มหาภารตะ · อัธยายะ 13.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.215.1
मृगयात्रां तु वक्ष्यामि शृणु तां धर्मिचारिणि ।
मृगान्हत्वा महीपालो यथा पापैर्न लिप्यते ॥ १३.२१५.१ ॥
ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงการออกล่าสัตว์ จงฟังเถิด ผู้ดำรงอยู่ในธรรม กษัตริย์ผู้ฆ่ากวาง ย่อมไม่เปื้อนด้วยบาปทั้งหลาย
13.215.2
निर्मानुषामिमां सर्वे मृगा इच्छन्ति मेदिनीम् ।
भक्षयन्ति च सस्यानि शासितव्या नृपेण ते ॥ १३.२१५.२ ॥
กวางทั้งปวงปรารถนาจะทำให้แผ่นดินนี้ปราศจากมนุษย์ และกัดกินพืชผล กษัตริย์จึงต้องปราบปรามกวางเหล่านั้น
13.215.3
दुष्टानां शासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
कर्तव्यं भूमिपालेन नित्यं कार्येषु चार्जवम्।
स्वर्गं मृगाश्च गच्छन्ति स्वयं नृपतिना हताः ॥ १३.२१५.३ ॥
การปราบปรามคนชั่วและการคุ้มครองคนดีเป็นธรรม ผู้ปกป้องแผ่นดินต้องซื่อตรงในกิจการทั้งปวงเสมอ กวางที่กษัตริย์ฆ่าด้วยพระหัตถ์เองก็ไปสู่สวรรค์
13.215.4
यथा गावो ह्यगोपालास्तथा राष्ट्रमनायकम् ।
तस्मादंशास्तु देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
राज्ये नियुक्ता राष्ट्रेषु प्रजापालनकारणात् ॥ १३.२१५.४ ॥
เหมือนฝูงโคที่ไม่มีคนเลี้ยง แคว้นที่ไม่มีผู้นำก็เช่นนั้น เพราะเหตุนี้ ส่วนหนึ่งของเทวดา คันธรรพ์ นาค และรากษสจึงได้รับแต่งตั้งให้ปกครองแว่นแคว้นต่าง ๆ เพื่อคุ้มครองประชาชน
13.215.5
अशिष्टशासने चैव शिष्टानां परिपालने ।
तेषां चर्यां प्रवक्ष्यामि श्रूयतामनुपूर्वशः ॥ १३.२१५.५ ॥
ในการปราบปรามคนชั่วและการคุ้มครองคนดี ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงข้อปฏิบัติของเขาเหล่านั้นตามลำดับ จงฟังเถิด
13.215.6
यथा प्रचरतां तेषां पार्थिवानां यशस्विनाम् ।
राष्ट्रं धर्मो धनं चैव यशः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १३.२१५.६ ॥
เมื่อกษัตริย์ผู้มีเกียรติเหล่านั้นประพฤติเช่นนี้ แว่นแคว้น ธรรม ทรัพย์ เกียรติยศ และชื่อเสียงก็เจริญงอกงามขึ้น
13.215.7
नृपाणां पूर्वमेवायं धर्मो धर्मभृतांवर ।
सभाप्रपातटाकानि देवतायतनानि च।
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्या नृपसत्तमैः ॥ १३.२१५.७ ॥
โอ ผู้ยิ่งที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม นี่คือหน้าที่แรกสุดของกษัตริย์ กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดควรสร้างศาลาประชุม ที่พักน้ำ สระน้ำ เทวสถาน และที่อยู่ของพราหมณ์
13.215.8
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः ।
कुलमुत्सादयेयुस्ते क्रोधाविष्टा द्विजातयः ॥ १३.२१५.८ ॥
ไม่ควรดูหมิ่นพราหมณ์ เขาเปรียบเหมือนไฟที่ถูกเถ้าปกคลุม พวกทวิชาติเหล่านั้นเมื่อถูกความโกรธครอบงำ อาจทำลายตระกูลทั้งสิ้นได้
13.215.9
ध्मायमानो यता ह्यग्निर्निर्दहेत्सर्वमिन्धनम् ।
तथा क्रोधाग्निना विप्रा दहेयुः पृथिवीमिमाम्।
न हि विप्रेषु क्रुद्धेषु राज्यं भुञ्जन्ति भूमिपाः ॥ १३.२१५.९ ॥
เหมือนไฟที่ถูกเป่าลมย่อมเผาเชื้อทั้งหมดให้มอดไหม้ พราหมณ์ก็เช่นกัน ด้วยไฟแห่งความโกรธ อาจเผาแผ่นดินนี้ได้ เมื่อพราหมณ์โกรธเคือง กษัตริย์ย่อมไม่อาจครอบครองแว่นแคว้นได้
13.215.10
परिभूय द्विजान्मोहाद्वातापिनहुषादयः ।
सबन्धुमित्रा नष्टास्ते दग्धा ब्राह्मणमन्युभिः।
शरीरं चापि शक्रस्य कृतं भगनिरन्तरम् ॥ १३.२१५.१० ॥
วาตาปิ นหุษะ และผู้อื่นเหล่านั้น เพราะความหลงดูหมิ่นทวิชาติ จึงพินาศพร้อมทั้งญาติและมิตร ถูกเผาด้วยความกริ้วของพราหมณ์ แม้พระอินทร์ก็ถูกทำให้มีเครื่องหมายแห่งโยนีทั่วทั้งกาย
13.215.11
ततो देवगणाः सर्वे इन्द्रस्यार्थे महामुनिम् ।
प्रसादं कारयामासुः प्रणासस्तुतिवन्दनैः ॥ १३.२१५.११ ॥
ครั้นนั้น เทวดาทั้งหมดเพื่อประโยชน์ของพระอินทร์ ได้ทำให้มหาฤๅษีพอพระทัยด้วยการน้อมกราบ สรรเสริญ และถวายความเคารพ
13.215.12
तेन प्रीतेन सुश्रोणि गौतमेन महात्मना ।
तच्छरीरं तु शक्रस्य सहस्रभगचिह्नितम्।
कृतं नेत्रसहस्रेण क्षणेनैव निरन्तरम् ॥ १३.२१५.१२ ॥
โอ ผู้มีสะโพกงาม เมื่อโคตมผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่พอพระทัย ร่างของพระอินทร์ที่มีโยนีนับพันก็ถูกทำให้มีดวงตานับพันได้ในพริบตาเดียวโดยไม่ขาดตอน
13.215.13
छित्त्वा मेषस्य वृषणौ गौतमेनाभिमन्त्रितौ ।
इन्द्रस्य वृषणौ भूत्वा क्षिप्रं वै श्लेषमागतौ ॥ १३.२१५.१३ ॥
ลูกอัณฑะทั้งสองของแกะตัวหนึ่ง ซึ่งโคตมได้ร่ายมนตร์ปลุกเสก ถูกตัดออกแล้ว ทั้งสองก็กลายเป็นลูกอัณฑะของพระอินทร์และรวมเข้ากันอย่างรวดเร็ว
13.215.14
एवं विप्रेषु क्रुद्धेषु देवराजः शतक्रतुः ।
अशक्तः शासितुं राज्यं किंपुनर्मानुषा भुवि ॥ १३.२१५.१४ ॥
เมื่อพราหมณ์โกรธเคืองเช่นนี้ แม้พระอินทร์เจ้าแห่งเทวดา ผู้ประกอบยัญร้อยครั้ง ยังไม่อาจปกครองแว่นแคว้นได้ ป่วยกล่าวไปไยถึงมนุษย์บนโลกเล่า
13.215.15
क्रोधाविष्टो दहेद्विप्रः शुष्केन्धनमिवानलः ।
भस्मीकृत्य जगत्सर्वं सृजेदन्यज्जगत्पुनः ॥ १३.२१५.१५ ॥
พราหมณ์ที่ถูกความโกรธครอบงำจะลุกโชนดุจไฟที่กินเชื้อแห้ง เมื่อทำให้โลกทั้งสิ้นกลายเป็นเถ้าแล้ว เขาก็สามารถสร้างโลกอีกใบขึ้นใหม่ได้
13.215.16
अदेवानपि देवान्स कुर्याद्देवानदेवताः ।
तस्मान्नोत्पादयेन्मन्युं मन्युप्रहरणा द्विजाः ॥ १३.२१५.१६ ॥
เขาอาจทำให้สิ่งที่ไม่ใช่เทวดากลายเป็นเทวดา และทำให้เทวดากลายเป็นสิ่งที่ไม่ใช่เทวดาได้ ดังนั้น โอ ทวิชาติผู้มีความโกรธเป็นอาวุธ อย่าก่อให้เกิดความโกรธเลย
13.215.17
महत्स्वप्यपराधेषु शासनं नार्हति द्विजः ।
न च शस्त्रनिपातानि न च प्राणैर्वियोजनम्।
दृश्यते त्रिषु लोकेषु ब्राह्ममानामनिन्दिते ॥ १३.२१५.१७ ॥
แม้ในความผิดที่ร้ายแรง ทวิชาติก็ไม่สมควรถูกลงโทษ และในโลกทั้งสาม ไม่เคยเห็นการใช้อาวุธฟันหรือการปลงชีวิตต่อพราหมณ์ โอ ผู้ไม่มีโทษ
13.215.18
क्रोधाश्च विपुला घोराः प्रसादाश्चाप्यनुत्तमाः ।
तस्मान्नोत्पादयेत्क्रोधं नित्यं पूज्या द्विजातयः ॥ १३.२१५.१८ ॥
ความโกรธนั้นกว้างใหญ่และน่ากลัว ส่วนความเมตตาปรานีประเสริฐยิ่ง เพราะเหตุนี้ ไม่ควรก่อให้เกิดความโกรธ ทวิชาติควรได้รับการบูชาอยู่เสมอ
13.215.19
दृश्यते न स लोकेऽस्मिन्भूते वाऽथ भविष्यति ।
क्रुद्धेषु यो वै विप्रेषु राज्यं भुङ्क्ते नराधिपः ॥ १३.२१५.१९ ॥
ในโลกนี้ ไม่เคยมีและจะไม่มีให้เห็นกษัตริย์ผู้ใดที่ครองแว่นแคว้นได้ ขณะที่พราหมณ์ทั้งหลายโกรธเคืองต่อเขา
13.215.20
न चैवापहसेद्विप्रान्नि चैवोपालभेच्च तान् ।
कालमासाद्य कुप्येच्च काले कुर्यादनुग्रहम् ॥ १३.२१५.२० ॥
ไม่ควรเยาะเย้ยพราหมณ์ และไม่ควรตำหนิท่านเหล่านั้น เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม อาจโกรธได้ และเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม ควรแสดงความเมตตาปรานี
13.215.21
सम्प्रहासश्च भृत्येषु न कर्तव्यो नराधिपैः ।
लघुत्वं चैव प्राप्नोति आज्ञा चास्य निवर्तते ॥ १३.२१५.२१ ॥
กษัตริย์ไม่ควรหัวเราะเยาะผู้รับใช้ของตน เพราะเช่นนั้นพระองค์จะตกต่ำและพระบัญชาของพระองค์ก็จะถูกหันกลับ
13.215.22
भृत्यानां सम्प्रहासेन पार्थिवः परिभूयते ।
अयाच्यानि च याचन्ति अवक्तव्यं ब्रुवन्ति च ॥ १३.२१५.२२ ॥
เมื่อผู้รับใช้หัวเราะเยาะ พระราชาย่อมถูกดูหมิ่น พวกเขาขอสิ่งที่ไม่ควรขอ และพูดสิ่งที่ไม่ควรพูด
13.215.23
पूर्वमप्यर्पितैर्लोभैः परितोषं न यान्ति ते ।
तस्माद्भृत्येषु नृपतिः सम्प्रहासं विवर्जयेत् ॥ १३.२१५.२३ ॥
แม้จะได้รับสิ่งล่อใจให้โลภมาก่อน พวกเขาก็ไม่พอใจ ดังนั้นพระราชาจึงควรงดเว้นการหัวเราะเยาะผู้รับใช้ของตน
13.215.24
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
सगोत्रेषु विशेषेण सर्वोपायैर्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२४ ॥
ไม่ควรไว้วางใจผู้ที่ไม่น่าไว้วางใจ และแม้ผู้ที่น่าไว้วางใจก็ไม่ควรไว้วางใจมากเกินไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งไม่ควรไว้วางใจญาติที่มีสายตระกูลเดียวกันด้วยวิธีใดๆ ทั้งสิ้น
13.215.25
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं हन्याद्वृक्षमिवाशनिः ।
प्रमादाद्धन्यते राजा लोभेन च वशीकृतः।
तस्मात्प्रमादं लोभं च न च कुर्यान्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२५ ॥
ความกลัวที่เกิดจากความไว้วางใจย่อมโจมตีดุจสายฟ้าฟาดต้นไม้ พระราชาย่อมถูกสังหารเพราะความประมาท และเมื่อถูกความโลภครอบงำ ดังนั้นไม่ควรประมาทหรือโลภ และไม่ควรไว้วางใจ
13.215.26
भयार्तानां भयत्राता दीनानुग्रहकारणात् ।
कार्याकार्यविशेषज्ञो नित्यं राष्ट्रहिते रतः ॥ १३.२१५.२६ ॥
ผู้คุ้มครองให้พ้นจากภัยแก่ผู้ที่ทุกข์ยากเพราะภัย เพราะแสดงความเมตตาต่อผู้น่าสงสาร ผู้รู้แจ้งความแตกต่างระหว่างสิ่งที่ควรทำกับสิ่งที่ไม่ควรทำ และยินดีในความผาสุกของแว่นแคว้นอยู่เสมอ
13.215.27
सत्यसन्धः स्थितो राज्ये प्रजापालनतत्परः ।
अलुब्धो न्यायवादी च षड्भागमुपजीवति ॥ १३.२१५.२७ ॥
พระราชาผู้ซื่อตรงต่อคำมั่น ตั้งมั่นในราชอาณาจักร มุ่งมั่นในการปกป้องประชาราษฎร์ ปราศจากความโลภ และกล่าวถ้อยคำอันชอบธรรม ย่อมดำรงชีพด้วยส่วนที่หก ของผลผลิตจากประชาราษฎร์
13.215.28
कार्याकार्यविशेषज्ञः सर्वं धर्मेण पश्यति ।
स्वराष्ट्रेषु दयां कुर्यादकार्ये न प्रवर्तते ॥ १३.२१५.२८ ॥
ผู้รู้แจ้งความแตกต่างระหว่างสิ่งที่ควรทำกับสิ่งที่ไม่ควรทำ ย่อมมองทุกสิ่งตามธรรม พึงแสดงความเมตตาในแว่นแคว้นของตน และไม่ดำเนินในสิ่งที่ไม่ควรทำ
13.215.29
ये चैवैनं प्रशंसन्ति ये च निन्दन्ति मानवाः ।
शत्रुं च मित्रवत्पश्येदपराधविवर्जितम्। ॥ १३.२१५.२९ ॥
ไม่ว่ามนุษย์ทั้งหลายจะสรรเสริญพระองค์หรือตำหนิพระองค์ก็ตาม พึงมองแม้ศัตรูดุจมิตร โดยพิจารณาว่าผู้นั้นปราศจากความผิด
13.215.30
अपराधानुरूपेण दुष्टं दण्डेन शासयेत् ।
धर्मः प्रवर्तते तत्र यत्र दण्डरुचिर्नृपः।
न धर्मो विद्यते तत्र यत्र राजा क्षमान्वितः ॥ १३.२१५.३० ॥
พึงลงโทษผู้ชั่วร้ายด้วยการลงทัณฑ์ให้สมกับความผิด ธรรมย่อมดำรงอยู่ในที่ใดที่พระราชายินดีในการลงทัณฑ์ ธรรมย่อมไม่พบในที่ใดที่พระราชาเปี่ยมด้วยความอดทน
13.215.31
अशिष्टशासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
वध्यांश्च घातयेद्यस्तु अवध्यानपरिरक्षति ॥ १३.२१५.३१ ॥
การข่มผู้ไม่สุภาพและการคุ้มครองผู้สุภาพคือธรรม ผู้ใดให้ผู้ควรถูกประหารต้องถูกฆ่า และไม่คุ้มครองผู้ที่ไม่ควรถูกฆ่า
13.215.32
अवध्या ब्राह्मणा गावो दूताश्चैव पिता तथा ।
विद्यां ग्राहयते यश्च ये च पूर्वोपकारिणः।
स्त्रियश्चैव न हन्तव्या यच्च सर्वातिथिर्नरः ॥ १३.२१५.३२ ॥
พราหมณ์ โค ทูต และบิดาก็เช่นกัน เป็นผู้ที่ไม่ควรถูกฆ่า ผู้ที่ทำให้ความรู้ถูกถ่ายทอด และผู้ที่เคยทำคุณมาก่อน สตรี และบุรุษผู้เป็นแขกของทุกคน ก็ไม่ควรถูกฆ่าเช่นกัน
13.215.33
धरणीं गां हिरण्यं च सिद्धान्नं च तिलान्घृतम् ।
ददन्नित्यं द्विजातिभ्यो मुच्यते राजकिल्बिषात् ॥ १३.२१५.३३ ॥
ผู้ที่ให้ที่ดิน โค ทองคำ อาหารที่ปรุงแล้ว งา และเนยใสแก่ผู้เกิดสองครั้งอยู่เสมอ ย่อมพ้นจากความผิดของพระราชา
13.215.34
एवं चरति यो नित्यं राजा राष्ट्रहिते रतः ।
तस्य राष्ट्रं धनं धर्मो यशः कीर्तिश्च वर्धते।
न च पापैर्न चानर्थैर्युज्यते स नराधिपः ॥ १३.२१५.३४ ॥
พระราชาผู้ประพฤติเช่นนี้อยู่เสมอ ยินดีในความผาสุกของแว่นแคว้น ย่อมเห็นแว่นแคว้น ทรัพย์ ธรรม เกียรติยศ และชื่อเสียงของพระองค์เจริญงอกงาม พระราชาผู้เป็นเจ้าของมนุษย์นั้นย่อมไม่ประสบบาปหรือความวิบัติ
13.215.35
षड्भागमुपभुञ्जानः प्रजा राजा न रक्षति ।
स्वचक्रपरचक्राभ्यां धर्मैर्वा विक्रमेण वा ॥ १३.२१५.३५ ॥
พระราชาที่รับส่วนที่หก แต่ไม่คุ้มครองประชาราษฎร์ ทั้งด้วยธรรมและด้วยความกล้าหาญ ไม่ว่าจะจากกองทัพของตนเองหรือกองทัพของศัตรู
13.215.36
निरुद्योगो नृपो यश्च परराष्ट्रनिघातने ।
स्वराष्ट्रं निष्प्रतापस्य परचक्रेण हन्यते ॥ १३.२१५.३६ ॥
พระราชาผู้เฉื่อยชาในการโค่นล้มแว่นแคว้นอื่น ขาดอำนาจ ย่อมเห็นแว่นแคว้นของตนถูกทำลายด้วยกองทัพของศัตรู
13.215.37
यत्पापं सकलं राजा हतराष्ट्रः प्रपद्यते ।
मातुलं भागिनेयं वा मातरं श्वशुरं गुरुम्। ॥ १३.२१५.३७ ॥
บาปทั้งปวงที่พระราชาผู้สูญเสียแว่นแคว้นต้องประสบ ไม่ว่าจะเป็นการฆ่าลุง หลานชาย มารดา พ่อตา หรือครู
13.215.38
पितरं वर्जयित्वैकं हन्याद्धातकमागतम् ॥ १३.२१५.३८ ॥
ยกเว้นเพียงบิดาเท่านั้น อาจฆ่าผู้ลอบสังหารที่มาทำร้ายได้
13.215.39
स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थं युद्यमानश्च यो हतः ।
सङ्ग्रामे परचक्रेण श्रूयतां तस्य या गतिः ॥ १३.२१५.३९ ॥
จงฟังเถิดถึงคติของผู้ที่ต่อสู้เพื่อปกป้องแว่นแคว้นของตน แล้วถูกสังหารในสงครามด้วยกองทัพของศัตรู
13.215.40
विमानेन वरारोहे अप्सरोगणसेवितः ।
शक्रलोकमितो याति सङ्ग्रामे निहतो नृपः ॥ १३.२१५.४० ॥
ดูกรผู้มีสะโพกงาม พระราชาที่ถูกสังหารในสงคราม ย่อมไปจากที่นี่สู่โลกของพระอินทร์ ด้วยวิมานอันประเสริฐ มีหมู่อัปสรคอยรับใช้
13.215.41
यावन्तो रोमकूपाः स्युस्तस्य गात्रेषु सुन्दरि ।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१५.४१ ॥
สุนทรี ตลอดเท่าจำนวนขุมขนบนร่างกายของเขา นานเท่าจำนวนพันปีเหล่านั้น เขาจะได้รับการยกย่องในโลกของพระอินทร์
13.215.42
यदि वै मानुषे लोके कदाचिदुपपद्यते ।
राजा वा राजमात्रो वा भूयो भवति वीर्यवान् ॥ १३.२१५.४२ ॥
หากวันใดเขาได้เกิดใหม่ในโลกมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นกษัตริย์หรือเป็นข้าราชการของกษัตริย์ เขาก็จะกลับเป็นผู้มีอำนาจและกำลังอีกครั้ง
13.215.43
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं स्वराष्ट्रपरिपालनम् ।
व्यवहाराश्च चारश्च सततं सत्यसन्धता ॥ १३.२१५.४३ ॥
เพราะฉะนั้น ต้องพยายามปกป้องดูแลแว่นแคว้นของตนอย่างขยันขันแข็ง รักษาการปกครองด้วยความยุติธรรม และระบบจารบุรุษ รวมทั้งรักษาสัตย์วาจาอยู่เสมอ
13.215.44
अप्रमादः प्रमोदश्च व्यवसायेऽप्यचण्डता ।
भरणं चैव भृत्यानां वाहनानां च पोषणम् ॥ १३.२१५.४४ ॥
ความไม่ประมาทและความร่าเริงเบิกบาน และความอ่อนโยนแม้ในการงานที่ทำ การเลี้ยงดูข้ารับใช้ และการดูแลพาหนะทั้งหลาย
13.215.45
योधानां चैव सत्कारः कृते कर्मण्यमोघता ।
श्रेय एव नरेन्द्राणामिह चैव परत्र च ॥ १३.२१५.४५ ॥
การให้เกียรติแก่นักรบ และการให้รางวัลแก่การกระทำที่ทำไปแล้วอย่างไม่ผิดพลาด นี่คือความเจริญของพระมหากษัตริย์ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า