మహాభారతం · అధ్యాయం 13.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.214.1
महेश्वर उवाच ।
श्रूयतां कारणं देवि यथा हि दुरतिक्रमः।
विधिः सर्वेषु भूतेषु मर्तव्ये समुपस्थिते ॥ १३.२१४.१ ॥
మహేశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: దేవీ, వినుము. మరణం సమీపించినప్పుడు సమస్త ప్రాణులకు విధి ఎంత దాటరానిదో దానికి కారణం ఇదే.
13.214.2
आयुःक्षयेणोपहिताः समागम्य वरानने ।
कीटाः पतङ्गा बहवः स्थूलाः सूक्ष्माश्च मध्यमाः।
प्रज्वलत्सु प्रदीपेषु स्वयमेव पतन्ति ते ॥ १३.२१४.२ ॥
ఓ సుందరముఖీ, ఆయుష్షు క్షీణించి పీడితులైన అనేక కీటకాలు, పతంగాలు, చిన్నవి, పెద్దవి, మధ్యమమైనవి కలిసి, మండుతున్న దీపాలలో స్వయంగా పడిపోతాయి.
13.214.3
बहूनां मृगयूथानां नानावननिषेविणाम् ।
यस्तु कालं गतस्तेषां स वै पाशेन बध्यते ॥ १३.२१४.३ ॥
వివిధ అరణ్యాలలో నివసించే అనేక మృగ సమూహాలలో, ఎవరి కాలం వచ్చిందో, వాడే నిశ్చయంగా పాశంలో బంధించబడతాడు.
13.214.4
सूनार्थं देवि बद्धानां क्षीणायुर्यो निबध्यते ।
अवशो घातकस्याथ हस्तं तदहरेति सः ॥ १३.२१४.४ ॥
ఓ దేవీ, వధ కోసం బంధించబడిన వారిలో, ఆయుష్షు క్షీణించినవాడు నిస్సహాయంగా బంధించబడతాడు; అప్పుడు వాడు హంతకుని చేతిని పట్టుకుని, 'దానిని అపహరించు' అని అంటాడు.
13.214.5
यथा पक्षिगणाः क्षिप्रं विस्तीर्णाकाशगामिनः ।
क्षीणायुषो निबध्यन्ते शक्ता अपि पलायितुम् ॥ १३.२१४.५ ॥
విశాలమైన ఆకాశంలో వేగంగా ఎగిరే పక్షుల గుంపులు, ఆయుష్షు క్షీణించినప్పుడు, పారిపోగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ బంధించబడతాయి.
13.214.6
यथा वारिचरा मीना बहवोऽम्बुजजातयः ।
जालं समधिरोहन्ति स्वयमेव विधेर्वशात् ॥ १३.२१४.६ ॥
నీటిలో సంచరించే అనేక జాతుల చేపలు, విధి వశంలో, తాముగానే వలలోకి ఎక్కుతాయి.
13.214.7
शल्यकस्य च जिह्वाग्रं स्वयमारुह्य शोभने ।
आयुःक्षयेणोपहता निबध्यन्ते सरीसृपाः ॥ १३.२१४.७ ॥
ముళ్ళపంది నాలుక కొనపైకి తానే ఎక్కి, అందమైన (వలలో) పాకే ప్రాణులు ఆయుః క్షయం వల్ల నాశమై బంధింపబడతాయి.
13.214.8
कृषतां कर्षकाणां च नास्ति बुद्धिर्विहिंसने ।
अथैषां लाङ्गलाग्राद्यैर्हन्यन्ते जन्तवोऽक्षयाः ॥ १३.२१४.८ ॥
దున్నే రైతులకు హింసించే బుద్ధి లేదు; అయినా వారి నాగలి కొన మొదలైన వాటితో అక్షయమైన ప్రాణులు చంపబడతాయి.
13.214.9
पादाग्रेणैव चैकेन यां हिंसां कुरुते नरः ।
मातङ्गोपि न तां कुर्यात्कूरो जन्मशतैरपि ॥ १३.२१४.९ ॥
మనిషి ఒక్క పాదాగ్రంతోనే చేసే హింసను, క్రూర గజం కూడా వందల జన్మలలోనూ చేయదు.
13.214.10
म्रियन्ते यैर्हि मर्तव्यं न तान्घ्नन्ति कृषीवलाः ।
कृषामीति मनस्तस्य नास्ति चिन्ता विहिंसने ॥ १३.२१४.१० ॥
ఎవరివల్ల చావవలసిన జీవులు చనిపోతాయో, వాటిని రైతులు చంపరు; 'నేను దున్నుతున్నాను' అని భావించేవానికి హింసించడం గురించిన చింత లేదు.
13.214.11
तस्माज्जीवसहस्राणि हत्वाऽपि न स लिप्यते ।
विधिना स हतः पूर्वं पश्चात्प्राणि विपद्यते।
एवं सर्वेषु भूतेषु विधिर्हि दुरतिक्रमः ॥ १३.२१४.११ ॥
అందువల్ల వేలాది ప్రాణులను చంపినా అతడు అంటుకోడు; అతడు ముందుగానే విధి చేత హతమయ్యాడు, తర్వాత ప్రాణి నశిస్తుంది. ఈ విధంగా అన్ని ప్రాణులలో విధియే అతిక్రమింపరానిది.
13.214.12
गतायुषा मुहूर्तं तु न शक्यमुपजीवितुम् ।
जीवितव्ये न मर्तव्यं न भूतं न भविष्यति ॥ १३.२१४.१२ ॥
ఆయుష్షు తీరినవానిని ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతికించడం సాధ్యం కాదు; జీవించి ఉన్నవాడు మరణించకుండా ఉండలేదు, ఉన్నది లేదు, ఉండబోదు.
13.214.13
शुभाशुभं कर्मफलं न शक्यमतिवर्तितुम् ।
तथा ताभिश्च मर्तव्यं मोक्तव्याश्चैव तास्तथा ॥ १३.२१४.१३ ॥
శుభాశుభ కర్మఫలాన్ని తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు. అలాగే వాటి చేత చంపబడాలి, అవి కూడా అలాగే విడిచిపెట్టబడాలి.
13.214.14
रन्तिदेवस्य गावो वै विधेर्हि वशमागताः ।
स्वयमायान्ति गावो वै हन्यन्ते यत्र सुन्दरि ॥ १३.२१४.१४ ॥
రంతిదేవుని గోవులు విధి వశమై వచ్చాయి. ఓ సుందరీ, అవి తామే వచ్చి, ఎక్కడ చంపబడతాయో అక్కడికి వస్తాయి.
13.214.15
गवां वै हन्यमानानां रुधिरप्रभवा नदी ।
चर्मण्वतीति विख्याता खुरशृङ्गास्थिदुर्गमा ॥ १३.२१४.१५ ॥
గోవులు చంపబడగా రక్తం నుండి పుట్టిన నది చర్మణ్వతి అని ప్రసిద్ధి చెందింది; అది గిట్టలు, కొమ్ములు, ఎముకలతో దుర్గమమైనది.
13.214.16
रुधिरं तां नदीं प्राप्य तोयं भवति शोभने ।
मेध्यं पुण्यं पवित्रं च गन्धवर्णरसैर्युतम् ॥ १३.२१४.१६ ॥
ఓ శోభనా, ఆ నదిని చేరినప్పుడు రక్తం నీరవుతుంది; అది యజ్ఞార్హమైనది, పుణ్యమైనది, పవిత్రమైనది, గంధం, రంగు, రుచితో కూడినది.
13.214.17
तत्राऽभिषेकं कुर्वन्ति कृतजप्याः कृताह्निकाः ।
द्विजा देवगणाश्चापि लोकपाला महेश्वराः ॥ १३.२१४.१७ ॥
అక్కడ జపం చేసి, నిత్యకర్మలు ముగించిన ద్విజులు, దేవగణాలు, లోకపాలురు, మహేశ్వరులు కూడా అభిషేకం చేస్తారు.
13.214.18
तस्य राज्ञः सदा सत्रे स्वयमागम्य सुन्दरि ।
विधिना पूर्वदृष्टेन तन्मांसमुपकल्पितम्।
मन्त्रवत्प्रतिगृह्णन्ति यतान्यायं यताविधि ॥ १३.२१४.१८ ॥
ఓ సుందరీ, ఆ రాజు యజ్ఞసత్రంలో ఎల్లప్పుడూ వారే స్వయంగా వచ్చి, పూర్వం చూసిన విధానంలో సిద్ధం చేసిన ఆ మాంసాన్ని మంత్రపూర్వకంగా, న్యాయంగా, విధిప్రకారం స్వీకరిస్తారు.
13.214.19
समांसं च सदा ह्यन्नं शतशोऽथ सहस्रशः ।
भुञ्जानानां द्विजातीनामस्तमेति दिवाकरः ॥ १३.२१४.१९ ॥
మాంసంతో కూడిన అన్నాన్ని వందలు, వేలుగా భుజించే ద్విజులకు సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు.
13.214.20
गावो यास्तत्र हन्यन्ते राज्ञस्तस्य क्रतूत्तमे ।
पठ्यमानेषु मन्त्रेषु यथान्यायं यथाविधि ॥ १३.२१४.२० ॥
ఆ రాజు యొక్క ఉత్తమ యజ్ఞంలో మంత్రాలు పఠించబడుతుండగా, న్యాయం ప్రకారం, విధి ప్రకారం అక్కడ చంపబడే గోవులు.
13.214.21
ताश्च स्वर्गं गता गावो रन्तिदेवश्च पार्थिवः ।
सदा सत्रविधानेन सिद्धिं प्राप्तो नरोत्तमः ॥ १३.२१४.२१ ॥
ఆ గోవులు స్వర్గానికి వెళ్ళాయి; రంతిదేవుడు, నరులలో ఉత్తముడైన ఆ రాజు, సత్ర విధానం ద్వారా సిద్ధిని పొందాడు.
13.214.22
अथ यस्तु सहायार्थमुक्तः स्यात्पार्थिवैर्नरैः ।
भोगानां संविभागेन वस्त्राभरणभूषणैः ॥ १३.२१४.२२ ॥
ఇప్పుడు రాజులు, మనుషులు సహాయం కోసం పిలిచిన వ్యక్తి, భోగాలను పంచడం ద్వారా, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అలంకారాలతో (గౌరవించబడాలి).
13.214.23
सहभोजनसम्बद्धैः सत्कारैर्विविधैरपि ।
सहायकाले सम्प्राप्ते सङ्ग्रामे शस्त्रमुद्धरेत् ॥ १३.२१४.२३ ॥
కలిసి భోజనం చేయడంతో బంధింపబడినవారు, వివిధ సత్కారాలతో కూడా, సహాయ సమయం వచ్చినప్పుడు యుద్ధంలో ఆయుధం పట్టాలి.
13.214.24
व्यूढानीके यथा सास्त्रं सेनयोरुभयोरपि ।
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णे पदातिबलसङ्कुले।
चामरच्छत्रशबले ध्वजचर्मायुधोज्ज्वले ॥ १३.२१४.२४ ॥
వ్యూహంగా నిలిచిన రెండు సేనలలోనూ, ఆయుధాలతో, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండి, కాల్బలంతో నిండి, చామరాలు ఛత్రాలతో మచ్చలుగా, ధ్వజాలు డాళ్లు ఆయుధాలతో ప్రకాశిస్తూ (ఉన్న సేనలో).
13.214.25
शक्तितोमरकुन्तासिशूलमुद्गरपाणिभिः ।
कूटमुद्गरचापेषु मुसुण्ठीजुष्टमुष्टिभिः ॥ १३.२१४.२५ ॥
శక్తి, తోమరం, కుంతం, ఖడ్గం, శూలం, గద చేతుల్లో ధరించినవారు; ఇనుప గదలు, విల్లులు కలిగినవారు; ముసుండిని గట్టిగా పట్టిన చేతులు కలవారు.
13.214.26
भिण्डिपालगदाचक्रप्रासकर्पटधारिभिः ।
नानाप्रहरणैर्योधैः सेनयोरुभयोरपि।
युद्धशौण्डैः प्रगर्जद्भिर्वृषेषु वृषभैरिव ॥ १३.२१४.२६ ॥
భిండిపాల, గద, చక్రం, ప్రాసం, డాలు ధరించిన, నానా ఆయుధాలు కలిగిన యోధులు; రెండు సేనల యోధులు; యుద్ధంలో నిపుణులు; ఎద్దుల్లా గర్జించేవారు.
13.214.27
शङ्खदुन्दुभिनादेन नानातूर्यरवेण च ।
हयहेषितशब्देन कुञ्जराणां तु बृंहितैः ॥ १३.२१४.२७ ॥
శంఖాలు, దుందుభుల ధ్వనితో, నానా వాద్యాల శబ్దంతో, గుఱ్ఱాల సకిలింపులతో, ఏనుగుల ఘీంకారాలతో.
13.214.28
योधानां सिंहनादैश्च घण्टानां शिञ्जितस्वनैः ।
दिशश्च विदिशश्चैव समन्ताद्बधिरीकृताः ॥ १३.२१४.२८ ॥
యోధుల సింహనాదాలతో, గంటల ఘల్లు ధ్వనులతో; దిశలు, ఉపదిశలు అన్ని వైపులా చెవిటివైపోయాయి.
13.214.29
ग्रीष्मान्तेष्विव गर्जद्भिर्नभशीव बलाहकैः ।
रथनेमिखुरोद्धूतैररुणै रणरेणुभिः।
कपिलाभिरिवाकाशे छाद्यमाने समन्ततः ॥ १३.२१४.२९ ॥
వేసవి చివరలో ఆకాశంలో గర్జించే మేఘాల వలె, రథచక్రాలు, గిట్టల వల్ల రేగిన ఎర్రని యుద్ధధూళితో, గోధుమరంగు ధూళితో ఆకాశం అంతటా కప్పబడినట్లు.
13.214.30
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते योधानां तत्र सेनयोः ।
तेषां प्रहारक्षतजं रक्तचन्दनसन्निभम् ॥ १३.२१४.३० ॥
రెండు సేనల యోధుల మధ్య శస్త్రాల ఘర్షణ మొదలైనప్పుడు, వారి గాయాల నుండి వచ్చిన రక్తం ఎర్ర చందనంలా కనిపించింది.
13.214.31
तेषामस्राणि गात्रेभ्य स्रवन्ते रणमूर्धनि ।
पलाशाशोकपुष्पाणां जङ्गमा इव राशयः ॥ १३.२१४.३१ ॥
యుద్ధ రంగం ముందు భాగంలో వారి అవయవాల నుండి రక్తం స్రవించింది; అది కదులుతున్న పలాశ, అశోక పుష్పరాశుల్లా ఉంది.
13.214.32
रणे समभिवर्तन्त उद्यतायुधपाणयः ।
शोभमाना रणे शूरा आह्वयन्तः परस्परम् ॥ १३.२१४.३२ ॥
యుద్ధంలో చేతుల్లో ఆయుధాలు ఎత్తిన వీరులు ఒకరినొకరు సవాలు చేస్తూ దూసుకువచ్చి ప్రకాశించారు.
13.214.33
हन्यमानेष्वभिघ्नत्सु शूरेषु रणसङ्कटे ।
पृष्ठं दत्त्वा च ये तत्र नायकस्य नराधमाः ॥ १३.२१४.३३ ॥
యుద్ధ సంకటంలో వీరులు చంపబడుతూ, ప్రతిదాడి చేస్తుండగా, నాయకునికి వెన్ను చూపిన అధమ మానవులు—
13.214.34
अनाहता निवर्तन्ते नायके चाप्यनीप्सति ।
ते दुष्कृतं प्रपद्यन्ते नायकस्याखिलं नराः।
यच्चास्ति सुकृतं तेषां युज्यते तेन नायकः ॥ १३.२१४.३४ ॥
గాయం లేకుండా, నాయకుడు కోరకపోయినా వెనక్కు తిరిగే మనుషులు నాయకుని పూర్తి పాపాన్ని పొందుతారు; వారికి ఉన్న పుణ్యం నాయకునికి చేరుతుంది.
13.214.35
अहिंसा परमो धर्म इति येऽपि नरा विदुः ।
सङ्ग्रामेषु न युध्यन्ते भृत्याश्चैवानुरूपतः।
नरकं यान्ति ते घोरं भर्तृपिण्डापहारिणइः ॥ १३.२१४.३५ ॥
అహింసయే పరమ ధర్మమని తెలిసినా, యుద్ధాల్లో తమ స్థితికి తగినట్లు సేవకులుగా పోరాడని వారు—తమ యజమాని అన్నాన్ని దొంగిలించినవారై భయంకర నరకాన్ని పొందుతారు.
13.214.36
यस्तु प्राणान्परित्यज्य प्रविशेदुद्यतायुधः ।
सङ्ग्राममग्निप्रतिमं पतह्ग इव निर्भयः।
स्वर्गमाविशते प्रेत्य ज्ञात्वा योधस्य निश्चयम् ॥ १३.२१४.३६ ॥
ప్రాణాలను త్యజించి, ఆయుధం ఎత్తి, అగ్ని సమానమైన యుద్ధంలో మిడతలా భయం లేకుండా ప్రవేశించేవాడు—యోధుని నిశ్చయాన్ని తెలిసి, మరణానంతరం స్వర్గంలో ప్రవేశిస్తాడు.
13.214.37
आविष्टश्चैव सत्त्वेन सघृणो जायते नरः ।
प्रहारैर्नन्दयेद्देवि सत्वेनाधिष्ठितो हि सः।
प्रहारव्यथितश्चैव न वैक्लब्यमुपैति सः ॥ १३.२१४.३७ ॥
సత్త్వంతో ఆవేశితుడైన మనిషి దయగలవాడవుతాడు. ఓ దేవీ, సత్త్వంతో నిలిచినవాడు దెబ్బలతో కూడా సంతోషిస్తాడు. దెబ్బలతో బాధపడినా అతడు పిరికితనాన్ని పొందడు.
13.214.38
यस्तु स्वं नायकं रक्षेदतिघोरे रणाङ्कणे ।
तापयन्नरिसैन्यानि सिंहो मृगगणानिव।
आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्ष्यो रणाजिरे ॥ १३.२१४.३८ ॥
అతి భయంకరమైన రణరంగంలో తన నాయకుణ్ణి రక్షించేవాడు, సింహం మృగసమూహాన్ని వేధించినట్లు శత్రుసైన్యాలను వేధిస్తాడు; మధ్యాహ్న సూర్యునిలా రణభూమిలో చూడలేనివాడవుతాడు.
13.214.39
निर्दयो यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरन्नुद्यतायुधः ।
यजते स तु पूतात्मा सङ्ग्रामेण महाक्रतुम् ॥ १३.२१४.३९ ॥
యుద్ధంలో దయలేకుండా ఆయుధం ఎత్తి ప్రహరించేవాడు పవిత్రాత్ముడై యుద్ధం ద్వారానే మహాయజ్ఞం చేస్తాడు.
13.214.40
चर्म कृष्णाजिनं तस्य दन्तकाष्ठं धनुः स्मृतम् ।
रथो वेदिर्ध्वजो यूपः कुशाश्च रथरश्मयः ॥ १३.२१४.४० ॥
అతని డాలు కృష్ణజినం; దంతకాష్ఠం విల్లుగా స్మరించబడుతుంది; రథం వేది; ధ్వజం యూపం; కుశలు రథపు పగ్గాలు.
13.214.41
मानो दर्पस्त्वहङ्कारस्त्रयस्त्रेताग्नयः स्मृताः ।
प्रमोदश्च स्रुवस्तस्य उपाध्यायो हि सारथिः ॥ १३.२१४.४१ ॥
మానము, దర్పము, అహంకారం — ఈ మూడూ త్రేతాగ్నులుగా స్మరించబడ్డాయి; ప్రమోదమే అతని స్రువం; సారథియే అతని ఉపాధ్యాయుడు.
13.214.42
स्रुग्भाण्डं चापि यत्किञ्चिद्यज्ञोपकरणानि च ।
आयुधान्यस्य तत्सर्वं समिधः सायकाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४२ ॥
స్రుక్పాత్ర, యజ్ఞోపకరణాలు ఏవైతే ఉన్నాయో అవన్నీ అతని ఆయుధాలు; సమిధలు అతని బాణాలుగా స్మరించబడ్డాయి.
13.214.43
स्वेदस्रवश्च गात्रेभ्यः क्षौद्रं तस्य यशस्विनः ।
पुरोडाशा नृशीर्षाणि रुधिरं चाहुतिः स्मृता।
तूणाश्चैव चरुर्ज्ञेया वसोर्धारा वसाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४३ ॥
ఆ యశస్వి శరీరాల నుండి కారే చెమటే తేనె; మనుషుల తలలు పురోడాశాలు; రక్తమే ఆహుతి అని చెప్పబడింది. అంబులపొదులే చరువులుగా తెలియాలి; వసువు ప్రవాహాలే కొవ్వు అని స్మరించబడ్డాయి.
13.214.44
क्रव्यादा भूतसङ्घाश्च तस्मिन्यज्ञे द्विजतयः ।
तेषां भक्षान्नपानानि हता नृगजवाजिनः।
भुञ्जते ते यथाकामं यता यज्ञे किमिच्छति ॥ १३.२१४.४४ ॥
ఆ యజ్ఞంలో మాంసాహారులైన భూతగణాలే ద్విజులు. చంపబడిన మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు వారి ఆహార పానీయాలు. యజ్ఞంలో నియమంతో వారు కోరినది యథేచ్ఛగా తింటారు.
13.214.45
निहतानां तु योधानां वस्त्राभरणभूषणम् ।
हिरण्यं च सुवर्णं च यद्वै यज्ञस्य दक्षिणा ॥ १३.२१४.४५ ॥
చంపబడిన యోధుల వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అలంకారాలు, బంగారం, సువర్ణం — ఇవే యజ్ఞ దక్షిణ.
13.214.46
यस्तत्र हन्यते देवि गजस्कन्धगतो नरः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति रणेष्वभिमुखो हतः ॥ १३.२१४.४६ ॥
దేవీ! అక్కడ ఏనుగు వీపుపై కూర్చున్న మనిషి చంపబడితే, యుద్ధాల్లో ఎదురుగా నిలిచి చంపబడినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు.
13.214.47
रथमध्यगतो वाऽपि हयपृष्ठगतोपि वा ।
हन्यते यस्तु सङ्ग्रामे शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१४.४७ ॥
రథమధ్యంలో కూర్చున్నా, గుర్రపు వీపుపై ఉన్నా, యుద్ధంలో చంపబడినవాడు ఇంద్రలోకంలో గౌరవించబడతాడు.
13.214.48
स्वर्गे हताः प्रपूज्यते हन्ता त्वत्रैव पूज्यते ।
द्वावेतौ सुखमेधेते हन्ता यश्चैव हन्यते ॥ १३.२१४.४८ ॥
స్వర్గంలో చంపబడినవారు పూజించబడతారు; చంపేవాడు ఇక్కడే పూజించబడతాడు. చంపేవాడు, చంపబడేవాడు — ఈ ఇద్దరూ సుఖాన్ని పొందుతారు.
13.214.49
तस्मात्सङ्ग्राममासाद्य प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १३.२१४.४९ ॥
కాబట్టి యుద్ధాన్ని చేరినప్పుడు భయం లేనివాడిలా ప్రహరించాలి.
13.214.50
निर्भयो यस्तु सङ्ग्रामे यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरेदुद्यतायुधः ।
यथा नदीसहस्राणि प्रविष्टानि महोदधिम् ॥ १३.२१४.५० ॥
యుద్ధంలో భయం లేకుండా ఆయుధం ఎత్తి ప్రహరించేవాడు, వేల నదులు మహాసముద్రంలో ప్రవేశించినట్లు.
13.214.51
तथा सर्वे न सन्देहो धर्मा धर्मभृतांवरम् ।
प्रविष्टा राजधर्मेण आचारविनयस्तथा ॥ १३.२१४.५१ ॥
అలాగే, సందేహం లేదు, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, అన్ని ధర్మాలూ రాజధర్మంలో ప్రవేశిస్తాయి; ఆచారమూ వినయమూ కూడా అంతే.
13.214.52
वेदोक्ताश्चैव ये धर्माः पाषण्डेषु च कीर्तिताः ।
तथैव मानुषा धर्मा धर्माश्चान्ये तथेतरे ॥ १३.२१४.५२ ॥
వేదాలలో చెప్పబడిన ధర్మాలు, పాషండుల్లో ప్రకటించబడినవీ, అలాగే మానవ ధర్మాలు, ఇతర ధర్మాలు, మిగతావీ.
13.214.53
देशजातिकुलानां च ग्रामधर्मास्तथैव च ।
ये धर्माः पार्वतीयेषु ये धर्माः पत्तनादिषु।
तेषां पूर्वप्रवृत्तानां कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥ १३.२१४.५३ ॥
దేశ, జాతి, కులాల ధర్మాలు, గ్రామ ధర్మాలు కూడా; పర్వతవాసులలో ఉన్న ధర్మాలు, పట్టణాలు మొదలైన వాటిలో ఉన్న ధర్మాలు—వాటిని, పూర్వం నుండి నడుస్తున్నవాటిని, రక్షించడం కర్తవ్యం.
13.214.54
धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ।
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यः पार्थिवेन विशेषतः ॥ १३.२१४.५४ ॥
హతమైన ధర్మమే హతమార్చుతుంది; రక్షింపబడిన ధర్మమే రక్షిస్తుంది. కాబట్టి ధర్మాన్ని నాశనం చేయరాదు, ముఖ్యంగా రాజు చేత.
13.214.55
प्रजाः पालयते यत्र धर्मेण वसुधाधिपः ।
षट्कर्मनिरता विप्राः पूज्यन्ते पितृदेवताः ॥ १३.२१४.५५ ॥
ఎక్కడ రాజు ధర్మంతో ప్రజలను పాలిస్తాడో, అక్కడ ఆరు కర్మలలో నిమగ్నులైన బ్రాహ్మణులు పితృదేవతలు మరియు దేవతల వలె పూజింపబడతారు.
13.214.56
नैव तस्मिन्ननावृष्टिर्न रोगा नाप्युपद्रवाः ।
धर्मशीलाः प्रजाः सर्वाः स्वधर्मनिरते नृपे ॥ १३.२१४.५६ ॥
తన ధర్మంలో నిమగ్నుడైన రాజు పాలనలో అనావృష్టి ఉండదు, రోగాలు ఉండవు, ఉపద్రవాలూ ఉండవు; ప్రజలందరూ ధర్మశీలురై ఉంటారు.
13.214.57
एष्टव्यः सततं देवि युक्ताचारो नराधिपः ।
छिद्रज्ञश्चैव शत्रूणामप्रमत्तः प्रतापवान् ॥ १३.२१४.५७ ॥
ఓ దేవీ, సదా సముచిత ఆచారం కలిగి, శత్రువుల బలహీనతలు తెలిసి, అప్రమత్తుడై, ప్రతాపవంతుడైన రాజునే ఎంచుకోవాలి.
13.214.58
शूद्राः पृथिव्यां बहवो राज्ञां बहुविनाशकाः ।
तस्मात्प्रमादं सुश्रोणि न कुर्यात्पण्डितो नृपः ॥ १३.२१४.५८ ॥
భూమిపై చాలామంది శూద్రులు రాజులకు గొప్ప వినాశకులుగా ఉంటారు; కాబట్టి, ఓ సుందరి, పండితుడైన రాజు ప్రమాదం చేయకూడదు.
13.214.59
तेषु मित्रेषु त्यक्तेषु तथा मर्त्येषु हस्तिषु ।
विस्रम्भो नोपगन्तव्यः स्नानपानेषु नित्यशः ॥ १३.२१४.५९ ॥
ఆ మిత్రులలో, విడిచిపెట్టబడిన వారిలో, మనుషులలో, ఏనుగుల (సేవకుల) వద్ద కూడా, స్నానం మరియు పానం సమయంలో ఎప్పుడూ విశ్వాసం ఉంచకూడదు.
13.214.60
राज्ञो वल्लभतामेति कुलं भावयते स्वकम् ।
यस्तु राष्ट्रहितार्थाय गोब्राह्मणकृते तथा।
बन्दीग्रहाय मित्रार्थे प्राणांस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १३.२१४.६० ॥
రాష్ట్ర హితం కోసం, గోవులు మరియు బ్రాహ్మణుల కోసం, బందీలను విడిపించడానికి, లేదా మిత్రుని కోసం, విడువలేని తన ప్రాణాలను త్యజించేవాడు రాజుకు ప్రియుడవుతాడు మరియు తన కులాన్ని ఉన్నతపరుస్తాడు.
13.214.61
सर्वकामदुघां धेनुं धरणीं लोकधारिणीम् ।
समुद्रान्तां वरारोहे सशैलवनकाननाम् ॥ १३.२१४.६१ ॥
ఓ సుందరమైన నడుము గల దేవీ, అన్ని కోరికలను ఇచ్చే ధేనువువంటిది, లోకాలను ధరించేది, సముద్రం వరకు వ్యాపించి పర్వతాలు, అడవులు, తోటలతో కూడిన భూమి.
13.214.62
दद्याद्देवि द्विजातिभ्यो वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
न तत्समं वरारोहे प्राणत्यागी विशिष्यते ॥ १३.२१४.६२ ॥
ఓ దేవీ, ధనముతో నిండిన భూమిని ద్విజులకు దానం చేయవచ్చు; ఓ సుందరీ, దానికి సమానమైనది లేదు, ప్రాణత్యాగి మరింత శ్రేష్ఠుడు.
13.214.63
सहस्रमपि यज्ञानां यजते च यतर्द्धिमान् ।
यज्ञैस्तस्य किमाश्चर्यं प्राणत्यागः सुदुष्करः ॥ १३.२१४.६३ ॥
సంపన్నుడు వేయి యజ్ఞాలు చేసినా, వాటిలో ఆశ్చర్యమేముంది? ప్రాణత్యాగమే అత్యంత కష్టం.
13.214.64
तस्मात्सर्वेषु यज्ञेषु प्राणयज्ञो विशिष्यते ।
एवं सङ्ग्रामयज्ञास्ते यथार्थं समुदाहृताः ॥ १३.२१४.६४ ॥
అందువల్ల అన్ని యజ్ఞాలలో ప్రాణయజ్ఞమే శ్రేష్ఠమైనది. ఈ విధంగా ఆ సంగ్రామయజ్ఞాలు యథార్థంగా చెప్పబడ్డాయి.