マハーバーラタ · 章 13.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.214.1
महेश्वर उवाच ।
श्रूयतां कारणं देवि यथा हि दुरतिक्रमः।
विधिः सर्वेषु भूतेषु मर्तव्ये समुपस्थिते ॥ १३.२१४.१ ॥
マヘーシュヴァラは言った。女神よ、聞け。死が近づいたとき、すべての生き物にとって定めがいかに避けがたいものであるか、その理由を。
13.214.2
आयुःक्षयेणोपहिताः समागम्य वरानने ।
कीटाः पतङ्गा बहवः स्थूलाः सूक्ष्माश्च मध्यमाः।
प्रज्वलत्सु प्रदीपेषु स्वयमेव पतन्ति ते ॥ १३.२१४.२ ॥
麗しき女神よ、寿命の尽きに苦しめられた、大小さまざまな多くの虫や蛾が集まり、燃える灯火の中へ自ら落ちてゆく。
13.214.3
बहूनां मृगयूथानां नानावननिषेविणाम् ।
यस्तु कालं गतस्तेषां स वै पाशेन बध्यते ॥ १३.२१४.३ ॥
さまざまな森に住む多くの鹿の群れのうち、時の来た者こそ、まさに罠に捕らえられる。
13.214.4
सूनार्थं देवि बद्धानां क्षीणायुर्यो निबध्यते ।
अवशो घातकस्याथ हस्तं तदहरेति सः ॥ १३.२१४.४ ॥
女神よ、屠殺のために縛られた者たちのうち、寿命の尽きた者は無力に縛られる。そのとき彼は屠る者の手をつかみ、「それを取り去れ」と言う。
13.214.5
यथा पक्षिगणाः क्षिप्रं विस्तीर्णाकाशगामिनः ।
क्षीणायुषो निबध्यन्ते शक्ता अपि पलायितुम् ॥ १३.२१४.५ ॥
広大な空を速く飛ぶ鳥の群れも、寿命が尽きれば、逃げるだけの力があっても罠に捕らえられる。
13.214.6
यथा वारिचरा मीना बहवोऽम्बुजजातयः ।
जालं समधिरोहन्ति स्वयमेव विधेर्वशात् ॥ १३.२१४.६ ॥
水中を泳ぐ多くの種類の魚たちも、蓮から生まれたものも、運命の力によって自ら網に入っていく。
13.214.7
शल्यकस्य च जिह्वाग्रं स्वयमारुह्य शोभने ।
आयुःक्षयेणोपहता निबध्यन्ते सरीसृपाः ॥ १३.२१४.७ ॥
自らヤマアラシの舌先に登り、美しい（罠）の中で、寿命が尽きて打たれた這う生き物たちは縛られる。
13.214.8
कृषतां कर्षकाणां च नास्ति बुद्धिर्विहिंसने ।
अथैषां लाङ्गलाग्राद्यैर्हन्यन्ते जन्तवोऽक्षयाः ॥ १३.२१४.८ ॥
耕す農夫には害する心はない。それでも鋤の先などによって、無数の生き物が打たれて殺される。
13.214.9
पादाग्रेणैव चैकेन यां हिंसां कुरुते नरः ।
मातङ्गोपि न तां कुर्यात्कूरो जन्मशतैरपि ॥ १३.२१४.९ ॥
人が片足の先で行うほどの害を、残酷な象でさえ百度の生まれ変わりでもするまい。
13.214.10
म्रियन्ते यैर्हि मर्तव्यं न तान्घ्नन्ति कृषीवलाः ।
कृषामीति मनस्तस्य नास्ति चिन्ता विहिंसने ॥ १३.२१४.१० ॥
死ぬべき者は、その者によって死ぬのであり、農夫たちは彼らを殺さない。「私は耕す」と思う者の心には、害することへの憂いはない。
13.214.11
तस्माज्जीवसहस्राणि हत्वाऽपि न स लिप्यते ।
विधिना स हतः पूर्वं पश्चात्प्राणि विपद्यते।
एवं सर्वेषु भूतेषु विधिर्हि दुरतिक्रमः ॥ १३.२१४.११ ॥
それゆえ、幾千の生き物を殺しても、彼は汚れない。彼はまず運命によって打たれており、その後に生き物が滅ぶのである。このように、すべての存在において、運命は実に克服しがたい。
13.214.12
गतायुषा मुहूर्तं तु न शक्यमुपजीवितुम् ।
जीवितव्ये न मर्तव्यं न भूतं न भविष्यति ॥ १३.२१४.१२ ॥
寿命の尽きた者は、一瞬たりとも生かし続けることはできない。生きている間に死を免れた者は、過去にもおらず、今もおらず、未来にもいない。
13.214.13
शुभाशुभं कर्मफलं न शक्यमतिवर्तितुम् ।
तथा ताभिश्च मर्तव्यं मोक्तव्याश्चैव तास्तथा ॥ १३.२१४.१३ ॥
善悪の業の果報は避けることができない。同様に、それらによって死ぬべきであり、それらもまた同様に解放されるべきである。
13.214.14
रन्तिदेवस्य गावो वै विधेर्हि वशमागताः ।
स्वयमायान्ति गावो वै हन्यन्ते यत्र सुन्दरि ॥ १३.२१४.१४ ॥
ランティデーヴァの牛たちは確かに運命の支配下に入った。美しき人よ、牛たちは自ら、殺される場所へ来るのである。
13.214.15
गवां वै हन्यमानानां रुधिरप्रभवा नदी ।
चर्मण्वतीति विख्याता खुरशृङ्गास्थिदुर्गमा ॥ १३.२१४.१५ ॥
牛たちが殺された時に血から生じた川は、チャルマンヴァティーの名で知られるようになった。蹄、角、骨によって渡りがたい川である。
13.214.16
रुधिरं तां नदीं प्राप्य तोयं भवति शोभने ।
मेध्यं पुण्यं पवित्रं च गन्धवर्णरसैर्युतम् ॥ १३.२१४.१६ ॥
美しき人よ、その川に至ると血は水となる。それは供物にふさわしく、清浄で神聖、香り・色・味を備えている。
13.214.17
तत्राऽभिषेकं कुर्वन्ति कृतजप्याः कृताह्निकाः ।
द्विजा देवगणाश्चापि लोकपाला महेश्वराः ॥ १३.२१४.१७ ॥
そこでは、読誦と日々の儀礼を終えた再生族（ドヴィジャ）、神々の群れ、世界守護神、そして偉大な主たちもまた沐浴を行う。
13.214.18
तस्य राज्ञः सदा सत्रे स्वयमागम्य सुन्दरि ।
विधिना पूर्वदृष्टेन तन्मांसमुपकल्पितम्।
मन्त्रवत्प्रतिगृह्णन्ति यतान्यायं यताविधि ॥ १३.२१४.१८ ॥
美しき人よ、その王の祭祀の集会では、彼らは常に自ら来て、以前に見た規定に従って調えられたその肉を、真言を唱え、正理と規定にかなった形で受け取るのである。
13.214.19
समांसं च सदा ह्यन्नं शतशोऽथ सहस्रशः ।
भुञ्जानानां द्विजातीनामस्तमेति दिवाकरः ॥ १३.२१४.१९ ॥
肉を伴う食物を常に、何百、何千と食する再生族（ドヴィジャ）にとって、太陽は沈む。
13.214.20
गावो यास्तत्र हन्यन्ते राज्ञस्तस्य क्रतूत्तमे ।
पठ्यमानेषु मन्त्रेषु यथान्यायं यथाविधि ॥ १३.२१४.२० ॥
その王の最上の祭祀で、マントラが唱えられる中、規則と定めに従ってそこで殺される牛たち。
13.214.21
ताश्च स्वर्गं गता गावो रन्तिदेवश्च पार्थिवः ।
सदा सत्रविधानेन सिद्धिं प्राप्तो नरोत्तमः ॥ १३.२१४.२१ ॥
それらの牛は天界へ行き、人の中の最上であるランティデーヴァ王は、常にサットラの儀礼を行うことによって成就を得た。
13.214.22
अथ यस्तु सहायार्थमुक्तः स्यात्पार्थिवैर्नरैः ।
भोगानां संविभागेन वस्त्राभरणभूषणैः ॥ १३.२१४.२२ ॥
さて、王や人々によって助力のために召し出された者は、享楽の分配、衣服、装身具、宝飾によって敬われるべきである。
13.214.23
सहभोजनसम्बद्धैः सत्कारैर्विविधैरपि ।
सहायकाले सम्प्राप्ते सङ्ग्रामे शस्त्रमुद्धरेत् ॥ १३.२१४.२३ ॥
共に食事をして結ばれ、さまざまな敬意を受けた者は、助けが必要な時が来たら、戦いで武器を取るべきである。
13.214.24
व्यूढानीके यथा सास्त्रं सेनयोरुभयोरपि ।
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णे पदातिबलसङ्कुले।
चामरच्छत्रशबले ध्वजचर्मायुधोज्ज्वले ॥ १३.२१४.२४ ॥
陣形を組んだ両軍において、武器を携え、象・馬・戦車に満ち、歩兵に溢れ、払子と傘で斑に彩られ、旗・盾・武器で輝く。
13.214.25
शक्तितोमरकुन्तासिशूलमुद्गरपाणिभिः ।
कूटमुद्गरचापेषु मुसुण्ठीजुष्टमुष्टिभिः ॥ १३.२१४.२५ ॥
槍、投槍、長槍、剣、三叉戟、棍棒を手に持ち、鉄の棍棒と弓を備え、ムスンṭʰīの柄を固く握った拳を持つ者たち。
13.214.26
भिण्डिपालगदाचक्रप्रासकर्पटधारिभिः ।
नानाप्रहरणैर्योधैः सेनयोरुभयोरपि।
युद्धशौण्डैः प्रगर्जद्भिर्वृषेषु वृषभैरिव ॥ १३.२१४.२६ ॥
ビンディパーラ、棍棒、円盤、プラーサ、盾を携え、様々な武器で武装し、両軍の戦いに長けた者たちが、牡牛の群れの中の牡牛のように吼えている。
13.214.27
शङ्खदुन्दुभिनादेन नानातूर्यरवेण च ।
हयहेषितशब्देन कुञ्जराणां तु बृंहितैः ॥ १३.२१४.२७ ॥
法螺貝と戦太鼓の響き、様々な楽器の轟き、馬のいななき、象の鳴き声。
13.214.28
योधानां सिंहनादैश्च घण्टानां शिञ्जितस्वनैः ।
दिशश्च विदिशश्चैव समन्ताद्बधिरीकृताः ॥ १३.२१४.२८ ॥
戦士たちの獅子吼と鈴の響きに、方角も中間の方角も四方すべてが聾になった。
13.214.29
ग्रीष्मान्तेष्विव गर्जद्भिर्नभशीव बलाहकैः ।
रथनेमिखुरोद्धूतैररुणै रणरेणुभिः।
कपिलाभिरिवाकाशे छाद्यमाने समन्ततः ॥ १३.२१४.२९ ॥
夏の終わりに轟く雲のように、戦車の車輪や蹄が巻き上げた赤みを帯びた戦塵が、黄褐色の塵となって天空を四方から覆っている。
13.214.30
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते योधानां तत्र सेनयोः ।
तेषां प्रहारक्षतजं रक्तचन्दनसन्निभम् ॥ १३.२१४.३० ॥
両軍の戦士たちの間で武器の衝突が始まると、彼らの傷から流れ出る血は赤い白檀の練り香のように見えた。
13.214.31
तेषामस्राणि गात्रेभ्य स्रवन्ते रणमूर्धनि ।
पलाशाशोकपुष्पाणां जङ्गमा इव राशयः ॥ १३.२१४.३१ ॥
戦場の最前線で、彼らの体から血が流れ、動く palāśa と aśoka の花の山のようであった。
13.214.32
रणे समभिवर्तन्त उद्यतायुधपाणयः ।
शोभमाना रणे शूरा आह्वयन्तः परस्परम् ॥ १३.२१४.३२ ॥
戦いで英雄たちは武器を手に掲げ、互いに呼びかけながら輝いて突進した。
13.214.33
हन्यमानेष्वभिघ्नत्सु शूरेषु रणसङ्कटे ।
पृष्ठं दत्त्वा च ये तत्र नायकस्य नराधमाः ॥ १३.२१४.३३ ॥
戦闘の混乱の中、英雄たちが打たれながらも打ち返していたとき、指揮官に背を向けた卑劣な者たち——
13.214.34
अनाहता निवर्तन्ते नायके चाप्यनीप्सति ।
ते दुष्कृतं प्रपद्यन्ते नायकस्याखिलं नराः।
यच्चास्ति सुकृतं तेषां युज्यते तेन नायकः ॥ १३.२१४.३४ ॥
傷を負わず、指揮官が望まないのに退く者は、指揮官の罪すべてを背負い、彼らの功徳は指揮官に結びつく。
13.214.35
अहिंसा परमो धर्म इति येऽपि नरा विदुः ।
सङ्ग्रामेषु न युध्यन्ते भृत्याश्चैवानुरूपतः।
नरकं यान्ति ते घोरं भर्तृपिण्डापहारिणइः ॥ १३.२१४.३५ ॥
不殺生こそ最高の法と知りながら、身分に応じて主君の家臣として戦わない者は、主君の食を盗む者として恐ろしい地獄に行く。
13.214.36
यस्तु प्राणान्परित्यज्य प्रविशेदुद्यतायुधः ।
सङ्ग्राममग्निप्रतिमं पतह्ग इव निर्भयः।
स्वर्गमाविशते प्रेत्य ज्ञात्वा योधस्य निश्चयम् ॥ १३.२१४.३६ ॥
命を捨て、武器を掲げ、火のような戦いへ蛾のように恐れなく入る者は、戦士の決意を知って、死後天界に入る。
13.214.37
आविष्टश्चैव सत्त्वेन सघृणो जायते नरः ।
प्रहारैर्नन्दयेद्देवि सत्वेनाधिष्ठितो हि सः।
प्रहारव्यथितश्चैव न वैक्लब्यमुपैति सः ॥ १३.२१४.३७ ॥
サットヴァ（善性）に満たされた人は慈悲深くなる。女神よ、サットヴァに確立した者は打撃にさえ喜ぶ。打撃に苦しめられても、彼は怯懦に陥らない。
13.214.38
यस्तु स्वं नायकं रक्षेदतिघोरे रणाङ्कणे ।
तापयन्नरिसैन्यानि सिंहो मृगगणानिव।
आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्ष्यो रणाजिरे ॥ १३.२१४.३८ ॥
恐ろしい戦場で自らの主将を守り、獅子が鹿の群れを苦しめるように敵軍を焼き尽くす者は、正午の太陽のように戦場で直視しがたい存在となる。
13.214.39
निर्दयो यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरन्नुद्यतायुधः ।
यजते स तु पूतात्मा सङ्ग्रामेण महाक्रतुम् ॥ १३.२१४.३९ ॥
戦いで無慈悲に武器を振り上げて打つ者は、その清らかな魂によって、戦いを通じて大いなる祭祀を行うのである。
13.214.40
चर्म कृष्णाजिनं तस्य दन्तकाष्ठं धनुः स्मृतम् ।
रथो वेदिर्ध्वजो यूपः कुशाश्च रथरश्मयः ॥ १३.२१४.४० ॥
彼の盾は黒羚羊の皮であり、楊枝は弓と言われる。戦車は祭壇、旗は祭柱、クシャ草は戦車の手綱である。
13.214.41
मानो दर्पस्त्वहङ्कारस्त्रयस्त्रेताग्नयः स्मृताः ।
प्रमोदश्च स्रुवस्तस्य उपाध्यायो हि सारथिः ॥ १३.२१४.४१ ॥
慢心、傲慢、我執は三つのトレーター火と伝えられる。歓喜が彼の祭具の杓子であり、御者こそ彼の師である。
13.214.42
स्रुग्भाण्डं चापि यत्किञ्चिद्यज्ञोपकरणानि च ।
आयुधान्यस्य तत्सर्वं समिधः सायकाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४२ ॥
スルクの器やその他どのような祭具であれ、それらはすべて彼の武器である。点火用の薪は彼の矢と伝えられる。
13.214.43
स्वेदस्रवश्च गात्रेभ्यः क्षौद्रं तस्य यशस्विनः ।
पुरोडाशा नृशीर्षाणि रुधिरं चाहुतिः स्मृता।
तूणाश्चैव चरुर्ज्ञेया वसोर्धारा वसाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४३ ॥
その名高き者の肢体から流れる汗が蜂蜜であり、人の頭が供物の餅であり、血が献供と説かれる。矢筒はチャルとみなすべきであり、ヴァスの流れは脂と説かれる。
13.214.44
क्रव्यादा भूतसङ्घाश्च तस्मिन्यज्ञे द्विजतयः ।
तेषां भक्षान्नपानानि हता नृगजवाजिनः।
भुञ्जते ते यथाकामं यता यज्ञे किमिच्छति ॥ १३.२१४.४४ ॥
その祭祀では、肉食の霊の群れがドヴィジャ（再生族の祭官）である。殺された人、象、馬が彼らの食物と飲み物となる。祭祀に身を律して、彼らは望むものを思いのままに食べる。
13.214.45
निहतानां तु योधानां वस्त्राभरणभूषणम् ।
हिरण्यं च सुवर्णं च यद्वै यज्ञस्य दक्षिणा ॥ १३.२१४.४५ ॥
倒れた戦士たちの衣服、装身具と飾り、そして金と金貨——これらこそが祭祀の謝礼（ダクシナー）である。
13.214.46
यस्तत्र हन्यते देवि गजस्कन्धगतो नरः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति रणेष्वभिमुखो हतः ॥ १३.२१४.४६ ॥
女神よ、そこで象の背に坐して殺される人は、戦いにおいて敵に向かって倒れた者として、ブラフマーの世界を得る。
13.214.47
रथमध्यगतो वाऽपि हयपृष्ठगतोपि वा ।
हन्यते यस्तु सङ्ग्रामे शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१४.४७ ॥
戦車の中央に坐していようと、馬の背に乗っていようと、戦いで殺される者はインドラの世界で尊ばれる。
13.214.48
स्वर्गे हताः प्रपूज्यते हन्ता त्वत्रैव पूज्यते ।
द्वावेतौ सुखमेधेते हन्ता यश्चैव हन्यते ॥ १३.२१४.४८ ॥
天界では殺された者が敬われ、殺す者はこの地で敬われる。殺す者と殺される者、この二者はともに幸福の中で栄える。
13.214.49
तस्मात्सङ्ग्राममासाद्य प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १३.२१४.४९ ॥
ゆえに戦場に至れば、恐れなき者のように打つべきである。
13.214.50
निर्भयो यस्तु सङ्ग्रामे यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरेदुद्यतायुधः ।
यथा नदीसहस्राणि प्रविष्टानि महोदधिम् ॥ १३.२१४.५० ॥
戦場で恐れなく武器を振り上げて打つ者は、千の川が大海に流れ込むようなものである。
13.214.51
तथा सर्वे न सन्देहो धर्मा धर्मभृतांवरम् ।
प्रविष्टा राजधर्मेण आचारविनयस्तथा ॥ १३.२१४.५१ ॥
同様に、疑いなく、法を保つ者の中の最上の者よ、あらゆる法は王法に入る。作法と律もまた同じである。
13.214.52
वेदोक्ताश्चैव ये धर्माः पाषण्डेषु च कीर्तिताः ।
तथैव मानुषा धर्मा धर्माश्चान्ये तथेतरे ॥ १३.२१४.५२ ॥
ヴェーダに説かれた法、異端者の間で宣言された法、同じく人間の法、そして他の法と、その他のものも。
13.214.53
देशजातिकुलानां च ग्रामधर्मास्तथैव च ।
ये धर्माः पार्वतीयेषु ये धर्माः पत्तनादिषु।
तेषां पूर्वप्रवृत्तानां कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥ १३.२१४.५३ ॥
地域、種姓、家系の法、そして村の法も同様である。山地の人々の法、都市などの法——昔から行われてきたそれらを守護すべきである。
13.214.54
धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ।
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यः पार्थिवेन विशेषतः ॥ १३.२१४.५४ ॥
滅ぼされた法はまさに滅ぼし、守られた法は守る。ゆえに法を滅ぼしてはならない、とりわけ王は。
13.214.55
प्रजाः पालयते यत्र धर्मेण वसुधाधिपः ।
षट्कर्मनिरता विप्राः पूज्यन्ते पितृदेवताः ॥ १३.२१४.५५ ॥
王が法によって臣民を守る所では、六つの務めに専念するバラモンが祖霊や神々のように崇められる。
13.214.56
नैव तस्मिन्ननावृष्टिर्न रोगा नाप्युपद्रवाः ।
धर्मशीलाः प्रजाः सर्वाः स्वधर्मनिरते नृपे ॥ १३.२१४.५६ ॥
自らの務めに専念する王のもとでは、干ばつも病も災厄もなく、臣民はみな法を重んじる。
13.214.57
एष्टव्यः सततं देवि युक्ताचारो नराधिपः ।
छिद्रज्ञश्चैव शत्रूणामप्रमत्तः प्रतापवान् ॥ १३.२१४.५७ ॥
女神よ、常に、品行正しく、敵の隙を知り、油断なく、威光ある王を求めるべきである。
13.214.58
शूद्राः पृथिव्यां बहवो राज्ञां बहुविनाशकाः ।
तस्मात्प्रमादं सुश्रोणि न कुर्यात्पण्डितो नृपः ॥ १३.२१४.५८ ॥
地上には王を大いに滅ぼす首陀羅が多くいる。ゆえに美しい腰の女よ、賢明な王は油断してはならない。
13.214.59
तेषु मित्रेषु त्यक्तेषु तथा मर्त्येषु हस्तिषु ।
विस्रम्भो नोपगन्तव्यः स्नानपानेषु नित्यशः ॥ १३.२१४.५९ ॥
あの友人、見捨てられた者、人間や象（従者）にも、沐浴と飲食の際には常に信頼を置いてはならない。
13.214.60
राज्ञो वल्लभतामेति कुलं भावयते स्वकम् ।
यस्तु राष्ट्रहितार्थाय गोब्राह्मणकृते तथा।
बन्दीग्रहाय मित्रार्थे प्राणांस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १३.२१४.६० ॥
国の利益のため、牛とバラモンのため、捕虜を救うため、あるいは友のために、捨てがたい命を捨てる者は、王の寵愛を得て、自らの家系を高める。
13.214.61
सर्वकामदुघां धेनुं धरणीं लोकधारिणीम् ।
समुद्रान्तां वरारोहे सशैलवनकाननाम् ॥ १३.२१४.६१ ॥
美しい腰の女神よ、大地は一切の願いを満たす牛のようであり、世界を支えるもの、海まで広がり、山と森と林を備えている。
13.214.62
दद्याद्देवि द्विजातिभ्यो वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
न तत्समं वरारोहे प्राणत्यागी विशिष्यते ॥ १३.२१४.६२ ॥
女神よ、富に満ちた大地を再生族に施すべきである。美しい腰の女よ、それに等しいものはない。命を捨てる者こそ優れている。
13.214.63
सहस्रमपि यज्ञानां यजते च यतर्द्धिमान् ।
यज्ञैस्तस्य किमाश्चर्यं प्राणत्यागः सुदुष्करः ॥ १३.२१४.६३ ॥
富める者が千の祭祀を行ったとしても、その祭祀に何の不思議があろうか。命を捨てることこそ極めて難しい。
13.214.64
तस्मात्सर्वेषु यज्ञेषु प्राणयज्ञो विशिष्यते ।
एवं सङ्ग्रामयज्ञास्ते यथार्थं समुदाहृताः ॥ १३.२१४.६४ ॥
ゆえに、あらゆる祭祀の中で命を捧げる祭祀が最も優れている。このように、それら戦場の祭祀は正しく説かれたのである。