महाभारत · अध्याय 13.207
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.207.1
भगवन्सर्वभूतेश शूलपाणे वृषध्वज ।
आवासेषु विचित्रेषु रम्येषु च शुभेशु च ॥ १३.२०७.१ ॥
हे भगवन्, सर्वभूतांचे स्वामी, शूलपाणी, वृषभध्वज! विचित्र, रमणीय आणि शुभ निवासस्थानांत.
13.207.2
सत्सु चान्येषु भूतेषु श्मशाने रमसे कथम् ।
केशास्थिकलिले भीमे कपालशतसङ्कुले ॥ १३.२०७.२ ॥
इतर सत्पुरुष असताना तू स्मशानात कसा रमतोस? केस आणि हाडांनी भरलेल्या, भयंकर, शेकडो कवट्यांनी व्याप्त ठिकाणी.
13.207.3
सृगालगृध्रम्पूर्णे शवधूमसमाकुले ।
चिताग्निविषमे घोरे गहने च भयानके ॥ १३.२०७.३ ॥
कोल्हे आणि गिधाडांनी भरलेल्या, प्रेतांच्या धुराने व्याप्त, चितेच्या अग्नींनी विषम, घोर, घनदाट आणि भयानक ठिकाणी.
13.207.4
एवं कलेवरक्षेत्रे दुर्दर्शे रमसे कथम् ।
एष मे संशयो देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०७.४ ॥
अशा प्रेतक्षेत्रात, पाहण्यासही कठीण अशा ठिकाणी तू कसा रमतोस? हे देवा, हाच माझा संशय आहे; तो तू मला सांगणे योग्य आहे.
13.207.5
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
आवासार्थं पुरा देवि शुद्धान्वेषी शुचिस्मिते ॥ १३.२०७.५ ॥
ठीक आहे, मी तुला सांगतो; हे देवी, एकाग्रतेने ऐक. हे देवी, पूर्वी निवासासाठी शुद्ध स्थानाचा शोध घेत होतो, हे शुचिस्मिते.
13.207.6
नाध्यगच्छं चिरं कालं देशं शुचितमं शुभे ।
एष मेऽभिनिवेशोऽभूत्तस्मिन्काले प्रजापतिः ॥ १३.२०७.६ ॥
बराच काळ मला सर्वात शुद्ध स्थान सापडले नाही, हे शुभे. त्या वेळी माझा हा निश्चय होता; त्या काळी (तो) प्रजापती होता.
13.207.7
आकुलः सुमहाघोरः प्रादुरासीत्समन्ततः ।
सम्भूता भूतसृष्टिश्च घोरा लोकभयावहा ॥ १३.२०७.७ ॥
सर्वत्र अत्यंत भयानक आणि गोंधळ माजवणारी एक घोर सृष्टी प्रकट झाली; लोकांना भय देणारी भूतसृष्टीही निर्माण झाली.
13.207.8
नानावर्णा विरूपाश्च तीक्ष्णदंष्ट्राः प्रहारिणः ।
पिशाचरक्षोवदनाः प्राणिनां प्राणहारिणः।
इतश्चरन्ति निघ्नन्तः प्राणिनो भृशमेव च ॥ १३.२०७.८ ॥
विविध रंगांचे, विकृत रूपाचे, तीक्ष्ण दाढांचे, प्रहार करणारे, पिशाच-राक्षसांच्या मुखाचे, प्राण्यांचे प्राण हरण करणारे — हे इकडे-तिकडे फिरत प्राण्यांना अत्यंत मारत आहेत.
13.207.9
एवं लोके प्राणिहीने क्षयं याते पितामहः ।
चिन्तयंस्तत्प्रतीकारं मां च शक्तं हि निग्रहे ॥ १३.२०७.९ ॥
अशा प्रकारे जग प्राणिहीन होऊन नाशाकडे जात असताना पितामह ब्रह्मदेवांनी त्यावर उपाय विचारला; आणि यावर आवर घालण्यास मीच समर्थ आहे असे त्यांनी मनात आणले.
13.207.10
एवं ज्ञात्वा ततो ब्रह्मा तस्मिन्कर्मण्योजयत् ।
तच्च प्राणिहितार्थं तु मयाऽप्यनुमतं प्रिये ॥ १३.२०७.१० ॥
हे जाणून ब्रह्मदेवांनी त्या कार्यात मला नियुक्त केले; आणि प्राण्यांच्या हितासाठी ते मीही मान्य केले, प्रिये.
13.207.11
तस्मात्संरक्षिता देवि भूतेभ्यः प्राणिनो भयात् ।
अस्माच्छ्मशानान्मेध्यं तु नास्ति किञ्चिदनिन्दिते।
निःसम्पातान्मनुष्याणां तस्माच्छुचितमं स्मृतं ॥ १३.२०७.११ ॥
म्हणून, हे देवी, भूतांच्या भयापासून प्राण्यांचे रक्षण झाले. हे निर्दोष स्त्री, या स्मशानापेक्षा पवित्र काही नाही; माणसांचे येणेजाणे नसल्यामुळे ते अत्यंत पवित्र मानले गेले आहे.
13.207.12
भूतसृष्टिं च तां चाहं श्मशाने संन्यवेशयम् ।
तत्रस्थः सर्वभूतानां विनिहन्मि प्रिये भयम् ॥ १३.२०७.१२ ॥
त्या भूतसृष्टीलाही मी स्मशानात स्थापले. तेथे राहून, हे प्रिये, मी सर्व प्राण्यांचे भय नष्ट करतो.
13.207.13
न च भूतगणेनाहं विना वसितुमुत्सहे ।
तस्मान्मे सन्निवासाय श्मशाने रोचते मनः ॥ १३.२०७.१३ ॥
भूतगणांशिवाय मला राहणे शक्य नाही. म्हणून स्मशानात एकत्र वास्तव्य करण्यास माझे मन रमते.
13.207.14
मेध्यकामैर्द्विजैनित्यं मेध्यमित्यभिधीयते ।
आचरद्भिर्व्रतं नित्यं मोक्षकामैश्च सेव्यते ॥ १३.२०७.१४ ॥
पवित्रतेची इच्छा करणारे द्विज नित्य याला पवित्र म्हणतात; व्रत आचरणारे आणि मोक्षाची कामना करणारे यांच्याकडून हे सेविले जाते.
13.207.15
स्थानं मे तत्र विहितं वीरस्थानमिति प्रिये ।
कपालशतसम्पूर्णमभिरूपं भयानकम् ॥ १३.२०७.१५ ॥
तेथे माझे स्थान नेमलेले आहे; हे प्रिये, त्याला वीरस्थान म्हणतात. शेकडो कवटयांनी भरलेले ते योग्य आणि भयानक आहे.
13.207.16
मध्याह्ने सन्ध्ययोस्तत्र नक्षत्रे रुद्रदेवते ।
आयुष्कामैरशुद्धैर्वा न गन्तव्यमिति स्थितिः ॥ १३.२०७.१६ ॥
मध्यान्ही, संध्याकाळी आणि रुद्रदेवता असलेल्या नक्षत्रात दीर्घायुष्य इच्छिणाऱ्यांनी किंवा अशुद्धांनी तेथे जाऊ नये—हा नियम आहे.
13.207.17
मदन्येन न शक्यं हि निहन्तुं भूतजं भयम् ।
तत्रस्थोऽहं प्रजाः सर्वाः पालयामि दिनेदिने ॥ १३.२०७.१७ ॥
माझ्याशिवाय दुसऱ्या कोणालाही भूतजन्य भय नष्ट करता येत नाही. तेथे राहून मी दिवसेंदिवस सर्व प्रजांचे पालन करतो.
13.207.18
मन्नियोगाद्भूतसङ्घा न च घ्नन्तीह कञ्चन ।
तांस्तु लोकहितार्ताय श्मशाने रमयान्महम्।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०७.१८ ॥
माझ्या आज्ञेने भूतांचे समूह येथे कोणालाही मारत नाहीत. लोकहितासाठी पीडित अशा त्यांना मी स्मशानात रमवतो. हे सर्व मी तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.207.19
भगवन्देवदेवेश त्रिनेत्र वृषभध्वज ।
पिङ्गलं विकृतं भाति रूपं ते तु भयानकम् ॥ १३.२०७.१९ ॥
हे भगवान, देवदेवेशा, त्रिनेत्रा, वृषभध्वजा! तुझे रूप पिंगट, विकृत आणि भयानक दिसते.
13.207.20
भस्मदिग्धं विरूपाक्षं तीक्ष्णदंष्ट्रं जटाकुलम् ।
व्याघ्रोदरत्वक्संवीतं कपिलश्मश्रुसंततम् ॥ १३.२०७.२० ॥
भस्माने लिंपलेला, विरूप नेत्रांचा, तीक्ष्ण दाढांचा, जटांनी भरलेला, वाघाच्या पोटाच्या कातडीत गुंडाळलेला, तपकिरी दाढीने व्यापलेला.
13.207.21
रौद्रं भयानकं घोरं शूलपट्टससंयुतम् ।
किमर्थं त्वीदृशं रूपं तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०७.२१ ॥
रौद्र, भयानक, घोर, शूळ व खड्ग धारण केलेल्या! असे रूप कशासाठी? ते मला सांगणे तुला योग्य आहे.
13.207.22
तदहं कथयिष्यामि शृणु तत्त्वं समाहिता ।
द्विविधो लौकिको भावः शीतमुष्णमिति प्रिये ॥ १३.२०७.२२ ॥
ते मी सांगेन; हे प्रिये, एकाग्र चित्ताने तत्त्व ऐक. लौकिक भाव दोन प्रकारचा आहे — शीत आणि उष्ण.
13.207.23
तयोर्हि ग्रसितं सर्वं सौम्याग्नेयमिदं जगत् ॥ १३.२०७.२३ ॥
त्या दोन्हींनी हे संपूर्ण सौम्य-आग्नेय जग ग्रासले आहे.
13.207.24
सौम्यत्वं सततं विष्णौ मय्याग्नेयं प्रतिष्ठितम् ।
अनेन वपुषा नित्यं सर्वलोकान्बिभर्म्यहम् ॥ १३.२०७.२४ ॥
विष्णूमध्ये सतत सौम्यत्व असून माझ्यामध्ये आग्नेय स्वरूप स्थित आहे. या रूपाने मी सदैव सर्व लोकांना धारण करतो.
13.207.25
रौद्राकृतिं विरूपाक्षं शूलपट्टससंयुतम् ।
आग्नेयमिति मे रूपं देवि लोकहिते रतम् ॥ १३.२०७.२५ ॥
भयंकर आकृती, विरूपाक्ष, शूल आणि तलवारीने युक्त — हे देवी, हे माझे आग्नेय रूप आहे, जे लोककल्याणात रत आहे.
13.207.26
यद्यहं विपरीतः स्यामेतत्त्यक्त्वा शुभानने ।
तदैव सर्वलोकानां विपरीतं प्रवर्तते ॥ १३.२०७.२६ ॥
जर मी हे सोडून विपरीत झालो, हे शुभानने, तर त्याच क्षणी सर्व लोकांमध्ये विपरीतच घडू लागते.
13.207.27
तस्मान्मयेदं ध्रियते रूपं लोकहितैषिणा ।
इति ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०७.२७ ॥
म्हणून लोककल्याण इच्छिणारा मी हे रूप धारण करतो. हे देवी, हे तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.207.28
भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज ।
किमर्थं चन्द्ररेखा ते शिरोभागे विरोचते।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२०७.२८ ॥
हे भगवन्, देवदेवेशा, शूलपाणी, वृषध्वजा! तुमच्या मस्तकभागी चंद्ररेखा कशासाठी शोभते? हे देवा, ते ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; ते मला सांगणे तुम्हाला योग्य आहे.
13.207.29
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ।
पुराऽहं कारणाद्देवि कोपयुक्तः शुचिस्मिते।
दक्षयज्ञवधार्याय भूतसङ्घैः समावृतः ॥ १३.२०७.२९ ॥
म्हणून मी तुला सांगतो; ऐक, हे कल्याणी. पूर्वी एका कारणाने, हे देवी, क्रोधित होऊन, हे शुचिस्मिते, दक्षयज्ञाच्या नाशासाठी भूतगणांनी वेढलेला होतो.
13.207.30
तस्मिन्क्रतुवरे घोरे यज्ञभागनिमित्ततः ।
देवा विभ्रंशितास्ते वै येषां भागः क्रतौ कृतः ॥ १३.२०७.३० ॥
त्या भयंकर श्रेष्ठ यज्ञात, यज्ञभागामुळे, ज्यांचा भाग यज्ञात ठरवला होता ते देव पतित झाले.
13.207.31
सोमस्तत्र मया देवि कुपितेन भृशार्दितः ।
पश्यंश्चानपराधी सन्पादङ्गुष्ठेन ताडितः ॥ १३.२०७.३१ ॥
हे देवी, तेथे कोपलेल्या माझ्याकडून सोम अत्यंत पीडित झाला; निरपराधी असूनही, मी पाहत असताना, त्याला पायाच्या अंगठ्याने मारण्यात आले.
13.207.32
तथापि विकृतेनाहं सामपूर्वं प्रसादितः ।
तन्मे चिन्तयतश्चासीत्पश्चात्तापः पुरा प्रिये ॥ १३.२०७.३२ ॥
तरीही, विकृत रूपाच्या सोमाने, प्रथम गोड शब्दांनी मी प्रसन्न झालो; प्रिये, त्याचा विचार करताना मला पश्चात्ताप झाला.
13.207.33
तदाप्रभृति सोमं वै शिरसा धारयाम्यम् ।
एवं मे पापहानिस्तु भवेदिति मतिर्मम।
तदाप्रभृति वै सोमो मूर्ध्नि संदृश्यते सदा ॥ १३.२०७.३३ ॥
तेव्हापासून मी सोमाला मस्तकावर धारण करतो. अशा प्रकारे माझ्या पापाचा नाश होवो, हा माझा निश्चय आहे. तेव्हापासून सोम नेहमी माझ्या मस्तकावर दिसतो.
13.207.34
एवं ब्रुवति देवेशे विस्मिताः परमर्षयः ।
वाग्भिः साञ्जलिमालाभिरभितुष्टुवुरीश्वरम् ॥ १३.२०७.३४ ॥
देवेश असे बोलल्यावर, चकित झालेल्या परम ऋषींनी हात जोडून, शब्दांच्या माळांनी ईश्वराची उत्तम स्तुती केली.
13.207.35
नमः शङ्कर सर्वेश नमः सर्वजगद्भुरो ।
नमो देवादिदेवाय नमः शशिकलाधर ॥ १३.२०७.३५ ॥
हे शंकरा, सर्वेशा, नमस्कार. सर्व जगताच्या गुरो, नमस्कार. देवांचाही आदिदेव, नमस्कार. चंद्रकला धारण करणाऱ्या, नमस्कार.
13.207.36
नमो घोरतराद्धोर नमो रुद्राय शङ्कर ।
नमः शान्ततराच्छान्त नमश्चन्द्रस्य पालक ॥ १३.२०७.३६ ॥
घोरतरांहूनही घोर अशा रुद्र शंकरास नमस्कार. शान्ततरांहूनही शान्त, चंद्राच्या पालकास नमस्कार.
13.207.37
नमः सोमाय देवाय नमस्तुभ्यं चतुर्मुख ।
नमो भूतपते शंभो जह्नुकन्याम्बुशेखर ॥ १३.२०७.३७ ॥
सोम देवास नमस्कार; चतुर्मुखा, तुला नमस्कार. भूतपते शंभो, जह्नुकन्येच्या जलाने शोभित शेखर असलेल्या, नमस्कार.
13.207.38
नमस्त्रिशूलहस्ताय पन्नगाभरणाय च ।
नमोस्तु विषमाक्षाय दक्षयज्ञप्रदाहक ॥ १३.२०७.३८ ॥
त्रिशूल हाती आणि सर्पभूषण धारण करणाऱ्यास नमस्कार. विषमाक्षास, दक्षयज्ञदाहकास नमस्कार.
13.207.39
नमोस्तु बहुनेत्राय लोकरक्षणतत्पर ।
अहो देवस्य महात्म्यमहो देवस्य वै कृपा।
एवं धर्मपरत्वं च देवदेवस्य चार्हति ॥ १३.२०७.३९ ॥
बहुनेत्रास नमस्कार, लोकरक्षणात तत्पर असणाऱ्या. अहो, देवाचे माहात्म्य! अहो, देवाची कृपा! अशी धर्मपरायणता देवदेवालाच योग्य आहे.
13.207.40
एवं ब्रुवत्सु मुनिषु वचो देव्यब्रवीद्धरम् ।
सम्प्रीत्यर्थं मुनीनां सा क्षणज्ञा परमं हितम् ॥ १३.२०७.४० ॥
मुनी असे बोलत असताना देवी हराशी बोलली. मुनींना संतुष्ट करण्यासाठी, प्रसंग जाणणारी ती परम हितकारक वचने बोलली.
13.207.41
भगवन्देवदेवेश सर्वलोकनमस्कृत ।
अस्यैव ऋषिसङ्घस्य मम च प्रियकाम्यया ॥ १३.२०७.४१ ॥
हे भगवन्, देवदेवेशा, सर्वलोकनमस्कृता! या ऋषिसमूहासाठी आणि माझ्या प्रियासाठी.
13.207.42
वर्णाश्रमकृतं धर्मं वक्तुमर्हस्यशेषतः ।
न तृप्तिरस्ति देवेश श्रवणीयं हि ते वचः ॥ १३.२०७.४२ ॥
वर्णाश्रमांनुसार असलेला धर्म पूर्णपणे सांगण्यास आपण योग्य आहात. हे देवेशा, आपले वचन ऐकण्यासारखे आहे; त्यामुळे तृप्ती होत नाही.
13.207.43
सधर्मचारिणी चेयं भक्ता चेयमिति प्रभो ।
वक्तुमर्हसि देवेश लोकानां हितकाम्यया।
याथातथ्येन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि शंकर ॥ १३.२०७.४३ ॥
हे प्रभो, ही माझी सधर्मचारिणी आहे आणि ही भक्त आहे, हे आपण सांगावे. हे देवेशा, लोकांच्या हितकामनेने, हे शंकरा, ते सर्व यथार्थपणे सांगण्यास आपण योग्य आहात.