મહાભારત · અધ્યાય 13.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.208.1
हन्त ते कथयिष्यामि यत्ते देवि मनःप्रियम् ।
शृणु तत्सर्वमखिलं धर्मं वर्णाश्रमाश्रितम् ॥ १३.२०८.१ ॥
ઠીક છે, તારા મનને પ્રિય છે તે હું કહીશ. હે દેવી, વર્ણ અને આશ્રમ પર આધારિત તે સંપૂર્ણ ધર્મ સાંભળ.
13.208.2
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शुद्राश्चेति चतुर्विधम् ।
ब्राह्मणा विहिताः पूर्वं लोकतन्त्रमभीप्सता।
कर्माणि च तदर्हाणि शास्त्रेषु विहितानि वै ॥ १३.२०८.२ ॥
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર — એમ ચાર પ્રકાર છે. લોકવ્યવસ્થા ઇચ્છનારે પહેલાં બ્રાહ્મણોને નિયુક્ત કર્યા. અને તેમને યોગ્ય કર્મો શાસ્ત્રોમાં વિહિત છે.
13.208.3
यदीदमेकवर्णं स्याज्जगत्सर्वं विनश्यति ।
सहैव देवि वर्णानि चत्वारि विहितान्यतः ॥ १३.२०८.३ ॥
જો આ આખું જગત એક જ વર્ણનું હોત, તો તે નાશ પામત. હે દેવી, તેથી જ ચારેય વર્ણ એકસાથે વિહિત છે.
13.208.4
मुखतो ब्राह्मणाः सृष्टस्तस्मात्ते वाग्विशारदाः ।
बाहुभ्यां क्षत्रियाः सृष्टास्तस्मात्ते बाहुगर्विताः ॥ १३.२०८.४ ॥
મુખથી બ્રાહ્મણો સર્જાયા; તેથી તેઓ વાણીમાં નિપુણ છે. ભુજાઓથી ક્ષત્રિયો સર્જાયા; તેથી તેઓ પોતાના ભુજબળનો ગર્વ રાખે છે.
13.208.5
ऊरुभ्यामुद्गता वैश्यास्तस्माद्वार्तोपजीविनः ।
शूद्राश्च पादतः सृष्टास्तस्मात्ते परिचाकाः ॥ १३.२०८.५ ॥
સાથળોથી વૈશ્યો ઉત્પન્ન થયા; તેથી તેઓ વેપાર અને ખેતીથી જીવે છે. પગથી શૂદ્રો સર્જાયા; તેથી તેઓ સેવકો છે.
13.208.6
तेषां धर्मांश्च कर्माणि शृणु देवि समाहिता ।
विप्राः कृता भूमिदेवा लोकानां धारणे कृताः।
ते कैश्चिन्नावमन्तव्या ब्राह्मणा हितमिच्छुभिः ॥ १३.२०८.६ ॥
હે દેવી, તેમના ધર્મો અને કર્મો એકાગ્રચિત્તે સાંભળ. બ્રાહ્મણો પૃથ્વીના દેવતા તરીકે સર્જાયા છે અને લોકોને ધારણ કરવા નિયુક્ત છે. હિત ઇચ્છનારાએ કોઈએ પણ બ્રાહ્મણોનું અપમાન ન કરવું.
13.208.7
यदि ते ब्राह्मणा न स्युर्दानयोगवहाः सदा ।
उभयोर्लोकयोर्देवि स्थितिर्न स्यात्समासतः ॥ १३.२०८.७ ॥
જો બ્રાહ્મણો હંમેશાં દાનયોગ વહન કરનારા ન હોત, તો હે દેવી, સંક્ષેપમાં બંને લોકોની સ્થિતિ ન રહેત.
13.208.8
लोकेषु दुर्लभं किंतु ब्राह्मणत्वमिति स्मृतम् ।
अबुधो वा दरिद्रो वा पूजनीयः सदैव सः ॥ १३.२०८.८ ॥
જગતમાં બ્રાહ્મણત્વ દુર્લભ કહેવાયું છે. તે અજ્ઞાની હોય કે દરિદ્ર, તે સદા પૂજનીય છે.
13.208.9
ब्राह्मणान्योऽवमन्येत निन्देच्च क्रोधयेच्च वा ।
प्रहरेत हरेद्वाऽपि धनं तेषां नराधमः ॥ १३.२०८.९ ॥
જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણોનું અપમાન કરે, તેમની નિંદા કરે, તેમને ક્રોધિત કરે, તેમના પર પ્રહાર કરે અથવા તેમનું ધન હરી લે, તે નરાધમ છે.
13.208.10
कारयेद्धीनकर्मणि कामलोभविमोहनात् ।
स च मामवमन्येत मां क्रोधयति निन्दति ॥ १३.२०८.१० ॥
કામ, લોભ અને મોહને કારણે બ્રાહ્મણને હીન કર્મમાં પ્રવૃત્ત કરનાર, તે મારું જ અપમાન કરે છે, મને જ ક્રોધિત કરે છે અને મારી જ નિંદા કરે છે.
13.208.11
मामेव प्रहरेन्मूढो मद्धनस्यापहारकः ।
मामेव प्रेषणं कृत्वा निदन्ते मूढचेतनः ॥ १३.२०८.११ ॥
મારું ધન ચોરનાર મૂઢ મને જ પ્રહાર કરે છે. મૂઢચિત્ત માણસ મને જ મોકલીને મારી જ નિંદા કરે છે.
13.208.12
स्वाध्यायो यजनं दानं तस्य धर्म इति स्थितिः ।
कर्मण्यध्यापनं चैव याजनं च प्रतिग्रहः।
सत्यं शान्तिस्तपः शौचं तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.१२ ॥
સ્વાધ્યાય, યજન, દાન — એ જ તેનો ધર્મ, એવી મર્યાદા છે. કર્મમાં અધ્યાપન, યાજન અને પ્રતિગ્રહ; સત્ય, શાંતિ, તપ, શૌચ — એ તેનો સનાતન ધર્મ.
13.208.13
विक्रयो रसधान्यानां ब्राह्मणस्य विगर्हितः ।
अनापदि च शूद्रान्नं वृषलीसङ्ग्रहस्तथा ॥ १३.२०८.१३ ॥
રસ અને ધાન્યનું વેચાણ બ્રાહ્મણ માટે નિંદનીય છે. આપત્તિ વિના શૂદ્રનું અન્ન અને વૃષલીનો સંગ્રહ પણ તેવા જ.
13.208.14
तप एव सदा धर्मो ब्राह्मणस्य न संशयः ।
स तु धर्मार्थमुत्पन्नः पूर्वं धात्रा तपोबलात् ॥ १३.२०८.१४ ॥
તપ જ સદા બ્રાહ્મણનો ધર્મ છે, એમાં સંશય નથી. તે ધર્મ માટે, પૂર્વે ધાતાએ તપોબળથી ઉત્પન્ન કર્યો હતો.
13.208.15
तस्योपनयनं धर्मो नित्यं चोदकधारणम् ।
शास्त्रस्य श्रवणं धर्मो देवव्रतनिषेवणम् ॥ १३.२०८.१५ ॥
તેનું ઉપનયન ધર્મ છે, નિત્ય દંડધારણ પણ. શાસ્ત્રશ્રવણ ધર્મ છે, દેવવ્રત સેવન પણ.
13.208.16
अग्निकार्यं परो धर्मो नित्ययज्ञोपवीतिता ।
शूद्रान्नवर्जनं धर्मो धर्मः सत्पथसेवनम्।
धर्मो नित्योपवासित्वं ब्रह्मचर्यं परं तथा ॥ १३.२०८.१६ ॥
અગ્નિકાર્ય પરમ ધર્મ છે, નિત્ય યજ્ઞોપવીત ધારણ પણ. શૂદ્રાન્નનો ત્યાગ ધર્મ છે; સત્પથનું સેવન ધર્મ છે. નિત્ય ઉપવાસ ધર્મ છે, અને પરમ બ્રહ્મચર્ય પણ એવું જ.
13.208.17
गृहस्थस्य परो धर्मो गृहस्थाश्रमिणस्तथा ।
गृहसम्मार्जनं धर्म आलेपनविधिस्तथा ॥ १३.२०८.१७ ॥
ગૃહસ્થનો પરમ ધર્મ છે, ગૃહસ્થાશ્રમીનો પણ એવો જ. ઘર વાળવું ધર્મ છે; લીંપવાની વિધિ પણ એવી જ.
13.208.18
अतिथिप्रियता धर्मो धर्मस्त्रेताग्निधारणम् ।
इष्टिर्वा पशुबन्धाश्च विधिपूर्वं परंतप ॥ १३.२०८.१८ ॥
અતિથિપ્રિયતા ધર્મ છે; ત્રેતાગ્નિ ધારણ કરવો ધર્મ છે; ઇષ્ટિ અથવા પશુબંધ યજ્ઞો વિધિપૂર્વક કરવા એ ધર્મ છે, હે પરંતપ.
13.208.19
दम्पत्योः समशीलत्वं धर्मो वै गृहमेधिनाम् ।
एवं द्विजन्मनो धर्मो गार्हस्थ्ये धर्मधारणम् ॥ १३.२०८.१९ ॥
દંપતીનું સમાન શીલ હોવું એ ગૃહસ્થોનો ધર્મ છે; એ જ રીતે દ્વિજોનો ધર્મ ગાર્હસ્થ્યમાં ધર્મધારણ છે.
13.208.20
यस्तु क्षत्रगतो धर्मस्त्वया देवि प्रयोदितः ।
तमहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु देवि समाहिता ॥ १३.२०८.२० ॥
હે દેવી, તેં પૂછેલો ક્ષત્રિયોનો ધર્મ હું તને કહીશ; હે દેવી, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ.
13.208.21
क्षत्रियास्तु ततो देवि द्विजानां पालने स्मृताः ।
यदि निःक्षत्रियो लोको जगत्स्यादधरोत्तरम् ॥ १३.२०८.२१ ॥
પછી, હે દેવી, ક્ષત્રિયો દ્વિજોના રક્ષણ માટે નિમાયેલા છે; જો જગત ક્ષત્રિયવિહીન થઈ જાય, તો જગત ઊલટું-પાલટું થઈ જાય.
13.208.22
रक्षणात्क्षत्रियैरेव जगद्भवति शाश्वतम् ।
तस्याप्यध्ययनं दानं यजनं धर्मतः स्मृतम् ॥ १३.२०८.२२ ॥
ક્ષત્રિયોના રક્ષણથી જ જગત શાશ્વત બને છે; તેમના માટે પણ અધ્યયન, દાન અને યજન ધર્મ અનુસાર કહેવાયાં છે.
13.208.23
दीनानां रक्षणं चैव पापनामनुशासनम् ।
सतां सम्पोषणं चैव कर्मषण्मार्गजीवनम् ॥ १३.२०८.२३ ॥
દીનોનું રક્ષણ, પાપીઓ પર અનુશાસન, સજ્જનોનું પોષણ અને છ કર્મમાર્ગોથી જીવિકા (ક્ષત્રિયનો ધર્મ).
13.208.24
उत्साहः शस्त्रजीवित्वं तस्य धर्मः सनातनः ।
भृत्यानां भरणं धर्मः कृते कर्मण्यमोघता ॥ १३.२०८.२४ ॥
ઉત્સાહ અને શસ્ત્રથી જીવન એ તેનો સનાતન ધર્મ છે. સેવકોનું ભરણપોષણ ધર્મ છે; કર્મમાં અમોઘતા (સફળતા) પણ ધર્મ છે.
13.208.25
सम्यग्गुणयुतो धर्मो धर्मः पौरहितक्रिया ।
व्यवहारस्थितिर्नित्यं गुणयुक्तो महीपतिः ॥ १३.२०८.२५ ॥
સમ્યક્ ગુણયુક્ત ધર્મ; પુરોહિતનું કાર્ય પણ ધર્મ છે. વ્યવહાર (ન્યાય) સ્થિતિ સદા જાળવવી અને ગુણયુક્ત રાજા—આ ધર્મ છે.
13.208.26
आर्तवित्तप्रदो राजा धर्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।
एवं तैर्विहितः पूर्वैर्धर्मः कर्मविधानतः ॥ १३.२०८.२६ ॥
દુઃખીઓને ધન આપનાર રાજા સર્વોત્તમ ધર્મ પામે છે. આ રીતે પૂર્વજોએ વિહિત કરેલો ધર્મ કર્મવિધાન પ્રમાણે હોય છે.
13.208.27
तथैव देवि वैश्याश्च लोकयात्राहिताः स्मृताः ।
अन्ये तानुपजीवन्ति प्रत्यक्षफलदा हि ते ॥ १३.२०८.२७ ॥
તેવી જ રીતે, હે દેવી, વૈશ્યો પણ લોકયાત્રાના હિતકારી માનવામાં આવ્યા છે. અન્ય લોકો તેમના પર જીવે છે, કારણ કે તેઓ પ્રત્યક્ષ ફળ આપે છે.
13.208.28
यदि न स्युस्तथा वैश्या न भवेयुस्तथा परे ।
तेषामध्ययनं दानं गजनं धर्म उच्यते ॥ १३.२०८.२८ ॥
જો વૈશ્યો ન હોત, તો અન્ય પણ તેવા ન હોત. તેમનું અધ્યયન, દાન અને યજ્ઞ ધર્મ કહેવાય છે.
13.208.29
वैश्यस्य सततं धर्मः पाशुपाल्यं कृषिस्तथा ।
अग्निहोत्रपरिस्पन्दास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ १३.२०८.२९ ॥
વૈશ્યનો સતત ધર્મ પશુપાલન અને ખેતી છે. અગ્નિહોત્રમાં રત ત્રણ વર્ણ દ્વિજાતિ છે.
13.208.30
वाणिज्यं सत्पथे स्थानमातिथेयत्वमेव च ।
विप्राणां स्वागतन्यायो वैश्यधर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.३० ॥
વેપાર, સત્પથ પર સ્થિતિ, અને આતિથ્ય પણ; બ્રાહ્મણોનું સારી રીતે સ્વાગત કરવું ન્યાય છે — આ વૈશ્યનો સનાતન ધર્મ છે.
13.208.31
तिलगन्धरसाश्चैव न विक्रेयाः कथञ्चन ।
वणिक्पथमुपासद्भिर्वैश्यैर्वैश्यपथि स्थितैः ॥ १३.२०८.३१ ॥
તલ, સુગંધ અને રસ કોઈ પણ રીતે વેચવા ન જોઈએ; વણિક-માર્ગનું અનુસરણ કરનારા અને વૈશ્ય-પથ પર સ્થિત વૈશ્યોએ.
13.208.32
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ।
एवं ते विहिता देवि लोकयात्रा स्वयंभुवा ॥ १३.२०८.३२ ॥
ત્રિવર્ગ માટે સર્વનું આતિથ્ય યથાશક્તિ દિવસ-રાત કરવું. હે દેવી, આ રીતે સ્વયંભૂએ તારા માટે લોકયાત્રા વિહિત કરી છે.
13.208.33
तथैव शूद्रा विहिताः सर्वधर्मप्रसाधकाः ।
शूद्राश्च यदि ते न स्युः कर्मकर्ता न विद्यते ॥ १३.२०८.३३ ॥
એ જ રીતે શૂદ્રો પણ સર્વ ધર્મના સાધક તરીકે વિહિત છે. શૂદ્રો ન હોત તો કર્મ કરનાર કોઈ ન રહેત.
13.208.34
त्रयः पूर्वे शूद्रमूलाः सर्वे कर्मकराः स्मृताः ।
ब्राह्मणादिषु शुश्रूषा दासधर्म इति स्मृतः ॥ १३.२०८.३४ ॥
પૂર્વના ત્રણ વર્ણો શૂદ્રમૂલક છે, સૌ કર્મકર તરીકે સ્મૃત છે. બ્રાહ્મણ વગેરેની સેવા દાસધર્મ તરીકે સ્મૃત છે.
13.208.35
वार्ता च कारुकर्माणि शिल्यं नाट्यं तथैव च ।
अहिंसकः शुभाचारो देवतद्विजवन्दकः ॥ १३.२०८.३५ ॥
વાર્તા, કારીગરીના કર્મો, શિલ્પ અને નાટ્ય પણ એ જ રીતે; અહિંસક, શુભાચારી, દેવો અને દ્વિજોને વંદન કરનારો.
13.208.36
शूद्रो धर्मफलैरिष्टैः स्वधर्मेणोपपद्यते ।
एवमादि तथाऽन्यच्च शूद्रधर्म इति स्मृतः ॥ १३.२०८.३६ ॥
શૂદ્ર પોતાના સ્વધર્મ દ્વારા ધર્મનાં ઇષ્ટ ફળો પ્રાપ્ત કરે છે. એવું તથા બીજું પણ શૂદ્રધર્મ તરીકે સ્મૃત છે.
13.208.37
तेऽप्येवं विहिता लोके कर्मयोग्याः शुभानने ॥ १३.२०८.३७ ॥
તેઓ પણ એ રીતે જગતમાં વિહિત છે, કર્મને યોગ્ય છે, હે શુભાનને.
13.208.38
एवं चतुर्णां वर्णानां वर्णलोकाः परत्र च ।
विहिताश्च तथा दृष्टा यथावद्धर्मचारिणि ॥ १३.२०८.३८ ॥
એ જ રીતે ચારેય વર્ણોના વર્ણલોક પરલોકમાં પણ વિહિત અને યથાવત્ જોવાયેલા છે, હે ધર્મચારિણી.
13.208.39
एष वर्णाश्रयो धर्मः कर्म चैव तदर्पणम् ।
कथितं श्रोतुकामायाः किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०८.३९ ॥
આ વર્ણાશ્રિત ધર્મ છે; કર્મ અને તેનું અર્પણ પણ એ જ. સાંભળવાની ઇચ્છાવાળીને કહ્યું છે. હવે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?
13.208.40
भगवन्देवदेवेश नमस्ते वृषभध्वज ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव धर्ममाश्रमिणां विभो ॥ १३.२०८.४० ॥
હે ભગવાન, દેવદેવેશ, વૃષભધ્વજ, તમને નમસ્કાર. હે દેવ, હે વિભુ, આશ્રમીઓનો ધર્મ સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
13.208.41
तथाऽऽश्रमगतं धर्मं शृणु देवि समाहिता ।
आश्रमाणां तु यो धर्मः क्रियते ब्रह्मवादिभिः ॥ १३.२०८.४१ ॥
તો આશ્રમો સંબંધી ધર્મ, હે દેવી, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ. બ્રહ્મવાદીઓ દ્વારા આચરાતો આશ્રમોનો જે ધર્મ છે.
13.208.42
गृहस्थः प्रवरस्तेषां गार्हस्थ्यं धर्ममाश्रितः ।
पञ्चयज्ञक्रियाशौचं दारतुष्टिरतन्द्रिता ॥ १३.२०८.४२ ॥
તેમનામાં ગૃહસ્થ શ્રેષ્ઠ છે; તે ગાર્હસ્થ્ય ધર્મનો આશ્રય લે છે. પંચયજ્ઞ ક્રિયાઓથી શુદ્ધિ, પત્ની પ્રત્યે સંતોષ અને આળસરહિતતા.
13.208.43
ऋतुकालाभिगमनं दानयज्ञतपांसि च ।
अविप्रवासस्तस्येष्टः स्वाध्यायश्वाग्निपूर्वकम् ॥ १३.२०८.४३ ॥
ઋતુકાળે પત્ની પાસે જવું, દાન, યજ્ઞ અને તપ; તેને ઘરથી દૂર ન રહેવું ઇષ્ટ છે; અગ્નિને આગળ રાખીને સ્વાધ્યાય.
13.208.44
अतिथीनामाभिमुख्यं शक्त्या चेष्टनिमन्त्रणम् ।
अनुग्रहश्च सर्वेषां मनोवाक्कायकर्मभिः ॥ १३.२०८.४४ ॥
અતિથિઓનું સામે જઈ સ્વાગત કરવું, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ઇષ્ટ ભોજન માટે નિમંત્રણ આપવું, અને મન, વાણી, શરીરના કર્મોથી સૌના પ્રત્યે કૃપા કરવી.
13.208.45
एवमादि शुभं चान्यत्कुर्यात्तद्वृत्तिमान्गृही ।
एवं सञ्चरतस्तस्य पुण्यलोका न संशयः। ॥ १३.२०८.४५ ॥
આવાં અને બીજાં શુભ કર્મો તે વૃત્તિને અનુસરતા ગૃહસ્થે કરવાં. આ રીતે આચરણ કરનારને પુણ્યલોક છે, એમાં સંશય નથી.
13.208.46
तथैव वानप्रस्थस्य धर्माः प्रोक्ताः सनातनाः ॥ १३.२०८.४६ ॥
તેવી જ રીતે વાનપ્રસ્થના સનાતન ધર્મો પણ કહેવાયા છે.
13.208.47
गृहवासं समुत्सृकज्य निश्चित्यैकमनाः शुभैः ।
वन्यैरेव तदाहारैः वर्तयेदिति च स्थितिः ॥ १३.२०८.४७ ॥
ગૃહવાસ છોડીને, નિશ્ચયથી એકાગ્ર મનથી, શુભ વન્ય આહારથી જ જીવન વિતાવવું—આ સ્થિતિ છે.
13.208.48
भूमिशय्या जटाश्मश्रुचर्मवल्कलधारणम् ।
देवतातिथिसत्कारो महाकृच्छ्राभिपूजनम् ॥ १३.२०८.४८ ॥
ભૂમિ પર શયન, જટા, દાઢી, ચર્મ અને વલ્કલ ધારણ, દેવ અને અતિથિનો સત્કાર, મહાકૃચ્છ્ર વ્રત દ્વારા પૂજન.
13.208.49
अग्निहोत्रं त्रिषवणं नित्यं तस्य विधीयते ।
ब्रह्मचर्यं क्षमा शौचं तस्य धर्मः सनातनः।
एवं स विगते प्राणे देवलोके महीयते ॥ १३.२०८.४९ ॥
તેના માટે ત્રણે સંધ્યાએ નિત્ય અગ્નિહોત્ર વિહિત છે. બ્રહ્મચર્ય, ક્ષમા અને શૌચ તેનો સનાતન ધર્મ છે. આ રીતે પ્રાણ છૂટ્યા પછી તે દેવલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
13.208.50
यतिधर्मास्तथा देवि गृहांस्त्यक्त्वा यतस्ततः ।
आकिञ्चन्यमनारम्भः सर्वतः शौचमार्जवम् ॥ १३.२०८.५० ॥
હે દેવી! તે જ રીતે યતિના ધર્મ: ઘર છોડીને આમતેમ વિચરવું, અકિંચનતા, કર્મનો આરંભ ન કરવો, સર્વ પ્રકારે શૌચ અને સરળતા.
13.208.51
सर्वत्र भैक्षचर्या च सर्वत्रैव विवासनम् ।
सदा ध्यानपरत्वं च देहशुद्धिः क्षमा दया।
तत्वानुगतबुद्धित्वं तस्य धर्मविधिर्भवेत् ॥ १३.२०८.५१ ॥
સર્વત્ર ભિક્ષાચર્યા અને સર્વત્ર સ્થિર નિવાસ વિના વિચરણ, સદા ધ્યાનમાં તત્પરતા, દેહશુદ્ધિ, ક્ષમા અને દયા, તત્ત્વમાં સ્થિર બુદ્ધિ — આ જ તેના ધર્મનું વિધાન હોવું જોઈએ.
13.208.52
ब्रह्मचारी च यो देवि जन्मप्रभृति भिक्षितः ।
ब्रह्मचर्यपरो भूत्वा साधयेद्गुरुमात्मनः।
सर्वकालेषु सर्वत्र गुरुपूजां समाचरेत् ॥ १३.२०८.५२ ॥
હે દેવી! જન્મથી જ ભિક્ષા પર જીવતો બ્રહ્મચારી બ્રહ્મચર્યમાં તત્પર થઈ પોતાના ગુરુને સિદ્ધ કરે; સર્વ કાળે સર્વત્ર ગુરુપૂજા કરે.
13.208.53
भैक्षचर्याग्निकार्यं च सदा जलनिषेवणम् ।
स्वाध्यायः सततं तस्य एष धर्मः सनातनः ॥ १३.२०८.५३ ॥
ભિક્ષાચર્યા, અગ્નિકાર્ય, સદા જળમાં સ્નાન, નિરંતર સ્વાધ્યાય — આ જ તેનો સનાતન ધર્મ છે.
13.208.54
तस्य चेष्टा तु गुर्वर्थमाप्राणान्तमिति स्थितिः ।
गुरोरभावे तत्पुत्रे गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् ॥ १३.२०८.५४ ॥
તેનું આચરણ ગુરુના હિત માટે જ હોય, પ્રાણ રહે ત્યાં સુધી; આ નિયમ છે. ગુરુના અભાવમાં તેમના પુત્ર સાથે ગુરુ જેવું વર્તન કરવું.
13.208.55
एवं सोप्यमलाँल्लोकान्ब्राह्मणः प्रतिपद्यते ।
एष ते कथितो देवि धर्मश्चाश्रमवासिनाम् ॥ १३.२०८.५५ ॥
આ રીતે તે બ્રાહ્મણ પણ નિર્મળ લોકોને પામે છે. હે દેવી, આશ્રમવાસીઓનો આ ધર્મ મેં તમને કહ્યો.
13.208.56
चतुर्णामाश्रमो युक्तो लोक इत्येव विद्यते ।
कथितं ते समासेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२०८.५६ ॥
ચાર આશ્રમ એક જ લોકમાં જોડાયેલા માનવામાં આવે છે. તમને સંક્ષેપમાં કહેવામાં આવ્યું; હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છો છો?