മഹാഭാരതം · അധ്യായം 13.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.214.1
महेश्वर उवाच ।
श्रूयतां कारणं देवि यथा हि दुरतिक्रमः।
विधिः सर्वेषु भूतेषु मर्तव्ये समुपस्थिते ॥ १३.२१४.१ ॥
മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ദേവീ, കേൾക്കുക. മരണം അടുത്തെത്തുമ്പോൾ സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും വിധി എങ്ങനെ അതിലംഘ്യമാകുന്നു എന്നതിന്റെ കാരണം ഇതാണ്.
13.214.2
आयुःक्षयेणोपहिताः समागम्य वरानने ।
कीटाः पतङ्गा बहवः स्थूलाः सूक्ष्माश्च मध्यमाः।
प्रज्वलत्सु प्रदीपेषु स्वयमेव पतन्ति ते ॥ १३.२१४.२ ॥
സുന്ദരമുഖീ, ആയുസ്സിന്റെ ക്ഷയത്താൽ പീഡിതരായ, ചെറുതും വലുതും ഇടത്തരവുമായ അനേകം കീടങ്ങളും ശലഭങ്ങളും ഒരുമിച്ചുകൂടി, ജ്വലിക്കുന്ന വിളക്കുകളിൽ സ്വയം വീഴുന്നു.
13.214.3
बहूनां मृगयूथानां नानावननिषेविणाम् ।
यस्तु कालं गतस्तेषां स वै पाशेन बध्यते ॥ १३.२१४.३ ॥
പലവിധ കാടുകളിൽ വസിക്കുന്ന അനേകം മൃഗസംഘങ്ങളിൽ, ആരുടെ കാലം വന്നുവോ അവൻ തന്നെ പാശത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
13.214.4
सूनार्थं देवि बद्धानां क्षीणायुर्यो निबध्यते ।
अवशो घातकस्याथ हस्तं तदहरेति सः ॥ १३.२१४.४ ॥
ദേവീ, വധത്തിനായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവരിൽ, ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചവൻ നിസ്സഹായനായി ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; അപ്പോൾ അവൻ ഘാതകന്റെ കൈ പിടിച്ച്, 'അതു അപഹരിക്കൂ' എന്നു പറയുന്നു.
13.214.5
यथा पक्षिगणाः क्षिप्रं विस्तीर्णाकाशगामिनः ।
क्षीणायुषो निबध्यन्ते शक्ता अपि पलायितुम् ॥ १३.२१४.५ ॥
വിശാലമായ ആകാശത്ത് വേഗത്തിൽ പറക്കുന്ന പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ, ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ, രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിവുണ്ടായിട്ടും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
13.214.6
यथा वारिचरा मीना बहवोऽम्बुजजातयः ।
जालं समधिरोहन्ति स्वयमेव विधेर्वशात् ॥ १३.२१४.६ ॥
വെള്ളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പലതരം മീനുകൾ, വിധിയുടെ വശത്താൽ, സ്വയം വലയിലേക്ക് കയറിപ്പോകുന്നു.
13.214.7
शल्यकस्य च जिह्वाग्रं स्वयमारुह्य शोभने ।
आयुःक्षयेणोपहता निबध्यन्ते सरीसृपाः ॥ १३.२१४.७ ॥
മുള്ളൻപന്നിയുടെ നാക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ സ്വയം കയറി, മനോഹരമായ (വലയിൽ) ഇഴയുന്ന ജീവികൾ ആയുസ്സിന്റെ ക്ഷയത്താൽ നശിച്ച് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
13.214.8
कृषतां कर्षकाणां च नास्ति बुद्धिर्विहिंसने ।
अथैषां लाङ्गलाग्राद्यैर्हन्यन्ते जन्तवोऽक्षयाः ॥ १३.२१४.८ ॥
ഉഴുന്ന കർഷകർക്ക് ഹിംസിക്കാൻ ബുദ്ധിയില്ല; എങ്കിലും അവരുടെ കലപ്പയുടെ അഗ്രം മുതലായവയാൽ അക്ഷയങ്ങളായ ജീവികൾ കൊല്ലപ്പെടുന്നു.
13.214.9
पादाग्रेणैव चैकेन यां हिंसां कुरुते नरः ।
मातङ्गोपि न तां कुर्यात्कूरो जन्मशतैरपि ॥ १३.२१४.९ ॥
മനുഷ്യൻ ഒറ്റക്കാലിന്റെ അഗ്രത്താൽ ചെയ്യുന്ന ഹിംസ, ക്രൂരനായ ആനയും നൂറു ജന്മങ്ങളിലും ചെയ്യില്ല.
13.214.10
म्रियन्ते यैर्हि मर्तव्यं न तान्घ्नन्ति कृषीवलाः ।
कृषामीति मनस्तस्य नास्ति चिन्ता विहिंसने ॥ १३.२१४.१० ॥
ആരാൽ മരിക്കേണ്ടവ മരിക്കുന്നുവോ, അവയെ കർഷകർ കൊല്ലുന്നില്ല; 'ഞാൻ ഉഴുന്നു' എന്ന് കരുതുന്നവന് ഹിംസയെക്കുറിച്ച് ചിന്തയില്ല.
13.214.11
तस्माज्जीवसहस्राणि हत्वाऽपि न स लिप्यते ।
विधिना स हतः पूर्वं पश्चात्प्राणि विपद्यते।
एवं सर्वेषु भूतेषु विधिर्हि दुरतिक्रमः ॥ १३.२१४.११ ॥
അതിനാൽ ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികളെ കൊന്നാലും അവൻ മലിനനാകുന്നില്ല; അവൻ മുമ്പേ വിധിയാൽ ഹതനായവനാണ്, പിന്നീട് ജീവി നശിക്കുന്നു. ഇപ്രകാരം എല്ലാ ജീവികളിലും വിധി തന്നെ അതിക്രമിക്കാനാകാത്തതാണ്.
13.214.12
गतायुषा मुहूर्तं तु न शक्यमुपजीवितुम् ।
जीवितव्ये न मर्तव्यं न भूतं न भविष्यति ॥ १३.२१४.१२ ॥
ആയുസ്സ് തീർന്നവനെ ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിപ്പിച്ചു നിർത്താൻ കഴിയില്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവൻ മരിക്കാതെ നിൽക്കുന്നില്ല, നിന്നിട്ടില്ല, നിൽക്കുകയുമില്ല.
13.214.13
शुभाशुभं कर्मफलं न शक्यमतिवर्तितुम् ।
तथा ताभिश्च मर्तव्यं मोक्तव्याश्चैव तास्तथा ॥ १३.२१४.१३ ॥
ശുഭാശുഭ കർമ്മഫലം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ അവയാൽ മരിക്കേണ്ടതുണ്ട്, അവയെയും അതുപോലെ വിടേണ്ടതാണ്.
13.214.14
रन्तिदेवस्य गावो वै विधेर्हि वशमागताः ।
स्वयमायान्ति गावो वै हन्यन्ते यत्र सुन्दरि ॥ १३.२१४.१४ ॥
രന്തിദേവന്റെ പശുക്കൾ വിധിയുടെ വശത്തിലായി. സുന്ദരീ, അവ സ്വയം വന്ന്, കൊല്ലപ്പെടുന്നിടത്ത് എത്തുന്നു.
13.214.15
गवां वै हन्यमानानां रुधिरप्रभवा नदी ।
चर्मण्वतीति विख्याता खुरशृङ्गास्थिदुर्गमा ॥ १३.२१४.१५ ॥
പശുക്കൾ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ രക്തത്തിൽനിന്നുണ്ടായ നദി ചർമ്മണ്വതി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; അത് കുളമ്പുകൾ, കൊമ്പുകൾ, അസ്ഥികൾ എന്നിവയാൽ ദുർഗമമാണ്.
13.214.16
रुधिरं तां नदीं प्राप्य तोयं भवति शोभने ।
मेध्यं पुण्यं पवित्रं च गन्धवर्णरसैर्युतम् ॥ १३.२१४.१६ ॥
മനോഹരീ, ആ നദിയിലെത്തുമ്പോൾ രക്തം ജലമായി മാറുന്നു; അത് യജ്ഞയോഗ്യവും പുണ്യവും പവിത്രവും ഗന്ധം, വർണ്ണം, രസം എന്നിവയോടു കൂടിയതുമാണ്.
13.214.17
तत्राऽभिषेकं कुर्वन्ति कृतजप्याः कृताह्निकाः ।
द्विजा देवगणाश्चापि लोकपाला महेश्वराः ॥ १३.२१४.१७ ॥
അവിടെ ജപവും നിത്യകർമ്മങ്ങളും ചെയ്ത ദ്വിജന്മാരും ദേവഗണങ്ങളും ലോകപാലന്മാരും മഹേശ്വരന്മാരും അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു.
13.214.18
तस्य राज्ञः सदा सत्रे स्वयमागम्य सुन्दरि ।
विधिना पूर्वदृष्टेन तन्मांसमुपकल्पितम्।
मन्त्रवत्प्रतिगृह्णन्ति यतान्यायं यताविधि ॥ १३.२१४.१८ ॥
സുന്ദരീ, ആ രാജാവിന്റെ യാഗസത്രത്തിൽ എപ്പോഴും അവർ സ്വയം വന്ന്, മുമ്പ് കണ്ട വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ ആ മാംസം മന്ത്രപൂർവ്വം, ന്യായവും വിധിയും അനുസരിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്നു.
13.214.19
समांसं च सदा ह्यन्नं शतशोऽथ सहस्रशः ।
भुञ्जानानां द्विजातीनामस्तमेति दिवाकरः ॥ १३.२१४.१९ ॥
മാംസത്തോടുകൂടിയ അന്നം നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ഭുജിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർക്ക് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നു.
13.214.20
गावो यास्तत्र हन्यन्ते राज्ञस्तस्य क्रतूत्तमे ।
पठ्यमानेषु मन्त्रेषु यथान्यायं यथाविधि ॥ १३.२१४.२० ॥
ആ രാജാവിന്റെ ഉത്തമയജ്ഞത്തിൽ മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലുമ്പോൾ ന്യായപ്രകാരവും വിധിപ്രകാരവും അവിടെ വധിക്കപ്പെടുന്ന പശുക്കൾ.
13.214.21
ताश्च स्वर्गं गता गावो रन्तिदेवश्च पार्थिवः ।
सदा सत्रविधानेन सिद्धिं प्राप्तो नरोत्तमः ॥ १३.२१४.२१ ॥
ആ പശുക്കൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി; നരോത്തമനായ രന്തിദേവൻ എന്ന രാജാവ് സത്രവിധാനത്താൽ സിദ്ധി നേടി.
13.214.22
अथ यस्तु सहायार्थमुक्तः स्यात्पार्थिवैर्नरैः ।
भोगानां संविभागेन वस्त्राभरणभूषणैः ॥ १३.२१४.२२ ॥
ഇനി രാജാക്കന്മാരാലും മനുഷ്യരാലും സഹായത്തിനായി വിളിക്കപ്പെടുന്നവനെ, ഭോഗങ്ങൾ പങ്കുവെക്കലിനാലും വസ്ത്രാഭരണങ്ങളാലും (ബഹുമാനിക്കണം).
13.214.23
सहभोजनसम्बद्धैः सत्कारैर्विविधैरपि ।
सहायकाले सम्प्राप्ते सङ्ग्रामे शस्त्रमुद्धरेत् ॥ १३.२१४.२३ ॥
ഒരുമിച്ചുള്ള ഭോജനത്താൽ ബന്ധിതരായവർ, വിവിധ സത്കാരങ്ങളാലും, സഹായകാലം വന്നെത്തുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ആയുധമെടുക്കണം.
13.214.24
व्यूढानीके यथा सास्त्रं सेनयोरुभयोरपि ।
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णे पदातिबलसङ्कुले।
चामरच्छत्रशबले ध्वजचर्मायुधोज्ज्वले ॥ १३.२१४.२४ ॥
വ്യൂഹമായി നിൽക്കുന്ന ഇരു സേനകളിലും, ആയുധങ്ങളോടെ, ആനകൾ കുതിരകൾ രഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, കാലാൾപ്പടയാൽ തിങ്ങിയ, ചാമരങ്ങളും കുടകളുമാൽ പുള്ളികളായ, കൊടികളും പരിചകളും ആയുധങ്ങളുമാൽ തിളങ്ങുന്ന (സേനയിൽ).
13.214.25
शक्तितोमरकुन्तासिशूलमुद्गरपाणिभिः ।
कूटमुद्गरचापेषु मुसुण्ठीजुष्टमुष्टिभिः ॥ १३.२१४.२५ ॥
ശക്തി, തോമരം, കുന്തം, വാൾ, ശൂലം, ഗദ എന്നിവ കയ്യിലേന്തിയവർ; ഇരുമ്പുഗദയും വില്ലും ഉള്ളവർ; മുസുണ്ഠി ഉറപ്പായി പിടിച്ച മുഷ്ടികളുള്ളവർ.
13.214.26
भिण्डिपालगदाचक्रप्रासकर्पटधारिभिः ।
नानाप्रहरणैर्योधैः सेनयोरुभयोरपि।
युद्धशौण्डैः प्रगर्जद्भिर्वृषेषु वृषभैरिव ॥ १३.२१४.२६ ॥
ഭിണ്ഡിപാലം, ഗദ, ചക്രം, പ്രാസം, പരിച എന്നിവ ധരിച്ച, നാനാവിധ ആയുധങ്ങളുള്ള യോദ്ധാക്കൾ; ഇരു സേനകളിലെയും യോദ്ധാക്കൾ; യുദ്ധനിപുണർ; കാളകളെപ്പോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്നവർ.
13.214.27
शङ्खदुन्दुभिनादेन नानातूर्यरवेण च ।
हयहेषितशब्देन कुञ्जराणां तु बृंहितैः ॥ १३.२१४.२७ ॥
ശംഖൊലിയും ദുന്ദുഭിനാദവും, നാനാവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ ഒച്ചയും, കുതിരകളുടെ ഹേഷാരവവും, ആനകളുടെ ബൃംഹിതവും.
13.214.28
योधानां सिंहनादैश्च घण्टानां शिञ्जितस्वनैः ।
दिशश्च विदिशश्चैव समन्ताद्बधिरीकृताः ॥ १३.२१४.२८ ॥
യോദ്ധാക്കളുടെ സിംഹനാദവും മണികളുടെ കിലുക്കവും; ദിശകളും ഉപദിശകളും എല്ലായിടത്തും ബധിരമാക്കപ്പെട്ടു.
13.214.29
ग्रीष्मान्तेष्विव गर्जद्भिर्नभशीव बलाहकैः ।
रथनेमिखुरोद्धूतैररुणै रणरेणुभिः।
कपिलाभिरिवाकाशे छाद्यमाने समन्ततः ॥ १३.२१४.२९ ॥
വേനലിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആകാശത്ത് ഗർജ്ജിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ പോലെ, രഥചക്രങ്ങളും കുളമ്പുകളും ഇളക്കിയ ചുവന്ന യുദ്ധധൂളിയാൽ, തവിട്ടുനിറമുള്ള ധൂളിയാൽ ആകാശം എല്ലായിടത്തും മൂടപ്പെട്ടപോലെ.
13.214.30
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते योधानां तत्र सेनयोः ।
तेषां प्रहारक्षतजं रक्तचन्दनसन्निभम् ॥ १३.२१४.३० ॥
ഇരുസേനകളിലെയും യോദ്ധാക്കൾക്കിടയിൽ ആയുധങ്ങളുടെ കൂട്ടിയിടി തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അവരുടെ പ്രഹാരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴുകിയ രക്തം ചുവന്ന ചന്ദനംപോലെ തോന്നി.
13.214.31
तेषामस्राणि गात्रेभ्य स्रवन्ते रणमूर्धनि ।
पलाशाशोकपुष्पाणां जङ्गमा इव राशयः ॥ १३.२१४.३१ ॥
യുദ്ധമുഖത്ത് അവരുടെ അവയവങ്ങളിൽനിന്ന് രക്തം ഒഴുകി; അത് ചലിക്കുന്ന പലാശ, അശോക പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങൾ പോലെ തോന്നി.
13.214.32
रणे समभिवर्तन्त उद्यतायुधपाणयः ।
शोभमाना रणे शूरा आह्वयन्तः परस्परम् ॥ १३.२१४.३२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കൈകളിൽ ആയുധമുയർത്തിയ വീരന്മാർ പരസ്പരം വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്ത് തിളങ്ങി.
13.214.33
हन्यमानेष्वभिघ्नत्सु शूरेषु रणसङ्कटे ।
पृष्ठं दत्त्वा च ये तत्र नायकस्य नराधमाः ॥ १३.२१४.३३ ॥
യുദ്ധസങ്കടത്തിൽ വീരന്മാർ വധിക്കപ്പെടുമ്പോഴും തിരിച്ചടിക്കുമ്പോഴും നായകന് പുറം കാട്ടിയ അധമന്മാർ—
13.214.34
अनाहता निवर्तन्ते नायके चाप्यनीप्सति ।
ते दुष्कृतं प्रपद्यन्ते नायकस्याखिलं नराः।
यच्चास्ति सुकृतं तेषां युज्यते तेन नायकः ॥ १३.२१४.३४ ॥
മുറിവേൽക്കാതെ, നായകൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നിട്ടും തിരിഞ്ഞുപോകുന്ന മനുഷ്യർ നായകന്റെ മുഴുവൻ പാപവും നേടുന്നു; അവർക്കുള്ള പുണ്യം നായകനോട് ചേരുന്നു.
13.214.35
अहिंसा परमो धर्म इति येऽपि नरा विदुः ।
सङ्ग्रामेषु न युध्यन्ते भृत्याश्चैवानुरूपतः।
नरकं यान्ति ते घोरं भर्तृपिण्डापहारिणइः ॥ १३.२१४.३५ ॥
അഹിംസയാണ് പരമധർമ്മം എന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നാലും, യുദ്ധങ്ങളിൽ തങ്ങളുടെ നിലയ്ക്കൊത്ത് ഭൃത്യരായി പോരാടാത്തവർ—യജമാനന്റെ അന്നം അപഹരിച്ചവരായി ഘോരനരകത്തിൽ പോകുന്നു.
13.214.36
यस्तु प्राणान्परित्यज्य प्रविशेदुद्यतायुधः ।
सङ्ग्राममग्निप्रतिमं पतह्ग इव निर्भयः।
स्वर्गमाविशते प्रेत्य ज्ञात्वा योधस्य निश्चयम् ॥ १३.२१४.३६ ॥
പ്രാണൻ ത്യജിച്ച്, ആയുധമുയർത്തി, തീപോലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഈയ്യാംപാറ്റപോലെ നിർഭയനായി പ്രവേശിക്കുന്നവൻ—യോദ്ധാവിന്റെ നിശ്ചയം അറിഞ്ഞ്, മരണശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
13.214.37
आविष्टश्चैव सत्त्वेन सघृणो जायते नरः ।
प्रहारैर्नन्दयेद्देवि सत्वेनाधिष्ठितो हि सः।
प्रहारव्यथितश्चैव न वैक्लब्यमुपैति सः ॥ १३.२१४.३७ ॥
സത്ത്വത്താൽ ആവിഷ്ടനായ മനുഷ്യൻ ദയയുള്ളവനാകുന്നു. ദേവീ, സത്ത്വത്താൽ അധിഷ്ഠിതനായവൻ പ്രഹാരങ്ങളാൽ സന്തോഷിക്കുന്നു. പ്രഹാരങ്ങളാൽ വേദനിച്ചാലും അവൻ ഭീരുത്വം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
13.214.38
यस्तु स्वं नायकं रक्षेदतिघोरे रणाङ्कणे ।
तापयन्नरिसैन्यानि सिंहो मृगगणानिव।
आदित्य इव मध्याह्ने दुर्निरीक्ष्यो रणाजिरे ॥ १३.२१४.३८ ॥
അതിഭയങ്കരമായ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തന്റെ നായകനെ രക്ഷിക്കുന്നവൻ, സിംഹം മൃഗസമൂഹത്തെ എന്നപോലെ ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; മധ്യാഹ്നസൂര്യനെപ്പോലെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നോക്കാൻ കഴിയാത്തവനാകുന്നു.
13.214.39
निर्दयो यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरन्नुद्यतायुधः ।
यजते स तु पूतात्मा सङ्ग्रामेण महाक्रतुम् ॥ १३.२१४.३९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ദയയില്ലാതെ ആയുധമുയർത്തി പ്രഹരിക്കുന്നവൻ പരിശുദ്ധാത്മാവായി യുദ്ധത്താൽ മഹായജ്ഞം ചെയ്യുന്നു.
13.214.40
चर्म कृष्णाजिनं तस्य दन्तकाष्ठं धनुः स्मृतम् ।
रथो वेदिर्ध्वजो यूपः कुशाश्च रथरश्मयः ॥ १३.२१४.४० ॥
അവന്റെ പരിച കൃഷ്ണാജിനമാണ്; ദന്തകാഷ്ഠം വില്ലെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; രഥം വേദി; കൊടി യൂപം; കുശപ്പുല്ലുകൾ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാണുകൾ.
13.214.41
मानो दर्पस्त्वहङ्कारस्त्रयस्त्रेताग्नयः स्मृताः ।
प्रमोदश्च स्रुवस्तस्य उपाध्यायो हि सारथिः ॥ १३.२१४.४१ ॥
മാനം, ദർപ്പം, അഹങ്കാരം — ഈ മൂന്നും ത്രേതാഗ്നികളെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രമോദം അവന്റെ സ്രുവം; സാരഥിയാണ് അവന്റെ ഉപാധ്യായൻ.
13.214.42
स्रुग्भाण्डं चापि यत्किञ्चिद्यज्ञोपकरणानि च ।
आयुधान्यस्य तत्सर्वं समिधः सायकाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४२ ॥
സ്രുക്ക് പാത്രവും യജ്ഞോപകരണങ്ങളായ മറ്റെല്ലാം അവന്റെ ആയുധങ്ങൾ; സമിധുകൾ അവന്റെ അമ്പുകൾ എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
13.214.43
स्वेदस्रवश्च गात्रेभ्यः क्षौद्रं तस्य यशस्विनः ।
पुरोडाशा नृशीर्षाणि रुधिरं चाहुतिः स्मृता।
तूणाश्चैव चरुर्ज्ञेया वसोर्धारा वसाः स्मृताः ॥ १३.२१४.४३ ॥
ആ യശസ്വിയുടെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന വിയർപ്പാണ് തേൻ; മനുഷ്യശിരസ്സുകൾ പുരോഡാശങ്ങൾ; രക്തമാണ് ആഹുതി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അമ്പുറകളാണ് ചരു എന്നറിയണം; വസുവിന്റെ ധാരകൾ കൊഴുപ്പ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
13.214.44
क्रव्यादा भूतसङ्घाश्च तस्मिन्यज्ञे द्विजतयः ।
तेषां भक्षान्नपानानि हता नृगजवाजिनः।
भुञ्जते ते यथाकामं यता यज्ञे किमिच्छति ॥ १३.२१४.४४ ॥
ആ യജ്ഞത്തിൽ മാംസഭോജികളായ ഭൂതഗണങ്ങളാണ് ദ്വിജന്മാർ. കൊല്ലപ്പെട്ട മനുഷ്യരും ആനകളും കുതിരകളും അവരുടെ ഭക്ഷണപാനീയങ്ങളാണ്. യജ്ഞത്തിൽ സംയമത്തോടെ അവർ ഇഷ്ടമുള്ളത് യഥേഷ്ടം ഭക്ഷിക്കുന്നു.
13.214.45
निहतानां तु योधानां वस्त्राभरणभूषणम् ।
हिरण्यं च सुवर्णं च यद्वै यज्ञस्य दक्षिणा ॥ १३.२१४.४५ ॥
കൊല്ലപ്പെട്ട യോദ്ധാക്കളുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും, സ്വർണ്ണവും സുവർണ്ണവും — ഇവയാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ ദക്ഷിണ.
13.214.46
यस्तत्र हन्यते देवि गजस्कन्धगतो नरः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति रणेष्वभिमुखो हतः ॥ १३.२१४.४६ ॥
ദേവീ, അവിടെ ആനയുടെ പുറത്തിരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ, യുദ്ധങ്ങളിൽ എതിരെ നിന്ന് വീണവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
13.214.47
रथमध्यगतो वाऽपि हयपृष्ठगतोपि वा ।
हन्यते यस्तु सङ्ग्रामे शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१४.४७ ॥
രഥമധ്യത്തിൽ ഇരുന്നാലും കുതിരപ്പുറത്തിരുന്നാലും, യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നവൻ ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
13.214.48
स्वर्गे हताः प्रपूज्यते हन्ता त्वत्रैव पूज्यते ।
द्वावेतौ सुखमेधेते हन्ता यश्चैव हन्यते ॥ १३.२१४.४८ ॥
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവർ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; കൊല്ലുന്നവൻ ഇവിടെത്തന്നെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. കൊല്ലുന്നവനും കൊല്ലപ്പെടുന്നവനും ഈ രണ്ടുപേരും സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.
13.214.49
तस्मात्सङ्ग्राममासाद्य प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १३.२१४.४९ ॥
അതിനാൽ യുദ്ധത്തിലെത്തി ഭയമില്ലാത്തവനെപ്പോലെ പ്രഹരിക്കണം.
13.214.50
निर्भयो यस्तु सङ्ग्रामे यस्तु सङ्ग्रामे प्रहरेदुद्यतायुधः ।
यथा नदीसहस्राणि प्रविष्टानि महोदधिम् ॥ १३.२१४.५० ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഭയമില്ലാതെ ആയുധമുയർത്തി പ്രഹരിക്കുന്നവൻ, ആയിരം നദികൾ മഹാസമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നതുപോലെ.
13.214.51
तथा सर्वे न सन्देहो धर्मा धर्मभृतांवरम् ।
प्रविष्टा राजधर्मेण आचारविनयस्तथा ॥ १३.२१४.५१ ॥
അതുപോലെ, സംശയമില്ല, ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും രാജധർമ്മത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; ആചാരവും വിനയവും അങ്ങനെതന്നെ.
13.214.52
वेदोक्ताश्चैव ये धर्माः पाषण्डेषु च कीर्तिताः ।
तथैव मानुषा धर्मा धर्माश्चान्ये तथेतरे ॥ १३.२१४.५२ ॥
വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ധർമ്മങ്ങളും, പാഷണ്ഡന്മാരിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടവയും, അതുപോലെ മാനുഷധർമ്മങ്ങളും, മറ്റ് ധർമ്മങ്ങളും, മറ്റുള്ളവയും.
13.214.53
देशजातिकुलानां च ग्रामधर्मास्तथैव च ।
ये धर्माः पार्वतीयेषु ये धर्माः पत्तनादिषु।
तेषां पूर्वप्रवृत्तानां कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥ १३.२१४.५३ ॥
ദേശം, ജാതി, കുലം എന്നിവയുടെ ധർമ്മങ്ങളും, ഗ്രാമധർമ്മങ്ങളും; പർവതവാസികളിലുള്ള ധർമ്മങ്ങളും, പട്ടണങ്ങളിലുള്ള ധർമ്മങ്ങളും—മുൻപേ നിലനിൽക്കുന്ന അവയെ സംരക്ഷിക്കണം.
13.214.54
धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ।
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यः पार्थिवेन विशेषतः ॥ १३.२१४.५४ ॥
കൊല്ലപ്പെട്ട ധർമ്മം തന്നെ കൊല്ലുന്നു; രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ധർമ്മം രക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കരുത്, വിശേഷിച്ചും രാജാവ് നശിപ്പിക്കരുത്.
13.214.55
प्रजाः पालयते यत्र धर्मेण वसुधाधिपः ।
षट्कर्मनिरता विप्राः पूज्यन्ते पितृदेवताः ॥ १३.२१४.५५ ॥
എവിടെ രാജാവ് ധർമ്മത്തോടെ പ്രജകളെ പാലിക്കുന്നുവോ, അവിടെ ഷട്കർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയ ബ്രാഹ്മണർ പിതൃദേവതമാരെപ്പോലെ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.
13.214.56
नैव तस्मिन्ननावृष्टिर्न रोगा नाप्युपद्रवाः ।
धर्मशीलाः प्रजाः सर्वाः स्वधर्मनिरते नृपे ॥ १३.२१४.५६ ॥
സ്വധർമ്മത്തിൽ നിരതനായ രാജാവിന്റെ ഭരണത്തിൽ അനാവൃഷ്ടിയോ രോഗങ്ങളോ ഉപദ്രവങ്ങളോ ഉണ്ടാകില്ല; എല്ലാ പ്രജകളും ധർമ്മശീലരായിരിക്കും.
13.214.57
एष्टव्यः सततं देवि युक्ताचारो नराधिपः ।
छिद्रज्ञश्चैव शत्रूणामप्रमत्तः प्रतापवान् ॥ १३.२१४.५७ ॥
ദേവീ, യുക്താചാരനും ശത്രുക്കളുടെ ദൗർബല്യം അറിയുന്നവനും ജാഗ്രതയുള്ളവനും പ്രതാപശാലിയുമായ രാജാവിനെയാണ് എപ്പോഴും തേടേണ്ടത്.
13.214.58
शूद्राः पृथिव्यां बहवो राज्ञां बहुविनाशकाः ।
तस्मात्प्रमादं सुश्रोणि न कुर्यात्पण्डितो नृपः ॥ १३.२१४.५८ ॥
ഭൂമിയിൽ ധാരാളം ശൂദ്രർ രാജാക്കന്മാർക്ക് വലിയ നാശം വരുത്തുന്നവരാണ്; അതിനാൽ സുശ്രോണീ, ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്.
13.214.59
तेषु मित्रेषु त्यक्तेषु तथा मर्त्येषु हस्तिषु ।
विस्रम्भो नोपगन्तव्यः स्नानपानेषु नित्यशः ॥ १३.२१४.५९ ॥
ആ മിത്രങ്ങളിലും, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരിലും, മനുഷ്യരിലും, ആനകളിലും (ഭൃത്യന്മാരിലും), കുളിക്കുമ്പോഴും കുടിക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും വിശ്വാസം വെക്കരുത്.
13.214.60
राज्ञो वल्लभतामेति कुलं भावयते स्वकम् ।
यस्तु राष्ट्रहितार्थाय गोब्राह्मणकृते तथा।
बन्दीग्रहाय मित्रार्थे प्राणांस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १३.२१४.६० ॥
രാഷ്ട്രഹിതത്തിനായി, പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും വേണ്ടി, ബന്ദികളെ മോചിപ്പിക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ മിത്രത്തിനായി, ത്യജിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള സ്വന്തം പ്രാണനെ ത്യജിക്കുന്നവൻ രാജാവിന് പ്രിയനായിത്തീരുകയും സ്വന്തം കുലത്തെ ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
13.214.61
सर्वकामदुघां धेनुं धरणीं लोकधारिणीम् ।
समुद्रान्तां वरारोहे सशैलवनकाननाम् ॥ १३.२१४.६१ ॥
ഹേ സുന്ദരീ, എല്ലാ കാമങ്ങളും നൽകുന്ന ധേനുവായ, ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്ന, സമുദ്രം വരെ വ്യാപിച്ച, പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളുമുള്ള ഭൂമി.
13.214.62
दद्याद्देवि द्विजातिभ्यो वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
न तत्समं वरारोहे प्राणत्यागी विशिष्यते ॥ १३.२१४.६२ ॥
ദേവീ, ധനപൂർണ്ണമായ ഭൂമി ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യാം; സുന്ദരീ, അതിന് തുല്യമില്ല; പ്രാണത്യാഗി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാകുന്നു.
13.214.63
सहस्रमपि यज्ञानां यजते च यतर्द्धिमान् ।
यज्ञैस्तस्य किमाश्चर्यं प्राणत्यागः सुदुष्करः ॥ १३.२१४.६३ ॥
ധനികൻ ആയിരം യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്താലും അവയിൽ അത്ഭുതമെന്ത്? പ്രാണത്യാഗമാണ് അത്യന്തം ദുഷ്കരം.
13.214.64
तस्मात्सर्वेषु यज्ञेषु प्राणयज्ञो विशिष्यते ।
एवं सङ्ग्रामयज्ञास्ते यथार्थं समुदाहृताः ॥ १३.२१४.६४ ॥
അതിനാൽ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും പ്രാണയജ്ഞമാണ് ശ്രേഷ്ഠം. ഇപ്രകാരം ആ സംഗ്രാമയജ്ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥമായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.