మహాభారతం · అధ్యాయం 13.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.212.1
देवदेव नमस्तुभ्यं त्र्यक्ष भो वृषभध्वज ।
श्रुतं मे भगवन्सर्वं त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ १३.२१२.१ ॥
దేవదేవా, త్ర్యక్షా, వృషభధ్వజా, మీకు నమస్కారం. భగవాన్, మహేశ్వరా, మీ అనుగ్రహంతో నేను అంతా విన్నాను.
13.212.2
सङ्गृहीतं मया तच्च तव वाक्यमनुत्तमम् ।
इदानीमस्ति संदेहो मानुषेष्विह कश्चन ॥ १३.२१२.२ ॥
మీ ఆ అనుత్తమ వాక్యాన్ని నేను గ్రహించాను. ఇప్పుడు ఇక్కడ మానవుల గురించి కొంత సందేహం ఉంది.
13.212.3
तुल्यप्राणशिरःकायो राजाऽयमिति मृश्यते ।
केन कर्मविपाकेन सर्वप्राधान्यमर्हति ॥ १३.२१२.३ ॥
ప్రాణం, తల, శరీరం అన్నింటిలోనూ ఇతరులతో సమానుడైనా ఇతడు రాజు అని భావించబడుతున్నాడు. ఏ కర్మఫలం వల్ల ఇతడు అందరిపై ప్రాధాన్యానికి అర్హుడవుతాడు?
13.212.4
स चापि दण्डयन्मर्त्यान्भर्त्सयन्विधमन्नपि ।
प्रेत्यभावे कथं लोकाँल्लभते पुण्यकर्मणा।
राजवृत्तमहं तस्माच्छ्रोतुमिच्छामि मानद ॥ १३.२१२.४ ॥
అతడు మానవులను దండిస్తాడు, మందలిస్తాడు, కొన్నిసార్లు నియమాలకు విరుద్ధంగా కూడా నడుస్తాడు. అలాంటప్పుడు మరణానంతరం పుణ్యకర్మ వల్ల అతడు లోకాలను ఎలా పొందుతాడు? కాబట్టి, మానదా, రాజు ప్రవర్తన వినాలని కోరుతున్నాను.
13.212.5
तदहं ते प्रवक्ष्यामि राजधर्मं शुभानने ॥ १३.२१२.५ ॥
కాబట్టి శుభాననా, రాజధర్మాన్ని నేను నీకు చెబుతాను.
13.212.6
राजायत्तं हि यत्सर्वं लोकवृत्तं शुभाशुभम् ।
महतस्तपसो देवि फलं राज्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२१२.६ ॥
లోకంలోని శుభాశుభ ప్రవర్తనలన్నీ రాజుపై ఆధారపడి ఉంటాయి. దేవీ, రాజ్యం గొప్ప తపస్సు ఫలమని స్మరించబడింది.
13.212.7
तपोदानमयं राज्यं परं स्थानं विधीयते ।
तस्माद्राज्ञः सदा मर्त्याः प्रणमन्ति यतस्ततः ॥ १३.२१२.७ ॥
తపస్సు, దానం లతో కూడిన రాజ్యం గొప్ప స్థానంగా విధించబడింది; అందువల్ల మనుషులు ఎక్కడ ఉన్నా ఎల్లప్పుడూ రాజుకు నమస్కరిస్తారు.
13.212.8
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
तस्मात्तस्यैव चरितं जगत्पथ्यं शृणु प्रिये ॥ १३.२१२.८ ॥
మహాభాగే, నువ్వు న్యాయంగానే వినాలనుకుంటున్నావు, భామినీ; అందువల్ల లోకానికి హితమైన అతని ఆచరణను విను, ప్రియా.
13.212.9
अराजके पुरा त्वासीत्प्रजानां सङ्कुलं महत् ।
तदृष्ट्वा सङ्कुलं ब्रह्मा मनुं राज्ये न्यवेदयत्।
तदाप्रभृति संदृष्टं राज्ञां वृत्तं शुभाशुभम् ॥ १३.२१२.९ ॥
పూర్వం రాజు లేని కాలంలో ప్రజలలో గొప్ప గందరగోళం ఉండేది. ఆ గందరగోళాన్ని చూసి బ్రహ్మ మనువును రాజ్యంలో నియమించాడు; అప్పటి నుండి రాజుల శుభాశుభ ప్రవర్తన గమనించబడింది.
13.212.10
तन्मे शृणु वरारोहे तस्य पथ्यं जगद्धितम् ।
यथा प्रेत्य लभेत्स्वर्गं यथा वीर्यं यशस्तथा ॥ १३.२१२.१० ॥
వరారోహే, లోకహితకరమైన ఆ పథ్యాన్ని నా నుండి విను; మరణం తర్వాత స్వర్గాన్ని, అలాగే పరాక్రమాన్ని, కీర్తిని ఎలా పొందవచ్చో.
13.212.11
पित्र्यं वा भूतपूर्वं वा स्वयमुत्पाद्य वा पुनः ।
राज्यधर्ममनुष्ठाय विधिवद्भोक्तुमर्हति ॥ १३.२१२.११ ॥
పితృపరంపరగా వచ్చినదైనా, గతంలో ఉన్నదైనా, లేదా స్వయంగా సంపాదించి మళ్లీ పొందినదైనా — రాజధర్మాన్ని విధిప్రకారం ఆచరించిన తర్వాతే రాజ్యాన్ని అనుభవించటానికి అర్హుడవుతాడు.
13.212.12
आत्मानमेव प्रथमं विनयैरुपपादयेत् ।
अनु भृत्यान्प्रजाः पश्चादित्येष विनयक्रमः ॥ १३.२१२.१२ ॥
మొదట తనను తానే వినయంతో సరిదిద్దుకోవాలి; తర్వాత సేవకులను, ఆ తర్వాత ప్రజలను — ఇదే వినయ క్రమం.
13.212.13
स्वामिनं चोषमां कृत्वा प्रजास्तद्वृत्तकाङ्क्षया ।
स्वयं विनयसम्पन्ना भवन्तीह शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.१३ ॥
రాజును ఆదర్శంగా చేసుకుని, అతని ప్రవర్తనను కోరి, ప్రజలు స్వయంగా వినయసంపన్నులవుతారు, శుభనేత్రీ.
13.212.14
स्वस्मात्पूर्वतरा राजा विनयत्येव वै प्रजाः ।
अपहास्यो भवेत्तादृक्स्वदोषस्यानवेक्षणात् ॥ १३.२१२.१४ ॥
రాజు ముందుగా తనను తానే వినయంలో నడిపించాలి, తరువాతే ప్రజలను; తన దోషాన్ని చూడనివాడు పరిహాసానికి గురవుతాడు.
13.212.15
विद्याभ्यासैर्वृद्धयोगैरात्मानं विनयं नयेत् ।
विद्या धर्मार्थफलिनी तद्विदो वृद्धसंज्ञिताः ॥ १३.२१२.१५ ॥
విద్యాభ్యాసంతో, పెద్దల సహవాసంతో తనను వినయంలో నడిపించాలి; విద్య ధర్మార్థ ఫలాలను ఇస్తుంది, దానిని తెలిసినవారే వృద్ధులు అని పిలువబడతారు.
13.212.16
इन्द्रियाणां जयो देवि अत ऊर्ध्वमुदाहृतः ।
अजये सुमहान्दोषो राजानं विनिपातयेत् ॥ १३.२१२.१६ ॥
దేవీ, ఇంద్రియ జయం తరువాత ఇది చెప్పబడింది; దానిని జయించకపోవడంలో గొప్ప దోషం ఉంది, అది రాజును పడగొడుతుంది.
13.212.17
पञ्चैव स्ववशे कृत्वा तदर्थान्पञ्च शोषयेत् ।
षडुत्सृज्य यथायोगं ज्ञानेन विनयेन च।
सास्त्रचक्षुर्नयपरो भूत्वा भृत्यान्समाहरेत् ॥ १३.२१२.१७ ॥
ఐదు ఇంద్రియాలను తన వశంలో ఉంచి, వాటి విషయాలను ఐదు విధాలుగా ఎండింపజేయాలి; ఆరింటిని తగినట్లు విడిచి, జ్ఞానంతో, వినయంతో, శాస్త్రాన్ని కన్నుగా చేసుకుని, నీతిలో నిమగ్నుడై భృత్యులను సమకూర్చాలి.
13.212.18
वृत्तश्रुतकुलोपेतानुपधाबिः परीक्षितान् ।
अमात्यानुपधातीतान्सोपसर्पाञ्जितेन्द्रियान्।
योजयेत यथायोगं यथार्हं स्वेषु कर्मसु ॥ १३.२१२.१८ ॥
ఆచార, శాస్త్ర, కులాలతో కూడినవారై, ఉపధలచే పరీక్షింపబడినవారై, ఉపధలను దాటినవారై, సమీపించేవారై, జితేంద్రియులైన అమాత్యులను తగిన విధంగా, తమ తమ కార్యాలలో నియమించాలి.
13.212.19
अमात्या बुद्धिसम्पन्ना राष्ट्रं बहुजनप्रियम् ।
दुराधर्षं पुरश्रेष्ठं कोशः कृच्छ्रसहः स्मृतः ॥ १३.२१२.१९ ॥
బుద్ధిమంతులైన అమాత్యులు, అనేకులకు ప్రియమైన రాజ్యం, జయించరాని శ్రేష్ఠ నగరం, కష్టకాలాన్ని భరించగల కోశం — ఇవి చెప్పబడ్డాయి.
13.212.20
अनुरक्तं बलं साम्नामद्वैधं मन्त्रमेव च ।
एताः प्रकृतयः स्वेषु स्वामी विनयतत्ववित्। ॥ १३.२१२.२० ॥
అనురక్తమైన సైన్యం, సామనీతి యొక్క నిష్కపటత్వం, మంత్రాలోచన — ఇవే ప్రకృతులు; తన రాజ్యంలో వినయతత్త్వం తెలిసిన స్వామి వీటిని కాపాడాలి.
13.212.21
प्रजानां रक्षणार्थाय सर्वमेतद्विनिर्मितम् ।
आभिः करणभूताभिः कुर्याल्लोकहितं नृपः ॥ १३.२१२.२१ ॥
ప్రజలను రక్షించడం కోసమే ఇవన్నీ ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి; ఈ సాధనాల ద్వారా రాజు లోకహితాన్ని సాధించాలి.
13.212.22
आत्मरक्षा नरेन्द्रस्य प्रजारक्षार्थमिष्यते ।
तस्मात्सततमात्मानं संरक्षेदप्रमादवान् ॥ १३.२१२.२२ ॥
రాజు తనను తాను రక్షించుకోవడం ప్రజారక్షణ కోసమే అపేక్షితం; కాబట్టి అప్రమత్తుడై ఎల్లప్పుడూ తనను కాపాడుకోవాలి.
13.212.23
भोजनाच्छादनस्नानाद्बहिर्निष्क्रमणादपि ।
नित्यं स्त्रीगणसंयोगाद्रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १३.२१२.२३ ॥
భోజనం, వస్త్రం, స్నానం, బయటికి వెళ్లడం, స్త్రీల సమూహంతో సంబంధం — వీటి నుండి కూడా ఎల్లప్పుడూ ఆత్మవంతుడు తనను కాపాడుకోవాలి.
13.212.24
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च शश्त्रादपि विषादपि ।
सततं पुत्रदारेभ्यो रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १३.२१२.२४ ॥
స్వకీయుల నుండీ, పరులనుండీ, ఆయుధం నుండీ, విషం నుండీ, పుత్రదారుల నుండీ కూడా ఎల్లప్పుడూ ఆత్మవంతుడు తనను కాపాడుకోవాలి.
13.212.25
सर्वेभ्य एव स्थानेभ्यो रक्षेदात्मानमात्मवान् ।
प्रजानां रक्षणार्थाय प्रजाहितकरो भवेत् ॥ १३.२१२.२५ ॥
ఆత్మసంయమం గల వాడు అన్ని స్థానాల నుండి తనను తాను రక్షించుకోవాలి; ప్రజలను రక్షించడానికి, ప్రజల హితాన్ని చేసేవాడిగా ఉండాలి.
13.212.26
प्रजाकार्यं तु तत्कार्यं प्रजासौख्यं तु तत्सुखम् ।
प्रजाप्रियं प्रियं तस्य स्वहितं तु प्रजाहितम्।
प्रजार्तं तस्य सर्वस्वमात्मार्थं न विधीयते। ॥ १३.२१२.२६ ॥
ప్రజల కార్యమే అతని కార్యం; ప్రజల సుఖమే అతని సుఖం. ప్రజలకు ప్రియమైనదే అతనికి ప్రియం; ప్రజల హితమే అతని స్వహితం. ప్రజల బాధ అతని సర్వస్వం; అది తన స్వార్థం కోసం విధించబడలేదు.
13.212.27
प्रकृतीनां हि रक्षार्थं रागद्वेषौ व्युदस्य च ।
उभयोः पक्षयोर्वादं श्रुत्वा चैव यथातथम्।
तमर्थं विमृशेद्बुद्ध्या स्वयमातत्वदर्शनात् ॥ १३.२१२.२७ ॥
ప్రజల రక్షణ కోసం, రాగద్వేషాలను విడిచి, రెండు పక్షాల వాదాన్ని యథార్థంగా విని, ఆ విషయాన్ని తన బుద్ధితో స్వయంగా విచారించాలి; ఆత్మతత్వ దర్శనం ద్వారా.
13.212.28
तत्वविद्भिश्च बहुभिर्वृद्धैः सह नरोत्तमैः ।
कर्तारमपराधं च देशकालौ नयानयौ ॥ १३.२१२.२८ ॥
తత్త్వజ్ఞులైన పలువురు, వృద్ధులు, ఉత్తమ పురుషులతో కలిసి, కర్తను, అపరాధాన్ని, దేశ-కాలాలను, నయ-అనయాలను విచారించాలి.
13.212.29
ज्ञात्वा सम्यग्यथाशास्त्रं ततो दण्डं नयेन्नृषु ।
एवं कुर्वंल्लभेद्धर्मं पक्षपातविवर्जनात् ॥ १३.२१२.२९ ॥
శాస్త్రానుసారం బాగా తెలుసుకొని, అప్పుడు మనుషులపై నయంగా దండం విధించాలి. ఇలా చేస్తూ, పక్షపాతం విడిచి ధర్మాన్ని పొందుతాడు.
13.212.30
प्रत्यक्षाप्तोपदेशाभ्यामनुमानेन वा पुनः ।
बोद्धव्यं सततं राज्ञा देशवृत्तं शुभाशुभम् ॥ १३.२१२.३० ॥
రాజు ప్రత్యక్ష జ్ఞానంతో, విశ్వసనీయుల ఉపదేశంతో, లేదా అనుమానంతో దేశంలోని శుభ, అశుభ ప్రవర్తనను ఎల్లప్పుడూ తెలుసుకోవాలి.
13.212.31
चारैः कर्मप्रवृत्त्या च तद्विज्ञाय विचारयेत् ।
अशुभं निर्हरेत्सद्यो जोषयेच्छुभमात्मनः ॥ १३.२१२.३१ ॥
గూఢచారుల ద్వారా, కార్యప్రవృత్తి ద్వారా దానిని తెలుసుకుని ఆలోచించాలి; అశుభాన్ని వెంటనే తొలగించాలి, శుభాన్ని తన కోసం పోషించాలి.
13.212.32
गर्ह्यान्विगर्हयेदेव पूज्यान्सम्पूजयेत्तथा ।
दण्ड्यांश्च दण्डयेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ १३.२१२.३२ ॥
నిందార్హులను నిందించాలి, పూజ్యులను సత్కరించాలి; దండార్హులను దండించాలి, దేవీ — ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు.
13.212.33
पञ्चावेक्षन्सदा मन्त्रं कुर्याद्बुद्धियुतैर्नरैः ।
कुलवृत्तश्रुतोपेतैर्नित्यं मन्त्रपरो भवेत् ॥ १३.२१२.३३ ॥
ఐదింటిని గమనిస్తూ ఎల్లప్పుడూ బుద్ధిమంతులైన మనుషులతో మంత్రాలోచన చేయాలి; కులం, ప్రవర్తన, విద్య కలిగిన వారితో నిత్యం మంత్రాలోచనలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
13.212.34
कामकारेण वै मुख्यैर्न च मन्त्रमना भवेत् ।
राजा राष्ट्रहितापेक्षं सत्यधर्माणि कारयेत् ॥ १३.२१२.३४ ॥
స్వేచ్ఛగా ప్రముఖులతో మంత్రాలోచన చేయకూడదు; రాజు రాష్ట్ర హితాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని సత్యధర్మ కార్యాలను చేయించాలి.
13.212.35
सर्वोद्योगं स्वयं कुर्याद्दुर्गादिषु सदा नृषु ।
देशवृद्धिकरान्भृत्यानप्रमादेन कारयेत् ॥ १३.२१२.३५ ॥
రాజు స్వయంగా అన్ని ఉద్యోగాలను కోటలు మొదలైన వాటిలో ఎల్లప్పుడూ చేయాలి; దేశాభివృద్ధికి తోడ్పడే సేవకులతో అప్రమత్తంగా పని చేయించాలి.
13.212.36
देशक्षयकरान्सर्वानप्रियांश्च विवर्जयेत् ।
अहन्यहनि सम्पश्येदनुजीविगणं स्वयम् ॥ १३.२१२.३६ ॥
దేశాన్ని నాశనం చేసేవారినీ, అప్రియులైన వారినంతటినీ విడిచిపెట్టాలి. రాజు తానే ప్రతిరోజూ తనపై ఆధారపడి జీవించే వారి సమూహాన్ని బాగా పరిశీలించాలి.
13.212.37
सुमुखः सुप्रियो दत्त्वा सम्यग्वृत्तं समाचरेत् ।
अधर्म्यं परुषं तीक्ष्णं वाक्यं वक्तुं न चार्हति ॥ १३.२१२.३७ ॥
ప్రసన్నమైన ముఖంతో, అందరికీ ప్రియునిగా ఉండి, సక్రమమైన ప్రవర్తనను ఆచరించాలి. అధర్మమైన, కఠినమైన, కరకు మాటలు పలకడం తగదు.
13.212.38
असंविश्वास्य वचनं वक्तुं सत्सु न चार्हति ।
नरेनरे गुणान्दोषान्सम्यग्वेदितुमर्हति ॥ १३.२१२.३८ ॥
అపనమ్మకం కలిగించే మాటను సజ్జనుల మధ్య పలకడం తగదు. ప్రతి మనిషిలోని గుణాలను, దోషాలను సక్రమంగా తెలుసుకోవాలి.
13.212.39
स्वेङ्गितं वृणुयाद्धैर्यं न कुर्यात्क्षुद्रसंविदम् ।
परेङ्गितज्ञो लोकेषु भूत्वा संसर्गमाचरेत् ॥ १३.२१२.३९ ॥
తన సంకేతాన్ని దాచుకుని ధైర్యంగా ఉండాలి; నీచమైన ఒప్పందాలు చేయకూడదు. ఇతరుల సంకేతాలను గ్రహించినవాడిగా జనులతో సంబంధం పెట్టుకోవాలి.
13.212.40
स्वतश्च परतश्चैव परस्परभयादपि ।
अमानुषभयेभ्यश्च स्वाः प्रजाः पालयेन्नृपः ॥ १३.२१२.४० ॥
రాజు తన ప్రజలను లోపలి నుండీ, బయటి నుండీ, పరస్పర భయం నుండీ, అమానుష భయాల నుండీ కాపాడాలి.
13.212.41
लुब्धाः कठोराश्चाप्यस्य मानवा दस्युवृत्तयः ।
निग्राह्या एव ते राज्ञा सङ्गृहीत्वा यतस्ततः ॥ १३.२१२.४१ ॥
లోభులైన, కఠినులైన, దొంగల ప్రవర్తన కలిగిన మానవులను — రాజు ఎక్కడి నుండైనా పట్టుకుని నిగ్రహించాలి.
13.212.42
कुमारान्विनयोद्बोधैर्जन्मप्रभृति योजयेत् ।
तेषामात्मगुणोपेतं यौवराज्येन योजयेत् ॥ १३.२१२.४२ ॥
రాజు రాకుమారులను పుట్టినప్పటినుండే వినయం మరియు మేల్కొలుపు బోధనలతో శిక్షణ ఇవ్వాలి. వారిలో ఆత్మగుణాలు కలిగిన వారిని యువరాజ పదవిలో నియమించాలి.
13.212.43
प्रकृतीनां यथा न स्याद्राज्यभ्रंशो भवेद्भयम् ।
एतत्संचिन्तयेन्नित्यं तद्विधानं तथार्हति ॥ १३.२१२.४३ ॥
ప్రజల మధ్య రాజ్యం పతనం కాకుండా, భయం కలగకుండా ఉండాలి. దీన్ని రాజు ఎల్లప్పుడూ ఆలోచించాలి; అందుకు తగిన ఏర్పాట్లు చేయడం అవసరం.
13.212.44
अराजकं क्षणमपि राज्यं न स्याद्धि शोभने ।
आत्मनोऽनुविधानाय यौवराज्यं सदेष्यते ॥ १३.२१२.४४ ॥
ఓ సుందరీ, రాజ్యంలో క్షణకాలమైనా అరాజకత ఉండకూడదు. తన పాలనను అనుసరించడానికే యువరాజ పదవి ఎల్లప్పుడూ కోరబడుతుంది.
13.212.45
कुलजानां च वैद्यानां श्रोत्रियाणां तपस्विनाम् ।
अन्येषां वृत्तियुक्तानां विशेषं कर्तुमर्हति ॥ १३.२१२.४५ ॥
మంచి కులంలో పుట్టినవారు, వైద్యులు, వేదపండితులు, తపస్వులు మరియు తమ వృత్తిలో నిమగ్నమైన ఇతరులకు రాజు ప్రత్యేక గౌరవం చూపడం తగును.
13.212.46
आत्मार्थं राज्यतन्त्रार्थं कोशार्थं च समाचरेत् ।
दुर्गाद्राष्ट्रात्समुद्राच्च वणिग्भ्यः पुरुषात्ययात् ॥ १३.२१२.४६ ॥
రాజు తన కోసం, రాజ్యయంత్రాంగం కోసం, ఖజానా కోసం తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. కోటలు, రాష్ట్రం, సముద్రం, వర్తకులు నుండి, మనుషుల శ్రమకు తగిన మేరకు ఆదాయం పొందాలి.
13.212.47
परात्मगुणसाराभ्यां भृत्यपोषणमाचरेत् ।
वाहनानां प्रकुर्वीत पोषणं योधकर्मसु ॥ १३.२१२.४७ ॥
ఇతరుల మరియు తన గుణాల సారాన్ని బట్టి సేవకులను పోషించాలి. యుద్ధకార్యాలలో ఉపయోగపడే వాహనాల పోషణకూ ఏర్పాట్లు చేయాలి.
13.212.48
सादरः सततं भूत्वा अवेक्षाव्रतमाचरेत् ।
चतुर्दा विभजेत्कोशं धर्मभृत्यात्मकारणात् ॥ १३.२१२.४८ ॥
ఎల్లప్పుడూ గౌరవంతో ఉండి అవేక్షా వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ధర్మం, సేవకులు, తనకోసం ఖజానాను నాలుగు భాగాలుగా విభజించాలి.
13.212.49
आपदर्थं च नीतिज्ञो देशकालवशेन तु ।
अनाथान्व्यथितान्वृद्धान्स्वे देशे पोषयेन्नृपः ॥ १३.२१२.४९ ॥
నీతిని తెలిసిన రాజు ఆపదకోసం, దేశకాలాలకు అనుగుణంగా, తన దేశంలోని అనాథలను, బాధితులను, వృద్ధులను పోషించాలి.
13.212.50
सन्धिं च विग्रहं चैव तद्विशेषांस्तथा पारन् ।
यथावत्संविमृश्यैव बुद्धिपूर्वं समाचरेत् ॥ १३.२१२.५० ॥
సంధిని, విగ్రహాన్ని, వాటి భేదాలను, ఫలితాలను సరిగ్గా ఆలోచించి తెలివిగా ప్రవర్తించాలి.
13.212.51
सर्वेषां सम्प्रियो भूत्वा मण्डलं सततं चरेत् ।
शुभेष्वपि च कार्येषु च चैकान्तः समाचरेत् ॥ १३.२१२.५१ ॥
అందరికీ ప్రియుడై ఎల్లప్పుడూ మండలాన్ని (మిత్రరాజ్యాల వలయాన్ని) చూసుకోవాలి; శుభ కార్యాలలోనూ ఏకాగ్రతతో ప్రవర్తించాలి.
13.212.52
स्वतश्च परतश्चैव व्यसनानि विमृश्य सः ।
परेणि धार्मिकान्योगान्नातीयाद्द्वेषलोभतः ॥ १३.२१२.५२ ॥
తనవల్ల, ఇతరులవల్ల కలిగే వ్యసనాలను విచారించి, ద్వేషం లేదా లోభం వల్ల శత్రువు ధార్మిక ప్రయత్నాలను అతిక్రమించకూడదు.
13.212.53
रक्ष्यत्वं वै प्रजाधर्मः क्षत्रधर्मस्तु रक्षणम् ।
कुनृपैः पीडितास्तस्मात्प्रजाः सर्वत्र पालयेत् ॥ १३.२१२.५३ ॥
ప్రజల ధర్మం రక్షింపబడటం; క్షత్రియ ధర్మం రక్షించడం. కాబట్టి దుష్ట రాజులచే పీడింపబడిన ప్రజలను అన్నిచోట్ల రక్షించాలి.
13.212.54
यात्राकालेऽनवेक्ष्यैव पश्चात्कोपफलोदयः ।
तद्युक्ताश्चापदश्चैव शासनादिति चिन्तयेत् ॥ १३.२१२.५४ ॥
యాత్రా సమయంలో ఆలోచించకుండా ఉంటే, తరువాత కోపఫలం ఉదయిస్తుంది; దానితో కూడిన ఆపదలు కూడా వస్తాయి — పాలన ఆజ్ఞవలన ఇలా ఆలోచించాలి.
13.212.55
व्यसनेभ्यो बलं रक्षेन्नयतो व्ययतोपि वा ।
प्रायशो वर्जयेद्युद्धं प्राणरक्षणकारणात् ॥ १३.२१२.५५ ॥
ఆపదల నుండి బలాన్ని రక్షించాలి — నీతితోనైనా, వ్యయంతోనైనా; ప్రాణరక్షణ కోసం యుద్ధాన్ని ఎక్కువగా విడిచిపెట్టాలి.
13.212.56
कारणादेवि योद्धव्यं नात्मनः परदोषतः ।
सुयुद्धे प्राणमोक्षश्च तस्य धर्माय इष्यते ॥ १३.२१२.५६ ॥
కారణం ఉంటేనే యుద్ధం చేయాలి — స్వార్థంతో కాదు, ఇతరుల తప్పు వలన కాదు; ధర్మయుద్ధంలో ప్రాణత్యాగం ధర్మమని భావిస్తారు.
13.212.57
अभियुक्तो बलवता कुर्यादापद्विधिं नृपः ।
अनुनीय तथा सर्वान्प्रजानां हितकारणात् ॥ १३.२१२.५७ ॥
బలవంతుడిచే ముట్టడించబడినప్పుడు రాజు ఆపద్ధర్మ విధిని పాటించాలి; ప్రజల హితం కోసం అందరినీ ఈ విధంగా ఒప్పించాలి.
13.212.58
अन्यप्रकृतियुक्तानां राज्ञां वृत्तिविचारिणाम् ।
अन्यांश्चापत्प्रपन्नानां न तान्संयोक्तुमर्हति ॥ १३.२१२.५८ ॥
ఇతర ప్రకృతులతో కూడిన, వృత్తిని ఆలోచించే రాజులను, ఆపదలో పడిన ఇతరులను తన పక్షంలో కలుపుకోవడం తగదు.
13.212.59
शुभाशुभं यदा देवि व्रतं तूभयसाधनम् ।
आत्मैव तच्छुभं कुर्यादशुभं योजयेत्परान्। ॥ १३.२१२.५९ ॥
ఓ దేవీ, శుభాశుభాలు రెండింటికీ సాధనమైన వ్రతం ఉన్నప్పుడు, తనను శుభంలో నిలిపి, అశుభాన్ని ఇతరులపై ఉంచాలి.
13.212.60
एवमुद्देशतः प्रोक्तमलेपत्वं यथा भवेत् ।
एष देवि समासेन राजधर्मः प्रकीर्तितः ॥ १३.२१२.६० ॥
ఈ విధంగా, మలినం లేకుండా ఎలా ఉండవచ్చో సంగ్రహంగా చెప్పబడింది. దేవీ, సంక్షేపంగా ఈ రాజధర్మం ప్రకటించబడింది.
13.212.61
एवं संवर्तमानस्तु दण्डयन्भर्त्सयन्प्रजाः ।
निष्कल्मषमवाप्नोति पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १३.२१२.६१ ॥
ఈ విధంగా నడుచుకుంటూ, ప్రజలను దండించి మందలిస్తూ ఉండే రాజు, తామరాకు నీటితో తడవనట్లు మలినం లేకుండా ఉంటాడు.
13.212.62
एवं संवर्तमानस्य कालधर्मो यदा भवेत् ।
स्वर्गलोके तदा राजा त्रिदशैः सह तोष्यते ॥ १३.२१२.६२ ॥
ఈ విధంగా నడుచుకునే రాజుకు కాలధర్మం (మరణ సమయం) వచ్చినప్పుడు, అతడు స్వర్గలోకంలో దేవతలతో కలిసి సంతోషిస్తాడు.
13.212.63
द्विविधं राज्यवृत्तं च न्यायभाग्यसमन्वितम् ।
एवं न्यायानुगं वृत्तं कथितं ते शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.६३ ॥
రాజ్య ప్రవర్తన రెండు విధాలుగా ఉంది; అది న్యాయంతో, భాగ్యంతో కూడినది. శుభనేత్రీ, ఈ విధంగా న్యాయానుగుణమైన ప్రవర్తన నీకు చెప్పబడింది.
13.212.64
राज्यं न्यायानुगं तात बुद्धिशास्त्रानुगं भवेत् ।
धर्म्यं पथ्यं यशस्यं च स्वर्ग्यं चैव तथा भवेत् ॥ १३.२१२.६४ ॥
ప్రియమైనదీ, రాజ్యం న్యాయానుగుణంగా, బుద్ధికీ శాస్త్రానికీ అనుగుణంగా ఉండాలి. అప్పుడది ధర్మబద్ధమైనదీ, హితకరమైనదీ, యశస్కరమైనదీ, స్వర్గప్రదమైనదీ అవుతుంది.
13.212.65
राज्यं भाग्यानुगं नाम अयथावत्प्रदृश्यते ।
तत्तु शास्त्रविनिर्मुक्तं सतां कोपकरं भवेत्।
अधर्म्यमयशस्यं च दुरन्तं च भवेद्ध्रुवम् ॥ १३.२१२.६५ ॥
భాగ్యానుగుణమైన రాజ్యం అనుచితంగా కనిపిస్తుంది. శాస్త్రరహితమైన అది సజ్జనులకు కోపం కలిగించేదిగా ఉంటుంది; అది అధర్మమూ అపకీర్తీ కలిగించి, నిశ్చయంగా దుష్ట ముగింపు కలిగి ఉంటుంది.
13.212.66
यत्र स्वच्छन्दतः सर्वं क्रियते कर्म राजभिः ।
तत्र भाग्यवशाद्भृत्या लभन्ते न विशेषतः ॥ १३.२१२.६६ ॥
రాజులు స్వేచ్ఛగా అన్ని కార్యాలు చేసే చోట, సేవకులు విధి వశంలో ప్రత్యేకంగా ఏమీ పొందరు.
13.212.67
यत्र दण्ड्या न दण्ड्यन्ते पूज्यन्ते वा नराधमाः ।
यत्र सन्तोपि हन्यन्ते तत्र भाग्यानुगं भवेत् ॥ १३.२१२.६७ ॥
శిక్షార్హులు శిక్షింపబడక, అధములు గౌరవింపబడి, సజ్జనులు కూడా చంపబడు చోట, అంతా విధికి అధీనమే అవుతుంది.
13.212.68
शुभाशुभं यथा यत्र विपरीतं प्रदृश्यते ।
राज्ञि चासुरपक्षे तु तत्र भाग्यानुगं भवेत् ॥ १३.२१२.६८ ॥
శుభాశుభాలు విపరీతంగా కనిపించే చోట, రాజు అసురపక్షంలో ఉన్న చోట, అక్కడ అంతా విధికి అధీనమే అవుతుంది.
13.212.69
भाग्यानुगे तु राजानो वर्तमाना यथातथा ।
प्राप्याकीर्तिमनर्थं च इह लोके शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.६९ ॥
శుభేక్షణా, విధికి అధీనులై రాజులు ఎలాగో ప్రవర్తిస్తే, ఈ లోకంలో వారు అపకీర్తిని, అనర్థాన్ని పొందుతారు.
13.212.70
परत्र सुमहाघोरं तमः प्राप्य दुरत्ययम् ।
तिष्ठन्ति नरके देवि प्रलयान्तादिति स्थितिः ॥ १३.२१२.७० ॥
దేవీ, పరలోకంలో అతి భయంకరమైన, దాటడానికి కష్టమైన చీకటిని పొంది, వారు ప్రళయాంతం వరకు నరకంలో ఉంటారు; ఇదే స్థితి.
13.212.71
मोक्षं दुष्कृतिनां चापि विद्यते कालपर्ययात् ।
नास्त्येव मोक्षणं देवि राज्ञां दुष्कृतिकारिणाम् ॥ १३.२१२.७१ ॥
దుష్కర్మలు చేసినవారికి కాలం గడిచిన తర్వాత మోక్షం ఉంటుంది; కానీ దేవీ, దుష్కర్మలు చేసే రాజులకు నిజంగా విమోచనమే లేదు.
13.212.72
एतत्सर्वं समासेन राजवृत्तं शुभाशुभम् ।
कथितं ते महाभागे भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१२.७२ ॥
ఓ మహాభాగా, రాజుల శుభాశుభ ప్రవర్తన ఇదంతా సంక్షిప్తంగా నీకు చెప్పబడింది. ఇంకా ఏమి వినాలని కోరుతున్నావు?