మహాభారతం · అధ్యాయం 13.201

13.201.1

श्रुतं मे भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम ।
दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नृपाः ॥ १३.२०१.१ ॥

అయ్యా, సత్యవ్రతమూ పరాక్రమమూ కలవారా, గొప్ప దానధర్మం ద్వారా స్వర్గాన్ని పొందిన రాజుల గురించి మీ నుండి నేను విన్నాను.

इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि ध्रमान्धर्मभृतांवर ।
दानं कतिविधं देयं किं तस्य च फलं लभेत् ॥ १३.२०१.२ ॥

ధర్మధారుల ఈ ధర్మాలను వినాలనుకుంటున్నాను, ఓ శ్రేష్ఠుడా. దానం ఎన్ని రకాలు, ఏమివ్వాలి, దాని ఫలితం ఏమిటి?

कथं केभ्यस्च धर्म्यं च दानं दातव्यमिष्यते ।
कैः कारणैः कतिविधं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.२०१.३ ॥

దానాన్ని ఎలా, ఎవరికి ధర్మబద్ధంగా ఇవ్వాలి? ఏ కారణాలతో, ఎన్ని రకాలుగా ఉంటుందో యథార్థంగా వినాలనుకుంటున్నాను.

शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं प्रति ममानघ ।
यथा दानं प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत ॥ १३.२०१.४ ॥

కౌంతేయా, నిష్పాపుడా, దానాన్ని గురించి నా నుండి యథార్థంగా వినుము. భరతవంశీయుడా, సర్వవర్ణాలకు ఎలా దానం ఇవ్వాలో.

धर्मादर्थाद्भयात्कामात्कारुण्यादिति भारत ।
दानं पञ्चविधं ज्ञेयं कारणैर्यैर्निबोध तत् ॥ १३.२०१.५ ॥

ధర్మం, అర్థం, భయం, కామం, కరుణ వలన — భరతవంశీయుడా, దానం ఐదు రకాలని తెలుసుకోవాలి. ఏ కారణాలతో అనేది గ్రహించు.

इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ।
इति दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणेभ्योऽनसूयता ॥ १३.२०१.६ ॥

ఇక్కడ కీర్తిని పొందుతాడు, మరణానంతరం అత్యుత్తమ సుఖాన్ని పొందుతాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణులకు, అసూయ లేకుండా దానం ఇవ్వాలి.

ददाति वा दास्यति वा मह्यं दत्तमनेन वा ।
इत्यर्तिभ्यो निशम्यैव सर्वं दातव्यमर्थिने ॥ १३.२०१.७ ॥

అతడు ఇస్తాడు, లేదా ఇస్తాడు, లేదా ఇతని ద్వారా నాకు ఇవ్వబడింది — ఇలా బాధితుల మాట విని, యాచకునికి అన్నీ ఇవ్వాలి.

नास्याहं न मदीयोऽयं पापं कुर्याद्विमानितः ।
इति दद्याद्भयादेव दृढं मूढाय पण्डितः ॥ १३.२०१.८ ॥

నేను ఇతనివాడిని కాను, ఇతను నావాడు కాడు; అవమానింపబడి ఇతడు పాపం చేయకూడదు — ఇలా భావించి, భయంతోనే, జ్ఞాని మూర్ఖునికి కూడా దృఢంగా ఇవ్వాలి.

प्रियो मे यं प्रियोऽस्याहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान् ।
वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रितः ॥ १३.२०१.९ ॥

"నాకు ఎవరు ప్రియుడో, అతనికి నేను ప్రియుడను" — ఇలా ఆలోచించి, బుద్ధిమంతుడు మిత్రునికి ఇలాగే కష్టం లేకుండా, అలసట లేకుండా దానం ఇవ్వాలి.

दीनश्च याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति ।
इति दद्याद्दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा ॥ १३.२०१.१० ॥

ఇతడు దీనుడు, యాచిస్తున్నాడు, స్వల్పంతోనే కూడా సంతృప్తి చెందుతాడు — ఇలా భావించి, దరిద్రునికి కరుణతో అన్ని విధాలుగా ఇవ్వాలి.

इति पञ्चविधं दानं पुण्यकीर्तिविवर्धनम् ।
यथाशक्त्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापतिः ॥ १३.२०१.११ ॥

ఇలా ఐదు రకాల దానం, పుణ్యాన్ని కీర్తిని పెంచేది, తన శక్తి కొద్దీ ఇవ్వాలి — ఇలా ప్రజాపతి చెప్పాడు.