મહાભારત · અધ્યાય 13.207
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.207.1
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे वृषध्वज ।
आवासेषु विचित्रेषु रम्येषु च शुभेशु च ॥ १३.२०७.१ ॥
હે ભગવન્, સર્વભૂતોના સ્વામી, શૂલપાણિ, વૃષભધ્વજ! વિચિત્ર, રમણીય અને શુભ આવાસોમાં પણ.
13.207.2
सत्सु चान्येषु भूतेषु श्मशाने रमसे कथम् ।
केशास्थिकलिले भीमे कपालशतसङ्कुले ॥ १३.२०७.२ ॥
બીજા સત્પુરુષો હોવા છતાં તું સ્મશાનમાં કેમ રમે છે? વાળ અને હાડકાંથી ભરેલા, ભયાનક, સેંકડો ખોપરીઓથી ભરેલા સ્થાનમાં.
13.207.3
सृगालगृध्रम्पूर्णे शवधूमसमाकुले ।
चिताग्निविषमे घोरे गहने च भयानके ॥ १३.२०७.३ ॥
શિયાળ અને ગીધોથી ભરેલા, શબના ધુમાડાથી વ્યાપ્ત, ચિતાની અગ્નિથી વિષમ, ઘોર, ગાઢ અને ભયાનક સ્થાનમાં.
13.207.4
एवं कलेवरक्षेत्रे दुर्दर्शे रमसे कथम् ।
एष मे संशयो देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०७.४ ॥
આવા શબક્ષેત્રમાં, જોવામાં પણ કઠિન સ્થાનમાં તું કેમ રમે છે? હે દેવ, આ મારો સંશય છે; તે મને કહેવું તને યોગ્ય છે.
13.207.5
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
आवासार्थं पुरा देवि शुद्धान्वेषी शुचिस्मिते ॥ १३.२०७.५ ॥
સારું, હું તને કહીશ; હે દેવી, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ. હે દેવી, પૂર્વે આવાસ માટે શુદ્ધ સ્થાનની શોધ કરતો હતો, હે શુચિસ્મિતા.
13.207.6
नाध्यगच्छं चिरं कालं देशं शुचितमं शुभे ।
एष मेऽभिनिवेशोऽभूत्तस्मिन्काले प्रजापतिः ॥ १३.२०७.६ ॥
લાંબા સમય સુધી મને સૌથી શુદ્ધ સ્થાન મળ્યું નહોતું, હે શુભે. તે સમયે મારો આ સંકલ્પ હતો; તે કાળે (તે) પ્રજાપતિ હતા.
13.207.7
आकुलः सुमहाघोरः प्रादुरासीत्समन्ततः ।
सम्भूता भूतसृष्टिश्च घोरा लोकभयावहा ॥ १३.२०७.७ ॥
ચારેબાજુ અત્યંત ભયંકર અને ગૂંચવણભરી એક ઘોર સૃષ્ટિ પ્રગટ થઈ; લોકોને ભય આપનારી ભૂતસૃષ્ટિ પણ ઉત્પન્ન થઈ.
13.207.8
नानावर्णा विरूपाश्च तीक्ष्णदंष्ट्राः प्रहारिणः ।
पिशाचरक्षोवदनाः प्राणिनां प्राणहारिणः।
इतश्चरन्ति निघ्नन्तः प्राणिनो भृशमेव च ॥ १३.२०७.८ ॥
વિવિધ વર્ણના, વિકૃત રૂપના, તીક્ષ્ણ દાઢવાળા, પ્રહાર કરનારા, પિશાચ-રાક્ષસના મુખવાળા, પ્રાણીઓના પ્રાણ હરનારા — તેઓ અહીંતહીં ફરતા પ્રાણીઓને અત્યંત મારતા રહે છે.
13.207.9
एवं लोके प्राणिहीने क्षयं याते पितामहः ।
चिन्तयंस्तत्प्रतीकारं मां च शक्तं हि निग्रहे ॥ १३.२०७.९ ॥
આ રીતે જગત પ્રાણીઓ વિના નાશ પામતું હતું ત્યારે પિતામહ બ્રહ્મા તેના પ્રતિકારનો વિચાર કરવા લાગ્યા; અને તેને નિયંત્રિત કરવામાં હું જ સમર્થ છું એમ પણ તેમણે વિચાર્યું.
13.207.10
एवं ज्ञात्वा ततो ब्रह्मा तस्मिन्कर्मण्योजयत् ।
तच्च प्राणिहितार्थं तु मयाऽप्यनुमतं प्रिये ॥ १३.२०७.१० ॥
આ જાણીને બ્રહ્માએ તે કાર્યમાં મને નિયુક્ત કર્યો; અને પ્રાણીઓના હિત માટે તે મેં પણ સ્વીકાર્યું, પ્રિયે.
13.207.11
तस्मात्संरक्षिता देवि भूतेभ्यः प्राणिनो भयात् ।
अस्माच्छ्मशानान्मेध्यं तु नास्ति किञ्चिदनिन्दिते।
निःसम्पातान्मनुष्याणां तस्माच्छुचितमं स्मृतं ॥ १३.२०७.११ ॥
તેથી, હે દેવી, ભૂતોના ભયથી પ્રાણીઓનું રક્ષણ થયું. હે નિર્દોષ, આ સ્મશાનથી વધુ પવિત્ર કંઈ નથી; મનુષ્યોની અવરજવર ન હોવાથી તેને અત્યંત પવિત્ર ગણવામાં આવ્યું છે.
13.207.12
भूतसृष्टिं च तां चाहं श्मशाने संन्यवेशयम् ।
तत्रस्थः सर्वभूतानां विनिहन्मि प्रिये भयम् ॥ १३.२०७.१२ ॥
એ ભૂતસૃષ્ટિને પણ મેં સ્મશાનમાં સ્થાપી. ત્યાં રહીને, હે પ્રિયે, હું સર્વ પ્રાણીઓનો ભય નષ્ટ કરું છું.
13.207.13
न च भूतगणेनाहं विना वसितुमुत्सहे ।
तस्मान्मे सन्निवासाय श्मशाने रोचते मनः ॥ १३.२०७.१३ ॥
ભૂતગણ વિના હું રહી શકતો નથી. તેથી સ્મશાનમાં સાથે નિવાસ કરવામાં મારું મન રમે છે.
13.207.14
मेध्यकामैर्द्विजैनित्यं मेध्यमित्यभिधीयते ।
आचरद्भिर्व्रतं नित्यं मोक्षकामैश्च सेव्यते ॥ १३.२०७.१४ ॥
પવિત્રતાની ઇચ્છા રાખતા દ્વિજો હંમેશા આને પવિત્ર કહે છે; વ્રત આચરનારા અને મોક્ષની કામના કરનારા આનું સેવન કરે છે.
13.207.15
स्थानं मे तत्र विहितं वीरस्थानमिति प्रिये ।
कपालशतसम्पूर्णमभिरूपं भयानकम् ॥ १३.२०७.१५ ॥
ત્યાં મારું સ્થાન નિર્ધારિત છે; હે પ્રિયે, તેને વીરસ્થાન કહેવાય છે. સેંકડો ખોપરીઓથી ભરેલું તે યોગ્ય અને ભયાનક છે.
13.207.16
मध्याह्ने सन्ध्ययोस्तत्र नक्षत्रे रुद्रदेवते ।
आयुष्कामैरशुद्धैर्वा न गन्तव्यमिति स्थितिः ॥ १३.२०७.१६ ॥
મધ્યાહ્ને, સંધ્યાઓમાં અને રુદ્રદેવતાવાળા નક્ષત્રમાં દીર્ઘાયુષ્ય ઇચ્છનારાઓ કે અશુદ્ધ લોકોએ ત્યાં જવું નહીં—આ નિયમ છે.
13.207.17
मदन्येन न शक्यं हि निहन्तुं भूतजं भयम् ।
तत्रस्थोऽहं प्रजाः सर्वाः पालयामि दिनेदिने ॥ १३.२०७.१७ ॥
મારા સિવાય બીજા કોઈથી ભૂતજન્ય ભય નષ્ટ કરી શકાતો નથી. ત્યાં રહીને હું દિવસે દિવસે સર્વ પ્રજાનું પાલન કરું છું.
13.207.18
मन्नियोगाद्भूतसङ्घा न च घ्नन्तीह कञ्चन ।
तांस्तु लोकहितार्ताय श्मशाने रमयान्महम्।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०७.१८ ॥
મારા આદેશથી ભૂતસંઘો અહીં કોઈને મારતા નથી. લોકહિત માટે પીડિત તેમને હું સ્મશાનમાં રમાડું છું. આ બધું મેં તને કહ્યું; હવે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?
13.207.19
भगवन्देवदेवेश त्रिनेत्र वृषभध्वज ।
पिङ्गलं विकृतं भाति रूपं ते तु भयानकम् ॥ १३.२०७.१९ ॥
હે ભગવાન, દેવદેવેશ, ત્રિનેત્ર, વૃષભધ્વજ! તમારું આ રૂપ પીળું, વિકૃત અને ભયાનક દેખાય છે.
13.207.20
भस्मदिग्धं विरूपाक्षं तीक्ष्णदंष्ट्रं जटाकुलम् ।
व्याघ्रोदरत्वक्संवीतं कपिलश्मश्रुसंततम् ॥ १३.२०७.२० ॥
ભસ્મથી લેપાયેલા, વિરૂપ નેત્રવાળા, તીક્ષ્ણ દાઢવાળા, જટાથી ભરેલા, વાઘના પેટની ચામડીમાં વીંટાયેલા, પીળી દાઢીથી ઢંકાયેલા.
13.207.21
रौद्रं भयानकं घोरं शूलपट्टससंयुतम् ।
किमर्थं त्वीदृशं रूपं तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०७.२१ ॥
રૌદ્ર, ભયાનક, ઘોર, ત્રિશૂળ અને ખડ્ગ ધારણ કરનાર! આવું રૂપ કયા કારણે? તે મને કહેવું તમને યોગ્ય છે.
13.207.22
तदहं कथयिष्यामि शृणु तत्त्वं समाहिता ।
द्विविधो लौकिको भावः शीतमुष्णमिति प्रिये ॥ १३.२०७.२२ ॥
તે હું કહીશ; હે પ્રિયે, એકાગ્ર ચિત્તે તત્ત્વ સાંભળ. લૌકિક ભાવ બે પ્રકારનો છે — શીત અને ઉષ્ણ.
13.207.23
तयोर्हि ग्रसितं सर्वं सौम्याग्नेयमिदं जगत् ॥ १३.२०७.२३ ॥
તે બંનેથી જ આ સમગ્ર સૌમ્ય-આગ્નેય જગત ગ્રસાયેલું છે.
13.207.24
सौम्यत्वं सततं विष्णौ मय्याग्नेयं प्रतिष्ठितम् ।
अनेन वपुषा नित्यं सर्वलोकान्बिभर्म्यहम् ॥ १३.२०७.२४ ॥
વિષ્ણુમાં સતત સૌમ્યતા છે અને મારામાં આગ્નેય સ્વરૂપ સ્થિત છે. આ રૂપથી હું સદા સર્વ લોકોને ધારણ કરું છું.
13.207.25
रौद्राकृतिं विरूपाक्षं शूलपट्टससंयुतम् ।
आग्नेयमिति मे रूपं देवि लोकहिते रतम् ॥ १३.२०७.२५ ॥
ભયંકર આકૃતિ, વિરૂપાક્ષ, ત્રિશૂળ અને તલવારથી યુક્ત — હે દેવી, આ મારું આગ્નેય રૂપ છે, જે લોકહિતમાં રત છે.
13.207.26
यद्यहं विपरीतः स्यामेतत्त्यक्त्वा शुभानने ।
तदैव सर्वलोकानां विपरीतं प्रवर्तते ॥ १३.२०७.२६ ॥
જો હું આ ત્યજીને વિપરીત થઈ જાઉં, હે શુભાનને, તો તરત જ સર્વ લોકોમાં વિપરીત જ પ્રવર્તે છે.
13.207.27
तस्मान्मयेदं ध्रियते रूपं लोकहितैषिणा ।
इति ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०७.२७ ॥
તેથી લોકહિત ઇચ્છતો હું આ રૂપ ધારણ કરું છું. હે દેવી, આ તને કહ્યું; હવે શું વધુ સાંભળવા ઇચ્છે છે?
13.207.28
भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज ।
किमर्थं चन्द्ररेखा ते शिरोभागे विरोचते।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०७.२८ ॥
હે ભગવન્, દેવદેવેશ, શૂલપાણિ, વૃષધ્વજ! તમારા શિરોભાગમાં ચંદ્રરેખા શા માટે શોભે છે? હે દેવ, તે સાંભળવા હું ઇચ્છું છું; મને કહેવું તમને યોગ્ય છે.
13.207.29
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ।
पुराऽहं कारणाद्देवि कोपयुक्तः शुचिस्मिते।
दक्षयज्ञवधार्याय भूतसङ्घैः समावृतः ॥ १३.२०७.२९ ॥
તેથી હું તને કહું છું; સાંભળ, હે કલ્યાણી. પૂર્વે એક કારણથી, હે દેવી, ક્રોધિત થઈને, હે શુચિસ્મિતા, દક્ષયજ્ઞના નાશ માટે ભૂતગણોથી ઘેરાયેલો હતો.
13.207.30
तस्मिन्क्रतुवरे घोरे यज्ञभागनिमित्ततः ।
देवा विभ्रंशितास्ते वै येषां भागः क्रतौ कृतः ॥ १३.२०७.३० ॥
તે ભયંકર શ્રેષ્ઠ યજ્ઞમાં, યજ્ઞભાગને કારણે, જેમનો ભાગ યજ્ઞમાં રાખવામાં આવ્યો હતો તે દેવો પતિત થયા.
13.207.31
सोमस्तत्र मया देवि कुपितेन भृशार्दितः ।
पश्यंश्चानपराधी सन्पादङ्गुष्ठेन ताडितः ॥ १३.२०७.३१ ॥
હે દેવી, ત્યાં ક્રોધિત એવા મારા દ્વારા સોમ અત્યંત પીડિત થયો; નિર્દોષ હોવા છતાં, હું જોતો હતો ત્યારે, તેને પગના અંગૂઠાથી મારવામાં આવ્યો.
13.207.32
तथापि विकृतेनाहं सामपूर्वं प्रसादितः ।
तन्मे चिन्तयतश्चासीत्पश्चात्तापः पुरा प्रिये ॥ १३.२०७.३२ ॥
તો પણ, વિકૃત રૂપવાળા સોમ દ્વારા, પ્રથમ મીઠા શબ્દોથી હું પ્રસન્ન થયો; હે પ્રિયે, તેનો વિચાર કરતાં મને પશ્ચાત્તાપ થયો.
13.207.33
तदाप्रभृति सोमं वै शिरसा धारयाम्यम् ।
एवं मे पापहानिस्तु भवेदिति मतिर्मम।
तदाप्रभृति वै सोमो मूर्ध्नि संदृश्यते सदा ॥ १३.२०७.३३ ॥
ત્યારથી હું સોમને મસ્તક પર ધારણ કરું છું. આ રીતે મારા પાપનો નાશ થાય એવો મારો સંકલ્પ છે. ત્યારથી સોમ સદા મારા મસ્તક પર દેખાય છે.
13.207.34
एवं ब्रुवति देवेशे विस्मिताः परमर्षयः ।
वाग्भिः साञ्जलिमालाभिरभितुष्टुवुरीश्वरम् ॥ १३.२०७.३४ ॥
દેવેશ આમ કહેતા, આશ્ચર્યચકિત પરમ ઋષિઓએ હાથ જોડીને, શબ્દોની માળાઓથી ઈશ્વરની સારી સ્તુતિ કરી.
13.207.35
नमः शङ्कर सर्वेश नमः सर्वजगद्भुरो ।
नमो देवादिदेवाय नमः शशिकलाधर ॥ १३.२०७.३५ ॥
હે શંકર, સર્વેશ, નમસ્કાર. સર્વ જગતના ગુરુ, નમસ્કાર. દેવોના પણ આદિદેવ, નમસ્કાર. ચંદ્રકલાને ધારણ કરનાર, નમસ્કાર.
13.207.36
नमो घोरतराद्धोर नमो रुद्राय शङ्कर ।
नमः शान्ततराच्छान्त नमश्चन्द्रस्य पालक ॥ १३.२०७.३६ ॥
ઘોરતર કરતાં પણ ઘોર રુદ્ર શંકરને નમસ્કાર. શાંતતર કરતાં પણ શાંત, ચંદ્રના પાલકને નમસ્કાર.
13.207.37
नमः सोमाय देवाय नमस्तुभ्यं चतुर्मुख ।
नमो भूतपते शंभो जह्नुकन्याम्बुशेखर ॥ १३.२०७.३७ ॥
સોમ દેવને નમસ્કાર; ચતુર્મુખ, તમને નમસ્કાર. ભૂતપતિ શંભો, જહ્નુકન્યાના જળથી શોભિત શેખર ધારી, નમસ્કાર.
13.207.38
नमस्त्रिशूलहस्ताय पन्नगाभरणाय च ।
नमोस्तु विषमाक्षाय दक्षयज्ञप्रदाहक ॥ १३.२०७.३८ ॥
ત્રિશૂળ હાથમાં ધારણ કરનારને અને સર્પાભરણધારીને નમસ્કાર. વિષમાક્ષને, દક્ષયજ્ઞના દાહકને નમસ્કાર.
13.207.39
नमोस्तु बहुनेत्राय लोकरक्षणतत्पर ।
अहो देवस्य महात्म्यमहो देवस्य वै कृपा।
एवं धर्मपरत्वं च देवदेवस्य चार्हति ॥ १३.२०७.३९ ॥
બહુનેત્રને નમસ્કાર, લોકરક્ષણમાં તત્પર. અહો, દેવનો મહિમા! અહો, દેવની કૃપા! આવી ધર્મપરાયણતા દેવદેવને જ યોગ્ય છે.
13.207.40
एवं ब्रुवत्सु मुनिषु वचो देव्यब्रवीद्धरम् ।
सम्प्रीत्यर्थं मुनीनां सा क्षणज्ञा परमं हितम् ॥ १३.२०७.४० ॥
મુનિઓ આ રીતે બોલતા હતા ત્યારે દેવી હરને બોલી. મુનિઓને પ્રસન્ન કરવા, અવસર જાણનારી તેણે પરમ હિતકારી વચન કહ્યાં.
13.207.41
भगवन्देवदेवेश सर्वलोकनमस्कृत ।
अस्यैव ऋषिसङ्घस्य मम च प्रियकाम्यया ॥ १३.२०७.४१ ॥
હે ભગવન્, દેવદેવેશ, સર્વલોકનમસ્કૃત! આ ઋષિસમૂહ અને મારા પ્રિય માટે.
13.207.42
वर्णाश्रमकृतं धर्मं वक्तुमर्हस्यशेषतः ।
न तृप्तिरस्ति देवेश श्रवणीयं हि ते वचः ॥ १३.२०७.४२ ॥
વર્ણાશ્રમ અનુસાર ધર્મ સંપૂર્ણપણે કહેવાને તમે યોગ્ય છો. હે દેવેશ, તમારાં વચન સાંભળવા યોગ્ય છે; તેમાં તૃપ્તિ નથી થતી.
13.207.43
सधर्मचारिणी चेयं भक्ता चेयमिति प्रभो ।
वक्तुमर्हसि देवेश लोकानां हितकाम्यया।
याथातथ्येन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि शंकर ॥ १३.२०७.४३ ॥
હે પ્રભો, આ મારી સધર્મચારિણી છે અને આ ભક્ત છે, એ તમે કહેવા યોગ્ય છો. હે દેવેશ, લોકોના હિતની ઇચ્છાથી, હે શંકર, એ બધું યથાર્થપણે કહેવા તમે યોગ્ય છો.