มหาภารตะ · อัธยายะ 13.206
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.206.1
क्षणज्ञा देवदेवस्य श्रोतुकामा प्रियं हितम् ।
उमादेवी महादेवमपृच्छत्पुनरेव तु ॥ १३.२०६.१ ॥
อุมาเทวี ทรงรู้จังหวะที่เหมาะ ปรารถนาจะฟังสิ่งที่น่ารื่นรมย์และเป็นประโยชน์ จึงทูลถามมหาเทวะอีกครั้งหนึ่ง
13.206.2
भगवन्देवदेवेश सर्वदेवनमस्कृत ।
चतुर्मुखो वै भगवानभवत्केन हेतुना ॥ १३.२०६.२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ผู้ที่เทพทั้งปวงนอบน้อม ด้วยเหตุใดพระผู้เป็นเจ้าสี่พักตร์จึงได้บังเกิดขึ้น
13.206.3
भगवन्केन ते वक्त्रमैन्द्रमद्भुतदर्शनम् ।
उत्तरं चापि भगवन्पश्चिमं शुभदर्शनम्।
दक्षिणं च मुखं रौद्रं केनोर्ध्वं जटिलावृतम् ॥ १३.२०६.३ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เหตุใดพระพักตร์ด้านตะวันออกของพระองค์จึงมีรูปลักษณ์น่าอัศจรรย์ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า พระพักตร์ด้านเหนือและด้านตะวันตกมีรูปลักษณ์เป็นมงคล พระพักตร์ด้านใต้ดุร้าย และพระพักตร์ด้านบนปกคลุมด้วยมวยผมเกล้า เพราะเหตุใดจึงเป็นเช่นนี้
13.206.4
यथादृशं महाभाग श्रोतुमिच्छामि कारणम् ।
एष मे संशयो देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०६.४ ॥
ข้าแต่ผู้มีบุญยิ่ง ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังเหตุนั้นตามที่ปรากฏ ข้าแต่พระองค์ นี่คือความสงสัยของข้าพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่ข้าพระองค์ เพราะพระองค์คู่ควรที่จะตรัสเรื่องนี้
13.206.5
तदहं ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वमिच्छसि भामिनि ।
पुराऽसुरो महाघोरौ लोकोद्वेगकरौ भृशम् ॥ १३.२०६.५ ॥
ดูก่อนนางผู้งดงาม ข้าจะกล่าวแก่เจ้าตามที่เจ้าปรารถนา ในกาลก่อนมีอสูรสองตนที่น่ากลัวยิ่ง ก่อความทุกข์ร้อนแก่โลกอย่างหนัก
13.206.6
सुन्दोपसुन्दनामानावासतुर्बलगर्वितौ ।
अशस्त्रवध्यौ बलिनौ परस्परहितैषिणौ ॥ १३.२०६.६ ॥
ทั้งสองมีนามว่าสุนทะและอุปสุนทะ มีความทะนงในกำลังของตน ไม่อาจถูกฆ่าด้วยศัสตรา เป็นผู้แข็งแรงและปรารถนาความเจริญของกันและกัน
13.206.7
तयोरेव विनाशाय निर्मिता विश्वकर्मणा ।
सर्वतः सारमुद्धृत्य तिलशो लोकपूजिता।
तिलोत्तमेति विख्याता अप्सराः सा बभूव ह ॥ १३.२०६.७ ॥
พระวิศวกรรมเนรมิตนางขึ้นเพื่อทำลายสองอสูรนั้นโดยเฉพาะ นางรวบรวมแก่นสารจากทุกแห่ง ทีละเม็ดดุจเมล็ดงา นางได้เป็นอัปสรผู้มีนามเลื่องลือว่าติโลตตมา เป็นที่เคารพของโลกทั้งหลาย
13.206.8
देवकार्यं करिष्यन्ती हासभावसमन्विता ।
सा तपस्यन्तमागम्य रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ १३.२०६.८ ॥
นางมีใจประกอบด้วยความร่าเริงเพื่อจะทำกิจของเทพทั้งหลาย เมื่อข้ากำลังบำเพ็ญตบะ นางมาถึงข้า มีรูปงามไม่มีผู้ใดเทียบได้บนแผ่นดิน
13.206.9
मया बहुमता चेयं देवकार्यं करिष्यति ।
इति मत्वा तदा चाहं कुर्वन्तीं मां प्रदक्षिणम्।
तथैव तां दिदृक्षुश्च चतुर्वक्त्रोऽभवं प्रिये ॥ १३.२०६.९ ॥
ข้าให้ความเคารพนางอย่างยิ่ง คิดว่านางจะทำกิจของเทพทั้งหลายได้สำเร็จ ขณะที่นางเวียนประทักษิณข้าด้วยความเคารพ และเพราะปรารถนาจะเห็นนาง ดูก่อนที่รัก ข้าจึงกลายเป็นผู้มีสี่พักตร์
13.206.10
ऐन्द्रं मुखमिदं पूर्वं तपश्चर्यापरं सदा ।
दक्षिणं मे मुखं दिव्यं रौद्रं संहरति प्रजाः ॥ १३.२०६.१० ॥
พระพักตร์ด้านตะวันออกนี้เป็นของพระอินทร์ มุ่งมั่นอยู่กับตบะเสมอ พระพักตร์ด้านใต้ของข้าเป็นทิพย์และดุร้าย ย่อมทำลายสรรพสัตว์
13.206.11
लोककार्यपरं नित्यं पश्चिमं मे मुखं प्रिये ।
वेदानधीते सततमद्भुतं चोत्तरं मुखम्।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०६.११ ॥
พระพักตร์ด้านตะวันตกของข้า ดูก่อนที่รัก มุ่งมั่นอยู่กับกิจของโลกเสมอ ส่วนพระพักตร์ด้านเหนืออันน่าอัศจรรย์ของข้า สวดพระเวทอยู่เป็นนิตย์ ข้าได้เล่าให้เจ้าฟังทั้งหมดแล้ว เจ้ายังปรารถนาจะฟังอะไรอีกเล่า
13.206.12
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि शूलपाणे वरप्रद ।
किमर्थं नीलता कण्ठे भाति बर्हिनिभा तव ॥ १३.२०६.१२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงถือตรีศูล ผู้ประทานพร ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟัง เหตุใดสีคล้ำนี้จึงปรากฏอยู่ที่พระศอ เหมือนขนนกยูง
13.206.13
एतत्ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ॥ १३.२०६.१३ ॥
ดูก่อนเทวี จงฟังด้วยใจที่สงบ ข้าจะกล่าวเรื่องนี้แก่เจ้า
13.206.14
पुरा युगान्तरे यत्नादमृतार्थं सुरासुरैः ।
बलवद्भिर्विमथितश्चिरकालं महोदधिः ॥ १३.२०६.१४ ॥
ในกาลก่อนในยุคอื่น เทพและอสูรผู้มีกำลัง ด้วยความพยายามเพื่อให้ได้อมฤต ได้กวนมหาสมุทรเป็นเวลานาน
13.206.15
रज्जुना नागराजेन मथ्यमाने महोदधौ ।
विषं तत्र समुद्भूतं सर्वलोकविनाशनम् ॥ १३.२०६.१५ ॥
เมื่อกวนมหาสมุทรโดยใช้พญานาคราชเป็นเชือก ได้เกิดพิษขึ้นตรงนั้น ซึ่งทำลายโลกทั้งปวง
13.206.16
तद्दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे तदा विमनसोऽभवन् ।
ग्रस्तं हि तन्मया देवि लोकानां हितकारणात् ॥ १३.२०६.१६ ॥
เมื่อเห็นดังนั้น เทพทั้งหลายก็พากันท้อแท้ใจ ดูก่อนเทวี ข้าได้กลืนพิษนั้นเพื่อประโยชน์แก่โลกทั้งหลาย
13.206.17
तत्कृता नीलता चासीत्कण्ठे बर्हिनिभा शुभे ।
तदाप्रभृति चैवाहं नीलकण्ठ इति स्मृतः।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०६.१७ ॥
จากการนั้นจึงเกิดสีคล้ำที่พระศอของข้า ดูก่อนผู้งดงาม มีลักษณะเหมือนขนนกยูง และนับแต่นั้นมา ข้าก็ได้รับการจดจำว่านีลกัณฐ์ ผู้มีคอสีน้ำเงิน ข้าได้เล่าให้เจ้าฟังทั้งหมดแล้ว เจ้ายังปรารถนาจะฟังอะไรอีกเล่า
13.206.18
नीलकण्ठ नमस्तेऽस्तु सर्वलोकसुखावह ।
बहूनामायुधानां त्वं पिनाकं धर्मुमिच्छसि।
किमर्थं देवदेवेश तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०६.१८ ॥
ข้าขอนอบน้อมต่อพระองค์ นีลกัณฐ์ ผู้นำความสุขมาสู่โลกทั้งปวง ในบรรดาศัสตราจำนวนมาก พระองค์ปรารถนาธนูปินาก ข้าแต่เจ้าแห่งเทพเจ้าทั้งหลาย ขอพระองค์โปรดตรัสบอกข้าพระองค์ว่าเพราะเหตุใด
13.206.19
शस्त्रागमं ते वक्ष्यामि शृणु धर्म्यं शुचिस्मिते ।
युगान्तरे महादेवि कण्वो नाम महामुनिः ॥ १३.२०६.१९ ॥
ดูก่อนผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ข้าจะเล่าถึงที่มาอันชอบธรรมของศัสตราให้เจ้าฟัง จงฟังเถิด ดูก่อนมหาเทวี ในยุคอื่นมีมหาฤๅษีนามว่ากัณวะ
13.206.20
स हि दिव्यां तपश्चर्यां कर्तुमेवोपचक्रमे ।
तथा तस्य तपो घोरं चरतः कालपर्ययात्।
वल्मीकं पुनरुद्भूतं तस्यैव शिरसि प्रिये ॥ १३.२०६.२० ॥
ท่านเริ่มบำเพ็ญตบะอันทิพย์ เมื่อท่านปฏิบัติตบะอันเข้มงวดและกาลเวลาผ่านไป ดูก่อนที่รัก จอมปลวกได้ผุดขึ้นอีกครั้งบนศีรษะของท่านนั้นเอง
13.206.21
वेणुर्वल्मीकसंयोगान्मूर्ध्नि तस्य बभूव ह ।
धरमाणश्च तत्सर्वं तपश्चर्यां तथाऽकरोत् ॥ १३.२०६.२१ ॥
เวณุ (ไม้ไผ่) งอกขึ้นบนศีรษะของเขาจากการรวมตัวกับจอมปลวก เขาแบกมันไว้และประกอบตบะของตนต่อไปเช่นนั้น
13.206.22
तस्मै ब्रह्मा वरं दातुं जगाम तपसार्चितः ।
दत्त्वा तस्मै वरं देवो वेणुं दृष्ट्वा त्वचिन्तयत् ॥ १३.२०६.२२ ॥
พระพรหมผู้ได้รับการบูชาด้วยตบะของเขา เสด็จไปเพื่อประทานพรแก่เขา เมื่อพระองค์ประทานพรแล้ว ทรงเห็นไม้ไผ่นั้นและทรงเริ่มครุ่นคิด
13.206.23
लोककार्यं समुद्दिश्य वेणुनाऽनेन भामिनि ।
चिन्तयित्वा तमादाय कार्मुकार्थे न्ययोजयत् ॥ १३.२०६.२३ ॥
ดูกรผู้งดงาม พระองค์ทรงมุ่งหมายถึงประโยชน์ของโลก เมื่อทรงพิจารณาไม้ไผ่นี้แล้ว จึงทรงหยิบมันขึ้นมาและนำไปใช้ทำคันธนู
13.206.24
विष्णोर्मम च सामर्थ्यं ज्ञात्वा लोकपितामहः ।
धनुषी द्वे तदा प्रादाद्विष्णवे च ममैव च ॥ १३.२०६.२४ ॥
พระปิตามหาแห่งโลกทรงทราบถึงพลานุภาพของพระวิษณุและของเรา จึงทรงสร้างคันธนูสองคันขึ้น และประทานแก่พระวิษณุและแก่เรา
13.206.25
पिनाकं नाम मे चापं शार्ङ्गं नाम हरेर्धनुः ।
तृतीयमवशेषेण गाण्डीवमभवद्धनुः ॥ १३.२०६.२५ ॥
คันธนูของเรามีนามว่าปินากะ ส่วนคันธนูของหริมีนามว่าศารงคะ คันที่สามซึ่งเหลืออยู่ กลายเป็นคันธนูคาณฑีวะ
13.206.26
तच्च सोमाय निर्दिश्य ब्रह्मा लोकं गतः पुनः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं शस्त्रागममनिन्दिते ॥ १३.२०६.२६ ॥
พระพรหมทรงมอบคันธนูนั้นแก่พระโสม แล้วเสด็จกลับไปยังโลกของพระองค์ ดูกรผู้ปราศจากโทษ ทั้งหมดนี้คือธรรมเนียมแห่งอาวุธที่ได้เล่าแก่ท่านแล้ว
13.206.27
भगवन्देवदेवेश पिनाकपरमप्रिय ।
वाहनेषु तथाऽन्येषु सत्सु भूतपते तव ॥ १३.२०६.२७ ॥
ข้าแต่พระผู้ทรงพระภาค เทวาธิเทพผู้เป็นใหญ่ ผู้เป็นที่รักยิ่งของปินากะ ข้าแต่เจ้าแห่งภูตทั้งหลาย ทั้งที่พระองค์มีพาหนะอื่นอยู่แล้ว
13.206.28
अयं तु वृषभः कस्माद्वाहनं स यथाऽभवत् ।
एष मे सशयो देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०६.२८ ॥
แต่เหตุใดวัวตัวนี้จึงกลายเป็นพาหนะของพระองค์ และเป็นมาอย่างไร ข้าแต่พระเจ้า นี่คือความสงสัยของข้าพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกแก่ข้าพระองค์
13.206.29
तदहं ते प्रवक्ष्यामि वाहनं स यथाऽभवत् ॥ १३.२०६.२९ ॥
เช่นนั้นเราจะเล่าให้ท่านฟังว่ามันกลายเป็นพาหนะได้อย่างไร
13.206.30
आदिसर्गे पुरा गावः श्वेतवर्णाः शुचिस्मिते ।
बलसंहनना गावो दर्पयुक्ताश्चरन्ति ताः ॥ १३.२०६.३० ॥
ดูกรผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ในการสร้างโลกครั้งแรก มีโคสีขาวอยู่ ร่างกายแข็งแรง และโคเหล่านั้นเดินเที่ยวไปด้วยความทะนง
13.206.31
अहं तु तप आतिष्ठं तस्मिन्काले शुभानने ।
एकपादश्चोर्ध्वबाहुर्लोकार्थं हिमवद्गिरौ ॥ १३.२०६.३१ ॥
ดูกรผู้มีใบหน้าอันเป็นมงคล ในกาลนั้น เราเพื่อประโยชน์แก่โลกทั้งหลาย ได้ประกอบตบะบนภูเขาหิมาลัย ยืนด้วยขาข้างเดียวและยกแขนขึ้นเบื้องบน
13.206.32
गावो मे पार्श्वमागम्य दर्पोत्सिक्ताः समन्ततः ।
स्थानभ्रंशं तदा देवि चक्रिरे बहुशस्तदा ॥ १३.२०६.३२ ॥
ดูกรเทวี โคของเราที่เต็มไปด้วยความทะนงได้มาอยู่ข้างเราจากทุกทิศ และหลายครั้งได้ทำให้เราเคลื่อนจากที่ของตน
13.206.33
अपचारेण वै तासां मनःक्षोभोऽभवन्मम ।
तस्माद्दग्धा यदा गावो रोषाविष्टेन चेतसा ॥ १३.२०६.३३ ॥
ใจของเราถูกรบกวนเพราะการล่วงละเมิดของโคเหล่านั้น เพราะฉะนั้น เมื่อด้วยใจที่เต็มไปด้วยความโกรธ เราได้เผาโคเหล่านั้น
13.206.34
तस्मिंस्तु व्यसने घोरे वर्तमाने पशून्प्रति ।
अनेन वृषभेणाहं शमितः सम्प्रसादनैः ॥ १३.२०६.३४ ॥
ในขณะที่ภัยพิบัติอันน่ากลัวนั้นกำลังเกิดแก่ฝูงสัตว์ เราได้ถูกวัวตัวนี้ทำให้สงบลงด้วยถ้อยคำปลอบโยนอันอ่อนหวาน
13.206.35
तदाप्रभृति शान्ताश्च वर्णभेदत्वमागताः ।
श्वेतोऽयं वृषभो देवि पूर्वसंस्कारसंयुतः।
वाहनत्वे ध्वजत्वे मे तदाप्रभृति योजितः ॥ १३.२०६.३५ ॥
นับแต่นั้นมา โคเหล่านั้นก็สงบลงและมีความแตกต่างของสี ดูกรเทวี วัวขาวตัวนี้ซึ่งมีสังสการเดิมติดตัวมา นับแต่นั้นมาก็ได้รับแต่งตั้งให้เป็นพาหนะและเป็นธงของเรา
13.206.36
तस्मान्मे गोपतित्वं च देवैर्गोभिश्च कल्पितम् ।
प्रसन्नश्चाभवं देवि तदा गोपतितां गतः ॥ १३.२०६.३६ ॥
เพราะฉะนั้น เทวดาและโคทั้งหลายจึงได้กำหนดให้เราเป็นเจ้าแห่งโค ดูกรเทวี ในกาลนั้นเราพอพระทัยและได้บรรลุสภาวะแห่งการเป็นเจ้าแห่งโค