ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.214.1
महेश्वर उवाच ।
श्रूयतां कारणं देवि यथा हि दुरतिक्रमः।
विधिः सर्वेषु भूतेषु मर्तव्ये समुपस्थिते ॥ १३.२१४.१ ॥
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣ। ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਕਿਵੇਂ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ।
13.214.2
आयुःक्षयेणोपहिताः समागम्य वरानने ।
कीटाः पतङ्गा बहवः स्थूलाः सूक्ष्माश्च मध्यमाः।
प्रज्वलत्सु प्रदीपेषु स्वयमेव पतन्ति ते ॥ १३.२१४.२ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖੀ, ਉਮਰ ਦੇ ਖੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਪਤੰਗੇ, ਵੱਡੇ, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬਲਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
13.214.3
बहूनां मृगयूथानां नानावननिषेविणाम् ।
यस्तु कालं गतस्तेषां स वै पाशेन बध्यते ॥ १३.२१४.३ ॥
ਕਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.214.4
सूनार्थं देवि बद्धानां क्षीणायुर्यो निबध्यते ।
अवशो घातकस्याथ हस्तं तदहरेति सः ॥ १३.२१४.४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਧ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਬੇਬੱਸ ਹੋ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਉਹ ਘਾਤਕ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਹਰ ਲੈ'।
13.214.5
यथा पक्षिगणाः क्षिप्रं विस्तीर्णाकाशगामिनः ।
क्षीणायुषो निबध्यन्ते शक्ता अपि पलायितुम् ॥ १३.२१४.५ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਉਮਰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਭੱਜ ਜਾਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫੜ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.214.6
यथा वारिचरा मीना बहवोऽम्बुजजातयः ।
जालं समधिरोहन्ति स्वयमेव विधेर्वशात् ॥ १३.२१४.६ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਜਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
13.214.7
शल्यकस्य च जिह्वाग्रं स्वयमारुह्य शोभने ।
आयुःक्षयेणोपहता निबध्यन्ते सरीसृपाः ॥ १३.२१४.७ ॥
ਸਾਹੀ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ (ਜਾਲ ਵਿੱਚ) ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਮਰ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.214.8
कृषतां कर्षकाणां च नास्ति बुद्धिर्विहिंसने ।
अथैषां लाङ्गलाग्राद्यैर्हन्यन्ते जन्तवोऽक्षयाः ॥ १३.२१४.८ ॥
ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਕਸ਼ੈ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.214.9
पादाग्रेणैव चैकेन यां हिंसां कुरुते नरः ।
मातङ्गोपि न तां कुर्यात्कूरो जन्मशतैरपि ॥ १३.२१४.९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਪੈਰ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਰੂਰ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
13.214.10
म्रियन्ते यैर्हि मर्तव्यं न तान्घ्नन्ति कृषीवलाः ।
कृषामीति मनस्तस्य नास्ति चिन्ता विहिंसने ॥ १३.२१४.१० ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ; 'ਮੈਂ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
13.214.11
तस्माज्जीवसहस्राणि हत्वाऽपि न स लिप्यते ।
विधिना स हतः पूर्वं पश्चात्प्राणि विपद्यते।
एवं सर्वेषु भूतेषु विधिर्हि दुरतिक्रमः ॥ १३.२१४.११ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਹੀ ਅਲੰਘਣਯੋਗ ਹੈ।
13.214.12
गतायुषा मुहूर्तं तु न शक्यमुपजीवितुम् ।
जीवितव्ये न मर्तव्यं न भूतं न भविष्यति ॥ १३.२१४.१२ ॥
ਜਿਸਦੀ ਉਮਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਜੀਵਿਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਚੇਗਾ।
13.214.13
शुभाशुभं कर्मफलं न शक्यमतिवर्तितुम् ।
तथा ताभिश्च मर्तव्यं मोक्तव्याश्चैव तास्तथा ॥ १३.२१४.१३ ॥
ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.214.14
रन्तिदेवस्य गावो वै विधेर्हि वशमागताः ।
स्वयमायान्ति गावो वै हन्यन्ते यत्र सुन्दरि ॥ १३.२१४.१४ ॥
ਰੰਤਿਦੇਵ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.214.15
गवां वै हन्यमानानां रुधिरप्रभवा नदी ।
चर्मण्वतीति विख्याता खुरशृङ्गास्थिदुर्गमा ॥ १३.२१४.१५ ॥
ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਲਹੂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਦੀ ਚਰਮਣ੍ਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਉਹ ਖੁਰਾਂ, ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦੁਰਗਮ ਹੈ।
13.214.16
रुधिरं तां नदीं प्राप्य तोयं भवति शोभने ।
मेध्यं पुण्यं पवित्रं च गन्धवर्णरसैर्युतम् ॥ १३.२१४.१६ ॥
ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਉਸ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲਹੂ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁੰਨਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਧ, ਰੰਗ ਤੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
13.214.17
तत्राऽभिषेकं कुर्वन्ति कृतजप्याः कृताह्निकाः ।
द्विजा देवगणाश्चापि लोकपाला महेश्वराः ॥ १३.२१४.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਜਪ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਦੇਵਗਣ, ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.214.18
तस्य राज्ञः सदा सत्रे स्वयमागम्य सुन्दरि ।
विधिना पूर्वदृष्टेन तन्मांसमुपकल्पितम्।
मन्त्रवत्प्रतिगृह्णन्ति यतान्यायं यताविधि ॥ १३.२१४.१८ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਗ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪ ਆ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਉਹ ਮਾਸ ਮੰਤਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.214.19
समांसं च सदा ह्यन्नं शतशोऽथ सहस्रशः ।
भुञ्जानानां द्विजातीनामस्तमेति दिवाकरः ॥ १३.२१४.१९ ॥
ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.214.20
गावो यास्तत्र हन्यन्ते राज्ञस्तस्य क्रतूत्तमे ।
पठ्यमानेषु मन्त्रेषु यथान्यायं यथाविधि ॥ १३.२१४.२० ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਵੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ।
13.214.21
ताश्च स्वर्गं गता गावो रन्तिदेवश्च पार्थिवः ।
सदा सत्रविधानेन सिद्धिं प्राप्तो नरोत्तमः ॥ १३.२१४.२१ ॥
ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਨਰੋਤਮ ਰਾਜਾ ਰੰਤਿਦੇਵ ਸਦਾ ਸੱਤਰ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
13.214.22
अथ यस्तु सहायार्थमुक्तः स्यात्पार्थिवैर्नरैः ।
भोगानां संविभागेन वस्त्राभरणभूषणैः ॥ १३.२१४.२२ ॥
ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ, ਵਸਤਰਾਂ, ਆਭਰਣਾਂ ਅਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ (ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
13.214.23
सहभोजनसम्बद्धैः सत्कारैर्विविधैरपि ।
सहायकाले सम्प्राप्ते सङ्ग्रामे शस्त्रमुद्धरेत् ॥ १३.२१४.२३ ॥
ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.214.24
व्यूढानीके यथा सास्त्रं सेनयोरुभयोरपि ।
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णे पदातिबलसङ्कुले।
चामरच्छत्रशबले ध्वजचर्मायुधोज्ज्वले ॥ १३.२१४.२४ ॥
ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਚਾਮਰਾਂ ਤੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ, ਝੰਡਿਆਂ, ਢਾਲਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ (ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ)।
13.214.25
शक्तितोमरकुन्तासिशूलमुद्गरपाणिभिः ।
कूटमुद्गरचापेषु मुसुण्ठीजुष्टमुष्टिभिः ॥ १३.२१४.२५ ॥
ਸ਼ਕਤੀ, ਤੋਮਰ, ਕੁੰਤ, ਤਲਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਗਦਾ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ; ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ; ਮੁਸੁੰਢੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਫੜੀ ਮੁੱਠੀ ਵਾਲੇ।
13.214.26
भिण्डिपालगदाचक्रप्रासकर्पटधारिभिः ।
नानाप्रहरणैर्योधैः सेनयोरुभयोरपि।
युद्धशौण्डैः प्रगर्जद्भिर्वृषेषु वृषभैरिव ॥ १३.२१४.२६ ॥
ਭਿੰਡਿਪਾਲ, ਗਦਾ, ਚੱਕਰ, ਪ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ; ਦੋਵਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਧੇ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ।
13.214.27
शङ्खदुन्दुभिनादेन नानातूर्यरवेण च ।
हयहेषितशब्देन कुञ्जराणां तु बृंहितैः ॥ १३.२१४.२७ ॥
ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਨਾਨਾ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਘਾੜ ਨਾਲ।
13.214.28
योधानां सिंहनादैश्च घण्टानां शिञ्जितस्वनैः ।
दिशश्च विदिशश्चैव समन्ताद्बधिरीकृताः ॥ १३.२१४.२८ ॥
ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਅਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਬੋਲੇ ਹੋ ਗਈਆਂ।
13.214.29
ग्रीष्मान्तेष्विव गर्जद्भिर्नभशीव बलाहकैः ।
रथनेमिखुरोद्धूतैररुणै रणरेणुभिः।
कपिलाभिरिवाकाशे छाद्यमाने समन्ततः ॥ १३.२१४.२९ ॥
ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਤੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਲਾਲ ਰਣ-ਧੂੜ ਨਾਲ, ਪੀਲੀ-ਭੂਰੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਢਕਿਆ ਗਿਆ।
13.214.30
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते योधानां तत्र सेनयोः ।
तेषां प्रहारक्षतजं रक्तचन्दनसन्निभम् ॥ १३.२१४.३० ॥
ਦੋਵਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਗਿਆ ਲਹੂ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਵਰਗਾ ਲੱਗਿਆ।
13.214.31
तेषामस्राणि गात्रेभ्य स्रवन्ते रणमूर्धनि ।
पलाशाशोकपुष्पाणां जङ्गमा इव राशयः ॥ १३.२१४.३१ ॥
ਰਣਭੂਮੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਪਲਾਸ਼ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੋਣ।
13.214.32
रणे समभिवर्तन्त उद्यतायुधपाणयः ।
शोभमाना रणे शूरा आह्वयन्तः परस्परम् ॥ १३.२१४.३२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਸੂਰਵੀਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜ ਕੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
13.214.33
हन्यमानेष्वभिघ्नत्सु शूरेषु रणसङ्कटे ।
पृष्ठं दत्त्वा च ये तत्र नायकस्य नराधमाः ॥ १३.२१४.३३ ॥
ਯੁੱਧ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸੂਰਵੀਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਗੂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—
13.214.34
अनाहता निवर्तन्ते नायके चाप्यनीप्सति ।
ते दुष्कृतं प्रपद्यन्ते नायकस्याखिलं नराः।
यच्चास्ति सुकृतं तेषां युज्यते तेन नायकः ॥ १३.२१४.३४ ॥
ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ, ਆਗੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਜੋ ਲੋਕ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਗੂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ ਉਹ ਆਗੂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
13.214.35
अहिंसा परमो धर्म इति येऽपि नरा विदुः ।
सङ्ग्रामेषु न युध्यन्ते भृत्याश्चैवानुरूपतः।
नरकं यान्ति ते घोरं भर्तृपिण्डापहारिणइः ॥ १३.२१४.३५ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੋ ਲੋਕ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ—ਉਹ ਮਾਲਕ ਦੇ ਅੰਨ ਦੇ ਚੋਰ ਬਣ ਕੇ ਘੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.214.36
यस्तु प्राणान्परित्यज्य प्रविशेदुद्यतायुधः ।
सङ्ग्राममग्निप्रतिमं पतह्ग इव निर्भयः।
स्वर्गमाविशते प्रेत्य ज्ञात्वा योधस्य निश्चयम् ॥ १३.२१४.३६ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗੇ ਵਾਂਗ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵੜਦਾ ਹੈ—ਯੋਧੇ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.214.37
आविष्टश्चैव सत्त्वेन सघृणो जायते नरः ।
प्रहारैर्नन्दयेद्देवि सत्वेनाधिष्ठितो हि सः।
प्रहारव्यथितश्चैव न वैक्लब्यमुपैति सः ॥ १३.२१४.३७ ॥
ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਦਿਆਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਉਹ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕਾਇਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
13.214.38
यस्तु स्वं नायकं रक्षेदतिघोरे रणाङ्कणे ।
तापयन्नरिसैन्यानि सिंहो मृगगणानिव।
आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्ष्यो रणाजिरे ॥ १३.२१४.३८ ॥
ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
13.214.39
निर्दयो यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरन्नुद्यतायुधः ।
यजते स तु पूतात्मा सङ्ग्रामेण महाक्रतुम् ॥ १३.२१४.३९ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਯੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.214.40
चर्म कृष्णाजिनं तस्य दन्तकाष्ठं धनुः स्मृतम् ।
रथो वेदिर्ध्वजो यूपः कुशाश्च रथरश्मयः ॥ १३.२१४.४० ॥
ਉਸ ਦੀ ਢਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਜਿਨ ਹੈ; ਦੰਤਕਾਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਥ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਧੁਜਾ ਯੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਰਥ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਹਨ।
13.214.41
मानो दर्पस्त्वहङ्कारस्त्रयस्त्रेताग्नयः स्मृताः ।
प्रमोदश्च स्रुवस्तस्य उपाध्यायो हि सारथिः ॥ १३.२१४.४१ ॥
ਮਾਣ, ਦਰਪ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤ੍ਰੇਤਾਅਗਨੀਆਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਮੋਦ ਉਸ ਦਾ ਸਰੁਵ ਹੈ; ਸਾਰਥੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਧਿਆਏ ਹੈ।
13.214.42
स्रुग्भाण्डं चापि यत्किञ्चिद्यज्ञोपकरणानि च ।
आयुधान्यस्य तत्सर्वं समिधः सायकाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४२ ॥
ਸ੍ਰੁਕ ਭਾਂਡਾ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਉਪਕਰਣ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ; ਸਮਿਧਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਣ ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
13.214.43
स्वेदस्रवश्च गात्रेभ्यः क्षौद्रं तस्य यशस्विनः ।
पुरोडाशा नृशीर्षाणि रुधिरं चाहुतिः स्मृता।
तूणाश्चैव चरुर्ज्ञेया वसोर्धारा वसाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४३ ॥
ਉਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਪਸੀਨਾ ਹੀ ਸ਼ਹਿਦ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਹਨ; ਲਹੂ ਹੀ ਆਹੁਤੀ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ ਹੀ ਚਰੁ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਵਸੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਚਰਬੀ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
13.214.44
क्रव्यादा भूतसङ्घाश्च तस्मिन्यज्ञे द्विजतयः ।
तेषां भक्षान्नपानानि हता नृगजवाजिनः।
भुञ्जते ते यथाकामं यता यज्ञे किमिच्छति ॥ १३.२१४.४४ ॥
ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੂਤਗਣ ਹੀ ਦ੍ਵਿਜ ਹਨ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਹਨ। ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
13.214.45
निहतानां तु योधानां वस्त्राभरणभूषणम् ।
हिरण्यं च सुवर्णं च यद्वै यज्ञस्य दक्षिणा ॥ १३.२१४.४५ ॥
ਮਾਰੇ ਗਏ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਸੁਵਰਨ — ਇਹੀ ਯੱਗ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੈ।
13.214.46
यस्तत्र हन्यते देवि गजस्कन्धगतो नरः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति रणेष्वभिमुखो हतः ॥ १३.२१४.४६ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.214.47
रथमध्यगतो वाऽपि हयपृष्ठगतोपि वा ।
हन्यते यस्तु सङ्ग्रामे शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१४.४७ ॥
ਰੱਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.214.48
स्वर्गे हताः प्रपूज्यते हन्ता त्वत्रैव पूज्यते ।
द्वावेतौ सुखमेधेते हन्ता यश्चैव हन्यते ॥ १३.२१४.४८ ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.214.49
तस्मात्सङ्ग्राममासाद्य प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १३.२१४.४९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਿਡਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.214.50
निर्भयो यस्तु सङ्ग्रामे यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरेदुद्यतायुधः ।
यथा नदीसहस्राणि प्रविष्टानि महोदधिम् ॥ १३.२१४.५० ॥
ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
13.214.51
तथा सर्वे न सन्देहो धर्मा धर्मभृतांवरम् ।
प्रविष्टा राजधर्मेण आचारविनयस्तथा ॥ १३.२१४.५१ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
13.214.52
वेदोक्ताश्चैव ये धर्माः पाषण्डेषु च कीर्तिताः ।
तथैव मानुषा धर्मा धर्माश्चान्ये तथेतरे ॥ १३.२१४.५२ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਜੋ ਧਰਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਮ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਵੀ।
13.214.53
देशजातिकुलानां च ग्रामधर्मास्तथैव च ।
ये धर्माः पार्वतीयेषु ये धर्माः पत्तनादिषु।
तेषां पूर्वप्रवृत्तानां कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥ १३.२१४.५३ ॥
ਦੇਸ਼, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵੀ; ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਹਨ, ਨਗਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਹਨ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.214.54
धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ।
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यः पार्थिवेन विशेषतः ॥ १३.२१४.५४ ॥
ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਧਰਮ ਹੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਧਰਮ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ।
13.214.55
प्रजाः पालयते यत्र धर्मेण वसुधाधिपः ।
षट्कर्मनिरता विप्राः पूज्यन्ते पितृदेवताः ॥ १३.२१४.५५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.214.56
नैव तस्मिन्ननावृष्टिर्न रोगा नाप्युपद्रवाः ।
धर्मशीलाः प्रजाः सर्वाः स्वधर्मनिरते नृपे ॥ १३.२१४.५६ ॥
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੋਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਉਪਦ੍ਰਵ; ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.214.57
एष्टव्यः सततं देवि युक्ताचारो नराधिपः ।
छिद्रज्ञश्चैव शत्रूणामप्रमत्तः प्रतापवान् ॥ १३.२१४.५७ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਦਾ ਉਚਿਤ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਛੇਕ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਚੌਕਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਹੀ ਲੋੜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.214.58
शूद्राः पृथिव्यां बहवो राज्ञां बहुविनाशकाः ।
तस्मात्प्रमादं सुश्रोणि न कुर्यात्पण्डितो नृपः ॥ १३.२१४.५८ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਦਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸਿਆਣੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
13.214.59
तेषु मित्रेषु त्यक्तेषु तथा मर्त्येषु हस्तिषु ।
विस्रम्भो नोपगन्तव्यः स्नानपानेषु नित्यशः ॥ १३.२१४.५९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ (ਸੇਵਕਾਂ) ਉੱਤੇ ਵੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵੇਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.214.60
राज्ञो वल्लभतामेति कुलं भावयते स्वकम् ।
यस्तु राष्ट्रहितार्थाय गोब्राह्मणकृते तथा।
बन्दीग्रहाय मित्रार्थे प्राणांस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १३.२१४.६० ॥
ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਤਿਆਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.214.61
सर्वकामदुघां धेनुं धरणीं लोकधारिणीम् ।
समुद्रान्तां वरारोहे सशैलवनकाननाम् ॥ १३.२१४.६१ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਵਰਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਬਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਨਾਂ ਸਹਿਤ ਧਰਤੀ।
13.214.62
दद्याद्देवि द्विजातिभ्यो वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
न तत्समं वरारोहे प्राणत्यागी विशिष्यते ॥ १३.२१४.६२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਾਣ-ਤਿਆਗੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.214.63
सहस्रमपि यज्ञानां यजते च यतर्द्धिमान् ।
यज्ञैस्तस्य किमाश्चर्यं प्राणत्यागः सुदुष्करः ॥ १३.२१४.६३ ॥
ਜੋ ਧਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਕੀ? ਪ੍ਰਾਣ-ਤਿਆਗ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
13.214.64
तस्मात्सर्वेषु यज्ञेषु प्राणयज्ञो विशिष्यते ।
एवं सङ्ग्रामयज्ञास्ते यथार्थं समुदाहृताः ॥ १३.२१४.६४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ-ਯੱਗ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਗ੍ਰਾਮ-ਯੱਗ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।