वेददृष्टेन वसोर्धारामिवाध्वरे ॥ १३.२.५० ॥
และพระอัคนีทรงรับราชธิดาสุทรรศนาไว้ ตามพิธีที่เวทกำหนด เปรียบดังสายธารแห่งเครื่องบูชาของวสุในพิธียัญ
13.2.51
तस्या रूपेण शीलेन कुलेन वपुषा श्रिया ।
अभवत्प्रीतिमानग्निर्गर्भं चास्यां समादधे ॥ १३.२.५१ ॥
พระอัคนีทรงพอพระทัยในความงาม ความประพฤติ ตระกูล รูปโฉม และความรุ่งเรืองของนาง จึงทรงให้ครรภ์เกิดในนาง
13.2.52
तस्याः समभवत्पुत्रो नाम्नाऽग्नेयः सुदर्शनः ॥ १३.२.५२ ॥
จากนางมีโอรสเกิดขึ้น มีพระนามว่าสุทรรศน ได้นามว่าอาเนยะ (โอรสของไฟ)
13.2.53
सुदर्शनस्तु रूपेण पूर्णेन्दुसदृशोपमः ।
शिशुरेवाध्यगात्सर्वं परं ब्रह्म सनातनम् ॥ १३.२.५३ ॥
สุทรรศนะ มีรูปโฉมเปรียบเสมือนพระจันทร์เต็มดวง แม้ยังเป็นเด็ก ก็ได้ศึกษาพรหมันสูงสุดนิรันดร์ทั้งหมดแล้ว
13.2.54
अथौघवान्नाम नृपो नृगस्यासीत्पितामहः ।
तस्याप्योघवती कन्या पुत्रश्चौघरथोऽभवत् ॥ १३.२.५४ ॥
ฝ่ายท้าวเอาฆวานเป็นกษัตริย์และเป็นปู่ของนฤค มีธิดาชื่อเอาฆวตี และมีโอรสชื่อเอาฆรถ
13.2.55
तामोघवान्ददौ तस्मै स्वयमोघवतीं सुताम् ।
सुदर्शनाय विदुषे भार्यार्थे देवरूपिणीम् ॥ १३.२.५५ ॥
เอาฆวานทรงยกธิดาของพระองค์คือเอาฆวตี ผู้มีรูปร่างดุจเทพ ให้แก่สุทรรศนะผู้มีความรู้ เพื่อเป็นภริยา ด้วยพระองค์เอง
13.2.56
स गृहस्थाश्रमरतस्तया सह सुदर्शनः ।
कुरुक्षेत्रेऽवसद्राजन्नोघवत्या समन्वितः ॥ १३.२.५६ ॥
สุทรรศนะยินดีในชีวิตแบบคฤหัสถ์ ได้อยู่กับนางที่กุรุเกษตร ข้าแต่พระราชา พร้อมด้วยเอาฆวตี
13.2.57
गृहस्थश्चावजेष्यामि मृत्युमित्येव स प्रभो ।
प्रतिज्ञामकरोद्धीमान्दीप्ततेजा विशाम्पते ॥ १३.२.५७ ॥
"แม้เป็นคฤหัสถ์ เราจะเอาชนะความตายได้" ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ ผู้มีปัญญาและมีเตชะรุ่งโรจน์นั้นได้ทรงปฏิญาณเช่นนี้ ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน
13.2.58
तामेवौघवतीं राजन्स पावकसुतोऽब्रवीत् ।
अतिथेः प्रतिकूलं ते न कर्तव्यं कथञ्चन ॥ १३.२.५८ ॥
ข้าแต่พระราชา โอรสของพาวกะตรัสแก่นางเอาฆวตีนั้นว่า "เธอต้องไม่ประพฤติขัดต่อแขก ไม่ว่าในกรณีใดๆ"
13.2.59
येनयेन च तुष्येत नित्यमेव त्वयाऽतिथिः ।
अप्यात्मनः प्रदानेन न ते कार्या विचारणा ॥ १३.२.५९ ॥
ด้วยวิธีใดก็ตามที่แขกจะพอใจเธอเสมอ แม้ต้องถวายตัวเองเป็นของกำนัล เธอไม่ควรลังเลเลย
13.2.60
एतद्व्रतं मम सदा हृदि सम्परिवर्तते ।
गृहस्थानां च सुश्रोणि नातिथेर्विद्यते परम् ॥ १३.२.६० ॥
ข้อปฏิบัตินี้ของเราหมุนเวียนอยู่ในใจเสมอ ข้าแต่ผู้มีสะโพกงาม สำหรับคฤหัสถ์ทั้งหลาย ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าแขกเลย
13.2.61
प्रमाणं यदि वामोरु वचस्ते मम शोभने ।
इदं वचनमव्यग्रा हृदि त्वं धारयेः सदा ॥ १३.२.६१ ॥
ข้าแต่หญิงผู้มีต้นขางาม ข้าแต่หญิงผู้งดงาม หากถ้อยคำของเราเป็นที่ยึดถือสำหรับเธอ ก็จงจดจำถ้อยคำนี้ไว้ในใจเสมอ โดยไม่หวั่นไหวเลย
13.2.62
निष्क्रान्ते मयि कल्याणि तथा सन्निहितेऽनघे ।
नातिथिस्तेऽवमन्तव्यः प्रमाणं यद्यहं तव ॥ १३.२.६२ ॥
ข้าแต่หญิงผู้เป็นมงคล ข้าแต่หญิงผู้ไร้ตำหนิ เมื่อเราออกไปแล้ว และเธออยู่ไม่ไกล เธอต้องไม่ดูหมิ่นแขก หากถ้อยคำของเราเป็นที่ยึดถือสำหรับเธอ
13.2.63
तमब्रवीदोघवती तथा मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
न मे त्वद्वचनात्किञ्चिन्न कर्तव्यं कथञ्चन ॥ १३.२.६३ ॥
โอฆวตีประนมมือเหนือศีรษะ จึงกล่าวกับเขาดังนี้ว่า "ด้วยถ้อยคำของพระองค์ ดิฉันจะไม่ทำสิ่งใดเลยไม่ว่าอย่างไรทั้งสิ้น"
13.2.64
जिगीषमाणस्तु गृहे तदा मृत्युः सुदर्शनम् ।
पृष्ठतोऽन्वगमद्राजन्रन्ध्रान्वेषी तदा सदा ॥ १३.२.६४ ॥
ข้าแต่พระราชา ครั้งนั้น ความตายซึ่งปรารถนาจะพิชิตสุทรรศนะ ได้ติดตามเขาไปข้างหลังในเรือน ค้นหาช่องโหว่ ทั้งในตอนนั้นและตลอดเวลา
13.2.65
इध्मार्थं तु गते तस्मिन्नग्रिपुत्रे सुदर्शने ।
अतिधिर्ब्राह्मणः श्रीमांस्तामाहौघवतीं तदा ॥ १३.२.६५ ॥
เมื่อสุทรรศนะบุตรของอัคนีออกไปหาฟืน พราหมณ์แขกผู้รุ่งเรืองจึงได้กล่าวกับโอฆวตีในตอนนั้น
13.2.66
आतिथ्यं कृतमिच्छामि त्वयाऽद्य वरवर्णिनि ।
प्रमाणं यदि धर्मस्ते गृहस्थाश्रमसम्मतः ॥ १३.२.६६ ॥
ข้าแต่หญิงผู้มีผิวพรรณงามยิ่ง วันนี้ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้รับการต้อนรับจากเธอ หากธรรมของเธอ ซึ่งเป็นที่ยอมรับของผู้ครองเรือน เป็นหลักยึดของเธอ
13.2.67
इत्युक्ता तेन विप्रेणि राजपुत्री यशस्विनी ।
विधिना प्रतिजग्राह वेदोक्तेन विशांपते ॥ १३.२.६७ ॥
เมื่อพราหมณ์กล่าวดังนั้นแล้ว ราชธิดาผู้มีเกียรติยศ ก็รับเขาตามพิธีที่กำหนดไว้ในพระเวท ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน
13.2.68
आसनं चैव पाद्यं च तस्मै दत्त्वा द्विजातये ।
प्रोवाचौघवती विप्रं केनार्थः किं ददामि ते ॥ १३.२.६८ ॥
เมื่อได้จัดที่นั่งและน้ำล้างเท้าถวายแก่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งนั้นแล้ว โอฆวตีจึงกล่าวกับพราหมณ์ว่า "ท่านมีประสงค์อะไร จะให้สิ่งใดแก่ท่าน"
13.2.69
तामब्रवीत्ततो विप्रो राजपुत्रीं सुदर्शनाम् ।
त्वया ममार्थः कल्याणि निर्विशङ्कैतदाचर ॥ १३.२.६९ ॥
ครั้งนั้น พราหมณ์จึงกล่าวกับราชธิดาสุทรรศนาว่า "ข้าแต่หญิงผู้เป็นมงคล ข้าพเจ้ามีธุระกับเธอ จงทำโดยไม่ต้องลังเลเถิด"
13.2.70
यदि प्रमाणं धर्मस्ते गृहस्थाश्रमसम्मतः ।
प्रदानेनात्मनो राज्ञि कर्तुमर्हसि मे प्रियम् ॥ १३.२.७० ॥
ข้าแต่พระราชินี หากธรรมที่ผู้ครองเรือนยอมรับเป็นหลักยึดของเธอ เธอควรทำสิ่งที่เป็นที่รักของเรา ด้วยการมอบตนเองให้
13.2.71
स तया छन्द्यमानोऽन्यैरीप्सितैर्नृपकन्यया ।
नान्यमात्मप्रदानात्स तस्या वव्रे परं द्विजः ॥ १३.२.७१ ॥
แม้ราชธิดาจะรบเร้าให้เขาขอสิ่งอื่นที่ปรารถนา พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งนั้นก็มิได้เลือกสิ่งใดนอกจากการที่นางมอบตนให้
13.2.72
सा तु राजसुता स्मृत्वा भर्तुर्वचनमादितः ।
तथेति लज्जमाना सा तमुवाच द्विजर्षभम् ॥ १३.२.७२ ॥
แต่ราชธิดาระลึกถึงถ้อยคำของสามีมาแต่ต้น จึงเอ่ยด้วยความเขินอายกับพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดนั้นว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด"
13.2.73
ततो विहस्य विप्रर्षिः सा चैवोपविवेश ह ।
संस्मृत्य भर्तुर्वचनं गृहस्थाश्रमकाङ्क्षिणः ॥ १३.२.७३ ॥
ครั้งนั้น พราหมณ์ผู้เป็นฤๅษีหัวเราะ แล้วก็นั่งลงกับนาง ระลึกถึงถ้อยคำของสามีผู้ปรารถนาชีวิตครัวเรือน
13.2.74
अथेध्मान्समुपादाय स पावकिरुपागमत् ।
मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुरिवान्वितः ॥ १३.२.७४ ॥
ครั้งนั้น บุตรของไฟได้มาพร้อมฟืนที่ถือมาด้วย มีความตายอันดุร้ายติดตามมาด้วย ราวกับญาติที่อยู่เคียงข้างเสมอ
13.2.75
ततस्त्वाश्रममागम्य स पावकसुतस्तदा ।
तां व्याजहारौघवतीं क्वासि यातेति चासकृत् ॥ १३.२.७५ ॥
เมื่อบุตรของไฟมาถึงอาศรมแล้ว ก็ได้กล่าวซ้ำ ๆ กับโอฆวตีผู้เต็มไปด้วยกระแสแห่งความใคร่ว่า "เธอไปไหนมา"
13.2.76
तस्मै प्रतिवचः सा तु भर्त्रे न प्रददौ तदा ।
कराभ्यां तेन विप्रेण स्पृष्टा भर्तृव्रता सती ॥ १३.२.७६ ॥
แต่นางมิได้ตอบสามีในตอนนั้น พราหมณ์ได้สัมผัสนางด้วยมือทั้งสอง และภรรยาผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี ผู้ประพฤติดีงามนั้นก็ถูกสัมผัส
13.2.77
उच्छिष्टाऽस्मीति मन्वाना लज्जिता भर्तुरेव च ।
तूष्णींभूताऽभवत्साध्वी विप्रकोपाच्च शङ्किता ॥ १३.२.७७ ॥
นางคิดว่า "ฉันเป็นผู้ถูกแปดเปื้อนแล้ว" จึงรู้สึกอับอายต่อหน้าสามีนั่นเอง ภรรยาผู้ดีงามนิ่งเงียบไป และหวาดกลัวความโกรธของพราหมณ์
13.2.78
अथ तां किन्विति पुनः प्रोवाच स सुदर्शनः ।
क्व सा साध्वी क्व सायाता गरीय किमतो मम ॥ १३.२.७८ ॥
ครั้งนั้น สุทรรศนะจึงกล่าวกับนางอีกว่า "นี่คืออะไรกัน ภรรยาผู้ดีงามนั้นอยู่ที่ไหน นางมาจากไหน มีสิ่งใดสำคัญยิ่งกว่าเรื่องนี้สำหรับเรา"
13.2.79
पतिव्रता सत्यशीला नित्यं चैवार्जवे रता ।
कथं न प्रत्युदेत्यद्य स्मयमाना यथापुरम् ॥ १३.२.७९ ॥
นางเป็นผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี มีจิตใจสัตย์จริง และยินดีในความซื่อตรงอยู่เสมอ เหตุใดวันนี้นางจึงไม่มาต้อนรับเรา ยิ้มแย้มเหมือนดังเดิม
13.2.80
उटजस्थस्तु तं विप्रः प्रत्युवाच सुदर्शनम् ।
अतिथिं विद्धि सम्प्राप्तं ब्राह्मणं पावके च माम् ॥ १३.२.८० ॥
พราหมณ์ผู้ยืนอยู่ในกระท่อมได้ตอบสุทรรศนะว่า "จงรู้ไว้ว่าผู้ที่มาถึงคือแขก คือข้าพเจ้า ผู้เป็นพราหมณ์ และไฟก็รู้จักข้าพเจ้าด้วย"
13.2.81
अनया छन्द्यमानोऽहं भार्यया तव सत्तम ।
तैस्तैरतिथिसत्कारैर्ब्रह्मन्नेषा वृता मया ॥ १३.२.८१ ॥
ภรรยาของท่านได้เร้าให้ข้าพเจ้าทำการต้อนรับแขกด้วยวิธีต่างๆ ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ดี ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าจึงได้เลือกนางไว้
13.2.82
आत्मप्रदानविधिना मामर्चति शुभानना ।
अनूरूपं यदत्रान्यत्तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥ १३.२.८२ ॥
หญิงหน้างามผู้นั้นให้เกียรติข้าพเจ้าด้วยพิธีมอบตนเอง สิ่งอื่นใดที่เหมาะสมกับเรื่องนี้ ท่านควรทำสิ่งนั้น
13.2.83
कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात् ।
हीनप्रतिज्ञमत्रैवं वधिष्यामीति चिन्तयन् ॥ १३.२.८३ ॥
ความตายถือตะบองลวงตาอยู่ในมือ ติดตามเขาไปในทันที คิดว่า "ที่นี่คำปฏิญาณของเขาล้มเหลวแล้ว เราจะฆ่าเขา"
13.2.84
सुदर्शनस्तु मनसा कर्मणा चक्षुषा गिरा ।
त्यक्तेर्ष्यस्त्यक्तमन्युश्च स्मयमानोऽब्रवीदिदम् ॥ १३.२.८४ ॥
ส่วนสุทรรศนะ ละความริษยาในใจ การกระทำ สายตา และถ้อยคำแล้ว และละความโกรธแล้ว จึงยิ้มแย้มกล่าวคำนี้
13.2.85
सुरतं तेऽस्तु विप्राग्र्य प्रीतिर्हि परमा मम ।
गृहस्थस्य हि धर्मोऽग्र्यः सम्प्राप्तातिथिपूजनम् ॥ १३.२.८५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ขอให้ท่านจงเป็นสุข ความยินดียิ่งของข้าพเจ้าอยู่กับท่าน เพราะหน้าที่อันสูงสุดของคฤหัสถ์คือการบูชาแขกที่มาถึง
13.2.86
अतिथिः पूजितो यस्य गृहस्थस्य तु गच्छति ।
नान्यस्तस्मात्परो धर्म इति प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.२.८६ ॥
คฤหัสถ์ผู้ใดมีแขกผู้ได้รับการบูชาแล้วจากไปด้วยความพอใจ ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ไม่มีธรรมใดสูงไปกว่านี้
13.2.87
प्राणाश्च मम दाराश्च यच्चान्यद्विद्यते वसु ।
अतिथिभ्यो मया देयमिति मे व्रतमाहितम् ॥ १३.२.८७ ॥
ชีวิตของข้าพเจ้า ภรรยาทั้งหลาย และทรัพย์สินอื่นใดที่มีอยู่ ทั้งหมดต้องมอบให้แก่แขก นี่คือวัตรที่ข้าพเจ้าตั้งมั่นไว้
13.2.88
निःसन्दिग्धं यथा वाक्यमेतन्मे समुदाहृतम् ।
तेनाहं विप्र सत्येन स्वयमात्मानमालभे ॥ १३.२.८८ ॥
ถ้อยคำที่ข้าพเจ้ากล่าวนั้นเป็นความจริงโดยไม่มีข้อสงสัย ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าขอสาบานด้วยความจริงนั้น พลางจับต้องตนเอง
13.2.89
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
बुद्धिरात्मा मनः कालो दिशश्चैव गुणा दश ॥ १३.२.८९ ॥
ดิน ลม อากาศ น้ำ และไฟเป็นลำดับที่ห้า ปัญญา อาตมัน ใจ กาล และทิศทั้งหลาย เหล่านี้คือคุณสิบประการ
13.2.90
नित्यमेव हि पश्यन्ति देहिनां देहसंश्रिताः ।
सुकृतं दुष्कृतं चापि कर्म कर्मवतांवर ॥ १३.२.९० ॥
ผู้ที่อาศัยอยู่ในร่างย่อมเห็นอยู่เสมอ ทั้งการกระทำดีและการกระทำชั่วของสัตว์ผู้มีร่าง ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้กระทำการ
13.2.91
यथैषा नानृता वाणी मयाऽद्य समुदीरिता ।
तेन सत्येन मां देवाः पालयन्तु दहन्तु वा ॥ १३.२.९१ ॥
เพราะถ้อยคำนี้ที่ข้าพเจ้ากล่าวออกมาในวันนี้ไม่เป็นเท็จฉันใด ขอให้เทพเจ้าด้วยความจริงนั้นจงคุ้มครองข้าพเจ้า หรือเผาผลาญข้าพเจ้าเถิด
13.2.92
ततो नादः समभवद्दिक्षु सर्वासु भारत ।
असकृत्सत्यमित्येवं नैतन्मिथ्येति सर्वतः ॥ १३.२.९२ ॥
ครั้นแล้ว ข้าแต่ภารตะ มีเสียงดังขึ้นในทิศทั้งปวง ซ้ำแล้วซ้ำเล่าจากทุกด้าน ว่า "นี่คือความจริง ไม่ใช่เท็จ"
13.2.93
उटजात्तु ततस्तस्मान्निश्चक्राम स वै द्विजः ।
वपुषा द्यां च भूमिं च व्याप्य वायुरिवोद्यतः ॥ १३.२.९३ ॥
ครั้นแล้ว พราหมณ์นั้นก็เดินออกมาจากกระท่อม ด้วยร่างกายที่แผ่คลุมท้องฟ้าและแผ่นดิน ดุจลมที่พัดกระหน่ำขึ้น
13.2.94
स्वरेण विप्रः शैक्षेण त्रींल्लोकाननुनादयन् ।
उवाच चैनं धर्मज्ञं पूर्वमामन्त्र्य नामतः ॥ १३.२.९४ ॥
ด้วยเสียงอันกังวานในทำนองของการศึกษา ทำให้สามโลกสะท้อนก้อง พราหมณ์ผู้นั้นเรียกผู้รู้ธรรมนั้นด้วยชื่อก่อน แล้วกล่าวแก่เขา
13.2.95
धर्मोऽहमस्मि भद्रं ते जिज्ञासार्थं तवानघ ।
प्राप्तः सत्यं च ते ज्ञात्वा प्रीतिर्मे परमा त्वयि ॥ १३.२.९५ ॥
เราคือธรรม ขอให้ท่านจงเป็นสุข ข้าแต่ผู้ไร้บาป เรามาเพื่อทดสอบท่าน เมื่อรู้ความจริงของท่านแล้ว ความรักยิ่งของเราจึงมีต่อท่าน
13.2.96
विजितश्च त्वया मृत्युर्योऽयं त्वामनुगच्छति ।
रन्ध्रान्वेषी तव सदा त्वया धृत्या वशीकृतः ॥ १३.२.९६ ॥
ความตายนี้ที่ติดตามท่านและคอยหาช่องโหว่ในตัวท่านอยู่เสมอ ท่านได้เอาชนะแล้ว ด้วยความมั่นคง ท่านได้ทำให้มันยอมอยู่ในอำนาจ
13.2.97
न चास्ति शक्तिस्त्रैलोक्ये कस्य चित्पुरुषोत्तम ।
पतिव्रतामिमां साध्वीं तवोद्वीक्षितुमप्युत ॥ १३.२.९७ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ไม่มีอำนาจใดในสามโลกที่จะทำให้ใครแม้เพียงมองดูภรรยาผู้ซื่อสัตย์และบริสุทธิ์ของท่านนี้ได้
13.2.98
रक्षिता त्वद्गुणैरेषा पातिव्रत्यगुणैस्तथा ।
अधृष्या यदियं ब्रूयात्तथा तन्नान्यथा भवेत् ॥ १३.२.९८ ॥
นางได้รับการคุ้มครองด้วยคุณธรรมของท่าน และด้วยคุณธรรมแห่งความซื่อสัตย์ต่อสามีของนางเอง นางจึงไม่มีผู้ใดข่มเหงได้ สิ่งใดที่นางจะพูด สิ่งนั้นจะไม่เป็นไปอย่างอื่นเลย
13.2.99
एषा हि तपसा स्वेन संयुक्ता ब्रह्मवादिनी ।
पावनार्थं च लोकस्य सरिच्छ्रेष्ठा भविष्यति ॥ १३.२.९९ ॥
นางผู้นี้ประกอบด้วยตบะของตนเอง เป็นผู้กล่าววาจาแห่งพรหมญาณ และนางจะกลายเป็นแม่น้ำอันประเสริฐเพื่อชำระโลก
13.2.100
अर्धेनौघवती नाम त्वामर्धेनानुयास्यति ।
शरीरेण महाभागा योगो ह्यस्या वशे स्थितः।
अनया सह लोकांश्च गन्ताऽसि तपसार्जितान् ॥ १३.२.१०० ॥
นางซึ่งมีนามว่าโอฆวตี จะติดตามท่านไปด้วยครึ่งร่าง ข้าแต่ผู้มีบุญใหญ่ โยคะของนางอยู่ในอำนาจของนาง ท่านจะไปยังโลกทั้งหลายที่ได้มาด้วยตบะพร้อมกับนาง
13.2.101
यत्र नावृत्तिमभ्येति शाश्वतांस्ताननुत्तमान् ।
अनेन चैव देहेन लोकांस्त्वमभिपत्स्यसे ॥ १३.२.१०१ ॥
โลกอันนิรันดร์และสูงสุดเหล่านั้น ซึ่งไม่มีการกลับมาเกิดอีก ท่านจะบรรลุโลกเหล่านั้นได้ด้วยร่างกายนี้เอง
13.2.102
निर्जितश्च त्वया मृत्युरैश्वर्यं च तवोत्तमम् ।
पञ्चभूतान्यतिक्रान्तः स्ववीर्याच्च मनोजवः। ॥ १३.२.१०२ ॥
ท่านได้ชนะความตาย และอำนาจอธิปไตยของท่านก็สูงสุด ท่านข้ามพ้นธาตุทั้งห้าด้วยพลังของตนเอง เร็วดุจความคิด
13.2.103
गृहस्थधर्मेणानेन कामक्रोधौ च ते जितौ ।
स्नेहो रागश्च तन्द्री च मोहो द्रोहश्च केवलः।
तव शुश्रूषया राजन्राजपुत्र्या च निर्जिताः ॥ १३.२.१०३ ॥
ด้วยธรรมของคฤหัสถ์นี้เอง ท่านได้ชนะกามและโกรธ ความรัก ความยึดติด ความง่วงเหงา ความหลง และความคิดประทุษร้ายล้วนๆ ก็ถูกชนะไปเช่นกัน โอ้พระราชา ด้วยการรับใช้ของท่านและด้วยพระธิดาของกษัตริย์ สิ่งทั้งหมดนี้ได้ถูกชนะแล้ว
13.2.104
शुक्लानां तु सहस्रेण वाजिनां रथमुत्तमम् ।
युक्तं प्रगृह्य भगवान्वासवोप्याजगाम तम् ॥ १३.२.१०४ ॥
พระวาสวะ (พระอินทร์) ผู้เป็นที่เคารพ ทรงนำรถศึกอันประเสริฐที่เทียมด้วยม้าขาวหนึ่งพันตัวมาเฝ้าพระองค์นั้นด้วย
13.2.105
मृत्युरात्मा च लोकाश्च जिता भूतानि पञ्च च ।
बुद्धिः कालो मदो मोहः कामक्रोधौ तथैव च ॥ १३.२.१०५ ॥
ความตาย ตัวตน โลกทั้งหลาย ธาตุทั้งห้า ปัญญา กาลเวลา ความถือตัว ความหลง รวมทั้งกามและโกรธ ล้วนถูกชนะแล้ว
13.2.106
तस्माद्गृहाश्रमस्थस्य नान्यद्दैवतमस्ति वै ।
ऋतेऽतिथिं नरव्याघ्र मनसैतद्विचारय ॥ १३.२.१०६ ॥
เพราะฉะนั้น สำหรับผู้ที่อยู่ในขั้นคฤหัสถ์ ไม่มีเทพเจ้าองค์อื่นใดเลยนอกจากแขกผู้มาเยือน โอ้ผู้เสือในหมู่มนุษย์ ขอท่านจงพิจารณาเรื่องนี้ด้วยใจเถิด
13.2.107
अतिथिः पूजितो यद्धि ध्यायते मनसा शुभम् ।
न तत्क्रतुशतेनापि तुल्यमाहुर्मनीपिण ॥ १३.२.१०७ ॥
เมื่อแขกผู้มาเยือนได้รับการบูชา และผู้ใดระลึกถึงสิ่งอันเป็นมงคลด้วยใจ ผู้มีปัญญากล่าวว่า การนั้นแม้แต่พิธียัญหนึ่งร้อยครั้งก็ไม่เทียบเท่า
13.2.108
सुदत्तं सुकृतं वाऽपि कम्पयेदप्यनर्चितः ॥ १३.२.१०८ ॥
แขกผู้มาเยือนที่ไม่ได้รับการต้อนรับ แม้แต่ทานที่ให้ดีแล้วและกุศลกรรมที่กระทำดีแล้ว ก็อาจทำให้สั่นคลอนได้
13.2.109
पात्रं त्वतिथिमासाद्य शीलाढ्यं यो न पूजयेत् ।
स दत्त्वा तुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति ॥ १३.२.१०९ ॥
ผู้ใดพบแขกผู้ควรรับทานซึ่งเต็มด้วยความประพฤติดี แล้วไม่บูชาท่าน ผู้นั้นแม้ถวายของเล็กน้อยแก่ท่าน ก็ยังไปพร้อมกับบุญได้
13.2.110
एतत्ते कथितं पुत्र मयाऽऽख्यानमनुत्तमम् ।
यथा हि विजितो मृत्युर्गृहस्थेन पुराऽभवत् ॥ १३.२.११० ॥
ลูกเอ๋ย พ่อได้เล่าเรื่องราวอันประเสริฐยิ่งนี้ให้เจ้าฟังแล้ว ว่าในกาลก่อน คฤหัสถ์ท่านหนึ่งได้เอาชนะความตายอย่างไร
13.2.111
धन्यं यशस्यमायुष्यमिदमाख्यानमुत्तमम् ।
बुभूषताऽभिमन्तव्यं सर्वदुश्चरितापहम् ॥ १३.२.१११ ॥
เรื่องราวอันประเสริฐนี้นำมาซึ่งทรัพย์ ชื่อเสียง และอายุยืน ผู้ปรารถนาความเจริญควรให้ความเคารพเรื่องนี้ เพราะเรื่องนี้ขจัดกรรมชั่วทั้งปวงได้
13.2.112
इदं यः कथयेद्विद्वानहन्यहनि भारत ।
सुदर्शनस्य चरितं पुण्याँल्लोकानवाप्नुयात् ॥ १३.२.११२ ॥
โอ้ภรตะ ผู้มีปัญญาคนใดท่องบอกเรื่องราวของสุทรรศนะนี้ทุกวันวันละครั้ง ผู้นั้นย่อมได้บรรลุโลกแห่งบุญ