Mahābhārata · Adhyāya 13.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.215.1
मृगयात्रां तु वक्ष्यामि शृणु तां धर्मिचारिणि ।
मृगान्हत्वा महीपालो यथा पापैर्न लिप्यते ॥ १३.२१५.१ ॥
Te hablaré de la expedición de caza; escúchala, oh tú que sigues el dharma: habiendo matado ciervos, el rey no queda manchado por el pecado.
13.215.2
निर्मानुषामिमां सर्वे मृगा इच्छन्ति मेदिनीम् ।
भक्षयन्ति च सस्यानि शासितव्या नृपेण ते ॥ १३.२१५.२ ॥
Todos los ciervos desean dejar esta tierra sin seres humanos, y devoran las cosechas; deben ser contenidos por el rey.
13.215.3
दुष्टानां शासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
कर्तव्यं भूमिपालेन नित्यं कार्येषु चार्जवम्।
स्वर्गं मृगाश्च गच्छन्ति स्वयं नृपतिना हताः ॥ १३.२१५.३ ॥
Refrenar a los malvados y proteger a los virtuosos es el dharma; el protector de la tierra debe ser siempre recto en sus asuntos. Los ciervos abatidos por el propio rey también van al cielo.
13.215.4
यथा गावो ह्यगोपालास्तथा राष्ट्रमनायकम् ।
तस्मादंशास्तु देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
राज्ये नियुक्ता राष्ट्रेषु प्रजापालनकारणात् ॥ १३.२१५.४ ॥
Como las vacas sin pastor, así un reino sin líder. Por ello, porciones de los dioses, de los gandharvas, de las serpientes y de los rākṣasas han sido designadas para gobernar los reinos para la protección del pueblo.
13.215.5
अशिष्टशासने चैव शिष्टानां परिपालने ।
तेषां चर्यां प्रवक्ष्यामि श्रूयतामनुपूर्वशः ॥ १३.२१५.५ ॥
Al refrenar a los malvados y proteger a los virtuosos, declararé su conducta en el orden debido; escuchad.
13.215.6
यथा प्रचरतां तेषां पार्थिवानां यशस्विनाम् ।
राष्ट्रं धर्मो धनं चैव यशः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १३.२१५.६ ॥
Cuando aquellos famosos reyes se conducen así, crecen el reino, el dharma, la riqueza, la fama y la renombre.
13.215.7
नृपाणां पूर्वमेवायं धर्मो धर्मभृतांवर ।
सभाप्रपातटाकानि देवतायतनानि च।
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्या नृपसत्तमैः ॥ १३.२१५.७ ॥
Oh, el mejor de los que sostienen el dharma, este es ante todo el deber de los reyes: los mejores de los reyes deben construir salas de asamblea, casetas de agua, depósitos de agua, templos de los dioses y moradas para los brahmanes.
13.215.8
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः ।
कुलमुत्सादयेयुस्ते क्रोधाविष्टा द्विजातयः ॥ १३.२१५.८ ॥
No se debe despreciar a los brahmanes; son como fuegos cubiertos de ceniza. Esos dvijas, poseídos por la ira, podrían arrancar de raíz un linaje entero.
13.215.9
ध्मायमानो यता ह्यग्निर्निर्दहेत्सर्वमिन्धनम् ।
तथा क्रोधाग्निना विप्रा दहेयुः पृथिवीमिमाम्।
न हि विप्रेषु क्रुद्धेषु राज्यं भुञ्जन्ति भूमिपाः ॥ १३.२१५.९ ॥
Igual que un fuego avivado consume todo su combustible, así los brahmanes, con el fuego de su ira, podrían quemar esta misma tierra. Cuando los brahmanes se enojan, los reyes no disfrutan de su reino.
13.215.10
परिभूय द्विजान्मोहाद्वातापिनहुषादयः ।
सबन्धुमित्रा नष्टास्ते दग्धा ब्राह्मणमन्युभिः।
शरीरं चापि शक्रस्य कृतं भगनिरन्तरम् ॥ १३.२१५.१० ॥
Por ofuscación, despreciaron a los dvijas: Vātāpi, Nahuṣa y otros perecieron con sus parientes y amigos, quemados por la ira de los brahmanes. También el cuerpo de Indra quedó cubierto de marcas de la vulva.
13.215.11
ततो देवगणाः सर्वे इन्द्रस्यार्थे महामुनिम् ।
प्रसादं कारयामासुः प्रणासस्तुतिवन्दनैः ॥ १३.२१५.११ ॥
Entonces todas las huestes de dioses, por el bien de Indra, lograron el favor de aquel gran sabio con reverencias, alabanzas y salutaciones.
13.215.12
तेन प्रीतेन सुश्रोणि गौतमेन महात्मना ।
तच्छरीरं तु शक्रस्य सहस्रभगचिह्नितम्।
कृतं नेत्रसहस्रेण क्षणेनैव निरन्तरम् ॥ १३.२१५.१२ ॥
Complacido con aquel gran alma Gautama, oh de bellas caderas, el cuerpo de Indra, marcado con mil yoni, en un instante quedó cubierto de forma continua con mil ojos.
13.215.13
छित्त्वा मेषस्य वृषणौ गौतमेनाभिमन्त्रितौ ।
इन्द्रस्य वृषणौ भूत्वा क्षिप्रं वै श्लेषमागतौ ॥ १३.२१५.१३ ॥
Tras cortar los dos testículos del carnero, consagrados por Gautama con mantra, se convirtieron en los testículos de Indra y pronto se unieron.
13.215.14
एवं विप्रेषु क्रुद्धेषु देवराजः शतक्रतुः ।
अशक्तः शासितुं राज्यं किंपुनर्मानुषा भुवि ॥ १३.२१५.१४ ॥
Así, cuando los brahmanes se enfurecen, incluso Indra, rey de los dioses, Śatakratu, es incapaz de gobernar su reino; ¿qué decir de los mortales en la tierra?
13.215.15
क्रोधाविष्टो दहेद्विप्रः शुष्केन्धनमिवानलः ।
भस्मीकृत्य जगत्सर्वं सृजेदन्यज्जगत्पुनः ॥ १३.२१५.१५ ॥
El brahmán poseído por la ira arde como el fuego que consume leña seca; habiendo reducido todo el mundo a cenizas, podría crear de nuevo otro mundo.
13.215.16
अदेवानपि देवान्स कुर्याद्देवानदेवताः ।
तस्मान्नोत्पादयेन्मन्युं मन्युप्रहरणा द्विजाः ॥ १३.२१५.१६ ॥
Podría convertir a los no dioses en dioses y a los dioses en no dioses; por tanto, oh dos veces nacidos, cuya arma es la ira, no debéis producir ira.
13.215.17
महत्स्वप्यपराधेषु शासनं नार्हति द्विजः ।
न च शस्त्रनिपातानि न च प्राणैर्वियोजनम्।
दृश्यते त्रिषु लोकेषु ब्राह्ममानामनिन्दिते ॥ १३.२१५.१७ ॥
Incluso por grandes ofensas, un dos veces nacido no merece castigo; y en los tres mundos no se ve golpe de armas ni arrebato de vida contra los brahmanes, oh irreprochable.
13.215.18
क्रोधाश्च विपुला घोराः प्रसादाश्चाप्यनुत्तमाः ।
तस्मान्नोत्पादयेत्क्रोधं नित्यं पूज्या द्विजातयः ॥ १३.२१५.१८ ॥
La ira es vasta y terrible, mientras que el favor es supremo. Por ello, nunca se debe dar lugar a la ira; los dvijātis siempre deben ser honrados.
13.215.19
दृश्यते न स लोकेऽस्मिन्भूते वाऽथ भविष्यति ।
क्रुद्धेषु यो वै विप्रेषु राज्यं भुङ्क्ते नराधिपः ॥ १३.२१५.१९ ॥
En este mundo no se ve, ni fue ni será, ningún rey que disfrute su reino habiendo enojado a los brāhmaṇas.
13.215.20
न चैवापहसेद्विप्रान्नि चैवोपालभेच्च तान् ।
कालमासाद्य कुप्येच्च काले कुर्यादनुग्रहम् ॥ १३.२१५.२० ॥
No se debe ridiculizar a los brāhmaṇas ni reprocharles. Al llegar el momento oportuno, se puede enojar; y en el momento oportuno, se debe mostrar favor.
13.215.21
सम्प्रहासश्च भृत्येषु न कर्तव्यो नराधिपैः ।
लघुत्वं चैव प्राप्नोति आज्ञा चास्य निवर्तते ॥ १३.२१५.२१ ॥
Los reyes no deben reírse con burla de sus sirvientes. Así caen en la pequeñez y su mandato se ve rechazado.
13.215.22
भृत्यानां सम्प्रहासेन पार्थिवः परिभूयते ।
अयाच्यानि च याचन्ति अवक्तव्यं ब्रुवन्ति च ॥ १३.२१५.२२ ॥
Por la risa burlona de los sirvientes, el rey es humillado. Piden lo que no debe pedirse y dicen lo que no debe decirse.
13.215.23
पूर्वमप्यर्पितैर्लोभैः परितोषं न यान्ति ते ।
तस्माद्भृत्येषु नृपतिः सम्प्रहासं विवर्जयेत् ॥ १३.२१५.२३ ॥
Ni siquiera con los incentivos dados antes quedan satisfechos. Por eso el rey debe evitar la risa burlona hacia sus sirvientes.
13.215.24
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
सगोत्रेषु विशेषेण सर्वोपायैर्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२४ ॥
No debe confiar en quien no es digno de confianza, ni confiar en exceso ni siquiera en quien lo es. Sobre todo, no debe confiar en sus parientes del mismo linaje por ningún medio.
13.215.25
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं हन्याद्वृक्षमिवाशनिः ।
प्रमादाद्धन्यते राजा लोभेन च वशीकृतः।
तस्मात्प्रमादं लोभं च न च कुर्यान्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२५ ॥
El miedo nacido de la confianza destruye como el rayo a un árbol. El rey es muerto por descuido, y cuando es sometido por la codicia. Por tanto, no debe actuar con descuido ni codicia, ni debe confiar.
13.215.26
भयार्तानां भयत्राता दीनानुग्रहकारणात् ।
कार्याकार्यविशेषज्ञो नित्यं राष्ट्रहिते रतः ॥ १३.२१५.२६ ॥
Protector del miedo para los afligidos por el miedo, por favorecer a los desvalidos, conocedor de la distinción entre lo que debe hacerse y lo que no, siempre dedicado al bienestar del reino.
13.215.27
सत्यसन्धः स्थितो राज्ये प्रजापालनतत्परः ।
अलुब्धो न्यायवादी च षड्भागमुपजीवति ॥ १३.२१५.२७ ॥
El rey que cumple su palabra, se mantiene firme en su reino, se dedica a proteger a sus súbditos, está libre de codicia y habla con justicia, vive de la sexta parte de lo que producen sus súbditos.
13.215.28
कार्याकार्यविशेषज्ञः सर्वं धर्मेण पश्यति ।
स्वराष्ट्रेषु दयां कुर्यादकार्ये न प्रवर्तते ॥ १३.२१५.२८ ॥
Quien conoce la distinción entre lo que debe hacerse y lo que no ve todo según el dharma. Debe mostrar compasión en sus propios reinos y no emprender lo que no debe hacerse.
13.215.29
ये चैवैनं प्रशंसन्ति ये च निन्दन्ति मानवाः ।
शत्रुं च मित्रवत्पश्येदपराधविवर्जितम्। ॥ १३.२१५.२९ ॥
Ya sean los hombres que lo alaban o los que lo censuran, debe considerar incluso al enemigo como a un amigo, tenido por libre de falta.
13.215.30
अपराधानुरूपेण दुष्टं दण्डेन शासयेत् ।
धर्मः प्रवर्तते तत्र यत्र दण्डरुचिर्नृपः।
न धर्मो विद्यते तत्र यत्र राजा क्षमान्वितः ॥ १३.२१५.३० ॥
Hay que castigar al malvado con un castigo proporcional a la falta. Allí donde el rey se complace en el castigo, prevalece el dharma; allí donde el rey está dotado de paciencia, no se encuentra el dharma.
13.215.31
अशिष्टशासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
वध्यांश्च घातयेद्यस्तु अवध्यानपरिरक्षति ॥ १३.२१५.३१ ॥
Dominar a los indisciplinados y proteger a los virtuosos es dharma. Quien hace matar a los que merecen la muerte y no protege a los que no deben ser muertos,
13.215.32
अवध्या ब्राह्मणा गावो दूताश्चैव पिता तथा ।
विद्यां ग्राहयते यश्च ये च पूर्वोपकारिणः।
स्त्रियश्चैव न हन्तव्या यच्च सर्वातिथिर्नरः ॥ १३.२१५.३२ ॥
Los brahmanes, las vacas, los mensajeros y también el padre son inviolables; tampoco debe matarse a quien hace que se transmita el conocimiento, ni a quienes antes prestaron un servicio, ni a las mujeres, ni al hombre que es huésped de todos.
13.215.33
धरणीं गां हिरण्यं च सिद्धान्नं च तिलान्घृतम् ।
ददन्नित्यं द्विजातिभ्यो मुच्यते राजकिल्बिषात् ॥ १३.२१५.३३ ॥
Quien siempre da a los dvijas tierra, una vaca, oro, comida cocinada, sésamo y mantequilla clarificada, queda libre de la falta del rey.
13.215.34
एवं चरति यो नित्यं राजा राष्ट्रहिते रतः ।
तस्य राष्ट्रं धनं धर्मो यशः कीर्तिश्च वर्धते।
न च पापैर्न चानर्थैर्युज्यते स नराधिपः ॥ १३.२१५.३४ ॥
Un rey que así se conduce, siempre deleitándose en el bienestar del reino, ve crecer su reino, su riqueza, su dharma, su fama y su renombre; ese señor de los hombres no se une ni a los pecados ni a las desgracias.
13.215.35
षड्भागमुपभुञ्जानः प्रजा राजा न रक्षति ।
स्वचक्रपरचक्राभ्यां धर्मैर्वा विक्रमेण वा ॥ १३.२१५.३५ ॥
El rey que disfruta de la sexta parte pero no protege a sus súbditos, ni con justicia ni con valor, del ejército propio o del enemigo…
13.215.36
निरुद्योगो नृपो यश्च परराष्ट्रनिघातने ।
स्वराष्ट्रं निष्प्रतापस्य परचक्रेण हन्यते ॥ १३.२१५.३६ ॥
El rey que es inactivo para atacar reinos ajenos, carente de poder, ve su propio reino destruido por un ejército enemigo.
13.215.37
यत्पापं सकलं राजा हतराष्ट्रः प्रपद्यते ।
मातुलं भागिनेयं वा मातरं श्वशुरं गुरुम्। ॥ १३.२१५.३७ ॥
Todo el pecado que incurre el rey cuyo reino ha sido perdido—ya sea por matar a un tío materno, un sobrino, una madre, un suegro o un maestro.
13.215.38
पितरं वर्जयित्वैकं हन्याद्धातकमागतम् ॥ १३.२१५.३८ ॥
Excepto al padre, se puede matar al asesino que ha venido a atacar.
13.215.39
स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थं युद्यमानश्च यो हतः ।
सङ्ग्रामे परचक्रेण श्रूयतां तस्य या गतिः ॥ १३.२१५.३९ ॥
Escucha ahora el destino de quien, luchando en defensa de su propio reino, cae muerto en batalla por un ejército enemigo.
13.215.40
विमानेन वरारोहे अप्सरोगणसेवितः ।
शक्रलोकमितो याति सङ्ग्रामे निहतो नृपः ॥ १३.२१५.४० ॥
Oh tú de caderas hermosas, el rey muerto en batalla va desde aquí al mundo de Indra, en un carro celestial, servido por grupos de apsarás.
13.215.41
यावन्तो रोमकूपाः स्युस्तस्य गात्रेषु सुन्दरि ।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१५.४१ ॥
¡Oh hermosa! Por tantos miles de años como poros de cabello hay en su cuerpo, es honrado en el mundo de Śakra.
13.215.42
यदि वै मानुषे लोके कदाचिदुपपद्यते ।
राजा वा राजमात्रो वा भूयो भवति वीर्यवान् ॥ १३.२१५.४२ ॥
Si alguna vez vuelve a nacer en el mundo humano, como rey o como funcionario real, vuelve a ser poderoso.
13.215.43
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं स्वराष्ट्रपरिपालनम् ।
व्यवहाराश्च चारश्च सततं सत्यसन्धता ॥ १३.२१५.४३ ॥
Por tanto, hay que proteger con esfuerzo el propio reino, mantener la administración de la justicia y el servicio de espionaje, y ser siempre fiel a la palabra dada.
13.215.44
अप्रमादः प्रमोदश्च व्यवसायेऽप्यचण्डता ।
भरणं चैव भृत्यानां वाहनानां च पोषणम् ॥ १३.२१५.४४ ॥
Vigilancia y alegría, y no ser violento ni siquiera en las empresas; el sustento de los servidores y el cuidado de las monturas.
13.215.45
योधानां चैव सत्कारः कृते कर्मण्यमोघता ।
श्रेय एव नरेन्द्राणामिह चैव परत्र च ॥ १३.२१५.४५ ॥
Honrar a los guerreros y dar una recompensa infalible por las acciones realizadas: este es el bien de los reyes, tanto aquí como en el más allá.