महाभारत · अध्याय 13.210
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.210.1
भगवन्देवदेवेश तेषां कर्मफलं प्रभो ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देव प्रसादात्ते वरप्रद ॥ १३.२१०.१ ॥
हे भगवन्, हे देवांच्या देवा, हे प्रभो, त्यांच्या कर्मफलाचे श्रवण करण्याची माझी इच्छा आहे. हे देवा, वरदात्या, तुमच्या प्रसादाने.
13.210.2
वानप्रस्थगतं सर्वं फलपाकं शृणु प्रिये ॥ १३.२१०.२ ॥
प्रिये, वानप्रस्थ अवस्थेशी संबंधित सर्व फलपाक ऐक.
13.210.3
अग्नियोगं व्रजन्ग्रीष्मे ततो द्वादशवार्षिकम् ।
रुद्रलोकेऽभिजायेत विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.२१०.३ ॥
ग्रीष्मात अग्नियोगाचा अभ्यास करून, नंतर बारा वर्षे, विधिसिद्ध कर्माने, रुद्रलोकात जन्म घेतो.
13.210.4
उपवासव्रतं कुर्वन्वर्षाकाले दृढव्रतः ।
सोमलोकेऽभिजायेत नरो द्वादशवार्षिकम् ॥ १३.२१०.४ ॥
पावसाळ्यात उपवासव्रत पाळून, दृढव्रती मनुष्य बारा वर्षे सोमलोकात जन्म घेतो.
13.210.5
काष्ठवन्मौनमास्थाय नरो द्वादशवार्षिकम् ।
मरुतां लोकमास्थाय तत्र भोगैश्च युज्यते ॥ १३.२१०.५ ॥
लाकडासारखे मौन धारण करून मनुष्य बारा वर्षे मरुतांच्या लोकात जाऊन तेथे भोगांनी युक्त होतो.
13.210.6
कुशशर्करसंयुक्ते स्थण्डिले संविशन्मुनिः ।
यक्षलोकेऽभिजायेत सहस्राणि चतुर्दश ॥ १३.२१०.६ ॥
कुश आणि खड्यांनी मिश्रित उघड्या जमिनीवर निजणारा मुनी चौदा हजार वर्षे यक्षलोकात जन्म घेतो.
13.210.7
वर्षाणां भोगसंयुक्तो नरो द्वादशवार्षिकम् ।
वीरासनगतो यस्तु कण्टकाफलकाश्रितः।
गन्धर्वेष्वभिजायेत नरो द्वादशवार्षिकम् ॥ १३.२१०.७ ॥
जो मनुष्य बारा वर्षे भोगांनी युक्त राहून वीरासनात बसतो आणि काट्यांच्या फळीवर आश्रय घेतो, तो गंधर्वांमध्ये जन्म घेईल.
13.210.8
वीरस्थायी चोर्ध्वबाहुर्नरो द्वादशवार्षिकम् ।
देवलोकेऽभिजायेत दिव्यभोगसमन्वितः ॥ १३.२१०.८ ॥
जो मनुष्य बारा वर्षे वीरस्थितीत उभा राहून हात वर वर करतो, तो दिव्य भोगांनी युक्त होऊन देवलोकात जन्म घेईल.
13.210.9
पादाङ्गुष्ठेन यस्तिष्ठेदूर्ध्वबाहुर्जितेन्द्रियः ।
इन्द्रलोकेऽभिजायेत सहस्राणि चतुर्दश। ॥ १३.२१०.९ ॥
जितेंद्रिय असा जो मनुष्य पायाच्या अंगठ्यावर उभा राहून हात वर करतो, तो इंद्रलोकात चौदा हजार वर्षे जन्म घेईल.
13.210.10
आहारनियमं कृत्वा मुनिर्द्वादशवार्षिकम् ।
नागलोकेऽभिजायेत संवत्सरगणान्बहून् ॥ १३.२१०.१० ॥
आहाराचे नियम पाळून मुनी बारा वर्षे राहिला, तर तो नागलोकात अनेक वर्षे जन्म घेईल.
13.210.11
एवं दृढव्रता देवि वानप्रस्थाश्च कर्मभिः ।
स्थानेषु तत्र तिष्ठन्ति तत्तद्भोगसमन्विताः ॥ १३.२१०.११ ॥
हे देवी, अशा प्रकारे दृढव्रत वानप्रस्थ आपल्या कर्मांनी तेथे आपापल्या स्थानांत, त्या त्या भोगांनी युक्त राहून राहतात.
13.210.12
तेभ्यो भ्रष्टाः पुनर्देवि जायन्ते नृषु भोगिनः ।
वर्णोत्तमकुलेष्वेव धनधान्यसमन्विताः ॥ १३.२१०.१२ ॥
हे देवी, त्या लोकांतून पतित झालेले भोगी पुन्हा मनुष्यांत जन्म घेतात — उत्तम वर्णांच्या कुलांत, धनधान्यांनी युक्त होऊन.
13.210.13
एतत्ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१०.१३ ॥
हे देवी, हे तुला सांगितले. आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.210.14
एषां यथा वराणां तु धर्ममिच्छामि मानद ।
कृपया परयाऽऽविष्टस्तन्मे ब्रूहि महेश्वर ॥ १३.२१०.१४ ॥
हे मानद, या श्रेष्ठांचा धर्म कसा आहे हे जाणण्याची माझी इच्छा आहे. परम कृपेने प्रेरित होऊन मी विचारते, हे महेश्वरा, ते मला सांगा.
13.210.15
धर्मं यथा वराणां त्वं शृणु भामिनि तत्परा ॥ १३.२१०.१५ ॥
हे भामिनी, श्रेष्ठांचा धर्म जसा आहे तो एकाग्रतेने ऐक.
13.210.16
व्रतोपवासशुद्धाङ्गास्तीर्थस्नानपरायणाः ।
धृतिमन्तःक क्षमायुक्ताः सत्यव्रतपरायणाः ॥ १३.२१०.१६ ॥
व्रत आणि उपवासाने ज्यांची शरीरे शुद्ध झाली आहेत, तीर्थस्नानात जे रत आहेत, धैर्यवान, क्षमाशील आणि सत्यव्रतात निष्ठ आहेत.
13.210.17
पक्षमासोपवासैश्च कर्शिता धर्मदर्शिनः ।
वर्षैः शीतातपैश्चैव कुर्वन्तः परमं तपः ॥ १३.२१०.१७ ॥
पंधरवडे आणि महिन्यांच्या उपवासांनी कृश झालेले, ते धर्मदर्शी आहेत. वर्षानुवर्षे थंडी आणि ऊन सहन करत ते परम तप करतात.
13.210.18
कालयोगेन गच्छन्ति शक्रलोकं शुचिस्मिते ।
तत्र ते भोगसंयुक्ता दिव्यगन्धसमन्विताः ॥ १३.२१०.१८ ॥
हे शुचिस्मिते, कालांतराने ते इंद्रलोकाला जातात. तेथे ते भोगांनी युक्त आणि दिव्य गंधांनी भरलेले असतात.
13.210.19
दिव्यभूषणसंयुक्ता विमानवरसंयुताः ।
विचरन्ति यथाकामं दिव्यस्त्रीगणसंयुताः।
एतत्ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१०.१९ ॥
दिव्य अलंकारांनी युक्त, श्रेष्ठ विमानांनी संयुक्त, दिव्य स्त्रीगणांसह ते इच्छेनुसार विहार करतात. हे देवी, हे तुला सांगितले. आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.210.20
तेषां चक्रचराणां च धर्ममिच्छामि वै प्रभो ॥ १३.२१०.२० ॥
हे प्रभो, त्या चक्रचारींचा धर्म मला खरोखर जाणून घ्यायचा आहे.
13.210.21
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु शाकटिकं शुभे ॥ १३.२१०.२१ ॥
ठीक आहे, तुला सांगतो. ऐक, हे शुभे, शाकटिकांचा धर्म.
13.210.22
संवहन्तो धुरं दानैः शकटानां तु सर्वदा ।
प्रार्थयन्ते यथाकालं शकटैर्भैक्षचर्यया ॥ १३.२१०.२२ ॥
दानांद्वारे नेहमी गाड्यांचा भार वाहत, यथाकाल गाड्यांसह भिक्षाचर्येने ते याचना करतात.
13.210.23
तपोर्जनपरा धीरास्तपसा क्षीणकल्मषाः ।
पर्यटन्तो दिशः सर्वाः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १३.२१०.२३ ॥
तपाच्या संचयात तत्पर, धीर, तपाने पाप क्षीण झालेले, सर्व दिशांत भ्रमण करणारे, काम-क्रोधरहित.
13.210.24
तेनैव कालयोगेन त्रिदिवं यान्ति शोभने ।
तत्र प्रमुदिता भोगैर्विचरन्ति यथासुखम् ॥ १३.२१०.२४ ॥
त्याच कालक्रमाने, हे शोभने, ते स्वर्गाला जातात; तेथे आनंदाने भोगांसह यथासुख विहार करतात.
13.210.25
एतत्ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१०.२५ ॥
हे देवी, हे तुला सांगितले. आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.210.26
वैखानसानां वै धर्मं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १३.२१०.२६ ॥
हे प्रभो, वैखानसांचा धर्म ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
13.210.27
ते वै वैखानसा नाम वानप्रस्थाः शुभेक्षणे ।
तीव्रेण तपसा युक्ता दीप्तिमन्तः स्वतेजसा।
सत्यव्रतपरा धीरास्तेषां निष्कल्मषं तपः ॥ १३.२१०.२७ ॥
ते वैखानस नावाचे वानप्रस्थ आहेत, हे शुभनेत्रे. कठोर तपाने युक्त, आपल्या तेजाने प्रकाशमान, सत्यव्रतात तत्पर आणि धीर आहेत; त्यांचे तप निष्कलंक आहे.
13.210.28
अश्मकुट्टास्तथाऽन्ये च दन्तोलूखलिनस्तथा ।
शीर्णपर्णाशिनश्चान्ये उञ्छवृत्तास्तथा परे ॥ १३.२१०.२८ ॥
काही दगडाने कुटणारे, तर काही दातांनाच उखळ करणारे; तसेच काही गळलेली पाने खाणारे, तर इतर उञ्छवृत्तीने जगणारे आहेत.
13.210.29
कपोतवृत्तयश्चान्ये कापोतीं वृत्तिमाश्रिताः ।
पशुप्रचारनिरताः फेनपाश्च तथा परे ॥ १३.२१०.२९ ॥
काही कपोतवृत्तीने जगणारे, तर इतर कापोती वृत्तीचा आश्रय घेतलेले आहेत; काही पशुपालनात रत, तर इतर फेस पिणारे आहेत.
13.210.30
मृगवन्मृगचर्यायां सञ्चरन्ति तथा परे ।
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च निराहारास्तथैव च ॥ १३.२१०.३० ॥
काही हरणांप्रमाणे मृगचर्येने संचार करतात; तसेच काही पाणी खाणारे, वारा खाणारे आणि निराहारी आहेत.
13.210.31
केचिच्चरन्ति सद्विष्णोः पादपूजनमुत्तमम् ।
सञ्चरन्ति तपो घोरं व्याधिमृत्युविवर्जिताः।
स्ववशादेव ते मृत्युं भीषयन्ति च नित्यशः ॥ १३.२१०.३१ ॥
काही लोक खऱ्या विष्णूच्या चरणांची उत्तम पूजा करतात; रोग व मृत्यूपासून मुक्त होऊन ते घोर तप करतात. आपल्या स्वेच्छेनेच ते नित्य मृत्यूला भीती दाखवतात.
13.210.32
इन्द्रलोके तथा तेषां निर्मिता भोगसञ्चयाः ।
अमरैः समतां यान्ति देववद्भोगसंयुताः ॥ १३.२१०.३२ ॥
इंद्रलोकातही त्यांच्यासाठी भोगांचे संचय निर्माण होतात; भोगांनी युक्त होऊन ते देवांप्रमाणे अमरांशी समानता प्राप्त करतात.
13.210.33
वराप्सरोभिः संयुक्ताश्चिरकालमनिन्दिते ।
एतत्ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१०.३३ ॥
श्रेष्ठ अप्सरांसह युक्त होऊन ते दीर्घकाळ राहतात. हे निर्दोष देवी, हे तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?
13.210.34
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि वालखिल्यांस्तपोधनान् ॥ १३.२१०.३४ ॥
हे भगवान! तपोधन असलेल्या वालखिल्यांविषयी ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
13.210.35
धर्मचर्यां तथा देवि वालखिल्यगतां शृणु ॥ १३.२१०.३५ ॥
हे देवी, वालखिल्यांची धर्मचर्या देखील ऐक.
13.210.36
मृगनिर्मोकवसना निर्द्वन्द्वास्ते तपोधनाः ।
अङ्गुष्ठमात्राः सुश्रोणि तेष्वेवाङ्गेषु संश्रिताः ॥ १३.२१०.३६ ॥
मृगचर्माची वस्त्रे परिधान केलेले, द्वंद्वांपासून मुक्त, तपोधन असलेले ते अंगठ्याएवढे आहेत; हे सुंदर कटिप्रदेशी, ते त्याच अवयवांत आश्रय घेतात.
13.210.37
उद्यन्तं सततं सूर्यं स्तुवन्तो विविधैः स्तवैः ।
भास्करस्येव किरणैः सहसा यान्ति नित्यदा।
द्योतयन्तो दिशः सर्वा धर्मज्ञाः सत्यवादिनः ॥ १३.२१०.३७ ॥
ते सदैव उगवत्या सूर्याची विविध स्तोत्रांनी स्तुती करतात; सूर्यकिरणांप्रमाणे अचानक सर्व दिशा उजळवत नित्य जातात. ते धर्मज्ञ आणि सत्यवादी आहेत.
13.210.38
तेष्वेव निर्मलं सत्यं लोकार्थं तु प्रतिष्ठितम् ।
लोकोऽयं धार्यते देवि तेषामेव तपोबलात् ॥ १३.२१०.३८ ॥
त्यांच्यातच निर्मल सत्य लोककल्याणासाठी प्रतिष्ठित आहे. हे देवी, त्यांच्याच तपोबलाने हे जग धारण केले जाते.
13.210.39
महात्मनां तु तपसा सत्येन च शुचिस्मिते ।
क्षमया च महाभागे भूतानां संस्थितिं विदुः ॥ १३.२१०.३९ ॥
हे शुचिस्मिते, महात्म्यांच्या तप, सत्य आणि क्षमेनेच प्राण्यांची स्थिती जाणली जाते. हे महाभागे.
13.210.40
प्रजार्थमपि लोकार्थं महद्भिः क्रियते तपः ।
तपसा प्राप्यते सर्वं तपसा प्राप्यते फलम्।
दुष्प्रापमपि यल्लोके तपसा प्राप्यते हि तत् ॥ १३.२१०.४० ॥
संततीसाठी आणि लोककल्याणासाठीही महात्मे तप करतात. तपानेच सर्व काही प्राप्त होते, तपानेच फल मिळते. जगात जे दुर्लभ आहे, तेही तपानेच मिळते.
13.210.41
पञ्चभूतार्थतत्वे च लोकसृष्टिविर्धनम् ।
एतत्सर्वं समासेन तपोयोगाद्विनिर्मितम् ॥ १३.२१०.४१ ॥
पंचमहाभूतांच्या अर्थतत्त्वात आणि लोकसृष्टी व तिच्या पालनात; हे सर्व थोडक्यात तपाच्या योगानेच निर्माण झाले आहे.
13.210.42
तस्मादयं त्वृषिगणस्तपस्तप इति प्रिये ।
धर्मान्वेषी तपः कर्तुं यतते सततं प्रिये ॥ १३.२१०.४२ ॥
म्हणून हा ऋषिगण 'तप, तप' असे म्हणत, हे प्रिये, धर्माचा शोध घेत सदैव तप करण्याचा प्रयत्न करतो. प्रिये.
13.210.43
अमरत्वं शिवत्वं च तपसा प्रापयेत्सदा ।
एतत्ते कथितं सर्वं शृण्वन्त्यास्ते श्रुतं प्रिये।
प्रियार्थमृषिसङ्घस्य प्रजानां हितकाम्यया ॥ १३.२१०.४३ ॥
तपाने सदैव अमरत्व आणि शिवत्व प्राप्त होते. प्रिये, तू ऐकलेले सर्व मी तुला सांगितले आहे. ऋषिसमूहाच्या प्रीतीसाठी आणि प्रजांच्या हितासाठी हे सर्व सांगितले.
13.210.44
एवं ब्रुवन्तं देवेशमृषयश्चापि तुष्टुवुः ।
भूयः परतरं यत्तु तदाप्रभृति चक्रिरे ॥ १३.२१०.४४ ॥
असे बोलणाऱ्या देवेश्वराची ऋषींनीही स्तुती केली. आणि त्याहूनही श्रेष्ठ जे होते, ते तेव्हापासून त्यांनी करण्यास सुरुवात केली.