ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.201

13.201.1

श्रुतं मे भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम ।
दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नृपाः ॥ १३.२०१.१ ॥

ਹੇ ਤਾਤ, ਸੱਚੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਆਪ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਾਇਆ।

इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि ध्रमान्धर्मभृतांवर ।
दानं कतिविधं देयं किं तस्य च फलं लभेत् ॥ १३.२०१.२ ॥

ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਧਰਮ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਦਾਨ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਫਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?

कथं केभ्यस्च धर्म्यं च दानं दातव्यमिष्यते ।
कैः कारणैः कतिविधं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.२०१.३ ॥

ਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं प्रति ममानघ ।
यथा दानं प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत ॥ १३.२०१.४ ॥

ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਰੇ ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

धर्मादर्थाद्भयात्कामात्कारुण्यादिति भारत ।
दानं पञ्चविधं ज्ञेयं कारणैर्यैर्निबोध तत् ॥ १३.२०१.५ ॥

ਧਰਮ ਤੋਂ, ਧਨ ਤੋਂ, ਡਰ ਤੋਂ, ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ, ਕਰੁਣਾ ਤੋਂ — ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦਾਨ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ।

इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ।
इति दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्योऽनसूयता ॥ १३.२०१.६ ॥

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੀਰਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ददाति वा दास्यति वा मह्यं दत्तमनेन वा ।
इत्यर्तिभ्यो निशम्यैव सर्वं दातव्यमर्थिने ॥ १३.२०१.७ ॥

ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

नास्याहं न मदीयोऽयं पापं कुर्याद्विमानितः ।
इति दद्याद्भयादेव दृढं मूढाय पण्डितः ॥ १३.२०१.८ ॥

ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ — ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

प्रियो मे यं प्रियोऽस्याहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान् ।
वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रितः ॥ १३.२०१.९ ॥

"ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੈਂ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ" — ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

दीनश्च याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति ।
इति दद्याद्दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा ॥ १३.२०१.१० ॥

ਇਹ ਦੀਨ ਹੈ, ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਤਰਸ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

इति पञ्चविधं दानं पुण्यकीर्तिविवर्धनम् ।
यथाशक्त्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापतिः ॥ १३.२०१.११ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।