महाभारत · अध्याय 13.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.203.1
अयं नारायणः श्रीमान्पुत्रार्थे व्रतकाङ्क्षया ।
दीक्षितोऽभून्महाबाहुः पुरा द्वादशवार्षिकम् ॥ १३.२०३.१ ॥
हा श्रीमान् नारायण, पुत्रासाठी व्रताच्या इच्छेने, पूर्वी बारा वर्षे दीक्षित झाला, तो महाबाहु.
13.203.2
दीक्षितं केशवं द्रष्टुमभिजग्मुर्महर्षयः ।
सेवित्वा च महात्मानः प्रीयमाणं जनार्दनम् ॥ १३.२०३.२ ॥
दीक्षित केशवाला पाहण्यासाठी महर्षी गेले; आणि महात्म्यांनी प्रसन्न जनार्दनाची सेवा केली.
13.203.3
नारदः पर्वतश्चैव कृष्णद्वैपायनस्तथा ।
देवलः काश्यपश्चैव हस्तिकाश्यप एव च।
जमदग्निश्च राजेन्द्र धौम्यो वाल्मीकिरेव च ॥ १३.२०३.३ ॥
नारद, पर्वत, कृष्णद्वैपायन, देवल, काश्यप, हस्तिकाश्यप; हे राजेंद्र, जमदग्नी, धौम्य आणि वाल्मीकीही.
13.203.4
अपरेऽपि तपःसिद्धाः सत्यव्रतपरायणाः ।
शिष्यैरनुगताः सर्वे ब्रह्मविद्भिरकल्मषैः ॥ १३.२०३.४ ॥
इतरही—तपाने सिद्ध, सत्यव्रतात तत्पर—सर्व शिष्यांसह आले होते; ब्रह्मज्ञ आणि निष्कलंक.
13.203.5
केशवस्तानभिगतान्प्रीत्या सम्परिगृह्य च ।
तेषामतिथिसत्कारं पूजनार्थं कुलोचितम्।
देवकीतनयो हृष्टो देवतुल्यमकल्पयत् ॥ १३.२०३.५ ॥
केशवाने आलेल्या त्या सर्वांचे प्रेमाने स्वागत करून, त्यांच्या पूजेसाठी कुलोचित पाहुणचार देवतुल्य म्हणून देवकीपुत्राने आनंदाने व्यवस्था केली.
13.203.6
उपविष्टेषु सर्वेषु विष्टरेषु तदाऽनघ ।
विश्वस्तेष्व्नभितुष्टेषु केशवार्चनया पुनः ॥ १३.२०३.६ ॥
हे अनघा, तेव्हा सर्वजण आसनांवर बसले होते; विश्वस्त असूनही केशवाच्या पूजेने ते पुन्हा पूर्ण संतुष्ट झाले नाहीत.
13.203.7
परस्परं कथा दिव्याः प्रावर्तन्त मनोरमाः ।
विष्णोर्नारायणस्यैव प्रसादात्कथयामि ताः ॥ १३.२०३.७ ॥
परस्परांत दिव्य आणि मनोहर कथा सुरू झाल्या; विष्णू नारायणाच्या प्रसादाने मी त्या सांगतो.
13.203.8
तस्यैव व्रतचर्यायां मुनिभिर्विस्मितं पुरा ।
यत्र गोवृषभाङ्कस्य प्रभावोऽभून्महात्मनः ॥ १३.२०३.८ ॥
त्याच्या व्रताचरणात पूर्वी मुनी आश्चर्यचकित झाले; जिथे वृषभचिह्नांकित त्या महात्म्याचा प्रभाव प्रकट झाला.
13.203.9
यत्र देवी महादेवमपृच्छत्संशयान्पुरा ।
कथयामास सर्वांस्तान्देव्याः प्रियचिकीर्षया ॥ १३.२०३.९ ॥
पूर्वी देवीने महादेवांना संशय विचारले; देवीला प्रिय करण्याच्या इच्छेने त्यांनी ते सर्व सांगितले.
13.203.10
उमापत्योश्च संवादं शृणु तात मनोरमम् ।
वर्णाश्रमाणां धर्मश्च तत्र तात समाहितः ॥ १३.२०३.१० ॥
हे पुत्रा, उमा आणि तिचा पती यांचा तो मनोहर संवाद ऐक; तेथे वर्णाश्रमधर्मही सांगितला आहे; पुत्रा, एकाग्र चित्ताने ऐक.
13.203.11
ऋषिधर्मश्च निखिलो राजधर्मस्च पुष्कलः ।
गृहस्थधर्मश्च शुभः कर्मपाकफलानि च ॥ १३.२०३.११ ॥
ऋषिधर्म संपूर्ण, राजधर्मही विपुल, गृहस्थाचा शुभ धर्म आणि कर्मफळाचे परिपाक.
13.203.12
देवगुह्यं च विविधं दानधर्मविधिस्तथा ।
विधानमत्र प्रोक्तं यद्यमस्य नियमस्य च ॥ १३.२०३.१२ ॥
देवांचे गुह्य आणि विविध दानधर्माची विधी; येथे यम आणि नियमाचे विधानही सांगितले आहे.
13.203.13
यमलोकविधानं च स्वर्गलोकगतिस्तथा ।
प्राणमोक्षविधिश्चैव तीर्थचर्या च पुष्कला ॥ १३.२०३.१३ ॥
यमलोकाचे विधान आणि स्वर्गलोकाची गती, प्राणमोक्षाची विधी आणि तीर्थयात्रेचे आचरण हे विपुलपणे (सांगितले आहे).
13.203.14
मोक्षधर्मविधानं च साङ्ख्ययोगसमन्वितम् ।
स्त्रीधर्मश्च स्वयं देव्या देवदेवाय भाषितः ॥ १३.२०३.१४ ॥
मोक्षधर्माचे विधान, सांख्य-योगयुक्त उपदेश आणि स्त्रीधर्म — जे देवीने स्वतः देवदेवाला सांगितले.
13.203.15
एवमादि शुभं सर्वं तत्र तात समाहितम् ।
रुद्राण्याः संशयप्रश्नो यत्र तात प्रवर्तते ॥ १३.२०३.१५ ॥
अशा सर्व शुभ विषयांचा तेथे समावेश आहे, वत्सा; तेथेच रुद्राणीचा संशयप्रश्न उद्भवतो.
13.203.16
धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्म्यं च परमं हितम् ।
पुष्टियोगमिमं दिव्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ १३.२०३.१६ ॥
मी सांगत असलेला हा दिव्य पुष्टियोग धन, यश, दीर्घायुष्य, धर्म आणि परम हित देणारा आहे; तो ऐक.
13.203.17
इतिहासमिमं दिव्यं पवित्रं परमं शुभम् ।
सायं प्रातः सदा सम्यक् श्रोतव्यं च बुभूषता ॥ १३.२०३.१७ ॥
हा दिव्य, पवित्र, परम आणि शुभ इतिहास, कल्याण इच्छिणाऱ्याने सायंकाळी आणि सकाळी नेहमी नीट ऐकला पाहिजे.
13.203.18
ततो नारायणो देवः संक्लिष्टो व्रतचर्यया ।
वह्निर्विनिःसृतो वक्त्रात्कृष्णस्याद्भुतदर्शनः ॥ १३.२०३.१८ ॥
मग देव नारायण व्रताचरणाने थकलेला असता, कृष्णाच्या मुखातून अद्भुत दर्शनाचा अग्नी बाहेर पडला.
13.203.19
अग्निना तेन महता निःसृतेन मुखाद्विभोः ।
पश्यतामेव सर्वेषां दग्ध एव नगोत्तमः ॥ १३.२०३.१९ ॥
विभूच्या मुखातून बाहेर पडलेल्या त्या महान अग्नीने, सर्वांच्या देखत तो श्रेष्ठ पर्वत जळून गेला.
13.203.20
मृगपक्षिगणाकीर्णः श्वापदैरपि सङ्कुलः ।
वृक्षगुल्मलताकीर्णो मथितो दीनदर्शनः ॥ १३.२०३.२० ॥
हरिण आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेला, हिंस्र श्वापदांनी गजबजलेला, वृक्ष, झुडपे व वेलींनी आच्छादलेला तो पर्वत मथला जाऊन दीन दिसू लागला.
13.203.21
पुनः स दृष्टमात्रेण हरिणा सौम्यचेतसा ।
स बभूव गिरिः क्षिप्रं प्रफुल्लद्रुमकाननः ॥ १३.२०३.२१ ॥
पुन्हा हरीने सौम्य मनाने ते पाहताच तो पर्वत लगेच फुललेल्या वृक्षांच्या अरण्याने युक्त झाला.
13.203.22
सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रसन्नैरुपशोभितः ।
मत्तवारणसंयुक्तो नानापक्षिगणैर्युतः।
तदद्भुतमचिन्त्यं च सर्वेषामभवद्भृशम् ॥ १३.२०३.२२ ॥
प्रसन्न सिद्ध आणि चारण यांच्या समूहांनी तो शोभला; मदोन्मत्त हत्ती आणि नाना पक्ष्यांच्या थव्यांनी तो युक्त झाला. ते अद्भुत व अचिंत्य दृश्य सर्वांना अतिशय विस्मयकारक झाले.
13.203.23
तं दृष्ट्वा हृष्टरोमाणः सर्वे मुनिगणास्तदा ।
विस्तिताः परमायत्ताः साध्यसाकुललोचनाः।
न किञ्चिदब्रुवंस्तत्र शुभं वा यदि वेतरत् ॥ १३.२०३.२३ ॥
ते पाहून तेव्हा सर्व मुनिगण रोमांचित, विस्मित, अत्यंत तल्लीन आणि व्याकूळ नेत्रांनी झाले; तेथे त्यांनी शुभ किंवा अशुभ काहीही म्हटले नाही.
13.203.24
ततो नारायणो देवो मुनिसङ्घे तु विस्मिते ।
तान्समीक्ष्यैव मधुरं बभाषे पुष्करेक्षणः ॥ १३.२०३.२४ ॥
तेव्हा मुनिसमूह विस्मित असताना, त्यांच्याकडे पाहूनच कमलनयन नारायण देव मधुर बोलला.
13.203.25
किमर्थं मुनिसङ्घेऽस्मिन्विस्मयोऽयमनुत्तमः ।
एतन्मे संशयं सर्वे याथातथ्येन नन्दिताः।
ऋषयो वक्तुमर्हन्ति निश्चयेनार्थकोविदाः ॥ १३.२०३.२५ ॥
या मुनिसमूहात हे अनुपम आश्चर्य कशासाठी? हे प्रसन्न ऋषींनो, अर्थ जाणणारे तुम्ही माझा हा संशय यथार्थपणे आणि निश्चयाने सांगण्यास योग्य आहात.
13.203.26
केशवस्य वचः श्रुत्वा तुष्टुवुर्मुनिपुङ्गवाः ।
भवान्सृजति वै लोकान्भवान्संहरति प्रजाः।
भवाञ्शीतं भवानुष्णं भवान्सत्यं भवान्क्रतुः ॥ १३.२०३.२६ ॥
केशवाचे वचन ऐकून श्रेष्ठ मुनींनी त्यांची स्तुती केली. तूच लोक निर्माण करतोस, तूच प्रजांचा संहार करतोस. तूच शीत, तूच उष्ण, तूच सत्य, तूच यज्ञ.
13.203.27
भवानादिर्भवानन्तो भवतोऽन्यन्न विद्यते ।
स्थावरं जङ्गमं सर्वं त्वमेव पुरुषोत्तम ॥ १३.२०३.२७ ॥
तूच आदि, तूच अंत; तुझ्याहून दुसरे काही नाही. स्थावर आणि जंगम सर्व तूच आहेस, हे पुरुषोत्तमा.
13.203.28
त्वत्तः सर्वमिदं तात लोकचक्रं प्रवर्तते ।
त्वमेवार्हसि तद्वक्तुं मुखादग्निविनिर्गमम् ॥ १३.२०३.२८ ॥
हे तात, तुझ्यापासूनच हे सारे लोकचक्र प्रवर्तते. मुखातून अग्नी निघाल्याचे ते रहस्य सांगण्यास तूच योग्य आहेस.
13.203.29
एतन्नो विस्मयकरं बभूव मधुसूदन ।
ततो विगतसंत्रासा भवाम पुरुषोत्तम।
यदिच्छेत्तत्र वक्तव्यं कुतोऽस्माकं नियोगतः ॥ १३.२०३.२९ ॥
हे मधुसूदना, हे आम्हाला आश्चर्यकारक झाले. मग भयरहित होऊन, हे पुरुषोत्तमा, तुला जे हवे ते तिथे सांग; तुझ्या आज्ञेशिवाय आम्ही कसे सांगणार?
13.203.30
नित्यं हितार्थं लोकानां भवद्भिः क्रियते तपः ।
तस्माल्लोकहितं गुह्यं श्रूयतां कथयामि वः ॥ १३.२०३.३० ॥
आपण नेहमी लोकांच्या हितासाठी तप करता. म्हणून लोकहिताचे हे गुह्य ऐका, मी तुम्हाला सांगतो.
13.203.31
असुरः साम्प्रतं कश्चिदहितो लोकनाशनः ।
मायास्त्रकुशलश्चैव बलदर्पसमन्वितः ॥ १३.२०३.३१ ॥
सध्या कोणीतरी असुर आहे. तो अहितकारी, लोकांचा नाश करणारा, मायास्त्रांत कुशल आणि बलदर्पाने युक्त आहे.
13.203.32
बभूव स मया बद्धो लोकानां हितकाम्यया ।
पुत्रेण मे वधो दृष्टस्तस्य वै मुनिपुङ्गवाः ॥ १३.२०३.३२ ॥
लोकांच्या हिताच्या इच्छेने मी त्याला बद्ध केले. हे मुनिश्रेष्ठांनो, माझ्या पुत्राकडून त्याचा वध पाहिला गेला आहे.
13.203.33
तदर्थं पुत्रमेवाहं सिसृक्षुर्वनमागतः ।
आत्मनः सदृशं पुत्रमहं जनयितुं व्रतैः ॥ १३.२०३.३३ ॥
त्यासाठीच मी एक पुत्र निर्माण करण्याच्या इच्छेने वनात आलो; व्रतांद्वारे माझ्यासारखा एक पुत्र जन्माला घालण्यासाठी.
13.203.34
एवं व्रतपरीतस्य तपस्तीव्रतया मम ।
अथात्मा मम देहस्थः सोग्निर्भूत्वा विनिःसृतः ॥ १३.२०३.३४ ॥
अशा प्रकारे व्रतांनी वेढलेल्या माझ्या तपाच्या तीव्रतेने, माझ्या देहातील माझा आत्मा अग्नी होऊन बाहेर पडला.
13.203.35
विनिःसृत्य गतो द्रष्टुं क्षणेन च पितामहम् ।
ब्रह्मणा मन्मथोऽनङ्गः पुत्रत्वेन प्रकल्पितः।
अनुज्ञातश्च तेनैव पुनरायान्ममान्तिकम् ॥ १३.२०३.३५ ॥
बाहेर पडून तो क्षणार्धात पितामह ब्रह्मदेवाला पाहायला गेला. ब्रह्मदेवांनी अनंग मन्मथाला पुत्र म्हणून नियुक्त केले. त्यांच्याच अनुज्ञेने तो पुन्हा माझ्याजवळ आला.
13.203.36
एवं मे वैष्णवं तेजो मम वक्त्राद्विनिःसृतम् ।
तत्तेजसा निर्मथितः पुरतोऽयं गिरिः स्थितः ॥ १३.२०३.३६ ॥
अशा प्रकारे माझ्या मुखातून निघालेल्या वैष्णव तेजाने, त्या तेजाने मथलेला हा पर्वत समोर उभा आहे.
13.203.37
दृष्ट्वा दाहं गिरेस्तस्य सौम्यभावतया मम ।
पुनः स दृष्टमात्रेण गिरिरासीद्यथा पुरा ॥ १३.२०३.३७ ॥
त्या पर्वताचा दाह पाहून, माझ्या सौम्य भावाने, तो पुन्हा पाहताच पूर्वीप्रमाणे झाला.
13.203.38
एतद्गुह्यं यथातथ्यं कथितं वः समासतः ।
भवन्तो व्यथिता येन विस्मिताश्च तपोधनाः ॥ १३.२०३.३८ ॥
हे गुह्य जसे होते तसेच थोडक्यात तुम्हाला सांगितले; हे तपोधनांनो, ज्यामुळे तुम्ही व्यथित व विस्मित झालात.
13.203.39
ऋषीणामेवमुक्त्वा तु तान्पुनः प्रत्यभाषत ॥ १३.२०३.३९ ॥
ऋषींना असे सांगून, तो पुन्हा त्यांना प्रत्युत्तर देऊ लागला.