มหาภารตะ · อัธยายะ 13.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.214.1
महेश्वर उवाच ।
श्रूयतां कारणं देवि यथा हि दुरतिक्रमः।
विधिः सर्वेषु भूतेषु मर्तव्ये समुपस्थिते ॥ १३.२१४.१ ॥
มเหศวรตรัสว่า จงฟังเหตุนั้นเถิด เทวี ว่าเพราะเหตุใดวิธิ (ชะตา) จึงล่วงพ้นได้ยากสำหรับสัตว์ทั้งปวงเมื่อความตายมาถึง
13.214.2
आयुःक्षयेणोपहिताः समागम्य वरानने ।
कीटाः पतङ्गा बहवः स्थूलाः सूक्ष्माश्च मध्यमाः।
प्रज्वलत्सु प्रदीपेषु स्वयमेव पतन्ति ते ॥ १३.२१४.२ ॥
เทวีผู้มีพักตร์งาม หมู่แมลงและแมลงเม่าจำนวนมาก ทั้งตัวใหญ่ ตัวเล็ก และตัวขนาดกลาง ถูกความสิ้นอายุมาถึงเข้าครอบงำ ย่อมมาชุมนุมกันแล้วตกลงไปในประทีปที่ลุกโพลงเองโดยไม่ต้องมีผู้บังคับ
13.214.3
बहूनां मृगयूथानां नानावननिषेविणाम् ।
यस्तु कालं गतस्तेषां स वै पाशेन बध्यते ॥ १३.२१४.३ ॥
ในบรรดาฝูงกวางจำนวนมากที่อาศัยอยู่ในป่าต่างๆ ตัวใดที่ถึงกาลของมันแล้ว ตัวนั้นแลย่อมถูกบ่วงผูกไว้
13.214.4
सूनार्थं देवि बद्धानां क्षीणायुर्यो निबध्यते ।
अवशो घातकस्याथ हस्तं तदहरेति सः ॥ १३.२१४.४ ॥
เทวี ในบรรดาสัตว์ที่ถูกขังไว้เพื่อการฆ่า ตัวที่อายุสิ้นแล้วย่อมถูกผูกไว้โดยไม่อาจขัดขืน แล้วมันก็จับมือของผู้ฆ่าพลางกล่าวว่า ‘จงเอามือนั้นออกไปเถิด’
13.214.5
यथा पक्षिगणाः क्षिप्रं विस्तीर्णाकाशगामिनः ।
क्षीणायुषो निबध्यन्ते शक्ता अपि पलायितुम् ॥ १३.२१४.५ ॥
เหมือนฝูงนกที่บินไปเร็วๆ ข้ามท้องฟ้ากว้างใหญ่ เมื่ออายุสิ้นแล้วก็ถูกดักจับ แม้จะสามารถบินหนีได้
13.214.6
यथा वारिचरा मीना बहवोऽम्बुजजातयः ।
जालं समधिरोहन्ति स्वयमेव विधेर्वशात् ॥ १३.२१४.६ ॥
เหมือนปลาจำนวนมากหลายชนิดที่แหวกว่ายอยู่ในน้ำ ซึ่งเกิดจากดอกบัว ด้วยอำนาจของวิธิ ย่อมขึ้นไปติดอวนเองโดยไม่ต้องมีใครบังคับ
13.214.7
शल्यकस्य च जिह्वाग्रं स्वयमारुह्य शोभने ।
आयुःक्षयेणोपहता निबध्यन्ते सरीसृपाः ॥ १३.२१४.७ ॥
งามเอ๋ย สัตว์เลื้อยคลานทั้งหลายที่อายุสิ้นแล้ว ต่างก็ปีนขึ้นไปบนปลายลิ้นของเม่น โดยไม่ต้องมีผู้บังคับ แล้วถูกผูกติดอยู่ในบ่วงอันงดงามนั้น
13.214.8
कृषतां कर्षकाणां च नास्ति बुद्धिर्विहिंसने ।
अथैषां लाङ्गलाग्राद्यैर्हन्यन्ते जन्तवोऽक्षयाः ॥ १३.२१४.८ ॥
ชาวนาผู้ไถพรวนดินไม่มีเจตนาที่จะทำร้ายใคร แต่ด้วยปลายไถและสิ่งอื่นทำนองนั้น สัตว์ที่ไม่มีวันเสื่อมสลายก็ถูกฆ่าลง
13.214.9
पादाग्रेणैव चैकेन यां हिंसां कुरुते नरः ।
मातङ्गोपि न तां कुर्यात्कूरो जन्मशतैरपि ॥ १३.२१४.९ ॥
การเบียดเบียนที่มนุษย์ก่อขึ้นเพียงด้วยปลายเท้าข้างเดียว ช้างดุร้ายก็จะไม่ทำเช่นนั้นแม้ในร้อยชาติ
13.214.10
म्रियन्ते यैर्हि मर्तव्यं न तान्घ्नन्ति कृषीवलाः ।
कृषामीति मनस्तस्य नास्ति चिन्ता विहिंसने ॥ १३.२१४.१० ॥
ผู้ที่ต้องตายโดยสิ่งใด ชาวนาก็ไม่ได้เป็นผู้ฆ่าเขา ผู้ที่คิดว่า ‘ข้าไถนา’ จิตของเขาย่อมไม่มีความกังวลในการเบียดเบียน
13.214.11
तस्माज्जीवसहस्राणि हत्वाऽपि न स लिप्यते ।
विधिना स हतः पूर्वं पश्चात्प्राणि विपद्यते।
एवं सर्वेषु भूतेषु विधिर्हि दुरतिक्रमः ॥ १३.२१४.११ ॥
เพราะเหตุนั้น แม้ฆ่าสัตว์นับพันชีวิต ผู้นั้นก็ไม่ถูกทำให้เปรอะเปื้อน เขาถูกวิธิทำลายก่อนแล้ว ต่อมาสัตว์นั้นจึงสิ้นชีวิต ดังนี้ วิธิในสัตว์ทั้งปวงย่อมล่วงพ้นได้ยากจริงๆ
13.214.12
गतायुषा मुहूर्तं तु न शक्यमुपजीवितुम् ।
जीवितव्ये न मर्तव्यं न भूतं न भविष्यति ॥ १३.२१४.१२ ॥
ผู้ที่อายุสิ้นแล้วแม้เพียงชั่วขณะหนึ่งก็ไม่อาจดำรงชีวิตอยู่ได้ ผู้ที่มีชีวิตอยู่ก็ไม่อาจหลีกพ้นจากความตาย ไม่เคยมีใคร ไม่มีใคร และจักไม่มีใครที่จะพ้นจากความตาย
13.214.13
शुभाशुभं कर्मफलं न शक्यमतिवर्तितुम् ।
तथा ताभिश्च मर्तव्यं मोक्तव्याश्चैव तास्तथा ॥ १३.२१४.१३ ॥
ผลแห่งกรรมดีและกรรมชั่วนั้นไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ สัตว์ย่อมต้องตายด้วยกรรมเหล่านั้นฉันใด ก็ย่อมต้องได้รับการปลดปล่อยจากกรรมเหล่านั้นฉันนั้น
13.214.14
रन्तिदेवस्य गावो वै विधेर्हि वशमागताः ।
स्वयमायान्ति गावो वै हन्यन्ते यत्र सुन्दरि ॥ १३.२१४.१४ ॥
แท้จริง ฝูงโคของพระเจ้ารันติเทวะตกอยู่ภายใต้อำนาจของวิธิ งามเอ๋ย โคทั้งหลายย่อมมาเองยังสถานที่ที่ถูกฆ่า
13.214.15
गवां वै हन्यमानानां रुधिरप्रभवा नदी ।
चर्मण्वतीति विख्याता खुरशृङ्गास्थिदुर्गमा ॥ १३.२१४.१५ ॥
เมื่อฝูงโคถูกฆ่าอยู่นั้น แม่น้ำที่เกิดจากเลือดได้มีชื่อเสียงว่า จรรมัณวตี ข้ามได้ยากเพราะกีบ เขา และกระดูก
13.214.16
रुधिरं तां नदीं प्राप्य तोयं भवति शोभने ।
मेध्यं पुण्यं पवित्रं च गन्धवर्णरसैर्युतम् ॥ १३.२१४.१६ ॥
งามเอ๋ย เมื่อเลือดไหลลงสู่แม่น้ำนั้น ก็กลายเป็นน้ำที่ควรแก่การบูชา บริสุทธิ์ ศักดิ์สิทธิ์ และประกอบด้วยกลิ่น สี และรส
13.214.17
तत्राऽभिषेकं कुर्वन्ति कृतजप्याः कृताह्निकाः ।
द्विजा देवगणाश्चापि लोकपाला महेश्वराः ॥ १३.२१४.१७ ॥
ที่นั่น ผู้ที่เป็นทวิชาติซึ่งสวดมนต์และประกอบพิธีประจำวันแล้ว ย่อมอาบน้ำชำระ เช่นเดียวกับหมู่เทพ เทพผู้พิทักษ์โลก และเหล่ามเหศวร
13.214.18
तस्य राज्ञः सदा सत्रे स्वयमागम्य सुन्दरि ।
विधिना पूर्वदृष्टेन तन्मांसमुपकल्पितम्।
मन्त्रवत्प्रतिगृह्णन्ति यतान्यायं यताविधि ॥ १३.२१४.१८ ॥
งามเอ๋ย ที่การบูชายัญของพระราชานั้นเสมอไป เหล่าเทพย่อมมาเองและรับเนื้อนั้น ซึ่งจัดเตรียมตามวิธีที่เคยเห็นมาก่อน ด้วยมนตร์ ตามหน้าที่และตามพิธีอย่างถูกต้อง
13.214.19
समांसं च सदा ह्यन्नं शतशोऽथ सहस्रशः ।
भुञ्जानानां द्विजातीनामस्तमेति दिवाकरः ॥ १३.२१४.१९ ॥
อาหารที่มีเนื้อสัตว์ปรุงอยู่ด้วยเสมอนั้น สำหรับทวิชาติผู้รับประทานเป็นร้อยเป็นพัน พระอาทิตย์ก็ตกดิน
13.214.20
गावो यास्तत्र हन्यन्ते राज्ञस्तस्य क्रतूत्तमे ।
पठ्यमानेषु मन्त्रेषु यथान्यायं यथाविधि ॥ १३.२१४.२० ॥
โคทั้งหลายที่ถูกฆ่าที่นั่นในยัญอันประเสริฐของพระราชานั้น ในขณะที่มนตร์ถูกสวดอยู่ ตามกฎและตามวิธีที่กำหนดไว้
13.214.21
ताश्च स्वर्गं गता गावो रन्तिदेवश्च पार्थिवः ।
सदा सत्रविधानेन सिद्धिं प्राप्तो नरोत्तमः ॥ १३.२१४.२१ ॥
ธนูนั้นไปสวรรค์ และพระเจ้ารันติเทวะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ได้บรรลุความสำเร็จโดยการประกอบพิธีสัตรอยู่เสมอ
13.214.22
अथ यस्तु सहायार्थमुक्तः स्यात्पार्थिवैर्नरैः ।
भोगानां संविभागेन वस्त्राभरणभूषणैः ॥ १३.२१४.२२ ॥
ส่วนผู้ที่กษัตริย์และมนุษย์เรียกให้มาช่วยเหลือ ควรได้รับเกียรติด้วยการแบ่งปันความสุขสบาย พร้อมด้วยเครื่องนุ่งห่ม เครื่องประดับ และอาภรณ์อันวิจิตร
13.214.23
सहभोजनसम्बद्धैः सत्कारैर्विविधैरपि ।
सहायकाले सम्प्राप्ते सङ्ग्रामे शस्त्रमुद्धरेत् ॥ १३.२१४.२३ ॥
ผู้ผูกพันด้วยการร่วมโต๊ะอาหารและด้วยการให้เกียรติต่าง ๆ เมื่อถึงคราวที่ต้องการความช่วยเหลือ เมื่อเกิดการสงคราม ควรชักอาวุธขึ้นสู้
13.214.24
व्यूढानीके यथा सास्त्रं सेनयोरुभयोरपि ।
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णे पदातिबलसङ्कुले।
चामरच्छत्रशबले ध्वजचर्मायुधोज्ज्वले ॥ १३.२१४.२४ ॥
ในกองทัพทั้งสองฝ่ายที่จัดขบวนไว้อย่างเป็นระเบียบ พร้อมอาวุธ เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถรบ เนืองแน่นด้วยทหารราบ มีพัดหางจามรีและร่มกางประดับเป็นลาย สว่างไสวด้วยธง โล่ และอาวุธ
13.214.25
शक्तितोमरकुन्तासिशूलमुद्गरपाणिभिः ।
कूटमुद्गरचापेषु मुसुण्ठीजुष्टमुष्टिभिः ॥ १३.२१४.२५ ॥
ถือหอก หลาวสั้น ทวน ดาบ ตรีศูล และกระบอง ทั้งกระบองเหล็ก คันธนู และมุสุณฑีที่กำแน่นอยู่ในมือ
13.214.26
भिण्डिपालगदाचक्रप्रासकर्पटधारिभिः ।
नानाप्रहरणैर्योधैः सेनयोरुभयोरपि।
युद्धशौण्डैः प्रगर्जद्भिर्वृषेषु वृषभैरिव ॥ १३.२१४.२६ ॥
นักรบแห่งกองทัพทั้งสองฝ่ายถือภินฑิปาล กระบอง จักร หอกพุ่ง และโล่ มีอาวุธนานาชนิด ผู้ชำนาญการรบ คำรามดังเหมือนวัวกระทิงท่ามกลางฝูงวัว
13.214.27
शङ्खदुन्दुभिनादेन नानातूर्यरवेण च ।
हयहेषितशब्देन कुञ्जराणां तु बृंहितैः ॥ १३.२१४.२७ ॥
ด้วยเสียงสังข์และกลองศึก ด้วยเสียงเครื่องดนตรีนานาชนิด ด้วยเสียงม้าร้องแผดและช้างร้องก้อง
13.214.28
योधानां सिंहनादैश्च घण्टानां शिञ्जितस्वनैः ।
दिशश्च विदिशश्चैव समन्ताद्बधिरीकृताः ॥ १३.२१४.२८ ॥
ด้วยเสียงคำรามเหมือนราชสีห์ของนักรบ และเสียงกรุ๋งกริ๊งของระฆัง ทิศและอนุทิศทั้งหลายถูกทำให้หูหนวกไปทุกด้าน
13.214.29
ग्रीष्मान्तेष्विव गर्जद्भिर्नभशीव बलाहकैः ।
रथनेमिखुरोद्धूतैररुणै रणरेणुभिः।
कपिलाभिरिवाकाशे छाद्यमाने समन्ततः ॥ १३.२१४.२९ ॥
เหมือนท้องฟ้าที่ถูกปกคลุมทุกด้านด้วยเมฆที่คำรามในตอนปลายฤดูร้อน ด้วยฝุ่นสนามรบสีแดงที่ฟุ้งขึ้นจากล้อรถและกีบเท้า ฝุ่นสีน้ำตาลเหลืองปกคลุมท้องฟ้า
13.214.30
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते योधानां तत्र सेनयोः ।
तेषां प्रहारक्षतजं रक्तचन्दनसन्निभम् ॥ १३.२१४.३० ॥
เมื่อการปะทะด้วยอาวุธเริ่มขึ้นในหมู่นักรบของทั้งสองกองทัพ เลือดที่ไหลจากบาดแผลของพวกเขาดูคล้ายดังจันทน์แดง
13.214.31
तेषामस्राणि गात्रेभ्य स्रवन्ते रणमूर्धनि ।
पलाशाशोकपुष्पाणां जङ्गमा इव राशयः ॥ १३.२१४.३१ ॥
เลือดไหลออกจากร่างกายของพวกเขาที่แนวหน้าของสนามรบ เหมือนกองดอกปลาศและดอกอโศกที่เคลื่อนไหวได้
13.214.32
रणे समभिवर्तन्त उद्यतायुधपाणयः ।
शोभमाना रणे शूरा आह्वयन्तः परस्परम् ॥ १३.२१४.३२ ॥
ในการรบ วีรชนพุ่งเข้าไปข้างหน้าโดยยกอาวุธขึ้นในมือ ทั้งเปล่งรัศมีและท้าทายกันและกัน
13.214.33
हन्यमानेष्वभिघ्नत्सु शूरेषु रणसङ्कटे ।
पृष्ठं दत्त्वा च ये तत्र नायकस्य नराधमाः ॥ १३.२१४.३३ ॥
ในความวุ่นวายของสนามรบ ขณะที่วีรชนถูกฟันและกำลังฟันตอบ คนชั่วทั้งหลายที่หันหลังให้ผู้นำของตน
13.214.34
अनाहता निवर्तन्ते नायके चाप्यनीप्सति ।
ते दुष्कृतं प्रपद्यन्ते नायकस्याखिलं नराः।
यच्चास्ति सुकृतं तेषां युज्यते तेन नायकः ॥ १३.२१४.३४ ॥
คนที่หันกลับไปโดยไม่ได้รับบาดเจ็บ แม้ผู้นำไม่ปรารถนาเช่นนั้น ย่อมรับบาปทั้งหมดของผู้นำไป และบุญกุศลใดที่พวกเขามี ก็ย่อมผูกติดกับผู้นำ
13.214.35
अहिंसा परमो धर्म इति येऽपि नरा विदुः ।
सङ्ग्रामेषु न युध्यन्ते भृत्याश्चैवानुरूपतः।
नरकं यान्ति ते घोरं भर्तृपिण्डापहारिणइः ॥ १३.२१४.३५ ॥
คนที่รู้ว่าอหิงสาคือธรรมอันสูงสุด แต่ไม่ยอมรบในสงครามตามฐานะของตนในฐานะข้ารับใช้ ย่อมไปสู่นรกอันน่ากลัว เพราะเป็นขโมยอาหารของนาย
13.214.36
यस्तु प्राणान्परित्यज्य प्रविशेदुद्यतायुधः ।
सङ्ग्राममग्निप्रतिमं पतह्ग इव निर्भयः।
स्वर्गमाविशते प्रेत्य ज्ञात्वा योधस्य निश्चयम् ॥ १३.२१४.३६ ॥
ผู้ใดสละลมปราณของตน ชักอาวุธขึ้นเข้าสู่สงครามดุจไฟอย่างไม่เกรงกลัว เหมือนแมลงเม่า ผู้นั้นรู้ความมุ่งมั่นของนักรบ เมื่อตายไปย่อมเข้าสู่สวรรค์
13.214.37
आविष्टश्चैव सत्त्वेन सघृणो जायते नरः ।
प्रहारैर्नन्दयेद्देवि सत्वेनाधिष्ठितो हि सः।
प्रहारव्यथितश्चैव न वैक्लब्यमुपैति सः ॥ १३.२१४.३७ ॥
ผู้ที่ถูกความกล้าหาญครอบงำย่อมกลายเป็นผู้มีเมตตา โอเทวี ผู้ตั้งมั่นในความกล้าหาญแม้ถูกฟันก็ยินดี แม้เจ็บปวดจากบาดแผล เขาก็ไม่ย่อท้อ
13.214.38
यस्तु स्वं नायकं रक्षेदतिघोरे रणाङ्कणे ।
तापयन्नरिसैन्यानि सिंहो मृगगणानिव।
आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्ष्यो रणाजिरे ॥ १३.२१४.३८ ॥
ผู้ที่ปกป้องผู้นำของตนในสนามรบอันน่าสะพรึง เผาทัพศัตรูดุจราชสีห์เผาฝูงกวาง เป็นผู้ที่ยากจะมองได้ในสนามรบ ดุจพระอาทิตย์ยามเที่ยง
13.214.39
निर्दयो यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरन्नुद्यतायुधः ।
यजते स तु पूतात्मा सङ्ग्रामेण महाक्रतुम् ॥ १३.२१४.३९ ॥
ผู้ที่ไร้ความปรานีในการรบ ฟันด้วยอาวุธที่ชูขึ้น ผู้มีจิตบริสุทธิ์นั้นย่อมประกอบมหายัญด้วยการสงคราม
13.214.40
चर्म कृष्णाजिनं तस्य दन्तकाष्ठं धनुः स्मृतम् ।
रथो वेदिर्ध्वजो यूपः कुशाश्च रथरश्मयः ॥ १३.२१४.४० ॥
โล่ของเขาคือหนังกวางดำ ไม้ชำระฟันเรียกกันว่าคันธนู รถคือแท่นบูชา ธงคือเสาพิธี และหญ้ากุศะคือบังเหียนรถ
13.214.41
मानो दर्पस्त्वहङ्कारस्त्रयस्त्रेताग्नयः स्मृताः ।
प्रमोदश्च स्रुवस्तस्य उपाध्यायो हि सारथिः ॥ १३.२१४.४१ ॥
ความทะนงตน ความเย่อหยิ่ง และอัตตาตัวตน ท่านว่าคือไฟตรีเตาทั้งสาม ความปีติยินดีคือทัพพีของการบูชาไฟนั้น และผู้ขับรถศึกคืออาจารย์ของเขาแท้จริง
13.214.42
स्रुग्भाण्डं चापि यत्किञ्चिद्यज्ञोपकरणानि च ।
आयुधान्यस्य तत्सर्वं समिधः सायकाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४२ ॥
ภาชนะตักเนยและเครื่องมือบูชายัญทั้งหมดที่มีอยู่ ทั้งหมดนั้นคืออาวุธของเขา ท่านว่าไม้ฟืนคือลูกศรของเขา
13.214.43
स्वेदस्रवश्च गात्रेभ्यः क्षौद्रं तस्य यशस्विनः ।
पुरोडाशा नृशीर्षाणि रुधिरं चाहुतिः स्मृता।
तूणाश्चैव चरुर्ज्ञेया वसोर्धारा वसाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४३ ॥
เหงื่อที่ไหลจากอวัยวะของผู้มีเกียรติยศผู้นั้นคือน้ำผึ้ง หัวมนุษย์คือเค้กบูชายัญ และเลือดได้รับการประกาศว่าเป็นเครื่องเซ่นไหว้ ท่านว่าโถข้าวต้มคือซองธนู และสายน้ำแห่งวสุทั้งหลายได้รับการประกาศว่าคือไขมัน
13.214.44
क्रव्यादा भूतसङ्घाश्च तस्मिन्यज्ञे द्विजतयः ।
तेषां भक्षान्नपानानि हता नृगजवाजिनः।
भुञ्जते ते यथाकामं यता यज्ञे किमिच्छति ॥ १३.२१४.४४ ॥
ในการบูชายัญนั้น ฝูงภูตผีที่กินเนื้อสดคือบรรดาพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง ศพของมนุษย์ ช้าง และม้าที่ถูกฆ่าคืออาหารและเครื่องดื่มของพวกเขา พวกเขาสำรวมอยู่ในการบูชายัญ กินสิ่งที่ปรารถนาได้ตามใจชอบ
13.214.45
निहतानां तु योधानां वस्त्राभरणभूषणम् ।
हिरण्यं च सुवर्णं च यद्वै यज्ञस्य दक्षिणा ॥ १३.२१४.४५ ॥
เครื่องนุ่งห่ม เครื่องประดับ และเครื่องตกแต่งของนักรบที่ล้มตาย รวมทั้งทองคำและเหรียญทอง นี่คือค่าตอบแทนของการบูชายัญ
13.214.46
यस्तत्र हन्यते देवि गजस्कन्धगतो नरः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति रणेष्वभिमुखो हतः ॥ १३.२१४.४६ ॥
ข้าแต่เทวี ผู้ใดถูกฆ่าที่นั่นขณะนั่งอยู่บนหลังช้าง ถูกสังหารขณะหันหน้าเผชิญศัตรูในการรบ ย่อมไปถึงโลกของพระพรหม
13.214.47
रथमध्यगतो वाऽपि हयपृष्ठगतोपि वा ।
हन्यते यस्तु सङ्ग्रामे शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१४.४७ ॥
ไม่ว่าจะนั่งอยู่กลางรถศึกหรือขี่อยู่บนหลังม้า ผู้ที่ถูกฆ่าในสงครามย่อมได้รับการเคารพในโลกของพระอินทร์
13.214.48
स्वर्गे हताः प्रपूज्यते हन्ता त्वत्रैव पूज्यते ।
द्वावेतौ सुखमेधेते हन्ता यश्चैव हन्यते ॥ १३.२१४.४८ ॥
ผู้ที่ถูกฆ่าย่อมได้รับการยกย่องบูชาในสวรรค์ ส่วนผู้ฆ่าก็ได้รับการยกย่องที่นี่เอง ทั้งสองนี้คือผู้ฆ่าและผู้ถูกฆ่า ต่างเจริญงอกงามด้วยความสุข
13.214.49
तस्मात्सङ्ग्राममासाद्य प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १३.२१४.४९ ॥
เพราะฉะนั้น เมื่อไปถึงสนามรบแล้ว ควรลงมือโจมตีโดยไม่หวาดกลัว
13.214.50
निर्भयो यस्तु सङ्ग्रामे यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरेदुद्यतायुधः ।
यथा नदीसहस्राणि प्रविष्टानि महोदधिम् ॥ १३.२१४.५० ॥
ผู้ที่ไม่หวาดหวั่นในสงคราม ยกอาวุธขึ้นโจมตี ก็เหมือนดั่งสายน้ำนับพันสายที่ไหลลงสู่มหาสมุทร
13.214.51
तथा सर्वे न सन्देहो धर्मा धर्मभृतांवरम् ।
प्रविष्टा राजधर्मेण आचारविनयस्तथा ॥ १३.२१४.५१ ॥
เช่นนั้นเอง ไม่มีข้อสงสัยเลย ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ธรรมทั้งปวงย่อมรวมเข้าในราชธรรม และความประพฤติอันดีงามกับวินัยก็เช่นกัน
13.214.52
वेदोक्ताश्चैव ये धर्माः पाषण्डेषु च कीर्तिताः ।
तथैव मानुषा धर्मा धर्माश्चान्ये तथेतरे ॥ १३.२१४.५२ ॥
ธรรมทั้งหลายที่ประกาศไว้ในพระเวท และที่กล่าวอ้างกันในหมู่นอกรีต ธรรมของมนุษย์ก็เช่นกัน ทั้งธรรมอื่นและธรรมที่เหลือทั้งหมดก็เช่นกัน
13.214.53
देशजातिकुलानां च ग्रामधर्मास्तथैव च ।
ये धर्माः पार्वतीयेषु ये धर्माः पत्तनादिषु।
तेषां पूर्वप्रवृत्तानां कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥ १३.२१४.५३ ॥
ธรรมเนียมของแต่ละถิ่น วรรณะ และตระกูล รวมทั้งธรรมเนียมของหมู่บ้านก็เช่นกัน หน้าที่ของชาวภูเขาและหน้าที่ในเมืองท่าเป็นต้น การคุ้มครองธรรมเหล่านั้นที่ตั้งมานานแล้วเป็นหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติ
13.214.54
धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ।
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यः पार्थिवेन विशेषतः ॥ १३.२१४.५४ ॥
ธรรมเมื่อถูกทำลายย่อมทำลาย ธรรมเมื่อได้รับการคุ้มครองย่อมคุ้มครอง เพราะฉะนั้นธรรมไม่ควรถูกทำลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งโดยพระราชา
13.214.55
प्रजाः पालयते यत्र धर्मेण वसुधाधिपः ।
षट्कर्मनिरता विप्राः पूज्यन्ते पितृदेवताः ॥ १३.२१४.५५ ॥
ที่ใดที่เจ้าแห่งแผ่นดินปกครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม พราหมณ์ผู้ขยันในหน้าที่หกประการย่อมได้รับการบูชาเสมือนบรรพบุรุษและเทวดา
13.214.56
नैव तस्मिन्ननावृष्टिर्न रोगा नाप्युपद्रवाः ।
धर्मशीलाः प्रजाः सर्वाः स्वधर्मनिरते नृपे ॥ १३.२१४.५६ ॥
ภายใต้พระราชาที่ยึดมั่นในหน้าที่ของตน จะไม่มีความแห้งแล้ง ไม่มีโรคภัย ไม่มีภัยพิบัติ ประชาราษฎร์ทั้งหมดก็มีจิตใจประพฤติธรรม
13.214.57
एष्टव्यः सततं देवि युक्ताचारो नराधिपः ।
छिद्रज्ञश्चैव शत्रूणामप्रमत्तः प्रतापवान् ॥ १३.२१४.५७ ॥
ข้าแต่เทวี ควรแสวงหาเจ้าแห่งมนุษย์ที่ประพฤติเหมาะสมอยู่เสมอ ผู้รู้จุดอ่อนของศัตรู ไม่ประมาท และมีอานุภาพ
13.214.58
शूद्राः पृथिव्यां बहवो राज्ञां बहुविनाशकाः ।
तस्मात्प्रमादं सुश्रोणि न कुर्यात्पण्डितो नृपः ॥ १३.२१४.५८ ॥
บนแผ่นดินนี้มีศูทรจำนวนมากที่ก่อความพินาศใหญ่หลวงแก่บรรดากษัตริย์ เพราะฉะนั้น ข้าแต่ผู้มีสะโพกงาม พระราชาผู้ฉลาดไม่ควรประมาท
13.214.59
तेषु मित्रेषु त्यक्तेषु तथा मर्त्येषु हस्तिषु ।
विस्रम्भो नोपगन्तव्यः स्नानपानेषु नित्यशः ॥ १३.२१४.५९ ॥
ไม่ควรวางใจในหมู่มิตรที่ถูกทอดทิ้ง ในหมู่มนุษย์และช้าง (บริวาร) ทำนองเดียวกัน ไม่ควรไว้ใจในเวลาอาบน้ำและดื่มเสมอไป
13.214.60
राज्ञो वल्लभतामेति कुलं भावयते स्वकम् ।
यस्तु राष्ट्रहितार्थाय गोब्राह्मणकृते तथा।
बन्दीग्रहाय मित्रार्थे प्राणांस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १३.२१४.६० ॥
ผู้ที่สละชีวิตอันยากจะสละได้ เพื่อประโยชน์ของแคว้น เพื่อวัวและพราหมณ์ เพื่อช่วยนักโทษให้พ้นจากการจองจำ หรือเพื่อมิตร ย่อมเป็นที่รักของพระราชา และยกย่องตระกูลของตนขึ้น
13.214.61
सर्वकामदुघां धेनुं धरणीं लोकधारिणीम् ।
समुद्रान्तां वरारोहे सशैलवनकाननाम् ॥ १३.२१४.६१ ॥
โอ้เทวีผู้มีสะโพกงาม แผ่นดินนี้เปรียบดังโคที่ให้ทุกสิ่งที่ปรารถนา เป็นผู้ค้ำจุนโลกทั้งหลาย ทอดยาวไปจนถึงมหาสมุทร พร้อมด้วยภูเขา ป่าไม้ และสวนป่า
13.214.62
दद्याद्देवि द्विजातिभ्यो वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
न तत्समं वरारोहे प्राणत्यागी विशिष्यते ॥ १३.२१४.६२ ॥
โอ้เทวี ควรถวายแผ่นดินที่เต็มไปด้วยทรัพย์แก่ทวิชาติ โอ้ผู้มีสะโพกงาม ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนการนั้น ผู้ที่สละชีวิตของตนนับว่าโดดเด่นกว่า
13.214.63
सहस्रमपि यज्ञानां यजते च यतर्द्धिमान् ।
यज्ञैस्तस्य किमाश्चर्यं प्राणत्यागः सुदुष्करः ॥ १३.२१४.६३ ॥
แม้ผู้มั่งคั่งจะบูชาพิธียัญนับพัน การบูชายัญเหล่านั้นจะมีอะไรน่าอัศจรรย์ การสละชีวิตนั้นทำได้ยากยิ่ง
13.214.64
तस्मात्सर्वेषु यज्ञेषु प्राणयज्ञो विशिष्यते ।
एवं सङ्ग्रामयज्ञास्ते यथार्थं समुदाहृताः ॥ १३.२१४.६४ ॥
เพราะฉะนั้น ในบรรดายัญทั้งหมด การบูชายัญด้วยชีวิตนับว่าโดดเด่นที่สุด ดังนั้นการบูชายัญในสงครามเหล่านั้น จึงได้กล่าวไว้ตามความเป็นจริงแล้ว