Mahābhārata · Adhyāya 13.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.208.1
हन्त ते कथयिष्यामि यत्ते देवि मनःप्रियम् ।
शृणु तत्सर्वमखिलं धर्मं वर्णाश्रमाश्रितम् ॥ १३.२०८.१ ॥
Bien, te diré lo que es querido para tu mente. Escucha, oh diosa, todo el dharma que se sustenta en los varṇas y āśramas.
13.208.2
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शुद्राश्चेति चतुर्विधम् ।
ब्राह्मणा विहिताः पूर्वं लोकतन्त्रमभीप्सता।
कर्माणि च तदर्हाणि शास्त्रेषु विहितानि वै ॥ १३.२०८.२ ॥
Hay cuatro clases: brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras. Quien deseaba el orden del mundo estableció primero a los brāhmaṇas, y los deberes que les corresponden están prescritos en las escrituras.
13.208.3
यदीदमेकवर्णं स्याज्जगत्सर्वं विनश्यति ।
सहैव देवि वर्णानि चत्वारि विहितान्यतः ॥ १३.२०८.३ ॥
Si todo este mundo fuera de un solo varṇa, perecería. Por eso, oh diosa, los cuatro varṇas fueron establecidos juntos.
13.208.4
मुखतो ब्राह्मणाः सृष्टस्तस्मात्ते वाग्विशारदाः ।
बाहुभ्यां क्षत्रियाः सृष्टास्तस्मात्ते बाहुगर्विताः ॥ १३.२०८.४ ॥
Los brāhmaṇas fueron creados de la boca, y por eso son diestros en la palabra. Los kṣatriyas fueron creados de los brazos, y por eso se enorgullecen de sus brazos.
13.208.5
ऊरुभ्यामुद्गता वैश्यास्तस्माद्वार्तोपजीविनः ।
शूद्राश्च पादतः सृष्टास्तस्मात्ते परिचाकाः ॥ १३.२०८.५ ॥
Los vaiśyas surgieron de los muslos, y por eso viven del comercio y la labranza. Los śūdras fueron creados de los pies, y por eso son sirvientes.
13.208.6
तेषां धर्मांश्च कर्माणि शृणु देवि समाहिता ।
विप्राः कृता भूमिदेवा लोकानां धारणे कृताः।
ते कैश्चिन्नावमन्तव्या ब्राह्मणा हितमिच्छुभिः ॥ १३.२०८.६ ॥
Diosa, escucha atentamente sus deberes y acciones. Los brahmanes han sido hechos dioses de la tierra, designados para sostener los mundos. Quienes desean el bien nunca deben menospreciar a los brahmanes.
13.208.7
यदि ते ब्राह्मणा न स्युर्दानयोगवहाः सदा ।
उभयोर्लोकयोर्देवि स्थितिर्न स्यात्समासतः ॥ १३.२०८.७ ॥
Si los brahmanes no fueran siempre portadores de la práctica de la donación, diosa, en resumen no habría estabilidad en ambos mundos.
13.208.8
लोकेषु दुर्लभं किंतु ब्राह्मणत्वमिति स्मृतम् ।
अबुधो वा दरिद्रो वा पूजनीयः सदैव सः ॥ १३.२०८.८ ॥
En el mundo, la condición de brahmán se declara ciertamente rara. Sea ignorante o pobre, siempre debe ser honrado.
13.208.9
ब्राह्मणान्योऽवमन्येत निन्देच्च क्रोधयेच्च वा ।
प्रहरेत हरेद्वाऽपि धनं तेषां नराधमः ॥ १३.२०८.९ ॥
El más vil de los hombres es quien desprecia a los brahmanes, los injuria, los enfurece, los golpea o incluso les roba su riqueza.
13.208.10
कारयेद्धीनकर्मणि कामलोभविमोहनात् ।
स च मामवमन्येत मां क्रोधयति निन्दति ॥ १३.२०८.१० ॥
Quien hace que un brahmán realice acciones viles por deseo, codicia y ofuscación, me desprecia, me enfurece y me injuria.
13.208.11
मामेव प्रहरेन्मूढो मद्धनस्यापहारकः ।
मामेव प्रेषणं कृत्वा निदन्ते मूढचेतनः ॥ १३.२०८.११ ॥
El necio que roba mi riqueza me golpea a mí mismo. El de mente confundida me envía y luego me injuria a mí mismo.
13.208.12
स्वाध्यायो यजनं दानं तस्य धर्म इति स्थितिः ।
कर्मण्यध्यापनं चैव याजनं च प्रतिग्रहः।
सत्यं शान्तिस्तपः शौचं तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.१२ ॥
El estudio del Veda, el sacrificio y la donación: ésta es su dharma, así está establecido. En la acción, la enseñanza, el oficiar sacrificios y la recepción de dones; la verdad, la calma, la austeridad y la pureza: ésta es su dharma eterno.
13.208.13
विक्रयो रसधान्यानां ब्राह्मणस्य विगर्हितः ।
अनापदि च शूद्रान्नं वृषलीसङ्ग्रहस्तथा ॥ १३.२०८.१३ ॥
Vender líquidos y granos está condenado para un brahmán. Salvo en la adversidad, el alimento de un śūdra y mantener a una mujer de casta inferior son igualmente vetados.
13.208.14
तप एव सदा धर्मो ब्राह्मणस्य न संशयः ।
स तु धर्मार्थमुत्पन्नः पूर्वं धात्रा तपोबलात् ॥ १३.२०८.१४ ॥
Sólo la austeridad es siempre el dharma del brahmán, sin duda. Él fue producido para el dharma, en el pasado, por el Creador, por el poder de la austeridad.
13.208.15
तस्योपनयनं धर्मो नित्यं चोदकधारणम् ।
शास्त्रस्य श्रवणं धर्मो देवव्रतनिषेवणम् ॥ १३.२०८.१५ ॥
Su iniciación es su dharma, y el portar siempre el bastón; escuchar la escritura es dharma, y servir al voto de los dioses.
13.208.16
अग्निकार्यं परो धर्मो नित्ययज्ञोपवीतिता ।
शूद्रान्नवर्जनं धर्मो धर्मः सत्पथसेवनम्।
धर्मो नित्योपवासित्वं ब्रह्मचर्यं परं तथा ॥ १३.२०८.१६ ॥
El rito del fuego es el dharma supremo, y llevar siempre el cordón sagrado. Abstenerse de la comida de un śūdra es dharma; seguir el buen camino es dharma. El ayuno constante es dharma, y el supremo celibato igualmente.
13.208.17
गृहस्थस्य परो धर्मो गृहस्थाश्रमिणस्तथा ।
गृहसम्मार्जनं धर्म आलेपनविधिस्तथा ॥ १३.२०८.१७ ॥
El dharma supremo del cabeza de familia, y del que vive en la etapa de cabeza de familia igualmente. Barrer la casa es dharma, y la norma de enlucirla igualmente.
13.208.18
अतिथिप्रियता धर्मो धर्मस्त्रेताग्निधारणम् ।
इष्टिर्वा पशुबन्धाश्च विधिपूर्वं परंतप ॥ १३.२०८.१८ ॥
Ser afable con los huéspedes es dharma; mantener los tres fuegos sagrados es dharma; el iṣṭi o los sacrificios de animales, realizados según la regla, son dharma, oh abrasador de enemigos.
13.208.19
दम्पत्योः समशीलत्वं धर्मो वै गृहमेधिनाम् ।
एवं द्विजन्मनो धर्मो गार्हस्थ्ये धर्मधारणम् ॥ १३.२०८.१९ ॥
La concordancia de carácter entre marido y mujer es, en verdad, el dharma de los cabezas de familia; asimismo, el dharma de los dos veces nacidos es sostener el dharma en el estado de cabeza de familia.
13.208.20
यस्तु क्षत्रगतो धर्मस्त्वया देवि प्रयोदितः ।
तमहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु देवि समाहिता ॥ १३.२०८.२० ॥
El dharma de la casta guerrera, sobre el que me has preguntado, oh diosa, te lo declararé; escucha, oh diosa, con atención concentrada.
13.208.21
क्षत्रियास्तु ततो देवि द्विजानां पालने स्मृताः ।
यदि निःक्षत्रियो लोको जगत्स्यादधरोत्तरम् ॥ १३.२०८.२१ ॥
Entonces, oh diosa, los guerreros han sido establecidos para la protección de los dos veces nacidos; si el mundo quedara sin guerreros, el universo quedaría patas arriba.
13.208.22
रक्षणात्क्षत्रियैरेव जगद्भवति शाश्वतम् ।
तस्याप्यध्ययनं दानं यजनं धर्मतः स्मृतम् ॥ १३.२०८.२२ ॥
Solo mediante la protección de los guerreros el mundo perdura para siempre; también para ellos se prescriben, según el dharma, el estudio, la donación y el sacrificio.
13.208.23
दीनानां रक्षणं चैव पापनामनुशासनम् ।
सतां सम्पोषणं चैव कर्मषण्मार्गजीवनम् ॥ १३.२०८.२३ ॥
Proteger a los desvalidos, castigar a los malvados, sostener a los buenos y vivir por los seis caminos de la acción es el dharma del guerrero.
13.208.24
उत्साहः शस्त्रजीवित्वं तस्य धर्मः सनातनः ।
भृत्यानां भरणं धर्मः कृते कर्मण्यमोघता ॥ १३.२०८.२४ ॥
El ardor y el sustento por las armas son su dharma eterno. Mantener a los sirvientes es dharma, y el éxito infalible en la acción es dharma.
13.208.25
सम्यग्गुणयुतो धर्मो धर्मः पौरहितक्रिया ।
व्यवहारस्थितिर्नित्यं गुणयुक्तो महीपतिः ॥ १३.२०८.२५ ॥
El dharma plenamente dotado de virtudes, y la labor del sacerdote doméstico, son dharma. Mantener siempre el orden de la ley y un rey dotado de virtud son dharma.
13.208.26
आर्तवित्तप्रदो राजा धर्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।
एवं तैर्विहितः पूर्वैर्धर्मः कर्मविधानतः ॥ १३.२०८.२६ ॥
El rey que da riqueza a los afligidos alcanza el dharma supremo. Así el dharma prescrito por los antiguos se ajusta a la ordenanza de la acción.
13.208.27
तथैव देवि वैश्याश्च लोकयात्राहिताः स्मृताः ।
अन्ये तानुपजीवन्ति प्रत्यक्षफलदा हि ते ॥ १३.२०८.२७ ॥
Igualmente, oh diosa, los vaiśyas son considerados beneficiosos para el curso de la vida mundana. Otros viven de ellos, pues dan frutos visibles.
13.208.28
यदि न स्युस्तथा वैश्या न भवेयुस्तथा परे ।
तेषामध्ययनं दानं गजनं धर्म उच्यते ॥ १३.२०८.२८ ॥
Si no hubiera vaiśyas, tampoco los demás serían como son. Su estudio, su generosidad y su sacrificio se llaman dharma.
13.208.29
वैश्यस्य सततं धर्मः पाशुपाल्यं कृषिस्तथा ।
अग्निहोत्रपरिस्पन्दास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ १३.२०८.२९ ॥
El dharma constante del vaiśya es el pastoreo y la agricultura. Las tres clases dedicadas al rito del Agnihotra se llaman nacidos dos veces.
13.208.30
वाणिज्यं सत्पथे स्थानमातिथेयत्वमेव च ।
विप्राणां स्वागतन्यायो वैश्यधर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.३० ॥
El comercio, mantenerse en el sendero recto y también la hospitalidad; acoger bien a los brahmanes es lo justo: éste es el dharma eterno del vaiśya.
13.208.31
तिलगन्धरसाश्चैव न विक्रेयाः कथञ्चन ।
वणिक्पथमुपासद्भिर्वैश्यैर्वैश्यपथि स्थितैः ॥ १३.२०८.३१ ॥
El sésamo, los perfumes y los jugos nunca deben venderse de ninguna manera por los vaiśyas que siguen el camino del mercader y permanecen en la senda del vaiśya.
13.208.32
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ।
एवं ते विहिता देवि लोकयात्रा स्वयंभुवा ॥ १३.२०८.३२ ॥
La hospitalidad hacia todos, en pos de la tríada de metas, según la capacidad de cada uno, día y noche. Así, oh diosa, el Autoexistente te ha ordenado el curso del mundo.
13.208.33
तथैव शूद्रा विहिताः सर्वधर्मप्रसाधकाः ।
शूद्राश्च यदि ते न स्युः कर्मकर्ता न विद्यते ॥ १३.२०८.३३ ॥
Del mismo modo, los śūdras están ordenados como realizadores de todo deber; y si no hubiera śūdras, no habría quien hiciera el trabajo.
13.208.34
त्रयः पूर्वे शूद्रमूलाः सर्वे कर्मकराः स्मृताः ।
ब्राह्मणादिषु शुश्रूषा दासधर्म इति स्मृतः ॥ १३.२०८.३४ ॥
Las tres primeras clases, con el śūdra como raíz, son todas recordadas como trabajadoras; el servicio a los brahmanes y otros es recordado como el deber del siervo.
13.208.35
वार्ता च कारुकर्माणि शिल्यं नाट्यं तथैव च ।
अहिंसकः शुभाचारो देवतद्विजवन्दकः ॥ १३.२०८.३५ ॥
El sustento y el trabajo de los artesanos, las artes y el teatro igualmente; quien es no violento, de buena conducta, y honra a los dioses y a los dos veces nacidos.
13.208.36
शूद्रो धर्मफलैरिष्टैः स्वधर्मेणोपपद्यते ।
एवमादि तथाऽन्यच्च शूद्रधर्म इति स्मृतः ॥ १३.२०८.३६ ॥
El śūdra alcanza los frutos deseados del dharma mediante su propio deber. Así y de otras maneras, también esto se recuerda como el deber del śūdra.
13.208.37
तेऽप्येवं विहिता लोके कर्मयोग्याः शुभानने ॥ १३.२०८.३७ ॥
Ellos también están así prescritos en el mundo, aptos para la acción, oh de hermoso rostro.
13.208.38
एवं चतुर्णां वर्णानां वर्णलोकाः परत्र च ।
विहिताश्च तथा दृष्टा यथावद्धर्मचारिणि ॥ १३.२०८.३८ ॥
Así, los mundos de los cuatro varṇas están prescritos y se ven como corresponde, tanto en este mundo como en el otro, oh seguidora del dharma.
13.208.39
एष वर्णाश्रयो धर्मः कर्म चैव तदर्पणम् ।
कथितं श्रोतुकामायाः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०८.३९ ॥
Este es el dharma fundado en el varṇa, junto con la acción y su ofrenda. Se te ha dicho a ti, que deseabas oír. ¿Qué más deseas escuchar?
13.208.40
भगवन्देवदेवेश नमस्ते वृषभध्वज ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव धर्ममाश्रमिणां विभो ॥ १३.२०८.४० ॥
Oh bienaventurado, señor de los dioses, oh portador del estandarte del toro, homenaje a ti. Oh dios, oh poderoso, deseo oír el dharma de quienes habitan en las etapas de la vida.
13.208.41
तथाऽऽश्रमगतं धर्मं शृणु देवि समाहिता ।
आश्रमाणां तु यो धर्मः क्रियते ब्रह्मवादिभिः ॥ १३.२०८.४१ ॥
Entonces escucha, oh diosa, con mente recogida, el dharma relativo a las etapas de la vida, el dharma de las etapas de la vida practicado por los conocedores de Brahman.
13.208.42
गृहस्थः प्रवरस्तेषां गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रितः ।
पञ्चयज्ञक्रियाशौचं दारतुष्टिरतन्द्रिता ॥ १३.२०८.४२ ॥
Entre ellos, el cabeza de familia es el mejor, quien ha adoptado el deber del estado de casado: pureza mediante la práctica de los cinco sacrificios, contento con su esposa y sin desidia.
13.208.43
ऋतुकालाभिगमनं दानयज्ञतपांसि च ।
अविप्रवासस्तस्येष्टः स्वाध्यायश्वाग्निपूर्वकम् ॥ १३.२०८.४३ ॥
Unirse a la esposa en la estación propicia, dar, sacrificar y practicar austeridades; para él es prescrito no estar lejos del hogar, y el estudio de los Vedas con el fuego como primera ofrenda.
13.208.44
अतिथीनामाभिमुख्यं शक्त्या चेष्टनिमन्त्रणम् ।
अनुग्रहश्च सर्वेषां मनोवाक्कायकर्मभिः ॥ १३.२०८.४४ ॥
Recibir a los huéspedes con el rostro vuelto hacia ellos, invitarlos a una comida deseada según la propia capacidad y mostrar benevolencia a todos con actos de mente, palabra y cuerpo.
13.208.45
एवमादि शुभं चान्यत्कुर्यात्तद्वृत्तिमान्गृही ।
एवं सञ्चरतस्तस्य पुण्यलोका न संशयः। ॥ १३.२०८.४५ ॥
Tales y otras buenas acciones debe realizar el cabeza de familia que vive conforme a esa conducta. Para quien así se conduce hay mundos de mérito, sin duda.
13.208.46
तथैव वानप्रस्थस्य धर्माः प्रोक्ताः सनातनाः ॥ १३.२०८.४६ ॥
Asimismo, se han declarado los deberes eternos del morador del bosque.
13.208.47
गृहवासं समुत्सृकज्य निश्चित्यैकमनाः शुभैः ।
वन्यैरेव तदाहारैः वर्तयेदिति च स्थितिः ॥ १३.२०८.४७ ॥
Habiendo abandonado la vida en la casa, resuelto con mente unificada, debe vivir solo de esos buenos alimentos del bosque; tal es la norma.
13.208.48
भूमिशय्या जटाश्मश्रुचर्मवल्कलधारणम् ।
देवतातिथिसत्कारो महाकृच्छ्राभिपूजनम् ॥ १३.२०८.४८ ॥
Dormir en el suelo, llevar cabello enmarañado, barba, piel y vestidos de corteza, honrar a los dioses y a los huéspedes, y venerar mediante el gran voto kṛcchra.
13.208.49
अग्निहोत्रं त्रिषवणं नित्यं तस्य विधीयते ।
ब्रह्मचर्यं क्षमा शौचं तस्य धर्मः सनातनः।
एवं स विगते प्राणे देवलोके महीयते ॥ १३.२०८.४९ ॥
Para él se prescribe el sacrificio de fuego diario en los tres crepúsculos. La castidad, la paciencia y la pureza son su dharma eterno. Así, cuando la vida se ha ido, es honrado en el mundo de los dioses.
13.208.50
यतिधर्मास्तथा देवि गृहांस्त्यक्त्वा यतस्ततः ।
आकिञ्चन्यमनारम्भः सर्वतः शौचमार्जवम् ॥ १३.२०८.५० ॥
Oh diosa, asimismo los deberes del asceta son estos: abandonar las casas y vagar de un lugar a otro, no poseer nada, no emprender acción alguna, pureza en todo sentido y rectitud.
13.208.51
सर्वत्र भैक्षचर्या च सर्वत्रैव विवासनम् ।
सदा ध्यानपरत्वं च देहशुद्धिः क्षमा दया।
तत्वानुगतबुद्धित्वं तस्य धर्मविधिर्भवेत् ॥ १३.२०८.५१ ॥
Mendigar limosna en todas partes y morar en todas partes sin hogar fijo, estar siempre entregado a la meditación, pureza del cuerpo, paciencia y compasión, y una mente sintonizada con la verdad: esta debe ser la norma de su dharma.
13.208.52
ब्रह्मचारी च यो देवि जन्मप्रभृति भिक्षितः ।
ब्रह्मचर्यपरो भूत्वा साधयेद्गुरुमात्मनः।
सर्वकालेषु सर्वत्र गुरुपूजां समाचरेत् ॥ १३.२०८.५२ ॥
Oh diosa, el discípulo célibe que desde el nacimiento vive de limosna debe, entregado a la disciplina de castidad, servir a su maestro por su propio bien, y practicar la veneración del maestro en todo tiempo y lugar.
13.208.53
भैक्षचर्याग्निकार्यं च सदा जलनिषेवणम् ।
स्वाध्यायः सततं तस्य एष धर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.५३ ॥
Vivir de limosna, los ritos del fuego, bañarse en agua siempre y recitar las escrituras sin cesar: este es su dharma eterno.
13.208.54
तस्य चेष्टा तु गुर्वर्थमाप्राणान्तमिति स्थितिः ।
गुरोरभावे तत्पुत्रे गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् ॥ १३.२०८.५४ ॥
Su conducta debe ser en beneficio del maestro, mientras viva; esta es la regla. Si el maestro no está, debe comportarse con su hijo como con el maestro.
13.208.55
एवं सोप्यमलाँल्लोकान्ब्राह्मणः प्रतिपद्यते ।
एष ते कथितो देवि धर्मश्चाश्रमवासिनाम् ॥ १३.२०८.५५ ॥
Así, ese brahmín también alcanza mundos sin mancha. Oh diosa, este es el deber de quienes habitan en las etapas de la vida, que te he declarado.
13.208.56
चतुर्णामाश्रमो युक्तो लोक इत्येव विद्यते ।
कथितं ते समासेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०८.५६ ॥
Se sabe que los cuatro estadios de la vida están unidos en un solo mundo. Te lo he contado en breve; ¿qué más deseas oír?