ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.208.1
हन्त ते कथयिष्यामि यत्ते देवि मनःप्रियम् ।
शृणु तत्सर्वमखिलं धर्मं वर्णाश्रमाश्रितम् ॥ १३.२०८.१ ॥
ਚੰਗਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਉਸ ਸਮੁੱਚੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੁਣ।
13.208.2
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शुद्राश्चेति चतुर्विधम् ।
ब्राह्मणा विहिताः पूर्वं लोकतन्त्रमभीप्सता।
कर्माणि च तदर्हाणि शास्त्रेषु विहितानि वै ॥ १३.२०८.२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
13.208.3
यदीदमेकवर्णं स्याज्जगत्सर्वं विनश्यति ।
सहैव देवि वर्णानि चत्वारि विहितान्यतः ॥ १३.२०८.३ ॥
ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਇੱਕੋ ਵਰਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਇਕੱਠੇ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
13.208.4
मुखतो ब्राह्मणाः सृष्टस्तस्मात्ते वाग्विशारदाः ।
बाहुभ्यां क्षत्रियाः सृष्टास्तस्मात्ते बाहुगर्विताः ॥ १३.२०८.४ ॥
ਮੂੰਹੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿਰਜੇ ਗਏ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਖੱਤਰੀ ਸਿਰਜੇ ਗਏ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.208.5
ऊरुभ्यामुद्गता वैश्यास्तस्माद्वार्तोपजीविनः ।
शूद्राश्च पादतः सृष्टास्तस्मात्ते परिचाकाः ॥ १३.२०८.५ ॥
ਪੱਟਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਸਿਰਜੇ ਗਏ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਸੇਵਕ ਹਨ।
13.208.6
तेषां धर्मांश्च कर्माणि शृणु देवि समाहिता ।
विप्राः कृता भूमिदेवा लोकानां धारणे कृताः।
ते कैश्चिन्नावमन्तव्या ब्राह्मणा हितमिच्छुभिः ॥ १३.२०८.६ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ। ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰਨ।
13.208.7
यदि ते ब्राह्मणा न स्युर्दानयोगवहाः सदा ।
उभयोर्लोकयोर्देवि स्थितिर्न स्यात्समासतः ॥ १३.२०८.७ ॥
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਦਾਨਯੋਗ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ।
13.208.8
लोकेषु दुर्लभं किंतु ब्राह्मणत्वमिति स्मृतम् ।
अबुधो वा दरिद्रो वा पूजनीयः सदैव सः ॥ १३.२०८.८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਦੁਰਲੱਭ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਉਹ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।
13.208.9
ब्राह्मणान्योऽवमन्येत निन्देच्च क्रोधयेच्च वा ।
प्रहरेत हरेद्वाऽपि धनं तेषां नराधमः ॥ १३.२०८.९ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਨ ਖੋਂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਾਧਮ ਹੈ।
13.208.10
कारयेद्धीनकर्मणि कामलोभविमोहनात् ।
स च मामवमन्येत मां क्रोधयति निन्दति ॥ १३.२०८.१० ॥
ਕਾਮ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਹੀਣ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.208.11
मामेव प्रहरेन्मूढो मद्धनस्यापहारकः ।
मामेव प्रेषणं कृत्वा निदन्ते मूढचेतनः ॥ १३.२०८.११ ॥
ਮੇਰਾ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭੇਜ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.208.12
स्वाध्यायो यजनं दानं तस्य धर्म इति स्थितिः ।
कर्मण्यध्यापनं चैव याजनं च प्रतिग्रहः।
सत्यं शान्तिस्तपः शौचं तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.१२ ॥
ਸਵਾਧਿਆਏ, ਯਜਨ, ਦਾਨ — ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ, ਯਾਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ; ਸੱਚ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤਪ, ਸ਼ੌਚ — ਇਹ ਉਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
13.208.13
विक्रयो रसधान्यानां ब्राह्मणस्य विगर्हितः ।
अनापदि च शूद्रान्नं वृषलीसङ्ग्रहस्तथा ॥ १३.२०८.१३ ॥
ਰਸ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਵੇਚਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਆਪਦਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅੰਨ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
13.208.14
तप एव सदा धर्मो ब्राह्मणस्य न संशयः ।
स तु धर्मार्थमुत्पन्नः पूर्वं धात्रा तपोबलात् ॥ १३.२०८.१४ ॥
ਤਪ ਹੀ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਧਰਮ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
13.208.15
तस्योपनयनं धर्मो नित्यं चोदकधारणम् ।
शास्त्रस्य श्रवणं धर्मो देवव्रतनिषेवणम् ॥ १३.२०८.१५ ॥
ਉਸਦਾ ਉਪਨਯਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਵੀ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਰਵਣ ਧਰਮ ਹੈ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ।
13.208.16
अग्निकार्यं परो धर्मो नित्ययज्ञोपवीतिता ।
शूद्रान्नवर्जनं धर्मो धर्मः सत्पथसेवनम्।
धर्मो नित्योपवासित्वं ब्रह्मचर्यं परं तथा ॥ १३.२०८.१६ ॥
ਅਗਨੀ ਕਾਰਜ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਿੱਤ ਯੱਗੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਵੀ। ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਅੰਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਧਰਮ ਹੈ; ਸਤ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਉਪਵਾਸ ਧਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ।
13.208.17
गृहस्थस्य परो धर्मो गृहस्थाश्रमिणस्तथा ।
गृहसम्मार्जनं धर्म आलेपनविधिस्तथा ॥ १३.२०८.१७ ॥
ਗ੍ਰਹਸਥ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮੀ ਦਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਘਰ ਝਾੜਨਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਲਿੱਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
13.208.18
अतिथिप्रियता धर्मो धर्मस्त्रेताग्निधारणम् ।
इष्टिर्वा पशुबन्धाश्च विधिपूर्वं परंतप ॥ १३.२०८.१८ ॥
ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾਗਨੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਬੰਧ ਯਗਿਆ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ (ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ), ਹੇ ਪਰੰਤਪ।
13.208.19
दम्पत्योः समशीलत्वं धर्मो वै गृहमेधिनाम् ।
एवं द्विजन्मनो धर्मो गार्हस्थ्ये धर्मधारणम् ॥ १३.२०८.१९ ॥
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਸੁਭਾਅ ਹੋਣਾ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
13.208.20
यस्तु क्षत्रगतो धर्मस्त्वया देवि प्रयोदितः ।
तमहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु देवि समाहिता ॥ १३.२०८.२० ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕਾਗਰ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ।
13.208.21
क्षत्रियास्तु ततो देवि द्विजानां पालने स्मृताः ।
यदि निःक्षत्रियो लोको जगत्स्यादधरोत्तरम् ॥ १३.२०८.२१ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਖੱਤਰੀ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
13.208.22
रक्षणात्क्षत्रियैरेव जगद्भवति शाश्वतम् ।
तस्याप्यध्ययनं दानं यजनं धर्मतः स्मृतम् ॥ १३.२०८.२२ ॥
ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਸਦੀਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਧਿਐਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਯਜਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
13.208.23
दीनानां रक्षणं चैव पापनामनुशासनम् ।
सतां सम्पोषणं चैव कर्मषण्मार्गजीवनम् ॥ १३.२०८.२३ ॥
ਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਾਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਜਣਾਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ (ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਧਰਮ)।
13.208.24
उत्साहः शस्त्रजीवित्वं तस्य धर्मः सनातनः ।
भृत्यानां भरणं धर्मः कृते कर्मण्यमोघता ॥ १३.२०८.२४ ॥
ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਉਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ। ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਧਰਮ ਹੈ; ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਮੋਘਤਾ (ਸਫਲਤਾ) ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ।
13.208.25
सम्यग्गुणयुतो धर्मो धर्मः पौरहितक्रिया ।
व्यवहारस्थितिर्नित्यं गुणयुक्तो महीपतिः ॥ १३.२०८.२५ ॥
ਸਹੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਰਮ; ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਵਿਵਹਾਰ (ਨਿਆਂ) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਦਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਰਾਜਾ—ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ।
13.208.26
आर्तवित्तप्रदो राजा धर्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।
एवं तैर्विहितः पूर्वैर्धर्मः कर्मविधानतः ॥ १३.२०८.२६ ॥
ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸਰਬੋਤਮ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਹਿਤ ਧਰਮ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.208.27
तथैव देवि वैश्याश्च लोकयात्राहिताः स्मृताः ।
अन्ये तानुपजीवन्ति प्रत्यक्षफलदा हि ते ॥ १३.२०८.२७ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੈਸ਼ ਵੀ ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
13.208.28
यदि न स्युस्तथा वैश्या न भवेयुस्तथा परे ।
तेषामध्ययनं दानं गजनं धर्म उच्यते ॥ १३.२०८.२८ ॥
ਜੇ ਵੈਸ਼ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਯੱਗ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.208.29
वैश्यस्य सततं धर्मः पाशुपाल्यं कृषिस्तथा ।
अग्निहोत्रपरिस्पन्दास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ १३.२०८.२९ ॥
ਵੈਸ਼ ਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਹੈ। ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਹਨ।
13.208.30
वाणिज्यं सत्पथे स्थानमातिथेयत्वमेव च ।
विप्राणां स्वागतन्यायो वैश्यधर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.३० ॥
ਵਪਾਰ, ਸਤਪੰਥ ਉੱਤੇ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਵੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨਾ ਨਿਆਂ ਹੈ — ਇਹ ਵੈਸ਼ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
13.208.31
तिलगन्धरसाश्चैव न विक्रेयाः कथञ्चन ।
वणिक्पथमुपासद्भिर्वैश्यैर्वैश्यपथि स्थितैः ॥ १३.२०८.३१ ॥
ਤਿਲ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਰਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਚਣੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਵਣਿਕ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼-ਪੰਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ।
13.208.32
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ।
एवं ते विहिता देवि लोकयात्रा स्वयंभुवा ॥ १३.२०८.३२ ॥
ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਲਈ ਸਭ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਲੋਕ-ਯਾਤਰਾ ਵਿਹਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
13.208.33
तथैव शूद्रा विहिताः सर्वधर्मप्रसाधकाः ।
शूद्राश्च यदि ते न स्युः कर्मकर्ता न विद्यते ॥ १३.२०८.३३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਧਕ ਵਜੋਂ ਵਿਹਿਤ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
13.208.34
त्रयः पूर्वे शूद्रमूलाः सर्वे कर्मकराः स्मृताः ।
ब्राह्मणादिषु शुश्रूषा दासधर्म इति स्मृतः ॥ १३.२०८.३४ ॥
ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨੇ ਵਰਣ ਸ਼ੂਦਰ-ਮੂਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾਸ-ਧਰਮ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
13.208.35
वार्ता च कारुकर्माणि शिल्यं नाट्यं तथैव च ।
अहिंसकः शुभाचारो देवतद्विजवन्दकः ॥ १३.२०८.३५ ॥
ਵਾਰਤਾ, ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੇ ਕਰਮ, ਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਅਹਿੰਸਕ, ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
13.208.36
शूद्रो धर्मफलैरिष्टैः स्वधर्मेणोपपद्यते ।
एवमादि तथाऽन्यच्च शूद्रधर्म इति स्मृतः ॥ १३.२०८.३६ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੂਦਰਧਰਮ ਆਖੇ ਗਏ ਹਨ।
13.208.37
तेऽप्येवं विहिता लोके कर्मयोग्याः शुभानने ॥ १३.२०८.३७ ॥
ਉਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਹਿਤ ਹਨ, ਕਰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ।
13.208.38
एवं चतुर्णां वर्णानां वर्णलोकाः परत्र च ।
विहिताश्च तथा दृष्टा यथावद्धर्मचारिणि ॥ १३.२०८.३८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਰਣਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਹਿਤ ਅਤੇ ਯਥਾਵਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਮਚਾਰਿਣੀ।
13.208.39
एष वर्णाश्रयो धर्मः कर्म चैव तदर्पणम् ।
कथितं श्रोतुकामायाः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०८.३९ ॥
ਇਹ ਵਰਣਾਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਰਪਣ ਵੀ। ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
13.208.40
भगवन्देवदेवेश नमस्ते वृषभध्वज ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव धर्ममाश्रमिणां विभो ॥ १३.२०८.४० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧੁਜ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਵਿਭੂ, ਆਸ਼ਰਮੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
13.208.41
तथाऽऽश्रमगतं धर्मं शृणु देवि समाहिता ।
आश्रमाणां तु यो धर्मः क्रियते ब्रह्मवादिभिः ॥ १३.२०८.४१ ॥
ਤਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਧਰਮ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.208.42
गृहस्थः प्रवरस्तेषां गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रितः ।
पञ्चयज्ञक्रियाशौचं दारतुष्टिरतन्द्रिता ॥ १३.२०८.४२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਉਹ ਗ੍ਰਹਸਥ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਆਲਸ ਰਹਿਤਤਾ।
13.208.43
ऋतुकालाभिगमनं दानयज्ञतपांसि च ।
अविप्रवासस्तस्येष्टः स्वाध्यायश्वाग्निपूर्वकम् ॥ १३.२०८.४३ ॥
ਰੁੱਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਦਾਨ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਤਪ; ਉਸ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਰਹਿਣਾ ਇਸ਼ਟ ਹੈ; ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਵਾਧਿਆਇ।
13.208.44
अतिथीनामाभिमुख्यं शक्त्या चेष्टनिमन्त्रणम् ।
अनुग्रहश्च सर्वेषां मनोवाक्कायकर्मभिः ॥ १३.२०८.४४ ॥
ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਛਤ ਭੋਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ।
13.208.45
एवमादि शुभं चान्यत्कुर्यात्तद्वृत्तिमान्गृही ।
एवं सञ्चरतस्तस्य पुण्यलोका न संशयः। ॥ १३.२०८.४५ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਉਸ ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਨੂੰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪੁੰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.208.46
तथैव वानप्रस्थस्य धर्माः प्रोक्ताः सनातनाः ॥ १३.२०८.४६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
13.208.47
गृहवासं समुत्सृकज्य निश्चित्यैकमनाः शुभैः ।
वन्यैरेव तदाहारैः वर्तयेदिति च स्थितिः ॥ १३.२०८.४७ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵਾਸ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਕੇਵਲ ਸ਼ੁਭ ਜੰਗਲੀ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।
13.208.48
भूमिशय्या जटाश्मश्रुचर्मवल्कलधारणम् ।
देवतातिथिसत्कारो महाकृच्छ्राभिपूजनम् ॥ १३.२०८.४८ ॥
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੌਣਾ, ਜਟਾਂ, ਦਾੜ੍ਹੀ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ, ਮਹਾ ਕ੍ਰਿੱਛ੍ਰ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ।
13.208.49
अग्निहोत्रं त्रिषवणं नित्यं तस्य विधीयते ।
ब्रह्मचर्यं क्षमा शौचं तस्य धर्मः सनातनः।
एवं स विगते प्राणे देवलोके महीयते ॥ १३.२०८.४९ ॥
ਉਸ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ ਉਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਛੁੱਟਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.208.50
यतिधर्मास्तथा देवि गृहांस्त्यक्त्वा यतस्ततः ।
आकिञ्चन्यमनारम्भः सर्वतः शौचमार्जवम् ॥ १३.२०८.५० ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ: ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਚਰਨਾ, ਅਕਿੰਚਨਤਾ, ਕਰਮ ਦਾ ਆਰੰਭ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ।
13.208.51
सर्वत्र भैक्षचर्या च सर्वत्रैव विवासनम् ।
सदा ध्यानपरत्वं च देहशुद्धिः क्षमा दया।
तत्वानुगतबुद्धित्वं तस्य धर्मविधिर्भवेत् ॥ १३.२०८.५१ ॥
ਹਰ ਥਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਰਨਾ, ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿਣਾ, ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਖਿਮਾ, ਦਇਆ, ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਬੁੱਧੀ — ਇਹੀ ਉਸਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੋਵੇ।
13.208.52
ब्रह्मचारी च यो देवि जन्मप्रभृति भिक्षितः ।
ब्रह्मचर्यपरो भूत्वा साधयेद्गुरुमात्मनः।
सर्वकालेषु सर्वत्र गुरुपूजां समाचरेत् ॥ १३.२०८.५२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਭਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰੇ; ਸਦਾ ਸਰਬਤਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
13.208.53
भैक्षचर्याग्निकार्यं च सदा जलनिषेवणम् ।
स्वाध्यायः सततं तस्य एष धर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.५३ ॥
ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣੀ, ਅਗਨੀ ਕਾਰਜ, ਸਦਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਨਿਰੰਤਰ ਸਵਾਧਿਆਏ — ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
13.208.54
तस्य चेष्टा तु गुर्वर्थमाप्राणान्तमिति स्थितिः ।
गुरोरभावे तत्पुत्रे गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् ॥ १३.२०८.५४ ॥
ਉਸ ਦਾ ਆਚਰਣ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਰਹਿਣ ਤੱਕ; ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇ।
13.208.55
एवं सोप्यमलाँल्लोकान्ब्राह्मणः प्रतिपद्यते ।
एष ते कथितो देवि धर्मश्चाश्रमवासिनाम् ॥ १३.२०८.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਸ਼ਰਮਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
13.208.56
चतुर्णामाश्रमो युक्तो लोक इत्येव विद्यते ।
कथितं ते समासेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०८.५६ ॥
ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਇੱਕੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?