મહાભારત · અધ્યાય 13.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.203.1
अयं नारायणः श्रीमान्पुत्रार्थे व्रतकाङ्क्षया ।
दीक्षितोऽभून्महाबाहुः पुरा द्वादशवार्षिकम् ॥ १३.२०३.१ ॥
આ શ્રીમાન નારાયણ, પુત્ર માટે વ્રતની ઇચ્છાથી, પૂર્વે બાર વર્ષ સુધી દીક્ષિત થયા હતા, તે મહાબાહુ.
13.203.2
दीक्षितं केशवं द्रष्टुमभिजग्मुर्महर्षयः ।
सेवित्वा च महात्मानः प्रीयमाणं जनार्दनम् ॥ १३.२०३.२ ॥
દીક્ષિત કેશવને જોવા મહર્ષિઓ ગયા; અને મહાત્માઓએ પ્રસન્ન જનાર્દનની સેવા કરી.
13.203.3
नारदः पर्वतश्चैव कृष्णद्वैपायनस्तथा ।
देवलः काश्यपश्चैव हस्तिकाश्यप एव च।
जमदग्निश्च राजेन्द्र धौम्यो वाल्मीकिरेव च ॥ १३.२०३.३ ॥
નારદ, પર્વત, કૃષ્ણદ્વૈપાયન, દેવલ, કાશ્યપ, હસ્તિકાશ્યપ; હે રાજેન્દ્ર, જમદગ્નિ, ધૌમ્ય અને વાલ્મીકિ પણ.
13.203.4
अपरेऽपि तपःसिद्धाः सत्यव्रतपरायणाः ।
शिष्यैरनुगताः सर्वे ब्रह्मविद्भिरकल्मषैः ॥ १३.२०३.४ ॥
અન્ય પણ—તપથી સિદ્ધ, સત્યવ્રતમાં તત્પર—સૌ શિષ્યો સાથે આવ્યા હતા; બ્રહ્મવિદો અને નિષ્કલંક.
13.203.5
केशवस्तानभिगतान्प्रीत्या सम्परिगृह्य च ।
तेषामतिथिसत्कारं पूजनार्थं कुलोचितम्।
देवकीतनयो हृष्टो देवतुल्यमकल्पयत् ॥ १३.२०३.५ ॥
કેશવે આવેલા તે સૌનું પ્રેમથી સ્વાગત કરીને, તેમની પૂજા માટે કુળને ઉચિત અતિથિ-સત્કાર દેવતુલ્ય રીતે દેવકીપુત્રે આનંદથી ગોઠવ્યો.
13.203.6
उपविष्टेषु सर्वेषु विष्टरेषु तदाऽनघ ।
विश्वस्तेष्व्नभितुष्टेषु केशवार्चनया पुनः ॥ १३.२०३.६ ॥
હે અનઘ, ત્યારે સૌ આસનો પર બેઠા હતા; વિશ્વસ્ત હોવા છતાં કેશવની પૂજાથી તેઓ ફરી પૂર્ણ સંતુષ્ટ ન થયા.
13.203.7
परस्परं कथा दिव्याः प्रावर्तन्त मनोरमाः ।
विष्णोर्नारायणस्यैव प्रसादात्कथयामि ताः ॥ १३.२०३.७ ॥
પરસ્પર દિવ્ય અને મનોહર કથાઓ શરૂ થઈ; વિષ્ણુ નારાયણની કૃપાથી હું તે કહું છું.
13.203.8
तस्यैव व्रतचर्यायां मुनिभिर्विस्मितं पुरा ।
यत्र गोवृषभाङ्कस्य प्रभावोऽभून्महात्मनः ॥ १३.२०३.८ ॥
તેમની વ્રતચર્યામાં પૂર્વે મુનિઓ વિસ્મિત થયા; જ્યાં વૃષભચિહ્નિત તે મહાત્માનો પ્રભાવ પ્રગટ થયો.
13.203.9
यत्र देवी महादेवमपृच्छत्संशयान्पुरा ।
कथयामास सर्वांस्तान्देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥ १३.२०३.९ ॥
પૂર્વે દેવીએ મહાદેવને સંશયો પૂછ્યા; દેવીને પ્રિય થવાની ઇચ્છાથી તેમણે તે સર્વનું સમાધાન કર્યું.
13.203.10
उमापत्योश्च संवादं शृणु तात मनोरमम् ।
वर्णाश्रमाणां धर्मश्च तत्र तात समाहितः ॥ १३.२०३.१० ॥
હે વત્સ, ઉમા અને તેમના પતિનો તે મનોહર સંવાદ સાંભળ; ત્યાં વર્ણાશ્રમધર્મ પણ કહેવાયો છે; વત્સ, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ.
13.203.11
ऋषिधर्मश्च निखिलो राजधर्मस्च पुष्कलः ।
गृहस्थधर्मश्च शुभः कर्मपाकफलानि च ॥ १३.२०३.११ ॥
ઋષિધર્મ સંપૂર્ણ, રાજધર્મ પણ વિપુલ, ગૃહસ્થનો શુભ ધર્મ અને કર્મફળના પરિપાક.
13.203.12
देवगुह्यं च विविधं दानधर्मविधिस्तथा ।
विधानमत्र प्रोक्तं यद्यमस्य नियमस्य च ॥ १३.२०३.१२ ॥
દેવોનું ગુહ્ય અને વિવિધ દાનધર્મની વિધિ; અહીં યમ અને નિયમનું વિધાન પણ કહેવાયું છે.
13.203.13
यमलोकविधानं च स्वर्गलोकगतिस्तथा ।
प्राणमोक्षविधिश्चैव तीर्थचर्या च पुष्कला ॥ १३.२०३.१३ ॥
યમલોકનું વિધાન અને સ્વર્ગલોકની ગતિ, પ્રાણમોક્ષની વિધિ તથા તીર્થયાત્રાનું આચરણ પણ વિપુલ રીતે (કહેવાયાં છે).
13.203.14
मोक्षधर्मविधानं च साङ्ख्ययोगसमन्वितम् ।
स्त्रीधर्मश्च स्वयं देव्या देवदेवाय भाषितः ॥ १३.२०३.१४ ॥
મોક્ષધર્મનું વિધાન, સાંખ્ય-યોગયુક્ત ઉપદેશ અને સ્ત્રીધર્મ — જે દેવીએ પોતે દેવદેવને કહ્યાં હતાં.
13.203.15
एवमादि शुभं सर्वं तत्र तात समाहितम् ।
रुद्राण्याः संशयप्रश्नो यत्र तात प्रवर्तते ॥ १३.२०३.१५ ॥
આવાં સર્વ શુભ વિષયો ત્યાં સમાહિત છે, વત્સ; ત્યાં જ રુદ્રાણીનો સંશય-પ્રશ્ન ઊભો થાય છે.
13.203.16
धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्म्यं च परमं हितम् ।
पुष्टियोगमिमं दिव्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ १३.२०३.१६ ॥
હું કહી રહ્યો છું એ દિવ્ય પુષ્ટિયોગ ધન, યશ, દીર્ઘાયુષ્ય, ધર્મ અને પરમ હિત આપનારો છે; તે સાંભળ.
13.203.17
इतिहासमिमं दिव्यं पवित्रं परमं शुभम् ।
सायं प्रातः सदा सम्यक् श्रोतव्यं च बुभूषता ॥ १३.२०३.१७ ॥
આ દિવ્ય, પવિત્ર, પરમ અને શુભ ઇતિહાસને, કલ્યાણ ઇચ્છનારે સાંજે અને સવારે સદા સારી રીતે સાંભળવો જોઈએ.
13.203.18
ततो नारायणो देवः संक्लिष्टो व्रतचर्यया ।
वह्निर्विनिःसृतो वक्त्रात्कृष्णस्याद्भुतदर्शनः ॥ १३.२०३.१८ ॥
ત્યારે દેવ નારાયણ, વ્રતાચરણથી થાકેલા, કૃષ્ણના મુખમાંથી અદ્ભુત દર્શનવાળો અગ્નિ નીકળ્યો.
13.203.19
अग्निना तेन महता निःसृतेन मुखाद्विभोः ।
पश्यतामेव सर्वेषां दग्ध एव नगोत्तमः ॥ १३.२०३.१९ ॥
વિભુના મુખમાંથી નીકળેલી તે મહાન અગ્નિથી, સૌના દેખતાં જ તે શ્રેષ્ઠ પર્વત બળી ગયો.
13.203.20
मृगपक्षिगणाकीर्णः श्वापदैरपि सङ्कुलः ।
वृक्षगुल्मलताकीर्णो मथितो दीनदर्शनः ॥ १३.२०३.२० ॥
મૃગ અને પક્ષીઓના સમૂહોથી ભરેલો, હિંસક પશુઓથી ભરચક, વૃક્ષ, ઝાડી અને વેલાઓથી આચ્છાદિત તે પર્વત મથાઈને દીન દેખાવા લાગ્યો.
13.203.21
पुनः स दृष्टमात्रेण हरिणा सौम्यचेतसा ।
स बभूव गिरिः क्षिप्रं प्रफुल्लद्रुमकाननः ॥ १३.२०३.२१ ॥
ફરીથી હરિએ શાંત ચિત્તથી તેને જોતાં જ તે પર્વત તરત જ ખીલેલાં વૃક્ષોના વનવાળો બની ગયો.
13.203.22
सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रसन्नैरुपशोभितः ।
मत्तवारणसंयुक्तो नानापक्षिगणैर्युतः।
तदद्भुतमचिन्त्यं च सर्वेषामभवद्भृशम् ॥ १३.२०३.२२ ॥
પ્રસન્ન સિદ્ધ અને ચારણોના સમૂહોથી તે શોભી ઊઠ્યો; મદમસ્ત હાથીઓ અને વિવિધ પક્ષીઓના સમૂહોથી તે યુક્ત થયો. તે અદ્ભુત અને અચિંત્ય દૃશ્ય સૌને અત્યંત વિસ્મયકારક બની રહ્યું.
13.203.23
तं दृष्ट्वा हृष्टरोमाणः सर्वे मुनिगणास्तदा ।
विस्तिताः परमायत्ताः साध्यसाकुललोचनाः।
न किञ्चिदब्रुवंस्तत्र शुभं वा यदि वेतरत् ॥ १३.२०३.२३ ॥
તે જોઈને ત્યારે સર્વ મુનિગણો રોમાંચિત, વિસ્મિત, અતિ તલ્લીન અને વ્યાકુળ નેત્રવાળા થયા; ત્યાં તેઓ શુભ કે અશુભ કંઈ પણ બોલ્યા નહિ.
13.203.24
ततो नारायणो देवो मुनिसङ्घे तु विस्मिते ।
तान्समीक्ष्यैव मधुरं बभाषे पुष्करेक्षणः ॥ १३.२०३.२४ ॥
ત્યારે મુનિસંઘ વિસ્મિત હતો ત્યારે, તેમની સામે જોઈને જ કમલનયન નારાયણ દેવે મધુર વાણીમાં કહ્યું.
13.203.25
किमर्थं मुनिसङ्घेऽस्मिन्विस्मयोऽयमनुत्तमः ।
एतन्मे संशयं सर्वे याथातथ्येन नन्दिताः।
ऋषयो वक्तुमर्हन्ति निश्चयेनार्थकोविदाः ॥ १३.२०३.२५ ॥
આ મુનિસમૂહમાં આ અનુત્તમ વિસ્મય કેમ છે? હે પ્રસન્ન ઋષિઓ, અર્થના જ્ઞાતા તમે મારો આ સંશય યથાર્થપણે અને નિશ્ચયપૂર્વક કહેવા યોગ્ય છો.
13.203.26
केशवस्य वचः श्रुत्वा तुष्टुवुर्मुनिपुङ्गवाः ।
भवान्सृजति वै लोकान्भवान्संहरति प्रजाः।
भवाञ्शीतं भवानुष्णं भवान्सत्यं भवान्क्रतुः ॥ १३.२०३.२६ ॥
કેશવનાં વચન સાંભળીને શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ તેમની સ્તુતિ કરી. આપ જ લોકોનું સર્જન કરો છો, આપ જ પ્રજાઓનો સંહાર કરો છો. આપ શીત છો, આપ ઉષ્ણ છો, આપ સત્ય છો, આપ યજ્ઞ છો.
13.203.27
भवानादिर्भवानन्तो भवतोऽन्यन्न विद्यते ।
स्थावरं जङ्गमं सर्वं त्वमेव पुरुषोत्तम ॥ १३.२०३.२७ ॥
આપ આદિ છો, આપ અંત છો; આપથી ભિન્ન કંઈ નથી. સ્થાવર અને જંગમ સર્વ આપ જ છો, હે પુરુષોત્તમ.
13.203.28
त्वत्तः सर्वमिदं तात लोकचक्रं प्रवर्तते ।
त्वमेवार्हसि तद्वक्तुं मुखादग्निविनिर्गमम् ॥ १३.२०३.२८ ॥
હે તાત, આપથી જ આ સમગ્ર લોકચક્ર પ્રવર્તે છે. મુખમાંથી અગ્નિના નિર્ગમનની તે વાત કહેવા આપ જ યોગ્ય છો.
13.203.29
एतन्नो विस्मयकरं बभूव मधुसूदन ।
ततो विगतसंत्रासा भवाम पुरुषोत्तम।
यदिच्छेत्तत्र वक्तव्यं कुतोऽस्माकं नियोगतः ॥ १३.२०३.२९ ॥
હે મધુસૂદન, આ અમારા માટે વિસ્મયકારી બન્યું. ત્યારે ભયરહિત થઈને, હે પુરુષોત્તમ, આપને જે ગમે તે ત્યાં કહો; આપની આજ્ઞા વિના અમે કેવી રીતે કહીએ?
13.203.30
नित्यं हितार्थं लोकानां भवद्भिः क्रियते तपः ।
तस्माल्लोकहितं गुह्यं श्रूयतां कथयामि वः ॥ १३.२०३.३० ॥
તમે હંમેશાં લોકોના હિત માટે તપ કરો છો. તેથી લોકહિતની આ ગુહ્ય વાત સાંભળો, હું તમને કહું છું.
13.203.31
असुरः साम्प्रतं कश्चिदहितो लोकनाशनः ।
मायास्त्रकुशलश्चैव बलदर्पसमन्वितः ॥ १३.२०३.३१ ॥
હાલમાં કોઈ અસુર છે. તે અહિતકારી, લોકોનો નાશ કરનાર, માયાસ્ત્રમાં કુશળ અને બળના ગર્વથી યુક્ત છે.
13.203.32
बभूव स मया बद्धो लोकानां हितकाम्यया ।
पुत्रेण मे वधो दृष्टस्तस्य वै मुनिपुङ्गवाः ॥ १३.२०३.३२ ॥
લોકોના હિતની ઇચ્છાથી મેં તેને બાંધ્યો. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, મારા પુત્રના હાથે તેનો વધ જોવાયો છે.
13.203.33
तदर्थं पुत्रमेवाहं सिसृक्षुर्वनमागतः ।
आत्मनः सदृशं पुत्रमहं जनयितुं व्रतैः ॥ १३.२०३.३३ ॥
તે માટે જ હું પુત્ર સર્જવાની ઇચ્છાથી વનમાં આવ્યો; વ્રતો દ્વારા મારા જેવો પુત્ર ઉત્પન્ન કરવા.
13.203.34
एवं व्रतपरीतस्य तपस्तीव्रतया मम ।
अथात्मा मम देहस्थः सोग्निर्भूत्वा विनिःसृतः ॥ १३.२०३.३४ ॥
આ રીતે વ્રતોથી ઘેરાયેલા મારા તપની તીવ્રતાથી, મારા દેહમાં રહેલો મારો આત્મા અગ્નિ બનીને બહાર નીકળ્યો.
13.203.35
विनिःसृत्य गतो द्रष्टुं क्षणेन च पितामहम् ।
ब्रह्मणा मन्मथोऽनङ्गः पुत्रत्वेन प्रकल्पितः।
अनुज्ञातश्च तेनैव पुनरायान्ममान्तिकम् ॥ १३.२०३.३५ ॥
બહાર નીકળીને તે ક્ષણમાં પિતામહ બ્રહ્માને જોવા ગયો. બ્રહ્માએ અનંગ મન્મથને પુત્ર તરીકે નિયુક્ત કર્યો. તેમની જ અનુમતિથી તે ફરી મારી પાસે આવ્યો.
13.203.36
एवं मे वैष्णवं तेजो मम वक्त्राद्विनिःसृतम् ।
तत्तेजसा निर्मथितः पुरतोऽयं गिरिः स्थितः ॥ १३.२०३.३६ ॥
આ રીતે મારા મુખમાંથી નીકળેલા વૈષ્ણવ તેજે, તે તેજથી મથાયેલો આ પર્વત સામે ઊભો છે.
13.203.37
दृष्ट्वा दाहं गिरेस्तस्य सौम्यभावतया मम ।
पुनः स दृष्टमात्रेण गिरिरासीद्यथा पुरा ॥ १३.२०३.३७ ॥
તે પર્વતનો દાહ જોઈને, મારા સૌમ્ય ભાવથી, તે ફરીથી જોતાંજ પહેલાંની જેમ થઈ ગયો.
13.203.38
एतद्गुह्यं यथातथ्यं कथितं वः समासतः ।
भवन्तो व्यथिता येन विस्मिताश्च तपोधनाः ॥ १३.२०३.३८ ॥
આ ગુહ્ય રહસ્ય જેવું હતું તેવું જ તમને સંક્ષેપમાં કહેવામાં આવ્યું; હે તપોધનો, જેનાથી તમે વ્યથિત અને વિસ્મિત થયા છો.
13.203.39
ऋषीणामेवमुक्त्वा तु तान्पुनः प्रत्यभाषत ॥ १३.२०३.३९ ॥
ઋષિઓને આ રીતે કહીને, તે ફરીથી તેમને ઉત્તર આપવા લાગ્યો.