มหาภารตะ · อัธยายะ 13.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.212.1
देवदेव नमस्तुभ्यं त्र्यक्ष भो वृषभध्वज ।
श्रुतं मे भगवन्सर्वं त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ १३.२१२.१ ॥
ข้าแต่เทพแห่งเทพทั้งหลาย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีตาสาม ผู้มีธงเป็นรูปวัว ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าแต่พระมเหศวร ข้าพระองค์ได้ฟังทั้งหมดนั้นแล้ว ด้วยพระกรุณาของพระองค์
13.212.2
सङ्गृहीतं मया तच्च तव वाक्यमनुत्तमम् ।
इदानीमस्ति संदेहो मानुषेष्विह कश्चन ॥ १३.२१२.२ ॥
ข้าพระองค์ได้รับคำสอนอันประเสริฐยอดเยี่ยมของพระองค์ไว้แล้ว บัดนี้ยังมีความสงสัยอยู่บ้างเกี่ยวกับมนุษย์ในโลกนี้
13.212.3
तुल्यप्राणशिरःकायो राजाऽयमिति मृश्यते ।
केन कर्मविपाकेन सर्वप्राधान्यमर्हति ॥ १३.२१२.३ ॥
ชีวิต ศีรษะ และร่างกายของทุกคนเสมอกัน แต่คนนี้กลับถูกเห็นว่าเป็นพระราชา ด้วยผลของกรรมอะไร เขาจึงสมควรได้รับความเป็นใหญ่เหนือทุกคน
13.212.4
स चापि दण्डयन्मर्त्यान्भर्त्सयन्विधमन्नपि ।
प्रेत्यभावे कथं लोकाँल्लभते पुण्यकर्मणा।
राजवृत्तमहं तस्माच्छ्रोतुमिच्छामि मानद ॥ १३.२१२.४ ॥
เขาลงโทษมนุษย์และตำหนิพวกเขา แม้อาจกระทำขัดต่อกฎ แล้วเมื่อสิ้นชีวิต เขาจะได้โลกทั้งหลายด้วยกรรมอันเป็นบุญได้อย่างไร ดังนั้น ข้าแต่ผู้ให้เกียรติ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังการประพฤติของกษัตริย์
13.212.5
तदहं ते प्रवक्ष्यामि राजधर्मं शुभानने ॥ १३.२१२.५ ॥
ข้าแต่ผู้มีใบหน้างดงาม ดังนั้นเราจะกล่าวแก่เจ้าถึงราชธรรม
13.212.6
राजायत्तं हि यत्सर्वं लोकवृत्तं शुभाशुभम् ।
महतस्तपसो देवि फलं राज्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२१२.६ ॥
ทุกสิ่งในการดำเนินของโลก ทั้งดีและไม่ดี ขึ้นอยู่กับพระราชา ข้าแต่เทวี ความเป็นกษัตริย์ได้ถูกจดจำไว้ว่าเป็นผลของตบะอันยิ่งใหญ่
13.212.7
तपोदानमयं राज्यं परं स्थानं विधीयते ।
तस्माद्राज्ञः सदा मर्त्याः प्रणमन्ति यतस्ततः ॥ १३.२१२.७ ॥
ราชอาณาจักรที่ประกอบด้วยตบะและการให้ทานถูกกำหนดให้เป็นฐานะอันสูงสุด เพราะเหตุนี้ มนุษย์ทั้งหลายจึงกราบไหว้พระราชาเสมอ ไม่ว่าจะอยู่ที่ใด
13.212.8
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
तस्मात्तस्यैव चरितं जगत्पथ्यं शृणु प्रिये ॥ १३.२१२.८ ॥
โดยชอบธรรม ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่หญิงผู้ปรารถนาจะฟัง ดังนั้น ข้าแต่ที่รักเอ๋ย จงฟังการประพฤติของพระราชาผู้นั้นเอง ซึ่งเป็นประโยชน์แก่โลก
13.212.9
अराजके पुरा त्वासीत्प्रजानां सङ्कुलं महत् ।
तदृष्ट्वा सङ्कुलं ब्रह्मा मनुं राज्ये न्यवेदयत्।
तदाप्रभृति संदृष्टं राज्ञां वृत्तं शुभाशुभम् ॥ १३.२१२.९ ॥
ในกาลก่อน เมื่อยังไม่มีกษัตริย์ ประชาชนก็วุ่นวายยิ่งนัก พระพรหมเห็นความวุ่นวายนั้นแล้วจึงแต่งตั้งพระมนุให้ครองราชย์ นับแต่นั้นมา การประพฤติดีและไม่ดีของพระราชาก็ได้ถูกพิจารณาเห็นมาตลอด
13.212.10
तन्मे शृणु वरारोहे तस्य पथ्यं जगद्धितम् ।
यथा प्रेत्य लभेत्स्वर्गं यथा वीर्यं यशस्तथा ॥ १३.२१२.१० ॥
ข้าแต่หญิงผู้มีสะโพกงาม จงฟังจากข้าพเจ้าถึงทางอันเป็นประโยชน์ต่อโลกนั้น คือ ทำอย่างไรเมื่อสิ้นชีวิตจึงจะได้สวรรค์ และทำอย่างไรจึงจะได้ทั้งพลังและเกียรติยศ
13.212.11
पित्र्यं वा भूतपूर्वं वा स्वयमुत्पाद्य वा पुनः ।
राज्यधर्ममनुष्ठाय विधिवद्भोक्तुमर्हति ॥ १३.२१२.११ ॥
ไม่ว่าจะได้มาจากบิดา เคยครองมาก่อน หรือได้มาใหม่ด้วยความพยายามของตนเอง พระราชาย่อมสมควรเสวยราชย์ได้ก็ต่อเมื่อได้ปฏิบัติราชธรรมตามที่กำหนดไว้โดยถูกต้อง
13.212.12
आत्मानमेव प्रथमं विनयैरुपपादयेत् ।
अनु भृत्यान्प्रजाः पश्चादित्येष विनयक्रमः ॥ १३.२१२.१२ ॥
ก่อนอื่นควรฝึกฝนตนเองให้เข้าที่เข้าทางด้วยวินัย ต่อจากนั้นจึงฝึกข้ารับใช้ และภายหลังจึงฝึกประชาชน นี่คือลำดับแห่งการฝึกฝนวินัย
13.212.13
स्वामिनं चोषमां कृत्वा प्रजास्तद्वृत्तकाङ्क्षया ।
स्वयं विनयसम्पन्ना भवन्तीह शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.१३ ॥
ข้าแต่ผู้มีดวงตางาม เมื่อประชาชนทำพระราชาให้เป็นแบบอย่าง และปรารถนาการประพฤติของพระองค์ พวกเขาก็จะกลายเป็นผู้มีวินัยขึ้นเอง
13.212.14
स्वस्मात्पूर्वतरा राजा विनयत्येव वै प्रजाः ।
अपहास्यो भवेत्तादृक्स्वदोषस्यानवेक्षणात् ॥ १३.२१२.१४ ॥
พระราชาควรฝึกตนเองก่อน แล้วจึงฝึกประชาชนทีหลัง พระราชาที่ไม่พิจารณาความผิดของตนเอง จะกลายเป็นผู้ที่คนทั้งหลายหัวเราะเยาะ
13.212.15
विद्याभ्यासैर्वृद्धयोगैरात्मानं विनयं नयेत् ।
विद्या धर्मार्थफलिनी तद्विदो वृद्धसंज्ञिताः ॥ १३.२१२.१५ ॥
ควรนำตนเองสู่วินัยด้วยการศึกษาหาความรู้และการคบหาผู้เฒ่าผู้แก่ ความรู้ย่อมให้ผลเป็นธรรมและทรัพย์ และผู้ที่รู้ความรู้นั้นจึงถูกเรียกว่าผู้เฒ่า
13.212.16
इन्द्रियाणां जयो देवि अत ऊर्ध्वमुदाहृतः ।
अजये सुमहान्दोषो राजानं विनिपातयेत् ॥ १३.२१२.१६ ॥
ข้าแต่เทวี การชนะอินทรีย์ทั้งหลายถูกกล่าวไว้หลังจากนี้ ความผิดใหญ่หลวงย่อมมีแก่ผู้ไม่อาจชนะได้ ซึ่งจะทำให้พระราชาตกต่ำลง
13.212.17
पञ्चैव स्ववशे कृत्वा तदर्थान्पञ्च शोषयेत् ।
षडुत्सृज्य यथायोगं ज्ञानेन विनयेन च।
सास्त्रचक्षुर्नयपरो भूत्वा भृत्यान्समाहरेत् ॥ १३.२१२.१७ ॥
เมื่อควบคุมอินทรีย์ทั้งห้าไว้ในอำนาจแล้ว ก็ควรทำให้วัตถุของอินทรีย์ทั้งห้าเหือดแห้งไป เมื่อละอินทรีย์หกอย่างตามควรแล้ว ด้วยปัญญาและวินัย มีคัมภีร์เป็นดวงตา มุ่งมั่นในนโยบาย จึงควรรวบรวมข้ารับใช้
13.212.18
वृत्तश्रुतकुलोपेतानुपधाबिः परीक्षितान् ।
अमात्यानुपधातीतान्सोपसर्पाञ्जितेन्द्रियान्।
योजयेत यथायोगं यथार्हं स्वेषु कर्मसु ॥ १३.२१२.१८ ॥
ควรแต่งตั้งอำมาตย์ที่ประกอบด้วยความประพฤติ ความรู้ และตระกูลอันดี ผ่านการทดสอบมาแล้ว พ้นจากการทดสอบทั้งปวง อยู่ใกล้ชิด ควบคุมอินทรีย์ได้ ให้แต่ละคนทำหน้าที่ของตนตามควรและเหมาะสม
13.212.19
अमात्या बुद्धिसम्पन्ना राष्ट्रं बहुजनप्रियम् ।
दुराधर्षं पुरश्रेष्ठं कोशः कृच्छ्रसहः स्मृतः ॥ १३.२१२.१९ ॥
อำมาตย์ผู้มีปัญญา ราชอาณาจักรที่เป็นที่รักของประชาชนมากมาย นครอันประเสริฐที่ยากแก่การรุกราน และคลังที่อดทนต่อความยากลำบาก เหล่านี้ถูกกล่าวว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญ
13.212.20
अनुरक्तं बलं साम्नामद्वैधं मन्त्रमेव च ।
एताः प्रकृतयः स्वेषु स्वामी विनयतत्ववित्। ॥ १३.२१२.२० ॥
กองทัพที่จงรักภักดี ความไม่สองใจในนโยบายประนีประนอม และคำปรึกษา เหล่านี้คือองค์ประกอบ พระราชาผู้รู้แก่นแท้ของวินัยพึงคุ้มครององค์ประกอบเหล่านี้ไว้ภายในแว่นแคว้นของตน
13.212.21
प्रजानां रक्षणार्थाय सर्वमेतद्विनिर्मितम् ।
आभिः करणभूताभिः कुर्याल्लोकहितं नृपः ॥ १३.२१२.२१ ॥
ทั้งหมดนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อการคุ้มครองประชาชน กษัตริย์พึงใช้สิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องมือ เพื่อประโยชน์สุขของโลก
13.212.22
आत्मरक्षा नरेन्द्रस्य प्रजारक्षार्थमिष्यते ।
तस्मात्सततमात्मानं संरक्षेदप्रमादवान् ॥ १३.२१२.२२ ॥
การรักษาตนของกษัตริย์เป็นสิ่งที่ปรารถนา เพื่อการคุ้มครองประชาชน ฉะนั้น พระองค์พึงรักษาพระองค์เองอยู่เสมอ ด้วยความไม่ประมาท
13.212.23
भोजनाच्छादनस्नानाद्बहिर्निष्क्रमणादपि ।
नित्यं स्त्रीगणसंयोगाद्रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १३.२१२.२३ ॥
จากอาหาร เครื่องนุ่งห่ม การอาบน้ำ และแม้จากการออกไปข้างนอก และเป็นนิจจากการคลุกคลีกับกลุ่มสตรี ผู้มีสติควบคุมตนพึงรักษาตนเอง
13.212.24
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च शश्त्रादपि विषादपि ।
सततं पुत्रदारेभ्यो रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १३.२१२.२४ ॥
จากพวกพ้องของตนเองและจากคนอื่น แม้จากอาวุธและจากยาพิษ และเป็นนิจจากบุตรและภรรยา ผู้มีสติควบคุมตนพึงรักษาตนเอง
13.212.25
सर्वेभ्य एव स्थानेभ्यो रक्षेदात्मानमात्मवान् ।
प्रजानां रक्षणार्थाय प्रजाहितकरो भवेत् ॥ १३.२१२.२५ ॥
ผู้ควบคุมตนได้พึงรักษาตนเองจากทุกตำแหน่งแห่งที่ เพื่อการคุ้มครองประชาชน ให้พระองค์เป็นผู้ทำประโยชน์แก่ประชาชน
13.212.26
प्रजाकार्यं तु तत्कार्यं प्रजासौख्यं तु तत्सुखम् ।
प्रजाप्रियं प्रियं तस्य स्वहितं तु प्रजाहितम्।
प्रजार्तं तस्य सर्वस्वमात्मार्थं न विधीयते। ॥ १३.२१२.२६ ॥
งานของประชาชนคืองานของพระองค์ ความสุขของประชาชนคือความสุขของพระองค์ สิ่งใดเป็นที่รักของประชาชนก็เป็นที่รักของพระองค์ และประโยชน์ของประชาชนคือประโยชน์ของพระองค์เอง ความทุกข์ของประชาชนคือทรัพย์สมบัติทั้งหมดของพระองค์ มิได้ถูกกำหนดให้เพื่อประโยชน์ของตนเอง
13.212.27
प्रकृतीनां हि रक्षार्थं रागद्वेषौ व्युदस्य च ।
उभयोः पक्षयोर्वादं श्रुत्वा चैव यथातथम्।
तमर्थं विमृशेद्बुद्ध्या स्वयमातत्वदर्शनात् ॥ १३.२१२.२७ ॥
เพื่อการคุ้มครองประชาชน เมื่อละความยึดติดและความชิงชังแล้ว และฟังข้อโต้แย้งของทั้งสองฝ่ายตามที่เป็นจริง ให้พระองค์พิจารณาเรื่องนั้นด้วยปัญญาของพระองค์เอง โดยเห็นความจริงของอาตมันอย่างแจ่มแจ้ง
13.212.28
तत्वविद्भिश्च बहुभिर्वृद्धैः सह नरोत्तमैः ।
कर्तारमपराधं च देशकालौ नयानयौ ॥ १३.२१२.२८ ॥
พร้อมกับผู้รู้ความจริงจำนวนมาก ผู้เฒ่า และบุรุษผู้ประเสริฐ ให้พระองค์พิจารณาผู้กระทำ ความผิด สถานที่และกาลเวลา และการประพฤติที่ถูกและผิด
13.212.29
ज्ञात्वा सम्यग्यथाशास्त्रं ततो दण्डं नयेन्नृषु ।
एवं कुर्वंल्लभेद्धर्मं पक्षपातविवर्जनात् ॥ १३.२१२.२९ ॥
เมื่อรู้โดยชอบตามคัมภีร์แล้ว จึงพึงลงทัณฑ์แก่ผู้คนด้วยการประพฤติอย่างมีปัญญา เมื่อกระทำดังนี้และละเว้นความลำเอียง ย่อมได้ธรรม
13.212.30
प्रत्यक्षाप्तोपदेशाभ्यामनुमानेन वा पुनः ।
बोद्धव्यं सततं राज्ञा देशवृत्तं शुभाशुभम् ॥ १३.२१२.३० ॥
ด้วยการรับรู้โดยตรง ด้วยคำสอนของผู้เชื่อถือได้ หรือด้วยการอนุมาน กษัตริย์พึงรู้การประพฤติดีและชั่วของแผ่นดินอยู่เสมอ
13.212.31
चारैः कर्मप्रवृत्त्या च तद्विज्ञाय विचारयेत् ।
अशुभं निर्हरेत्सद्यो जोषयेच्छुभमात्मनः ॥ १३.२१२.३१ ॥
เมื่อได้รู้เรื่องนี้ด้วยการส่งจารชนและจากการดำเนินของการกระทำ จึงพึงไตร่ตรอง พึงขจัดสิ่งชั่วร้ายทันที และพึงทะนุถนอมสิ่งดีงามไว้เพื่อตนเอง
13.212.32
गर्ह्यान्विगर्हयेदेव पूज्यान्सम्पूजयेत्तथा ।
दण्ड्यांश्च दण्डयेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ १३.२१२.३२ ॥
พึงตำหนิผู้ที่ควรถูกตำหนิ และพึงยกย่องผู้ที่ควรได้รับการยกย่อง ส่วนผู้ที่ควรถูกลงโทษ โอ เทวี พึงลงโทษ ในเรื่องนี้ไม่มีการไตร่ตรองใดๆ
13.212.33
पञ्चावेक्षन्सदा मन्त्रं कुर्याद्बुद्धियुतैर्नरैः ।
कुलवृत्तश्रुतोपेतैर्नित्यं मन्त्रपरो भवेत् ॥ १३.२१२.३३ ॥
พิจารณาทั้งห้าอยู่เสมอ พึงปรึกษาหารือกับบุรุษผู้มีปัญญา เป็นนิจพึงมุ่งมั่นในการปรึกษาหารือกับผู้ที่ประกอบด้วยตระกูลดี ความประพฤติดี และการศึกษาดี
13.212.34
कामकारेण वै मुख्यैर्न च मन्त्रमना भवेत् ।
राजा राष्ट्रहितापेक्षं सत्यधर्माणि कारयेत् ॥ १३.२१२.३४ ॥
ไม่พึงปรึกษาหารือกับบุคคลสำคัญด้วยความปรารถนาตามอำเภอใจ และไม่พึงมีใจโน้มไปในการปรึกษาหารือเช่นนั้น กษัตริย์ผู้มุ่งประโยชน์ของแผ่นดิน พึงให้กระทำสิ่งที่เป็นความจริงและธรรม
13.212.35
सर्वोद्योगं स्वयं कुर्याद्दुर्गादिषु सदा नृषु ।
देशवृद्धिकरान्भृत्यानप्रमादेन कारयेत् ॥ १३.२१२.३५ ॥
กษัตริย์พึงทรงดำเนินการทุกอย่างด้วยพระองค์เองอยู่เสมอ ในป้อมปราการและที่อื่นๆ ท่ามกลางมนุษย์ และพึงให้ข้าราชการผู้ทำให้แผ่นดินเจริญรุ่งเรืองปฏิบัติงานโดยไม่ประมาท
13.212.36
देशक्षयकरान्सर्वानप्रियांश्च विवर्जयेत् ।
अहन्यहनि सम्पश्येदनुजीविगणं स्वयम् ॥ १३.२१२.३६ ॥
พึงหลีกเลี่ยงผู้ที่นำความพินาศมาสู่แผ่นดินทั้งหมด และสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ กษัตริย์พึงตรวจดูหมู่ผู้อาศัยการอุปถัมภ์ของพระองค์ด้วยพระองค์เอง วันแล้ววันเล่า
13.212.37
सुमुखः सुप्रियो दत्त्वा सम्यग्वृत्तं समाचरेत् ।
अधर्म्यं परुषं तीक्ष्णं वाक्यं वक्तुं न चार्हति ॥ १३.२१२.३७ ॥
ด้วยพระพักตร์ที่เบิกบานและเป็นที่รักของทุกคน พึงประพฤติการกระทำที่ดีอย่างเหมาะสม ไม่ควรกล่าววาจาที่ไม่ชอบธรรม หยาบคาย และเฉียบคม
13.212.38
असंविश्वास्य वचनं वक्तुं सत्सु न चार्हति ।
नरेनरे गुणान्दोषान्सम्यग्वेदितुमर्हति ॥ १३.२१२.३८ ॥
ไม่ควรกล่าวถ้อยคำที่ก่อให้เกิดความไม่ไว้วางใจต่อหน้าผู้ดี และพึงเข้าใจคุณและโทษของแต่ละคนให้ถูกต้อง
13.212.39
स्वेङ्गितं वृणुयाद्धैर्यं न कुर्यात्क्षुद्रसंविदम् ।
परेङ्गितज्ञो लोकेषु भूत्वा संसर्गमाचरेत् ॥ १३.२१२.३९ ॥
พึงปกปิดท่าทางของตน รักษาความมั่นคง และไม่ทำข้อตกลงเล็กๆ น้อยๆ ผู้รู้ท่าทางของผู้อื่น พึงคบหาผู้คนในโลก
13.212.40
स्वतश्च परतश्चैव परस्परभयादपि ।
अमानुषभयेभ्यश्च स्वाः प्रजाः पालयेन्नृपः ॥ १३.२१२.४० ॥
กษัตริย์พึงคุ้มครองประชาชนของพระองค์จากภายในและภายนอก จากความกลัวซึ่งกันและกัน และจากภัยที่มิใช่มนุษย์
13.212.41
लुब्धाः कठोराश्चाप्यस्य मानवा दस्युवृत्तयः ।
निग्राह्या एव ते राज्ञा सङ्गृहीत्वा यतस्ततः ॥ १३.२१२.४१ ॥
ผู้โลภและโหดร้าย ซึ่งประพฤติเยี่ยงโจร พระราชาต้องปราบปรามเขาเป็นแน่ จับกุมเขาไว้ไม่ว่าจะพบที่ใด
13.212.42
कुमारान्विनयोद्बोधैर्जन्मप्रभृति योजयेत् ।
तेषामात्मगुणोपेतं यौवराज्येन योजयेत् ॥ १३.२१२.४२ ॥
พระราชาควรอบรมพระราชโอรสตั้งแต่แรกเกิด ด้วยคำสอนแห่งความถ่อมตนและความระมัดระวัง และควรแต่งตั้งผู้ที่มีคุณธรรมของตนเองบริบูรณ์ให้เป็นรัชทายาท
13.212.43
प्रकृतीनां यथा न स्याद्राज्यभ्रंशो भवेद्भयम् ।
एतत्संचिन्तयेन्नित्यं तद्विधानं तथार्हति ॥ १३.२१२.४३ ॥
เพื่อมิให้ประชาราษฎร์ต้องประสบความวิบัติแห่งราชอาณาจักร และมิให้เกิดความหวาดกลัว พระราชาควรพิจารณาเรื่องนี้อยู่เสมอ และสมควรจัดการให้เป็นไปตามนั้น
13.212.44
अराजकं क्षणमपि राज्यं न स्याद्धि शोभने ।
आत्मनोऽनुविधानाय यौवराज्यं सदेष्यते ॥ १३.२१२.४४ ॥
ดูก่อนผู้งดงาม แผ่นดินไม่ควรปราศจากผู้ปกครองแม้เพียงชั่วขณะ ตำแหน่งรัชทายาทจึงเป็นที่ปรารถนาเสมอ เพื่อให้การปกครองของตนดำเนินต่อไปได้
13.212.45
कुलजानां च वैद्यानां श्रोत्रियाणां तपस्विनाम् ।
अन्येषां वृत्तियुक्तानां विशेषं कर्तुमर्हति ॥ १३.२१२.४५ ॥
พระราชาควรแสดงความเคารพเป็นพิเศษต่อผู้มีตระกูลดี ต่อแพทย์ ต่อพราหมณ์ผู้ศึกษาพระเวท ต่อนักพรต และต่อผู้อื่นที่ดำรงชีพโดยสุจริต
13.212.46
आत्मार्थं राज्यतन्त्रार्थं कोशार्थं च समाचरेत् ।
दुर्गाद्राष्ट्रात्समुद्राच्च वणिग्भ्यः पुरुषात्ययात् ॥ १३.२१२.४६ ॥
เพื่อประโยชน์ของตน เพื่อกลไกแห่งราชอาณาจักร และเพื่อพระคลัง พระราชาพึงกระทำการ คือเก็บภาษีจากป้อมปราการ จากแผ่นดิน จากทะเล และจากพ่อค้า ตามส่วนแห่งแรงงานของผู้คน
13.212.47
परात्मगुणसाराभ्यां भृत्यपोषणमाचरेत् ।
वाहनानां प्रकुर्वीत पोषणं योधकर्मसु ॥ १३.२१२.४७ ॥
เมื่อได้ประเมินสาระแห่งคุณธรรมของผู้อื่นและของตนแล้ว ควรเลี้ยงดูข้ารับใช้ และควรจัดหาเลี้ยงพาหนะที่ใช้ในหน้าที่ของนักรบ
13.212.48
सादरः सततं भूत्वा अवेक्षाव्रतमाचरेत् ।
चतुर्दा विभजेत्कोशं धर्मभृत्यात्मकारणात् ॥ १३.२१२.४८ ॥
พึงมีความเคารพอยู่เสมอ และถือวัตรแห่งการพิจารณาอย่างรอบคอบ แล้วแบ่งพระคลังออกเป็นสี่ส่วน สำหรับธรรม สำหรับข้ารับใช้ และสำหรับตนเอง
13.212.49
आपदर्थं च नीतिज्ञो देशकालवशेन तु ।
अनाथान्व्यथितान्वृद्धान्स्वे देशे पोषयेन्नृपः ॥ १३.२१२.४९ ॥
พระราชาผู้รู้นีติ เพื่อยามวิบัติ และตามกาลเทศะ ควรเลี้ยงดูผู้ไร้ที่พึ่ง ผู้ทุกข์ยาก และผู้สูงอายุ ในแผ่นดินของตน
13.212.50
सन्धिं च विग्रहं चैव तद्विशेषांस्तथा पारन् ।
यथावत्संविमृश्यैव बुद्धिपूर्वं समाचरेत् ॥ १३.२१२.५० ॥
เมื่อได้พิจารณาสันติและสงคราม รวมทั้งลักษณะเฉพาะและผลของทั้งสองอย่างโดยถ่องแท้แล้ว พึงกระทำด้วยปัญญาที่ไตร่ตรองมาแล้ว
13.212.51
सर्वेषां सम्प्रियो भूत्वा मण्डलं सततं चरेत् ।
शुभेष्वपि च कार्येषु च चैकान्तः समाचरेत् ॥ १३.२१२.५१ ॥
เมื่อเป็นที่รักของทุกคน พึงดูแลวงพันธมิตรอยู่เสมอ และแม้ในกิจอันเป็นมงคลก็พึงกระทำด้วยความจงใจแน่วแน่
13.212.52
स्वतश्च परतश्चैव व्यसनानि विमृश्य सः ।
परेणि धार्मिकान्योगान्नातीयाद्द्वेषलोभतः ॥ १३.२१२.५२ ॥
เมื่อได้พิจารณาภัยพิบัติที่เกิดจากตนเองและจากผู้อื่นแล้ว ไม่พึงล่วงละเมิดกิจอันชอบธรรมของศัตรู เพราะความเกลียดชังหรือความโลภ
13.212.53
रक्ष्यत्वं वै प्रजाधर्मः क्षत्रधर्मस्तु रक्षणम् ।
कुनृपैः पीडितास्तस्मात्प्रजाः सर्वत्र पालयेत् ॥ १३.२१२.५३ ॥
หน้าที่ของประชาชนคือการได้รับการคุ้มครอง และหน้าที่ของนักรบคือการคุ้มครอง เพราะฉะนั้นพึงคุ้มครองประชาราษฎร์ทุกแห่ง เมื่อถูกผู้ปกครองชั่วร้ายกดขี่
13.212.54
यात्राकालेऽनवेक्ष्यैव पश्चात्कोपफलोदयः ।
तद्युक्ताश्चापदश्चैव शासनादिति चिन्तयेत् ॥ १३.२१२.५४ ॥
หากไม่พิจารณาในเวลายกทัพ ผลแห่งความโกรธจะเกิดขึ้นภายหลัง และภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับมันก็เช่นกัน พึงคิดไตร่ตรองดังนี้ ตามคำสั่งแห่งการปกครอง
13.212.55
व्यसनेभ्यो बलं रक्षेन्नयतो व्ययतोपि वा ।
प्रायशो वर्जयेद्युद्धं प्राणरक्षणकारणात् ॥ १३.२१२.५५ ॥
พึงรักษากำลังให้พ้นจากภัยพิบัติ ด้วยนโยบายอันรอบคอบ หรือแม้ด้วยการใช้จ่าย และเพื่อรักษาชีวิต พึงเว้นสงครามเป็นส่วนใหญ่
13.212.56
कारणादेवि योद्धव्यं नात्मनः परदोषतः ।
सुयुद्धे प्राणमोक्षश्च तस्य धर्माय इष्यते ॥ १३.२१२.५६ ॥
พึงรบเฉพาะเพื่อเหตุอันควรเท่านั้น มิใช่เพื่อประโยชน์ของตนหรือเพราะความผิดของผู้อื่น ในสงครามที่ชอบธรรม การสละชีวิตถือว่าเป็นไปเพื่อธรรมของตน
13.212.57
अभियुक्तो बलवता कुर्यादापद्विधिं नृपः ।
अनुनीय तथा सर्वान्प्रजानां हितकारणात् ॥ १३.२१२.५७ ॥
เมื่อถูกผู้มีกำลังมากกว่าโจมตี พระราชาพึงปฏิบัติตามวิธีการยามวิบัติ และเพื่อประโยชน์สุขของประชาราษฎร์ พึงประนีประนอมกับทุกฝ่ายด้วยวิธีนี้
13.212.58
अन्यप्रकृतियुक्तानां राज्ञां वृत्तिविचारिणाम् ।
अन्यांश्चापत्प्रपन्नानां न तान्संयोक्तुमर्हति ॥ १३.२१२.५८ ॥
ไม่สมควรที่จะรวมเข้ากับบรรดากษัตริย์ที่ผูกพันกับธรรมชาติอื่น และผู้พิจารณาวิถีชีวิตของตน หรือกับผู้อื่นที่ตกอยู่ในภัยพิบัติ
13.212.59
शुभाशुभं यदा देवि व्रतं तूभयसाधनम् ।
आत्मैव तच्छुभं कुर्यादशुभं योजयेत्परान्। ॥ १३.२१२.५९ ॥
ดูก่อนเทวี เมื่อคำปฏิญาณเป็นเครื่องมือทั้งแห่งความดีและความชั่ว พึงน้อมตนไปสู่ความดี และผลักความชั่วไปให้ผู้อื่น
13.212.60
एवमुद्देशतः प्रोक्तमलेपत्वं यथा भवेत् ।
एष देवि समासेन राजधर्मः प्रकीर्तितः ॥ १३.२१२.६० ॥
ดังนั้น ได้กล่าวไว้โดยสังเขปแล้วว่า จะดำรงอยู่ให้พ้นจากมลทินได้อย่างไร ดูก่อนเทวี นี่คือหน้าที่แห่งความเป็นพระราชา ซึ่งได้ประกาศไว้โดยย่อ
13.212.61
एवं संवर्तमानस्तु दण्डयन्भर्त्सयन्प्रजाः ।
निष्कल्मषमवाप्नोति पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १३.२१२.६१ ॥
กษัตริย์ผู้ประพฤติเช่นนี้ ลงโทษและตักเตือนประชาชน ย่อมได้รับความบริสุทธิ์จากมลทิน ดุจใบบัวที่ไม่เปียกด้วยน้ำ
13.212.62
एवं संवर्तमानस्य कालधर्मो यदा भवेत् ।
स्वर्गलोके तदा राजा त्रिदशैः सह तोष्यते ॥ १३.२१२.६२ ॥
เมื่อกาลแห่งความตายมาถึงผู้ประพฤติเช่นนี้ กษัตริย์นั้นย่อมได้รับความปลื้มปีติในสวรรค์โลก พร้อมกับเทวดาทั้งหลาย
13.212.63
द्विविधं राज्यवृत्तं च न्यायभाग्यसमन्वितम् ।
एवं न्यायानुगं वृत्तं कथितं ते शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.६३ ॥
การประพฤติปกครองอาณาจักรมีสองแบบ ประกอบด้วยความยุติธรรมและโชคลาภ ดูกรผู้มีดวงตางดงาม การประพฤติที่สอดคล้องกับความยุติธรรมนี้ เราได้กล่าวแก่เจ้าแล้ว
13.212.64
राज्यं न्यायानुगं तात बुद्धिशास्त्रानुगं भवेत् ।
धर्म्यं पथ्यं यशस्यं च स्वर्ग्यं चैव तथा भवेत् ॥ १३.२१२.६४ ॥
ดูกรลูกรัก การปกครองควรสอดคล้องกับความยุติธรรม และสอดคล้องกับปัญญาและคัมภีร์ศาสตร์ เมื่อเป็นเช่นนั้น การปกครองก็จะเป็นธรรม เป็นประโยชน์ นำมาซึ่งเกียรติยศ และนำไปสู่สวรรค์
13.212.65
राज्यं भाग्यानुगं नाम अयथावत्प्रदृश्यते ।
तत्तु शास्त्रविनिर्मुक्तं सतां कोपकरं भवेत्।
अधर्म्यमयशस्यं च दुरन्तं च भवेद्ध्रुवम् ॥ १३.२१२.६५ ॥
การปกครองที่ถือเอาโชคลาภเป็นหลักเพียงอย่างเดียวนั้น ปรากฏว่าไม่ถูกต้อง เมื่อพ้นจากคัมภีร์ศาสตร์ การปกครองนั้นย่อมก่อความโกรธแก่ผู้ดี เป็นสิ่งที่ไม่ชอบธรรม ปราศจากเกียรติยศ และย่อมมีจุดจบอันเลวร้ายแน่นอน
13.212.66
यत्र स्वच्छन्दतः सर्वं क्रियते कर्म राजभिः ।
तत्र भाग्यवशाद्भृत्या लभन्ते न विशेषतः ॥ १३.२१२.६६ ॥
ในที่ใดที่กษัตริย์ทำการทุกอย่างตามอำเภอใจ ที่นั่นข้ารับใช้ซึ่งอยู่ใต้อำนาจของโชคชะตา ย่อมไม่ได้รับสิ่งใดเป็นพิเศษ
13.212.67
यत्र दण्ड्या न दण्ड्यन्ते पूज्यन्ते वा नराधमाः ।
यत्र सन्तोपि हन्यन्ते तत्र भाग्यानुगं भवेत् ॥ १३.२१२.६७ ॥
ในที่ใดที่ผู้ควรถูกลงโทษกลับไม่ถูกลงโทษ หรือคนเลวที่สุดกลับได้รับการยกย่อง และแม้ผู้ดีก็ถูกฆ่า ที่นั่นทุกสิ่งย่อมเป็นไปตามโชคชะตา
13.212.68
शुभाशुभं यथा यत्र विपरीतं प्रदृश्यते ।
राज्ञि चासुरपक्षे तु तत्र भाग्यानुगं भवेत् ॥ १३.२१२.६८ ॥
ในที่ใดที่ความดีและความชั่วปรากฏสลับกัน และกษัตริย์อยู่ฝ่ายอสูร ที่นั่นก็ย่อมเป็นไปตามโชคชะตาเช่นกัน
13.212.69
भाग्यानुगे तु राजानो वर्तमाना यथातथा ।
प्राप्याकीर्तिमनर्थं च इह लोके शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.६९ ॥
ดูกรผู้มีดวงตางดงาม กษัตริย์ทั้งหลายที่ประพฤติไปตามโชคชะตา ไม่ว่าจะประพฤติอย่างไร ย่อมได้รับความเสื่อมเสียชื่อเสียงและความพินาศในโลกนี้
13.212.70
परत्र सुमहाघोरं तमः प्राप्य दुरत्ययम् ।
तिष्ठन्ति नरके देवि प्रलयान्तादिति स्थितिः ॥ १३.२१२.७० ॥
ดูกรเทวี ในโลกหน้า เมื่อไปถึงความมืดอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งและข้ามได้ยาก เขาย่อมอยู่ในนรกจนถึงที่สุดของการทำลายล้างโลก นี่คือระเบียบที่ตั้งไว้
13.212.71
मोक्षं दुष्कृतिनां चापि विद्यते कालपर्ययात् ।
नास्त्येव मोक्षणं देवि राज्ञां दुष्कृतिकारिणाम् ॥ १३.२१२.७१ ॥
แม้แก่ผู้กระทำความชั่วก็ยังมีการหลุดพ้นได้ตามกาลเวลา แต่ดูกรเทวี สำหรับกษัตริย์ผู้กระทำความชั่วนั้น ย่อมไม่มีการหลุดพ้นเลยทีเดียว
13.212.72
एतत्सर्वं समासेन राजवृत्तं शुभाशुभम् ।
कथितं ते महाभागे भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१२.७२ ॥
ดูกรผู้มีโชคยิ่ง นี่คือทั้งหมดเกี่ยวกับการประพฤติของกษัตริย์ทั้งดีและชั่วที่เราได้กล่าวแก่เจ้าโดยย่อ เจ้ายังต้องการฟังอะไรอีก