മഹാഭാരതം · അധ്യായം 13.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.212.1
देवदेव नमस्तुभ्यं त्र्यक्ष भो वृषभध्वज ।
श्रुतं मे भगवन्सर्वं त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ १३.२१२.१ ॥
ദേവദേവാ, ത്ര്യക്ഷാ, വൃഷഭധ്വജാ, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. ഭഗവാനേ, മഹേശ്വരാ, അങ്ങയുടെ കൃപയാൽ ഞാൻ എല്ലാം കേട്ടു.
13.212.2
सङ्गृहीतं मया तच्च तव वाक्यमनुत्तमम् ।
इदानीमस्ति संदेहो मानुषेष्विह कश्चन ॥ १३.२१२.२ ॥
അങ്ങയുടെ ആ അത്യുത്തമ വാക്യം ഞാൻ ഗ്രഹിച്ചു. ഇപ്പോൾ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ചില സംശയമുണ്ട്.
13.212.3
तुल्यप्राणशिरःकायो राजाऽयमिति मृश्यते ।
केन कर्मविपाकेन सर्वप्राधान्यमर्हति ॥ १३.२१२.३ ॥
പ്രാണനിലും തലയിലും ശരീരത്തിലും മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെയായിരുന്നിട്ടും ഇവൻ രാജാവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഏത് കർമഫലത്താൽ ഇവൻ എല്ലാവരുടെയും മേൽ പ്രാധാന്യത്തിന് അർഹനാകുന്നു?
13.212.4
स चापि दण्डयन्मर्त्यान्भर्त्सयन्विधमन्नपि ।
प्रेत्यभावे कथं लोकाँल्लभते पुण्यकर्मणा।
राजवृत्तमहं तस्माच्छ्रोतुमिच्छामि मानद ॥ १३.२१२.४ ॥
അവൻ മനുഷ്യരെ ശിക്ഷിക്കുകയും ശാസിക്കുകയും ചിലപ്പോൾ നിയമത്തിനെതിരായും നടക്കുന്നു. എങ്കിൽ മരണശേഷം പുണ്യകർമത്താൽ അവൻ ലോകങ്ങൾ എങ്ങനെ നേടുന്നു? അതിനാൽ, മാനദനേ, രാജാവിന്റെ വൃത്തം കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
13.212.5
तदहं ते प्रवक्ष्यामि राजधर्मं शुभानने ॥ १३.२१२.५ ॥
അതിനാൽ, ശുഭാനനേ, രാജധർമം ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
13.212.6
राजायत्तं हि यत्सर्वं लोकवृत्तं शुभाशुभम् ।
महतस्तपसो देवि फलं राज्यमिति स्मृतम् ॥ १३.२१२.६ ॥
ലോകത്തിലെ നന്മയും തിന്മയുമായ എല്ലാ നടപ്പും രാജാവിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവീ, രാജ്യം മഹത്തായ തപസ്സിന്റെ ഫലമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
13.212.7
तपोदानमयं राज्यं परं स्थानं विधीयते ।
तस्माद्राज्ञः सदा मर्त्याः प्रणमन्ति यतस्ततः ॥ १३.२१२.७ ॥
തപസ്സും ദാനവും നിറഞ്ഞ രാജ്യം പരമമായ സ്ഥാനമായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ മനുഷ്യർ എവിടെയായിരുന്നാലും എപ്പോഴും രാജാവിനെ വണങ്ങുന്നു.
13.212.8
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि भामिनि ।
तस्मात्तस्यैव चरितं जगत्पथ्यं शृणु प्रिये ॥ १३.२१२.८ ॥
മഹാഭാഗേ, ന്യായമായിത്തന്നെ നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭാമിനീ; അതിനാൽ ലോകഹിതകരമായ അവന്റെ ആചാരം കേൾക്കൂ, പ്രിയേ.
13.212.9
अराजके पुरा त्वासीत्प्रजानां सङ्कुलं महत् ।
तदृष्ट्वा सङ्कुलं ब्रह्मा मनुं राज्ये न्यवेदयत्।
तदाप्रभृति संदृष्टं राज्ञां वृत्तं शुभाशुभम् ॥ १३.२१२.९ ॥
മുൻപ് രാജാവില്ലാത്ത കാലത്ത് പ്രജകൾക്കിടയിൽ വലിയ കലഹമുണ്ടായിരുന്നു. ആ കലഹം കണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് മനുവിനെ രാജ്യഭാരത്തിൽ നിയോഗിച്ചു; അന്നുമുതൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ശുഭാശുഭ വൃത്തം കാണപ്പെട്ടു.
13.212.10
तन्मे शृणु वरारोहे तस्य पथ्यं जगद्धितम् ।
यथा प्रेत्य लभेत्स्वर्गं यथा वीर्यं यशस्तथा ॥ १३.२१२.१० ॥
വരാരോഹേ, ലോകഹിതകരമായ ആ പഥ്യം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കൂ; മരണശേഷം സ്വർഗവും അതുപോലെ വീര്യവും യശസ്സും എങ്ങനെ ലഭിക്കുമെന്ന്.
13.212.11
पित्र्यं वा भूतपूर्वं वा स्वयमुत्पाद्य वा पुनः ।
राज्यधर्ममनुष्ठाय विधिवद्भोक्तुमर्हति ॥ १३.२१२.११ ॥
പിതൃപരമ്പരയായി കിട്ടിയതോ, മുൻപ് ഉണ്ടായിരുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം നേടി വീണ്ടും കൈവരിച്ചതോ ആയാലും — രാജധർമം വിധിപ്രകാരം അനുഷ്ഠിച്ച ശേഷമേ രാജ്യം ഭരിക്കാൻ അവൻ യോഗ്യനാകൂ.
13.212.12
आत्मानमेव प्रथमं विनयैरुपपादयेत् ।
अनु भृत्यान्प्रजाः पश्चादित्येष विनयक्रमः ॥ १३.२१२.१२ ॥
ആദ്യം സ്വയം വിനയത്താൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തണം; പിന്നെ ഭൃത്യന്മാരെ, പിന്നെ പ്രജകളെ — ഇതാണ് വിനയത്തിന്റെ ക്രമം.
13.212.13
स्वामिनं चोषमां कृत्वा प्रजास्तद्वृत्तकाङ्क्षया ।
स्वयं विनयसम्पन्ना भवन्तीह शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.१३ ॥
രാജാവിനെ മാതൃകയാക്കി, അവന്റെ നടപ്പിനെ ആഗ്രഹിച്ച്, പ്രജകൾ സ്വയം വിനയസമ്പന്നരാകുന്നു, ശുഭനേത്രേ.
13.212.14
स्वस्मात्पूर्वतरा राजा विनयत्येव वै प्रजाः ।
अपहास्यो भवेत्तादृक्स्वदोषस्यानवेक्षणात् ॥ १३.२१२.१४ ॥
രാജാവ് ആദ്യം സ്വയം വിനയത്തിൽ നയിക്കണം, പിന്നെയാണ് പ്രജകളെ; സ്വന്തം ദോഷം നോക്കാത്തവൻ പരിഹാസത്തിന് വിധേയനാകും.
13.212.15
विद्याभ्यासैर्वृद्धयोगैरात्मानं विनयं नयेत् ।
विद्या धर्मार्थफलिनी तद्विदो वृद्धसंज्ञिताः ॥ १३.२१२.१५ ॥
വിദ്യാഭ്യാസത്താലും മുതിർന്നവരുടെ സഹവാസത്താലും സ്വയം വിനയത്തിൽ നയിക്കണം; വിദ്യ ധർമ്മാർത്ഥഫലം നൽകുന്നു, അതറിയുന്നവരെയാണ് വൃദ്ധർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
13.212.16
इन्द्रियाणां जयो देवि अत ऊर्ध्वमुदाहृतः ।
अजये सुमहान्दोषो राजानं विनिपातयेत् ॥ १३.२१२.१६ ॥
ദേവീ, ഇന്ദ്രിയജയം പിന്നീട് പറയപ്പെടുന്നു; അതിനെ ജയിക്കാത്തതിൽ വലിയ ദോഷമുണ്ട്, അത് രാജാവിനെ വീഴ്ത്തും.
13.212.17
पञ्चैव स्ववशे कृत्वा तदर्थान्पञ्च शोषयेत् ।
षडुत्सृज्य यथायोगं ज्ञानेन विनयेन च।
सास्त्रचक्षुर्नयपरो भूत्वा भृत्यान्समाहरेत् ॥ १३.२१२.१७ ॥
അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സ്വവശത്താക്കി അവയുടെ വിഷയങ്ങളെ അഞ്ചു വിധത്തിൽ ഉണക്കണം; ആറിനെ യഥായോഗ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജ്ഞാനത്താലും വിനയത്താലും, ശാസ്ത്രത്തെ കണ്ണാക്കി, നീതിയിൽ മുഴുകി ഭൃത്യരെ ശേഖരിക്കണം.
13.212.18
वृत्तश्रुतकुलोपेतानुपधाबिः परीक्षितान् ।
अमात्यानुपधातीतान्सोपसर्पाञ्जितेन्द्रियान्।
योजयेत यथायोगं यथार्हं स्वेषु कर्मसु ॥ १३.२१२.१८ ॥
നടപ്പ്, ശാസ്ത്രജ്ഞാനം, കുലം എന്നിവയുള്ളവരും, ഉപധകളാൽ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരും, ഉപധകൾക്ക് അതീതരും, അടുത്തുവരുന്നവരും, ഇന്ദ്രിയജയം നേടിയവരുമായ അമാത്യരെ യഥായോഗ്യം തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കണം.
13.212.19
अमात्या बुद्धिसम्पन्ना राष्ट्रं बहुजनप्रियम् ।
दुराधर्षं पुरश्रेष्ठं कोशः कृच्छ्रसहः स्मृतः ॥ १३.२१२.१९ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാരായ അമാത്യന്മാർ, പലർക്കും പ്രിയമുള്ള രാഷ്ട്രം, ജയിക്കാനാവാത്ത ശ്രേഷ്ഠ നഗരം, കഠിനകാലം സഹിക്കുന്ന കോശം — ഇവ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
13.212.20
अनुरक्तं बलं साम्नामद्वैधं मन्त्रमेव च ।
एताः प्रकृतयः स्वेषु स्वामी विनयतत्ववित्। ॥ १३.२१२.२० ॥
അനുരക്തമായ സൈന്യം, സാമനീതിയുടെ നിഷ്കപടത, മന്ത്രം — ഇവയാണ് പ്രകൃതികൾ; സ്വരാജ്യത്തിൽ വിനയതത്ത്വമറിയുന്ന സ്വാമി ഇവയെ സംരക്ഷിക്കണം.
13.212.21
प्रजानां रक्षणार्थाय सर्वमेतद्विनिर्मितम् ।
आभिः करणभूताभिः कुर्याल्लोकहितं नृपः ॥ १३.२१२.२१ ॥
പ്രജകളുടെ രക്ഷയ്ക്കായാണ് ഇതെല്ലാം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്; ഈ ഉപകരണങ്ങളാൽ രാജാവ് ലോകഹിതം ചെയ്യണം.
13.212.22
आत्मरक्षा नरेन्द्रस्य प्रजारक्षार्थमिष्यते ।
तस्मात्सततमात्मानं संरक्षेदप्रमादवान् ॥ १३.२१२.२२ ॥
രാജാവിന്റെ ആത്മരക്ഷ പ്രജാരക്ഷയ്ക്കായാണ് ആവശ്യമായിട്ടുള്ളത്; അതിനാൽ ജാഗ്രതയോടെ സദാ സ്വയം രക്ഷിക്കണം.
13.212.23
भोजनाच्छादनस्नानाद्बहिर्निष्क्रमणादपि ।
नित्यं स्त्रीगणसंयोगाद्रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १३.२१२.२३ ॥
ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, സ്നാനം, പുറത്തുപോകൽ, സ്ത്രീസംഘവുമായുള്ള സമ്പർക്കം — ഇവയിൽനിന്നെല്ലാം എപ്പോഴും ആത്മവാനായവൻ സ്വയം രക്ഷിക്കണം.
13.212.24
स्वेभ्यश्चैव परेभ्यश्च शश्त्रादपि विषादपि ।
सततं पुत्रदारेभ्यो रक्षेदात्मानमात्मवान् ॥ १३.२१२.२४ ॥
സ്വജനങ്ങളിൽനിന്നും അന്യരിൽനിന്നും, ആയുധത്തിൽനിന്നും വിഷത്തിൽനിന്നും, മക്കളിൽനിന്നും ഭാര്യമാരിൽനിന്നും എപ്പോഴും ആത്മവാൻ സ്വയം രക്ഷിക്കണം.
13.212.25
सर्वेभ्य एव स्थानेभ्यो रक्षेदात्मानमात्मवान् ।
प्रजानां रक्षणार्थाय प्रजाहितकरो भवेत् ॥ १३.२१२.२५ ॥
ആത്മസംയമമുള്ളവൻ എല്ലാ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വയം രക്ഷിക്കണം; പ്രജകളെ രക്ഷിക്കുന്നതിനായി അവരുടെ ഹിതം ചെയ്യുന്നവനായിരിക്കണം.
13.212.26
प्रजाकार्यं तु तत्कार्यं प्रजासौख्यं तु तत्सुखम् ।
प्रजाप्रियं प्रियं तस्य स्वहितं तु प्रजाहितम्।
प्रजार्तं तस्य सर्वस्वमात्मार्थं न विधीयते। ॥ १३.२१२.२६ ॥
പ്രജകളുടെ കാര്യമാണ് അവന്റെ കാര്യം; പ്രജകളുടെ സുഖമാണ് അവന്റെ സുഖം. പ്രജകൾക്ക് പ്രിയമായതാണ് അവന് പ്രിയം; പ്രജകളുടെ ഹിതമാണ് അവന്റെ സ്വഹിതം. പ്രജകളുടെ ദുഃഖമാണ് അവന്റെ സർവസ്വം; അത് സ്വാർഥത്തിനായി വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
13.212.27
प्रकृतीनां हि रक्षार्थं रागद्वेषौ व्युदस्य च ।
उभयोः पक्षयोर्वादं श्रुत्वा चैव यथातथम्।
तमर्थं विमृशेद्बुद्ध्या स्वयमातत्वदर्शनात् ॥ १३.२१२.२७ ॥
പ്രജകളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇരുപക്ഷത്തിന്റെയും വാദം യഥാർത്ഥമായി കേട്ട്, ആ വിഷയം സ്വബുദ്ധിയാൽ സ്വയം വിചാരിക്കണം; ആത്മതത്ത്വദർശനത്താൽ.
13.212.28
तत्वविद्भिश्च बहुभिर्वृद्धैः सह नरोत्तमैः ।
कर्तारमपराधं च देशकालौ नयानयौ ॥ १३.२१२.२८ ॥
തത്ത്വജ്ഞരായ പലരും വൃദ്ധരും ഉത്തമ പുരുഷന്മാരുമായി ചേർന്ന് കർത്താവിനെയും അപരാധത്തെയും ദേശകാലങ്ങളെയും നയാനയങ്ങളെയും വിചാരിക്കണം.
13.212.29
ज्ञात्वा सम्यग्यथाशास्त्रं ततो दण्डं नयेन्नृषु ।
एवं कुर्वंल्लभेद्धर्मं पक्षपातविवर्जनात् ॥ १३.२१२.२९ ॥
ശാസ്ത്രാനുസാരം നന്നായി അറിഞ്ഞ ശേഷം മനുഷ്യരുടെ മേൽ നീതിപൂർവ്വം ദണ്ഡനം നൽകണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ പക്ഷപാതം ഒഴിവാക്കി ധർമ്മം നേടുന്നു.
13.212.30
प्रत्यक्षाप्तोपदेशाभ्यामनुमानेन वा पुनः ।
बोद्धव्यं सततं राज्ञा देशवृत्तं शुभाशुभम् ॥ १३.२१२.३० ॥
രാജാവ് പ്രത്യക്ഷജ്ഞാനത്താലും വിശ്വസനീയരുടെ ഉപദേശത്താലും അനുമാനത്താലും രാജ്യത്തിലെ ശുഭവും അശുഭവുമായ പെരുമാറ്റം എപ്പോഴും അറിയണം.
13.212.31
चारैः कर्मप्रवृत्त्या च तद्विज्ञाय विचारयेत् ।
अशुभं निर्हरेत्सद्यो जोषयेच्छुभमात्मनः ॥ १३.२१२.३१ ॥
ചാരന്മാരിലൂടെയും കർമ്മങ്ങളുടെ ഗതിയിലൂടെയും അത് അറിഞ്ഞ് വിചാരിക്കണം; അശുഭത്തെ ഉടൻ നീക്കണം, ശുഭത്തെ തനിക്കായി പരിപോഷിപ്പിക്കണം.
13.212.32
गर्ह्यान्विगर्हयेदेव पूज्यान्सम्पूजयेत्तथा ।
दण्ड्यांश्च दण्डयेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ १३.२१२.३२ ॥
നിന്ദ്യരെ നിന്ദിക്കണം, പൂജ്യരെ ആദരിക്കണം; ദണ്ഡ്യരെ ദണ്ഡിപ്പിക്കണം, ദേവീ — ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.
13.212.33
पञ्चावेक्षन्सदा मन्त्रं कुर्याद्बुद्धियुतैर्नरैः ।
कुलवृत्तश्रुतोपेतैर्नित्यं मन्त्रपरो भवेत् ॥ १३.२१२.३३ ॥
അഞ്ചിനെ പരിശോധിച്ച് എപ്പോഴും ബുദ്ധിമാന്മാരുമായി ആലോചന നടത്തണം; കുലം, നടപ്പ്, വിദ്യ എന്നിവയുള്ളവരോടൊപ്പം നിത്യവും ആലോചനയിൽ മുഴുകണം.
13.212.34
कामकारेण वै मुख्यैर्न च मन्त्रमना भवेत् ।
राजा राष्ट्रहितापेक्षं सत्यधर्माणि कारयेत् ॥ १३.२१२.३४ ॥
ഇഷ്ടം പോലെ പ്രധാനികളുമായി ആലോചന നടത്തരുത്; രാജാവ് രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഹിതം നോക്കി സത്യധർമ്മകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യിക്കണം.
13.212.35
सर्वोद्योगं स्वयं कुर्याद्दुर्गादिषु सदा नृषु ।
देशवृद्धिकरान्भृत्यानप्रमादेन कारयेत् ॥ १३.२१२.३५ ॥
രാജാവ് സ്വയം എല്ലാ ഉദ്യോഗങ്ങളും കോട്ടകൾ മുതലായവയിൽ എപ്പോഴും ചെയ്യണം; രാജ്യവികസനത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഭൃത്യരെ അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ജോലി ചെയ്യിക്കണം.
13.212.36
देशक्षयकरान्सर्वानप्रियांश्च विवर्जयेत् ।
अहन्यहनि सम्पश्येदनुजीविगणं स्वयम् ॥ १३.२१२.३६ ॥
രാജ്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരെയും എല്ലാ അപ്രിയരെയും ഒഴിവാക്കണം. രാജാവ് സ്വയം ദിനംതോറും തന്നെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തെ നന്നായി നിരീക്ഷിക്കണം.
13.212.37
सुमुखः सुप्रियो दत्त्वा सम्यग्वृत्तं समाचरेत् ।
अधर्म्यं परुषं तीक्ष्णं वाक्यं वक्तुं न चार्हति ॥ १३.२१२.३७ ॥
പ്രസന്നമുഖത്തോടെയും എല്ലാവർക്കും പ്രിയനായും നല്ല നടപ്പ് നന്നായി പാലിക്കണം. അധർമ്മവും പരുഷവും മൂർച്ചയുള്ളതുമായ വാക്കുകൾ പറയുന്നത് യോഗ്യമല്ല.
13.212.38
असंविश्वास्य वचनं वक्तुं सत्सु न चार्हति ।
नरेनरे गुणान्दोषान्सम्यग्वेदितुमर्हति ॥ १३.२१२.३८ ॥
വിശ്വാസക്കുറവുണ്ടാക്കുന്ന വാക്ക് സജ്ജനങ്ങളുടെ മുന്നിൽ പറയുന്നത് യോഗ്യമല്ല. ഓരോ മനുഷ്യനിലുമുള്ള ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും നന്നായി അറിയണം.
13.212.39
स्वेङ्गितं वृणुयाद्धैर्यं न कुर्यात्क्षुद्रसंविदम् ।
परेङ्गितज्ञो लोकेषु भूत्वा संसर्गमाचरेत् ॥ १३.२१२.३९ ॥
സ്വന്തം ഭാവം മറച്ചുവെച്ച് ധൈര്യത്തോടെ നിൽക്കണം; നിസ്സാരമായ ധാരണകൾ ഉണ്ടാക്കരുത്. മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാവങ്ങൾ അറിയുന്നവനായി ജനങ്ങളുമായി ഇടപെടണം.
13.212.40
स्वतश्च परतश्चैव परस्परभयादपि ।
अमानुषभयेभ्यश्च स्वाः प्रजाः पालयेन्नृपः ॥ १३.२१२.४० ॥
രാജാവ് സ്വന്തം പ്രജകളെ ഉള്ളിൽ നിന്നും പുറത്തുനിന്നും പരസ്പരഭയത്തിൽനിന്നും അമാനുഷഭയങ്ങളിൽനിന്നും സംരക്ഷിക്കണം.
13.212.41
लुब्धाः कठोराश्चाप्यस्य मानवा दस्युवृत्तयः ।
निग्राह्या एव ते राज्ञा सङ्गृहीत्वा यतस्ततः ॥ १३.२१२.४१ ॥
ലോഭികളും കഠിനഹൃദയരും കള്ളന്മാരുടെ നടപ്പുള്ളവരുമായ മനുഷ്യരെ രാജാവ് എവിടെനിന്നായാലും പിടികൂടി അടക്കണം.
13.212.42
कुमारान्विनयोद्बोधैर्जन्मप्रभृति योजयेत् ।
तेषामात्मगुणोपेतं यौवराज्येन योजयेत् ॥ १३.२१२.४२ ॥
രാജാവ് രാജകുമാരന്മാരെ ജനനം മുതൽ വിനയത്തിന്റെയും ജാഗ്രതയുടെയും ഉപദേശങ്ങളാൽ പരിശീലിപ്പിക്കണം. ആത്മഗുണങ്ങളുള്ളവരെ യുവരാജപദവിയിൽ നിയമിക്കണം.
13.212.43
प्रकृतीनां यथा न स्याद्राज्यभ्रंशो भवेद्भयम् ।
एतत्संचिन्तयेन्नित्यं तद्विधानं तथार्हति ॥ १३.२१२.४३ ॥
പ്രജകളിൽ രാജ്യനാശമോ ഭയമോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കണം. ഇതിനെ രാജാവ് എപ്പോഴും ചിന്തിക്കണം; അതിന് യോജിച്ച ക്രമീകരണം ചെയ്യുന്നതാണ് ഉചിതം.
13.212.44
अराजकं क्षणमपि राज्यं न स्याद्धि शोभने ।
आत्मनोऽनुविधानाय यौवराज्यं सदेष्यते ॥ १३.२१२.४४ ॥
സുന്ദരീ, രാജ്യത്തിൽ ഒരു നിമിഷം പോലും അരാജകത്വം ഉണ്ടാകരുത്. തന്റെ ഭരണം തുടരുന്നതിനായി യുവരാജപദവി എപ്പോഴും ആവശ്യമാണ്.
13.212.45
कुलजानां च वैद्यानां श्रोत्रियाणां तपस्विनाम् ।
अन्येषां वृत्तियुक्तानां विशेषं कर्तुमर्हति ॥ १३.२१२.४५ ॥
നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവർ, വൈദ്യന്മാർ, വേദജ്ഞർ, തപസ്വികൾ, തങ്ങളുടെ ജീവനോപാധിയിൽ ഏർപ്പെട്ട മറ്റുള്ളവർ എന്നിവർക്ക് രാജാവ് പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകുന്നത് ഉചിതമാണ്.
13.212.46
आत्मार्थं राज्यतन्त्रार्थं कोशार्थं च समाचरेत् ।
दुर्गाद्राष्ट्रात्समुद्राच्च वणिग्भ्यः पुरुषात्ययात् ॥ १३.२१२.४६ ॥
രാജാവ് തനിക്കായും ഭരണയന്ത്രത്തിനായും ഖജനാവിനായും ഉചിതമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം. കോട്ടകളിൽനിന്നും രാഷ്ട്രത്തിൽനിന്നും സമുദ്രത്തിൽനിന്നും വ്യാപാരികളിൽനിന്നും മനുഷ്യാധ്വാനത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ച് വരുമാനം നേടണം.
13.212.47
परात्मगुणसाराभ्यां भृत्यपोषणमाचरेत् ।
वाहनानां प्रकुर्वीत पोषणं योधकर्मसु ॥ १३.२१२.४७ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെയും സ്വന്തം ഗുണങ്ങളുടെയും സാരം അറിഞ്ഞ് ഭൃത്യന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കണം. യുദ്ധകർമ്മങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാഹനങ്ങളുടെ പോഷണത്തിനും വ്യവസ്ഥ ചെയ്യണം.
13.212.48
सादरः सततं भूत्वा अवेक्षाव्रतमाचरेत् ।
चतुर्दा विभजेत्कोशं धर्मभृत्यात्मकारणात् ॥ १३.२१२.४८ ॥
എപ്പോഴും ആദരവോടെ ഇരുന്ന് അവേക്ഷാവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. ധർമ്മം, ഭൃത്യന്മാർ, തനിക്കായി കോശത്തെ നാലായി വിഭജിക്കണം.
13.212.49
आपदर्थं च नीतिज्ञो देशकालवशेन तु ।
अनाथान्व्यथितान्वृद्धान्स्वे देशे पोषयेन्नृपः ॥ १३.२१२.४९ ॥
നീതിജ്ഞനായ രാജാവ് ആപത്തിനായി, ദേശകാലാനുസൃതം, തന്റെ രാജ്യത്തെ അനാഥരെയും ദുഃഖിതരെയും വൃദ്ധരെയും പോഷിപ്പിക്കണം.
13.212.50
सन्धिं च विग्रहं चैव तद्विशेषांस्तथा पारन् ।
यथावत्संविमृश्यैव बुद्धिपूर्वं समाचरेत् ॥ १३.२१२.५० ॥
സന്ധിയെയും വിഗ്രഹത്തെയും അവയുടെ വിശേഷങ്ങളെയും ഫലങ്ങളെയും യഥാവിധി വിചാരിച്ചശേഷം ബുദ്ധിപൂർവ്വം പ്രവർത്തിക്കണം.
13.212.51
सर्वेषां सम्प्रियो भूत्वा मण्डलं सततं चरेत् ।
शुभेष्वपि च कार्येषु च चैकान्तः समाचरेत् ॥ १३.२१२.५१ ॥
എല്ലാവർക്കും പ്രിയനായി മണ്ഡലത്തെ (സഖ്യരാജ്യങ്ങളുടെ വലയം) സദാ പരിപാലിക്കണം; ശുഭകാര്യങ്ങളിലും ഏകാഗ്രതയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
13.212.52
स्वतश्च परतश्चैव व्यसनानि विमृश्य सः ।
परेणि धार्मिकान्योगान्नातीयाद्द्वेषलोभतः ॥ १३.२१२.५२ ॥
സ്വയമുണ്ടാകുന്നതും പരരിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്നതുമായ വ്യസനങ്ങളെ വിചാരിച്ച് വിദ്വേഷമോ ലോഭമോ മൂലം ശത്രുവിന്റെ ധാർമ്മിക ഉപായങ്ങളെ ലംഘിക്കരുത്.
13.212.53
रक्ष्यत्वं वै प्रजाधर्मः क्षत्रधर्मस्तु रक्षणम् ।
कुनृपैः पीडितास्तस्मात्प्रजाः सर्वत्र पालयेत् ॥ १३.२१२.५३ ॥
പ്രജകളുടെ ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കപ്പെടലാണ്; ക്ഷത്രിയധർമ്മം സംരക്ഷണമാണ്. അതിനാൽ ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാരാൽ പീഡിതരായ പ്രജകളെ എല്ലായിടത്തും പാലിക്കണം.
13.212.54
यात्राकालेऽनवेक्ष्यैव पश्चात्कोपफलोदयः ।
तद्युक्ताश्चापदश्चैव शासनादिति चिन्तयेत् ॥ १३.२१२.५४ ॥
യാത്രാവേളയിൽ ആലോചിക്കാതെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ പിന്നീട് കോപത്തിന്റെ ഫലം ഉദിക്കും; അതോടൊപ്പമുള്ള ആപത്തുകളും വരും — ഭരണാധികാരത്തിന്റെ കല്പനയാൽ ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കണം.
13.212.55
व्यसनेभ्यो बलं रक्षेन्नयतो व्ययतोपि वा ।
प्रायशो वर्जयेद्युद्धं प्राणरक्षणकारणात् ॥ १३.२१२.५५ ॥
ആപത്തുകളിൽനിന്ന് ബലം സംരക്ഷിക്കണം — നീതികൊണ്ടോ ചെലവുകൊണ്ടോ; പ്രാണരക്ഷക്കായി മിക്കപ്പോഴും യുദ്ധം ഒഴിവാക്കണം.
13.212.56
कारणादेवि योद्धव्यं नात्मनः परदोषतः ।
सुयुद्धे प्राणमोक्षश्च तस्य धर्माय इष्यते ॥ १३.२१२.५६ ॥
കാരണമുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ യുദ്ധം ചെയ്യാവൂ — സ്വന്തം ആവശ്യത്തിനോ മറ്റുള്ളവരുടെ കുറ്റത്താലോ അല്ല; നല്ല യുദ്ധത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം അതിന്റെ ധർമ്മത്തിനായി കരുതപ്പെടുന്നു.
13.212.57
अभियुक्तो बलवता कुर्यादापद्विधिं नृपः ।
अनुनीय तथा सर्वान्प्रजानां हितकारणात् ॥ १३.२१२.५७ ॥
ബലവാനാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടാൽ രാജാവ് ആപദ്ധർമ്മവിധി ചെയ്യണം; പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി എല്ലാവരെയും ഇങ്ങനെ അനുനയിപ്പിക്കണം.
13.212.58
अन्यप्रकृतियुक्तानां राज्ञां वृत्तिविचारिणाम् ।
अन्यांश्चापत्प्रपन्नानां न तान्संयोक्तुमर्हति ॥ १३.२१२.५८ ॥
മറ്റു പ്രകൃതികളോടു ചേർന്നവരായ, ജീവനോപായം ആലോചിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരെയും ആപത്തിൽ വീണ മറ്റുള്ളവരെയും തന്നോടൊപ്പം ചേർക്കുന്നത് യോഗ്യമല്ല.
13.212.59
शुभाशुभं यदा देवि व्रतं तूभयसाधनम् ।
आत्मैव तच्छुभं कुर्यादशुभं योजयेत्परान्। ॥ १३.२१२.५९ ॥
ദേവി, ശുഭവും അശുഭവും രണ്ടിനും സാധനമായ വ്രതമുണ്ടാകുമ്പോൾ സ്വയം ശുഭത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കണം; അശുഭം മറ്റുള്ളവരിൽ ചുമത്തണം.
13.212.60
एवमुद्देशतः प्रोक्तमलेपत्वं यथा भवेत् ।
एष देवि समासेन राजधर्मः प्रकीर्तितः ॥ १३.२१२.६० ॥
ഇങ്ങനെ, കളങ്കമില്ലാതിരിക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് സംക്ഷേപത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ദേവീ, സംക്ഷേപത്തിൽ ഈ രാജധർമ്മം വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
13.212.61
एवं संवर्तमानस्तु दण्डयन्भर्त्सयन्प्रजाः ।
निष्कल्मषमवाप्नोति पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १३.२१२.६१ ॥
ഇങ്ങനെ പെരുമാറി, പ്രജകളെ ശിക്ഷിച്ചും ശാസിച്ചും കഴിയുന്ന രാജാവ്, താമരയിലപോലെ വെള്ളത്താൽ നനയാതെ കളങ്കമില്ലാതവനാകുന്നു.
13.212.62
एवं संवर्तमानस्य कालधर्मो यदा भवेत् ।
स्वर्गलोके तदा राजा त्रिदशैः सह तोष्यते ॥ १३.२१२.६२ ॥
ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്ന രാജാവിന് കാലധർമ്മം (മരണസമയം) വരുമ്പോൾ, അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കുന്നു.
13.212.63
द्विविधं राज्यवृत्तं च न्यायभाग्यसमन्वितम् ।
एवं न्यायानुगं वृत्तं कथितं ते शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.६३ ॥
രാജ്യഭരണരീതി രണ്ടുവിധമാണ്; അത് ന്യായവും ഭാഗ്യവും ചേർന്നതാണ്. ശുഭനേത്രേ, ഇങ്ങനെ ന്യായാനുസൃതമായ നടപ്പ് നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
13.212.64
राज्यं न्यायानुगं तात बुद्धिशास्त्रानुगं भवेत् ।
धर्म्यं पथ्यं यशस्यं च स्वर्ग्यं चैव तथा भवेत् ॥ १३.२१२.६४ ॥
പ്രിയനേ, രാജ്യം ന്യായാനുസൃതവും ബുദ്ധിക്കും ശാസ്ത്രത്തിനും അനുയോജ്യവുമായിരിക്കണം. അപ്പോൾ അത് ധർമ്മ്യവും ഹിതകരവും യശസ്കരവും സ്വർഗ്ഗപ്രദവുമാകുന്നു.
13.212.65
राज्यं भाग्यानुगं नाम अयथावत्प्रदृश्यते ।
तत्तु शास्त्रविनिर्मुक्तं सतां कोपकरं भवेत्।
अधर्म्यमयशस्यं च दुरन्तं च भवेद्ध्रुवम् ॥ १३.२१२.६५ ॥
ഭാഗ്യാനുസൃതമായ രാജ്യം അനുചിതമായി കാണപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രരഹിതമായ അത് സജ്ജനങ്ങൾക്ക് കോപം ഉണ്ടാക്കുന്നതാകുന്നു; അത് അധർമ്മവും അപകീർത്തിയുമുള്ളതും തീർച്ചയായും ദുരന്തപര്യവസാനമുള്ളതുമാണ്.
13.212.66
यत्र स्वच्छन्दतः सर्वं क्रियते कर्म राजभिः ।
तत्र भाग्यवशाद्भृत्या लभन्ते न विशेषतः ॥ १३.२१२.६६ ॥
രാജാക്കന്മാർ സ്വേച്ഛപ്രകാരം എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നിടത്ത്, ഭൃത്യന്മാർ വിധിവശാൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഒന്നും നേടുന്നില്ല.
13.212.67
यत्र दण्ड्या न दण्ड्यन्ते पूज्यन्ते वा नराधमाः ।
यत्र सन्तोपि हन्यन्ते तत्र भाग्यानुगं भवेत् ॥ १३.२१२.६७ ॥
ശിക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവർ ശിക്ഷിക്കപ്പെടാതെയും, അധമർ ആദരിക്കപ്പെട്ടും, സജ്ജനങ്ങൾ വധിക്കപ്പെട്ടും ഇരിക്കുന്നിടത്ത് എല്ലാം വിധിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കും.
13.212.68
शुभाशुभं यथा यत्र विपरीतं प्रदृश्यते ।
राज्ञि चासुरपक्षे तु तत्र भाग्यानुगं भवेत् ॥ १३.२१२.६८ ॥
ശുഭവും അശുഭവും വിപരീതമായി കാണപ്പെടുന്നിടത്തും, രാജാവ് അസുരപക്ഷത്ത് നിൽക്കുന്നിടത്തും എല്ലാം വിധിക്ക് അനുസരിച്ചായിരിക്കും.
13.212.69
भाग्यानुगे तु राजानो वर्तमाना यथातथा ।
प्राप्याकीर्तिमनर्थं च इह लोके शुभेक्षणे ॥ १३.२१२.६९ ॥
ശുഭേക്ഷണേ, വിധിക്ക് വശപ്പെട്ട് രാജാക്കന്മാർ എങ്ങനെയോ വർത്തിച്ചാൽ, ഈ ലോകത്ത് അവർ അപകീർത്തിയും അനർത്ഥവും നേടുന്നു.
13.212.70
परत्र सुमहाघोरं तमः प्राप्य दुरत्ययम् ।
तिष्ठन्ति नरके देवि प्रलयान्तादिति स्थितिः ॥ १३.२१२.७० ॥
ദേവി, പരലോകത്ത് അതിഭയങ്കരവും കടക്കാൻ പ്രയാസവുമായ ഇരുട്ടിൽ എത്തി, അവർ പ്രളയാന്തം വരെ നരകത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇതാണ് സ്ഥിതി.
13.212.71
मोक्षं दुष्कृतिनां चापि विद्यते कालपर्ययात् ।
नास्त्येव मोक्षणं देवि राज्ञां दुष्कृतिकारिणाम् ॥ १३.२१२.७१ ॥
ദുഷ്കൃതർക്കും കാലാന്തരത്തിൽ മോക്ഷമുണ്ട്; എന്നാൽ ദേവി, ദുഷ്കൃതം ചെയ്യുന്ന രാജാക്കന്മാർക്ക് മോചനമേ ഇല്ല.
13.212.72
एतत्सर्वं समासेन राजवृत्तं शुभाशुभम् ।
कथितं ते महाभागे भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१२.७२ ॥
മഹാഭാഗേ, രാജാക്കന്മാരുടെ ശുഭാശുഭ വൃത്തം ഇതെല്ലാം സംക്ഷേപത്തിൽ നിന്നോട് പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?