મહાભારત · અધ્યાય 13.201

13.201.1

श्रुतं मे भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम ।
दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नृपाः ॥ १३.२०१.१ ॥

હે તાત, સત્યવ્રત અને પરાક્રમવાળા આપના મુખેથી મેં સાંભળ્યું છે કે મહાન દાનધર્મથી જે રાજાઓ સ્વર્ગે પહોંચ્યા.

इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि ध्रमान्धर्मभृतांवर ।
दानं कतिविधं देयं किं तस्य च फलं लभेत् ॥ १३.२०१.२ ॥

ધર્મધારીઓના આ ધર્મો હું સાંભળવા ઇચ્છું છું, હે શ્રેષ્ઠ. દાન કેટલા પ્રકારનું છે, શું આપવું જોઈએ અને તેનું ફળ શું મળે?

कथं केभ्यस्च धर्म्यं च दानं दातव्यमिष्यते ।
कैः कारणैः कतिविधं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.२०१.३ ॥

દાન કેવી રીતે, કોને ધર્માનુસાર આપવું જોઈએ? કયા કારણોસર, કેટલા પ્રકારનું, તે હું સત્યરૂપે સાંભળવા ઇચ્છું છું.

शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं प्रति ममानघ ।
यथा दानं प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत ॥ १३.२०१.४ ॥

હે કૌંતેય, હે નિષ્પાપ, દાન વિશે મારી પાસેથી સત્યરૂપે સાંભળ. હે ભારત, સર્વ વર્ણોને કેવી રીતે દાન આપવું જોઈએ તે.

धर्मादर्थाद्भयात्कामात्कारुण्यादिति भारत ।
दानं पञ्चविधं ज्ञेयं कारणैर्यैर्निबोध तत् ॥ १३.२०१.५ ॥

ધર્મથી, અર્થથી, ભયથી, કામથી, કરુણાથી — હે ભારત, દાન પાંચ પ્રકારનું જાણવું. જે કારણોથી તે થાય છે તે સમજ.

इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ।
इति दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्योऽनसूयता ॥ १३.२०१.६ ॥

અહીં તે કીર્તિ પામે છે, અને મૃત્યુ પછી ઉત્તમ સુખ પામે છે. આ રીતે બ્રાહ્મણોને, અસૂયા વિના દાન આપવું જોઈએ.

ददाति वा दास्यति वा मह्यं दत्तमनेन वा ।
इत्यर्तिभ्यो निशम्यैव सर्वं दातव्यमर्थिने ॥ १३.२०१.७ ॥

તે આપે છે, અથવા આપશે, અથવા તેના દ્વારા મને આપવામાં આવ્યું છે — એ રીતે પીડિતોની વાત સાંભળીને જ યાચકને બધું આપવું જોઈએ.

नास्याहं न मदीयोऽयं पापं कुर्याद्विमानितः ।
इति दद्याद्भयादेव दृढं मूढाय पण्डितः ॥ १३.२०१.८ ॥

હું એનો નથી, એ મારો નથી; અપમાનિત થઈને એ પાપ ન કરે — એમ વિચારી, ભયથી જ, પંડિતે મૂર્ખને પણ દૃઢતાથી આપવું.

प्रियो मे यं प्रियोऽस्याहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान् ।
वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रितः ॥ १३.२०१.९ ॥

"જે મારો પ્રિય છે, તેનો હું પ્રિય છું" — એમ વિચારીને, બુદ્ધિમાન માણસે મિત્રને એ રીતે દુઃખ વિના, આળસ વિના દાન આપવું.

दीनश्च याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति ।
इति दद्याद्दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा ॥ १३.२०१.१० ॥

આ દીન છે, યાચના કરે છે, થોડામાં પણ સંતોષ પામે છે — એમ વિચારીને, દરિદ્રને કરુણાથી સર્વ રીતે દાન આપવું.

इति पञ्चविधं दानं पुण्यकीर्तिविवर्धनम् ।
यथाशक्त्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापतिः ॥ १३.२०१.११ ॥

એ રીતે પાંચ પ્રકારનું દાન, જે પુણ્ય અને કીર્તિ વધારે છે, પોતાની શક્તિ અનુસાર આપવું — એમ પ્રજાપતિએ કહ્યું.