महाभारत · अध्याय 13.205
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.205.1
भगवंस्तीर्थयात्रार्थं तथैव चरता मया ।
दिव्यमद्भुतसङ्काशं दृष्टं हैमवतं वनम् ॥ १३.२०५.१ ॥
हे भगवन्, तीर्थयात्रेसाठी फिरत असताना मी हिमालयातील दिव्य आणि अद्भुत अरण्य पाहिले.
13.205.2
नानावृक्षसमायुक्तं नानापक्षिगणैर्वृतम् ।
नानरत्नगणाकीर्णं नानाभावसमन्वितम् ॥ १३.२०५.२ ॥
ते अनेक प्रकारच्या वृक्षांनी युक्त, अनेक पक्ष्यांच्या थव्यांनी वेढलेले, अनेक रत्नराशींनी भरलेले आणि अनेक भावांनी संपन्न होते.
13.205.3
दिव्यचन्दनसंयुक्तं दिव्यधूपेन धूपितम् ।
दिव्यपुष्पसमाकीर्णं दिव्यगन्धेन वासितम् ॥ १३.२०५.३ ॥
ते दिव्य चंदनाने युक्त, दिव्य धूपाने सुगंधित, दिव्य फुलांनी आच्छादित आणि दिव्य सुगंधाने दरवळणारे होते.
13.205.4
सिद्धचारणसंघातैर्भूतसङ्घैर्निषेवितम् ।
वरिष्ठाप्सरसाकीर्णं नागगन्धर्वसङ्कुलम् ॥ १३.२०५.४ ॥
ते सिद्ध-चारणांच्या समूहांनी आणि भूतगणांनी सेविलेले, श्रेष्ठ अप्सरांनी भरलेले आणि नाग-गंधर्वांनी गजबजलेले होते.
13.205.5
मृदङ्गमुरजोद्धुष्टं शङ्खवीणाभिनादितम् ।
नृत्यद्भिर्भूतसङ्घैश्च सर्वतस्त्वभिशोभितम् ॥ १३.२०५.५ ॥
ते मृदंग आणि मुरजांच्या घोषाने दुमदुमलेले, शंख आणि वीणांच्या नादाने निनादलेले, आणि सर्व बाजूंनी नाचणाऱ्या भूतगणांनी अत्यंत शोभिवंत होते.
13.205.6
नानारूपैर्विरूपैश्च भीमरूपैर्भयानकैः ।
सिंहव्याघ्रोरगमृगैर्बिडालवदनैस्तथा ॥ १३.२०५.६ ॥
ते अनेक रूपांच्या, विरूप आणि भयंकर रूपांच्या प्राण्यांनी, सिंह, वाघ, सर्प आणि मृगांनी तसेच मांजराच्या तोंडाच्या प्राण्यांनी भरलेले होते.
13.205.7
स्वरोष्ट्रद्वीपिवदनैर्गजवक्त्रैस्तथैव च ।
उलूकश्येनवदनैः काकगृध्रमुखैस्तथा ॥ १३.२०५.७ ॥
गाढव, उंट, बिबट्याची तोंडे असलेले, हत्तीची तोंडे असलेले, तसेच घुबड व ससाण्याची तोंडे असलेले, आणि कावळा व गिधाडाची तोंडे असलेले.
13.205.8
एवं बहुविधाकारैर्भूतसङ्घैर्भृशाकुलम् ।
नानद्यमानं बहुधा हरपारिषदैर्भृशम् ॥ १३.२०५.८ ॥
अशा प्रकारे अनेक आकारांच्या भूतगणांनी अतिशय भरलेले, हराच्या परिषदांनी अनेक प्रकारे निनादलेले.
13.205.9
घोररूपं सुदुर्दर्शं रक्षोगणशतैर्वृतम् ।
समाजं तद्वने दृष्टं मया भूतपतेः पुरा ॥ १३.२०५.९ ॥
भयंकर रूप असलेली, पाहण्यास अतिशय कठीण, शेकडो राक्षसगणांनी वेढलेली ती सभा मी पूर्वी त्या अरण्यात भूतपतीची पाहिली होती.
13.205.10
प्रनृत्ताप्सरसं दिव्यं देवगन्धर्वनादितम् ।
प्रथमे वर्षरात्रे तु मेघसङ्घनिनादितम् ॥ १३.२०५.१० ॥
नाचणाऱ्या अप्सरांनी युक्त, दिव्य, देव-गंधर्वांच्या गायनाने निनादलेले, पावसाळ्याच्या पहिल्या रात्री मेघसमूहांच्या गर्जनेने निनादलेले.
13.205.11
नानाबर्हिणसंघुष्टं गजयूथसमाकुलम् ।
षट्पदैरुपगीतं च प्रथमे मासि माधवे ॥ १३.२०५.११ ॥
अनेक मोरांच्या आवाजाने निनादलेले, हत्तींच्या कळपांनी भरलेले, भुंग्यांनी गायिलेले, वसंताच्या पहिल्या मासात, माधवात.
13.205.12
उत्क्रोशत्क्रौञ्चकुररैः सारसैर्जीवजीवकैः ।
मत्ताभिः परपुष्टाभिः कूजन्तीभिः समाकुलम् ॥ १३.२०५.१२ ॥
क्रौंच व कुरर पक्षी ओरडत, सारस व जीवजीवक पक्षी, मत्त कोकिळा कूजन करीत, याने ती सभा व्यापलेली होती.
13.205.13
उत्तमावाससङ्काशं भीमरूपतरं ततः ।
द्रष्टुं भवति धर्मस्य धर्मभागिजनस्य च ॥ १३.२०५.१३ ॥
ते उत्तम निवासासारखे आणि अत्यंत भयंकर रूपाचे होते; तेव्हा ते धर्म आणि धर्मभागी लोकांना पाहण्यायोग्य होते.
13.205.14
ये चोध्वरेतसः सिद्धास्तत्रतत्र समागताः ।
मार्ताण्डरश्मिसञ्चारा विश्वेदेवगणास्तथा ॥ १३.२०५.१४ ॥
जे ऊर्ध्वरेता सिद्ध इथे-तिथे एकत्र झाले आहेत; सूर्यकिरणांवर संचार करणारे विश्वदेवगणही तसेच आले आहेत.
13.205.15
तथा नागास्तथा दिव्या लोकपाला हुताशनाः ।
वाताश्च सर्वे चायान्ति दिव्यपुष्पसमाकुलाः ॥ १३.२०५.१५ ॥
तसेच नाग, दिव्य लोकपाल, अग्निदेव आणि सर्व वारे दिव्य फुलांनी भरलेले येत आहेत.
13.205.16
किरन्तः सर्वपुष्पाणि किरन्तोऽद्भुतदर्शनाः ।
ओषध्यः प्रज्वलन्त्यश्च द्योतयन्त्यो दिशो दश ॥ १३.२०५.१६ ॥
सर्व प्रकारची फुले उधळत, अद्भुत दर्शनाचे, प्रज्वलित औषधी दहा दिशा उजळवत आहेत.
13.205.17
विहगाश्च मुदा युक्ता नृत्यन्ति च नदन्ति च ।
ततः समन्ततस्तत्र दिव्या दिव्यजनप्रियाः ॥ १३.२०५.१७ ॥
पक्षी आनंदाने नाचतात आणि गर्जना करतात; मग सर्वत्र दिव्य लोकांना प्रिय असे दिव्य लोक तेथे आहेत.
13.205.18
तत्र देवो गिरितटे हेमधातुविभूषिते ।
पर्यङ्क इव बभ्राज उपविष्टो महाद्युतिः ॥ १३.२०५.१८ ॥
तेथे सुवर्णधातूंनी सुशोभित पर्वतकिनाऱ्यावर महातेजस्वी देव पलंगासारखे तेजस्वीपणे बसलेले होते.
13.205.19
व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरच्छदः ।
व्यालयज्ञोपवीतश्च लोहितान्त्रविभूषितः ॥ १३.२०५.१९ ॥
वाघाच्या कातडीचे वस्त्र परिधान केलेले, हत्तीच्या कातडीचे उत्तरीय पांघरलेले, सर्पाचे यज्ञोपवीत धारण केलेले आणि तांबड्या आतड्यांनी विभूषित.
13.205.20
हरिश्मश्रुजटो भीमो भयकर्ताऽमरद्विषाम् ।
भयहेतुरभक्तानां भक्तानामभयङ्करः ॥ १३.२०५.२० ॥
पिंगट दाढी व जटा असलेला भयंकर; देवांच्या शत्रूंना भय देणारा, अभक्तांसाठी भयाचे कारण आणि भक्तांना अभय देणारा.
13.205.21
किन्नरैर्देवगन्धर्वैः स्तूयमानस्ततस्ततः ।
ऋषिभिश्चाप्सरोभिश्च सर्वतश्चैव शोभितः ॥ १३.२०५.२१ ॥
किन्नर, देव-गंधर्वांकडून इकडे-तिकडे स्तुती केला जात असलेला, आणि ऋषी व अप्सरांनी सर्वत्र शोभिवंत केलेला.
13.205.22
तत्र भूतपतेः स्थानं देवदानवसङ्कुलम् ।
सर्वतेजोमयं भूम्ना लोकपालनिषेवितम् ॥ १३.२०५.२२ ॥
तेथे भूतपतीचे स्थान होते; देव-दानवांनी भरलेले, सर्व तेजाने युक्त, आणि लोकपालांनी विपुलतेने सेविलेले.
13.205.23
महोरगसमाकीर्णं सर्वेषां रोमहर्षणम् ।
भीमरूपमनिर्देश्यमप्रधृष्यतमं विभोः ॥ १३.२०५.२३ ॥
महासर्पांनी व्याप्त, सर्वांच्या अंगावर रोमांच आणणारे, भयंकर रूप असलेले, अवर्णनीय आणि विभूसाठी अत्यंत अजेय.
13.205.24
तत्र भूतपतिं देवमासीनं शिखरोत्तमे ।
ऋषयो भूतसङ्घाश्च प्रणम्य शिरसा हरम्।
गीर्भिः परमशुद्धाभिस्तुष्टुवुस्च मनोहरम् ॥ १३.२०५.२४ ॥
तेथे सर्वोच्च शिखरावर विराजमान असलेल्या भूतपती देवाला ऋषी व भूतगणांनी मस्तक नमवून वंदन केले; अत्यंत शुद्ध वाणीने त्या मनोहर हराची स्तुती केली.
13.205.25
विमुक्ताश्चैव पापेभ्यो बभूवुर्विगतज्वराः ।
ऋषयो बालकिल्याश्च तथा विप्रर्षयश्च ये ॥ १३.२०५.२५ ॥
पापांपासून मुक्त होऊन ते सर्व तापरहित झाले — ऋषी, बालखिल्य आणि जे ब्राह्मण-ऋषी होते.
13.205.26
अयोनिजा योनिजाश्च तपःसिद्धा महर्षयः ।
ततस्तं देवदेवेशं भगवन्तमुपासते। ॥ १३.२०५.२६ ॥
अयोनिज आणि योनिज, तपाने सिद्ध झालेले महर्षी तेव्हा त्या देवदेवेश भगवानाची उपासना करतात.
13.205.27
ततस्तस्मिन्क्षणे देवी भूतस्त्रीगणसंवृता ।
हरतुल्याम्बरधरा समानव्रतचारिणी ॥ १३.२०५.२७ ॥
तेव्हा त्याच क्षणी देवी, भूतस्त्रीगणांनी वेढलेली, हराप्रमाणे वस्त्र धारण केलेली, तसेच व्रत आचरणारी आली.
13.205.28
काञ्चनं कलशं गृह्य सर्वतीर्थाम्बुपूरितम् ।
पुष्पवृष्ट्याऽभिवर्षन्ती दिव्यगन्धसमावृता ॥ १३.२०५.२८ ॥
सर्व तीर्थांच्या जलाने भरलेला सुवर्णकलश घेऊन, पुष्पवृष्टी करीत, दिव्य सुगंधाने वेढलेली.
13.205.29
सरिद्वराभिः सर्वाभिः पृष्ठतोऽनुगता वरा ।
सेवितुं भगवत्पार्श्वमाजगाम शुचिस्मिता ॥ १३.२०५.२९ ॥
सर्व श्रेष्ठ नद्या मागून अनुसरत असता, पवित्र स्मित असलेली ती श्रेष्ठा भगवानांच्या बाजूला सेवा करण्यास आली.
13.205.30
आगम्य तु गिरेः पुत्री देवदेवस्य चान्तिकम् ।
मनःप्रियं चिकीर्षन्ती क्रीडार्थं शङ्करान्तिके ॥ १३.२०५.३० ॥
पर्वताची कन्या देवदेवाजवळ येऊन, मनाला प्रिय ते करू इच्छिणारी, खेळासाठी शंकराजवळ.
13.205.31
मनोहराभ्यां पाणिभ्यां हरनेत्रे पिधाय तु ।
अवेक्ष्य हृष्टा स्वगणान्स्मयन्ती पृष्ठतः स्थिता ॥ १३.२०५.३१ ॥
मनोहर दोन्ही हातांनी हराचे दोन्ही डोळे झाकून, आनंदाने आपल्या गणांकडे पाहत, हसत ती मागे उभी राहिली.
13.205.32
देव्या चान्धीकृते देवे कश्मलं समपद्यत ।
निमीलिते भूतपतौ नष्टचन्द्रार्कतारकम् ॥ १३.२०५.३२ ॥
देवीने देवाचे डोळे झाकल्यामुळे गोंधळ उडाला; भूतपती डोळे मिटताच चंद्र, सूर्य आणि तारे नाहीसे झाले.
13.205.33
निःस्वाध्यायवषट्कारं तमसा चाभिसंवृतम् ।
विषण्णं भयवित्रस्तं जगदासीद्भयाकुलम् ॥ १३.२०५.३३ ॥
स्वाध्याय आणि वषट्कार नसलेले, अंधाराने वेढलेले, खिन्न आणि भयाने थरथरणारे जग भयाने व्याकूळ झाले.
13.205.34
हाहाकारमृषीणां च लोकानामभवत्तदा ।
तमोभिभूते सम्भ्रान्ते लोके जीवनसंक्षये ॥ १३.२०५.३४ ॥
तेव्हा ऋषींमध्ये व लोकांमध्ये हाहाकार उडाला; अंधाराने वेढलेल्या, गोंधळलेल्या जगात जीवनाचा क्षय होऊ लागला.
13.205.35
तृतीयं चास्य सम्भूतं ललाटे नेत्रमायतम् ।
द्वादशादित्यसङ्काशं लोकान्भासाऽवभासयत् ॥ १३.२०५.३५ ॥
त्याच्या कपाळावर बारा आदित्यांसारखा तिसरा विशाल नेत्र प्रकट झाला, ज्याने आपल्या तेजाने लोक उजळून टाकले.
13.205.36
तत्रक तेनाग्निना तेन युगान्ताग्निनिभेन वै ।
अदह्यत गिरिः सर्वो हिमवानग्रतः स्थितः ॥ १३.२०५.३६ ॥
युगान्ताच्या अग्नीसारख्या त्या अग्नीने समोर उभा असलेला संपूर्ण हिमवान पर्वत जळून गेला.
13.205.37
दह्यमाने गिरौ तस्मिन्मृगपक्षिसमाकुले ।
सविद्याधरगन्धर्वे दिव्यौषधसमाकुले ॥ १३.२०५.३७ ॥
हरीण आणि पक्ष्यांनी भरलेला तो पर्वत जळत असताना, विद्याधर आणि गंधर्वांसह, दिव्य औषधींनी भरलेला असताना.
13.205.38
ततो गिरिसुता चापि विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
बभूव च जगत्सर्वं तथा विस्मयसंयुतम् ॥ १३.२०५.३८ ॥
मग गिरिकन्याही आश्चर्याने विस्फारित नेत्रांची झाली; सारे जग तसेच आश्चर्याने भरले.
13.205.39
पश्यतामेव सर्वेषां देवदानवरक्षसाम् ।
नेत्रजेनाग्निना तेन दग्ध एव नगोत्तमः ॥ १३.२०५.३९ ॥
देव, दानव आणि राक्षस सर्व पाहत असतानाच, डोळ्यातून जन्मलेल्या त्या अग्नीने तो श्रेष्ठ पर्वत जळून गेला.
13.205.40
तं दृष्ट्वा मथितं शैलं शैलपुत्री सविक्लवा ।
पितुः सम्मानमिच्छन्ती पपात भुवि पादूयोः ॥ १३.२०५.४० ॥
ते जळून गेलेले पर्वत पाहून शैलपुत्री व्याकूळ झाली; वडिलांच्या सन्मानाची इच्छा धरून ती भूमीवर चरणांवर पडली.
13.205.41
तं दृष्ट्वा देवदेवेशो देव्या दुःखमनुत्तमम् ।
हैमवत्याः प्रियार्थं च गिरिं पुनरवैक्षत ॥ १३.२०५.४१ ॥
हे पाहून देवांचा देव देवीचे अत्यंत दुःख जाणून, हैमवतीच्या प्रियासाठी पुन्हा त्या पर्वताकडे पाहू लागला.
13.205.42
दृष्टमात्रे भगवता सौम्ययुक्तेन चेतसा ।
क्षणेन हिमवाञ्शैलः प्रकृतिस्थोऽभवत्पुनः ॥ १३.२०५.४२ ॥
भगवानांची दृष्टी पडताच, सौम्य मनाने, क्षणार्धात हिमवान पर्वत पुन्हा मूळ स्थितीत आला.
13.205.43
हृष्टपुष्टविहङ्गैश्च प्रफुल्लद्रुमकाननः ।
सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रीतियुक्तैः समाकुलः ॥ १३.२०५.४३ ॥
आनंदित व पुष्ट पक्ष्यांनी, फुललेल्या वृक्षवनांनी आणि प्रसन्न सिद्ध-चारणांच्या समूहांनी (तो पर्वत) भरून गेला.
13.205.44
पितरं प्रकृतिस्थं च दृष्ट्वा हैमवती भृशम् ।
अभवत्प्रीतिसंयुक्ता मुदितात्र पिनाकिनम् ॥ १३.२०५.४४ ॥
पिता पुन्हा स्वाभाविक स्थितीत आलेले पाहून हैमवती अत्यंत प्रेमाने भरली आणि पिनाकधारी (शिव) यांच्यावर आनंदित झाली.
13.205.45
देवी विस्मयसंयुक्ता प्रष्टुकामा महेश्वरम् ।
हितार्तं सर्वलोकानां प्रजानां हितकाम्यया।
देवदेवं महादेवी बभाषेदं वचोऽर्थवत् ॥ १३.२०५.४५ ॥
आश्चर्याने भरलेली देवी महेश्वराला प्रश्न विचारू इच्छित होती; सर्व लोकांच्या व प्रजांच्या हितासाठी त्या महादेवीने देवदेवाला हे अर्थपूर्ण वचन म्हटले.
13.205.46
भगवन्देवदेवेश शूलपाणे महाद्युते ।
विस्मयो मे महाञ्जातस्तस्मिन्नेत्राग्निसम्भवे ॥ १३.२०५.४६ ॥
हे भगवन्, हे देवदेवेशा, हे शूलपाणी, हे महाद्युते! त्या नेत्राग्नीपासून उत्पन्न झालेल्या गोष्टीने मला मोठे आश्चर्य वाटले आहे.
13.205.47
किमर्थं देवदेवेश ललाटेऽस्मिन्प्रकाशते ।
अतिसूर्याग्निसङ्काशं तृतीयं नेत्रमायतम् ॥ १३.२०५.४७ ॥
हे देवदेवेशा! या कपाळावर कशासाठी हे तिसरे विशाल नेत्र प्रकाशते आहे? जे अति सूर्य व अग्नीसारखे तेजस्वी आहे!
13.205.48
नेत्राग्निना तु महता निर्दग्धो हिमवानसौ ।
पुनः संदृष्टमात्रस्तु प्रकृतिस्थः पिता मम ॥ १३.२०५.४८ ॥
त्या महान नेत्राग्नीने हा हिमवान जळून गेला होता; पण पाहताच माझे पिता पुन्हा स्वाभाविक स्थितीत आले.
13.205.49
एष मे संशयो देव हृदि मे सम्प्रवर्तते ।
देवदेव नमस्तुभ्यं तन्मे संसितुमर्हसि ॥ १३.२०५.४९ ॥
हे देवा, माझ्या मनात हा संशय उद्भवत आहे. हे देवदेवा, तुम्हाला नमस्कार; तो मला दूर करून सांगावा.
13.205.50
एवमुक्तस्तया देव्या प्रीयमाणोऽब्रवीद्भवः ।
स्थाने संशयितुं देवि धर्मज्ञे प्रियभाषिणि ॥ १३.२०५.५० ॥
तिने असे म्हटल्यावर संतुष्ट होऊन भव म्हणाला: हे देवी, हा संशय योग्यच आहे; हे धर्मज्ञे, प्रियभाषिणी.
13.205.51
त्वदृते मां हि वै प्रष्टुं न शक्यं केन चेत्प्रिये ।
प्रकाशं यदि वा गुह्यं प्रियार्थं प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२०५.५१ ॥
तुझ्याशिवाय दुसरे कोण मला विचारू शकेल, प्रिये? प्रकट असो वा गुप्त, तुझ्या प्रियासाठी मी सांगतो.
13.205.52
शृणु तत्सर्वमकिलमस्यां संसदि भामिनि ।
सर्वेषामेव लोकानां कूटस्थं विद्धि मां प्रिये ॥ १३.२०५.५२ ॥
हे भामिनी, ऐक; या सभेत ते सर्व मी सांगतो. हे प्रिये, सर्व लोकांचा कूटस्थ (अचल आधार) मलाच जाण.
13.205.53
मदधीनास्त्रयो लोका यथा विष्णौ तथा मयि ।
स्रष्टा विष्णुरहं गोप्ता इत्येतद्विद्धि भामिनि ॥ १३.२०५.५३ ॥
जसे तीन लोक विष्णूवर अवलंबून आहेत, तसेच माझ्यावरही आहेत. विष्णू निर्माता आहे, मी रक्षक आहे — हे भामिनी, हे जाण.
13.205.54
तस्माद्यदा मां स्पृशति शुभं वा यदि वेतरत् ।
तथैवेदं जगत्सर्वं तत्तद्भवति शोभने ॥ १३.२०५.५४ ॥
म्हणून जेव्हा शुभ किंवा अशुभ मला स्पर्श करते, तेव्हा हे सर्व जग तसेच होते — हे शोभने!
13.205.55
एतद्गुह्यमजानन्त्या त्वया बाल्यादनिन्दिते ।
मन्नेत्रे पिहिते देवि क्रीडनार्थं दृढव्रते ॥ १३.२०५.५५ ॥
हे निर्दोष स्त्रिये, हे गुह्य रहस्य न जाणता बाल्यामुळे तू खेळासाठी माझे दोन्ही डोळे झाकलेस, हे देवी, हे दृढव्रते.
13.205.56
तत्कृते नष्टचन्द्रार्कं जगदासीद्भयाकुलम् ।
नष्टादित्ये तमोभूते लोके गिरिसुते प्रिये ॥ १३.२०५.५६ ॥
त्यामुळे चंद्र आणि सूर्य नष्ट झाले; जग भयाने व्याकूळ झाले. हे गिरिकन्ये, प्रिये, सूर्य नष्ट होऊन लोक अंधारमय झाले.
13.205.57
तृतीयं लोचनं सृष्टं लोकं संरक्षितुं मया ।
कथितं संशयस्थानं निर्विशङ्का भव प्रिये ॥ १३.२०५.५७ ॥
लोकांच्या रक्षणासाठी माझ्याकडून तिसरा डोळा निर्माण केला गेला. तो संशयाचा विषय म्हटला गेला आहे; हे प्रिये, निःशंक हो.