మహాభారతం · అధ్యాయం 13.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.215.1
मृगयात्रां तु वक्ष्यामि शृणु तां धर्मिचारिणि ।
मृगान्हत्वा महीपालो यथा पापैर्न लिप्यते ॥ १३.२१५.१ ॥
నేను మృగయా యాత్ర గురించి చెబుతాను; ధర్మాచారిణీ, దాన్ని విను. మృగాలను చంపినా రాజు పాపాలతో అంటబడడు.
13.215.2
निर्मानुषामिमां सर्वे मृगा इच्छन्ति मेदिनीम् ।
भक्षयन्ति च सस्यानि शासितव्या नृपेण ते ॥ १३.२१५.२ ॥
అన్ని మృగాలు ఈ భూమిని మానవులు లేకుండా చేయాలని కోరుకుంటాయి; పంటలను కూడా తింటాయి. అవి రాజుచే అదుపు చేయబడాలి.
13.215.3
दुष्टानां शासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
कर्तव्यं भूमिपालेन नित्यं कार्येषु चार्जवम्।
स्वर्गं मृगाश्च गच्छन्ति स्वयं नृपतिना हताः ॥ १३.२१५.३ ॥
దుష్టులను శాసించడం, శిష్టులను రక్షించడం ధర్మం; భూపాలుడు ఎల్లప్పుడూ కార్యాలలో ఋజుత్వం పాటించాలి. రాజు స్వయంగా చంపిన మృగాలు కూడా స్వర్గానికి వెళ్తాయి.
13.215.4
यथा गावो ह्यगोपालास्तथा राष्ट्रमनायकम् ।
तस्मादंशास्तु देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
राज्ये नियुक्ता राष्ट्रेषु प्रजापालनकारणात् ॥ १३.२१५.४ ॥
కాపరి లేని ఆవుల వలె, నాయకుడు లేని రాష్ట్రం ఉంటుంది. అందువల్ల దేవతలు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసుల అంశలే ప్రజా రక్షణ కోసం రాజ్యాలలో నియమించబడ్డాయి.
13.215.5
अशिष्टशासने चैव शिष्टानां परिपालने ।
तेषां चर्यां प्रवक्ष्यामि श्रूयतामनुपूर्वशः ॥ १३.२१५.५ ॥
అశిష్టులను శాసించడంలో, శిష్టులను రక్షించడంలో వారి ఆచరణను నేను క్రమంగా చెబుతాను; వినండి.
13.215.6
यथा प्रचरतां तेषां पार्थिवानां यशस्विनाम् ।
राष्ट्रं धर्मो धनं चैव यशः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १३.२१५.६ ॥
ఆ యశస్వులైన రాజులు ఈ విధంగా ప్రవర్తించినప్పుడు రాష్ట్రం, ధర్మం, ధనం, యశస్సు, కీర్తి పెరుగుతాయి.
13.215.7
नृपाणां पूर्वमेवायं धर्मो धर्मभृतांवर ।
सभाप्रपातटाकानि देवतायतनानि च।
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्या नृपसत्तमैः ॥ १३.२१५.७ ॥
ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, రాజులకు మొదటి ధర్మం ఇదే: సభా మండపాలు, చలివేంద్రాలు, చెరువులు, దేవాలయాలు మరియు బ్రాహ్మణుల నివాసాలను ఉత్తమ రాజులు నిర్మించాలి.
13.215.8
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः ।
कुलमुत्सादयेयुस्ते क्रोधाविष्टा द्विजातयः ॥ १३.२१५.८ ॥
బ్రాహ్మణులను అవమానించకూడదు; వారు బూడిదతో కప్పిన నిప్పుల వంటివారు. కోపంతో నిండిన ఆ ద్విజులు వంశాన్నే నాశనం చేయగలరు.
13.215.9
ध्मायमानो यता ह्यग्निर्निर्दहेत्सर्वमिन्धनम् ।
तथा क्रोधाग्निना विप्रा दहेयुः पृथिवीमिमाम्।
न हि विप्रेषु क्रुद्धेषु राज्यं भुञ्जन्ति भूमिपाः ॥ १३.२१५.९ ॥
ఊదబడే నిప్పు అన్ని కట్టెలను దహించివేసినట్లే, కోపాగ్నితో బ్రాహ్మణులు ఈ భూమినే దహించగలరు. బ్రాహ్మణులు కోపగించినప్పుడు రాజులు రాజ్యాన్ని అనుభవించలేరు.
13.215.10
परिभूय द्विजान्मोहाद्वातापिनहुषादयः ।
सबन्धुमित्रा नष्टास्ते दग्धा ब्राह्मणमन्युभिः।
शरीरं चापि शक्रस्य कृतं भगनिरन्तरम् ॥ १३.२१५.१० ॥
మోహంతో ద్విజులను అవమానించి వాతాపి, నహుషుడు మొదలైనవారు బంధుమిత్రులతో సహా నశించారు; బ్రాహ్మణుల కోపాగ్నితో దగ్ధమయ్యారు. ఇంద్రుని శరీరం కూడా భగ-చిహ్నాలతో నిండింది.
13.215.11
ततो देवगणाः सर्वे इन्द्रस्यार्थे महामुनिम् ।
प्रसादं कारयामासुः प्रणासस्तुतिवन्दनैः ॥ १३.२१५.११ ॥
అప్పుడు దేవగణాలన్నీ ఇంద్రుని కోసం ఆ మహర్షిని నమస్కారం, స్తుతి, వందనాలతో ప్రసన్నం చేసుకున్నాయి.
13.215.12
तेन प्रीतेन सुश्रोणि गौतमेन महात्मना ।
तच्छरीरं तु शक्रस्य सहस्रभगचिह्नितम्।
कृतं नेत्रसहस्रेण क्षणेनैव निरन्तरम् ॥ १३.२१५.१२ ॥
ఆ సంతుష్టుడైన మహాత్ముడు గౌతముడు, ఓ సుశ్రోణీ, ఇంద్రుని ఆ శరీరాన్ని — వేయి భగాలతో గుర్తించబడినదాన్ని — క్షణంలోనే వేయి నేత్రాలతో నిరంతరంగా కూర్చాడు.
13.215.13
छित्त्वा मेषस्य वृषणौ गौतमेनाभिमन्त्रितौ ।
इन्द्रस्य वृषणौ भूत्वा क्षिप्रं वै श्लेषमागतौ ॥ १३.२१५.१३ ॥
గౌతముడు మంత్రాలతో అభిమంత్రించిన మేషం యొక్క రెండు వృషణాలను కత్తిరించి, అవి ఇంద్రుని వృషణాలుగా మారి వెంటనే కలిసిపోయాయి.
13.215.14
एवं विप्रेषु क्रुद्धेषु देवराजः शतक्रतुः ।
अशक्तः शासितुं राज्यं किंपुनर्मानुषा भुवि ॥ १३.२१५.१४ ॥
ఈ విధంగా బ్రాహ్మణులు కోపించగా, దేవరాజు శతక్రతువైన ఇంద్రుడు కూడా రాజ్యాన్ని పాలించలేక పోయాడు; భూమిపై మానవుల సంగతి ఇంకేమి?
13.215.15
क्रोधाविष्टो दहेद्विप्रः शुष्केन्धनमिवानलः ।
भस्मीकृत्य जगत्सर्वं सृजेदन्यज्जगत्पुनः ॥ १३.२१५.१५ ॥
కోపావేశంలో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు ఎండిన ఇంధనాన్ని దహించే అగ్నిలా దహిస్తాడు; సమస్త జగత్తును భస్మం చేసి మరొక జగత్తును మళ్ళీ సృష్టించగలడు.
13.215.16
अदेवानपि देवान्स कुर्याद्देवानदेवताः ।
तस्मान्नोत्पादयेन्मन्युं मन्युप्रहरणा द्विजाः ॥ १३.२१५.१६ ॥
అతడు దేవులు కాని వారిని దేవతలుగా, దేవతలను దేవులు కానివారిగా చేయగలడు; కాబట్టి కోపమే ఆయుధంగా గల ద్విజులు కోపాన్ని పుట్టించకూడదు.
13.215.17
महत्स्वप्यपराधेषु शासनं नार्हति द्विजः ।
न च शस्त्रनिपातानि न च प्राणैर्वियोजनम्।
दृश्यते त्रिषु लोकेषु ब्राह्ममानामनिन्दिते ॥ १३.२१५.१७ ॥
పెద్ద అపరాధాలలో కూడా ద్విజుడు శిక్షకు అర్హుడు కాడు; మూడు లోకాలలో బ్రాహ్మణులపై ఆయుధ ప్రయోగం గాని ప్రాణహరణం గాని కనబడదు, ఓ నిర్దోషీ.
13.215.18
क्रोधाश्च विपुला घोराः प्रसादाश्चाप्यनुत्तमाः ।
तस्मान्नोत्पादयेत्क्रोधं नित्यं पूज्या द्विजातयः ॥ १३.२१५.१८ ॥
కోపాలు గొప్పవి, భయంకరమైనవి; అనుగ్రహాలు అత్యుత్తమమైనవి. కావున కోపాన్ని ఎప్పుడూ కలిగించరాదు; ద్విజులు నిత్యం పూజనీయులు.
13.215.19
दृश्यते न स लोकेऽस्मिन्भूते वाऽथ भविष्यति ।
क्रुद्धेषु यो वै विप्रेषु राज्यं भुङ्क्ते नराधिपः ॥ १३.२१५.१९ ॥
ఈ లోకంలో, ఉన్నదిగానీ రాబోయేదిగానీ, కోపించిన విప్రులకు ఎదురుగా రాజ్యాన్ని అనుభవించిన రాజు ఎవడూ కనబడడు.
13.215.20
न चैवापहसेद्विप्रान्नि चैवोपालभेच्च तान् ।
कालमासाद्य कुप्येच्च काले कुर्यादनुग्रहम् ॥ १३.२१५.२० ॥
విప్రులను పరిహసించకూడదు, వారిని నిందించకూడదు. తగిన కాలం వచ్చినప్పుడు కోపించవచ్చు; తగిన కాలంలో అనుగ్రహం చూపాలి.
13.215.21
सम्प्रहासश्च भृत्येषु न कर्तव्यो नराधिपैः ।
लघुत्वं चैव प्राप्नोति आज्ञा चास्य निवर्तते ॥ १३.२१५.२१ ॥
రాజులు సేవకుల పట్ల పరిహాసం చేయకూడదు. అలా చేస్తే వారు చులకన అవుతారు, వారి ఆజ్ఞ కూడా వెనక్కి పోతుంది.
13.215.22
भृत्यानां सम्प्रहासेन पार्थिवः परिभूयते ।
अयाच्यानि च याचन्ति अवक्तव्यं ब्रुवन्ति च ॥ १३.२१५.२२ ॥
సేవకుల పరిహాసం వల్ల రాజు అవమానం పొందుతాడు. వారు అడగరానివి అడుగుతారు, చెప్పరానివి చెబుతారు.
13.215.23
पूर्वमप्यर्पितैर्लोभैः परितोषं न यान्ति ते ।
तस्माद्भृत्येषु नृपतिः सम्प्रहासं विवर्जयेत् ॥ १३.२१५.२३ ॥
ముందుగా ఇచ్చిన లాభాలతోనే కూడా వారు తృప్తి చెందరు. కావున రాజు సేవకుల పట్ల పరిహాసాన్ని వదలాలి.
13.215.24
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
सगोत्रेषु विशेषेण सर्वोपायैर्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२४ ॥
విశ్వసించదగని వానిని విశ్వసించరాదు; విశ్వసించదగిన వానినీ అతిగా విశ్వసించరాదు. ముఖ్యంగా సగోత్రులను అన్ని విధాలుగా విశ్వసించరాదు.
13.215.25
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं हन्याद्वृक्षमिवाशनिः ।
प्रमादाद्धन्यते राजा लोभेन च वशीकृतः।
तस्मात्प्रमादं लोभं च न च कुर्यान्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२५ ॥
విశ్వాసం వల్ల కలిగిన భయం వజ్రం చెట్టును నాశనం చేసినట్లు నాశనం చేస్తుంది. రాజు ప్రమాదం వల్ల, లోభానికి లొంగి చంపబడతాడు. కాబట్టి ప్రమాదాన్ని, లోభాన్ని చేయరాదు, నమ్మరాదు.
13.215.26
भयार्तानां भयत्राता दीनानुग्रहकारणात् ।
कार्याकार्यविशेषज्ञो नित्यं राष्ट्रहिते रतः ॥ १३.२१५.२६ ॥
భయంతో పీడితులకు భయం నుండి రక్షకుడై, దీనులపై అనుగ్రహం చూపడం వలన, చేయదగినది చేయకూడనిది తెలిసినవాడై, ఎల్లప్పుడూ రాష్ట్ర హితంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
13.215.27
सत्यसन्धः स्थितो राज्ये प्रजापालनतत्परः ।
अलुब्धो न्यायवादी च षड्भागमुपजीवति ॥ १३.२१५.२७ ॥
సత్యసంధుడై, రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉండి, ప్రజాపాలనలో నిమగ్నుడై, లోభం లేనివాడై, న్యాయం పలికేవాడైన రాజు ప్రజల ఆరవ భాగంతో జీవిస్తాడు.
13.215.28
कार्याकार्यविशेषज्ञः सर्वं धर्मेण पश्यति ।
स्वराष्ट्रेषु दयां कुर्यादकार्ये न प्रवर्तते ॥ १३.२१५.२८ ॥
చేయదగినది చేయకూడనిది తెలిసినవాడు అన్నింటినీ ధర్మం ప్రకారం చూస్తాడు. తన రాజ్యాలపై దయ చూపాలి; చేయకూడని పనిలో ప్రవర్తించకూడదు.
13.215.29
ये चैवैनं प्रशंसन्ति ये च निन्दन्ति मानवाः ।
शत्रुं च मित्रवत्पश्येदपराधविवर्जितम्। ॥ १३.२१५.२९ ॥
ఇతనిని పొగిడే మానవులు, నిందించే మానవులు ఉంటారు. శత్రువును కూడా మిత్రునిలా, అపరాధం లేనివానిగా చూడాలి.
13.215.30
अपराधानुरूपेण दुष्टं दण्डेन शासयेत् ।
धर्मः प्रवर्तते तत्र यत्र दण्डरुचिर्नृपः।
न धर्मो विद्यते तत्र यत्र राजा क्षमान्वितः ॥ १३.२१५.३० ॥
అపరాధానికి తగినట్లుగా దుష్టుడిని దండంతో శాసించాలి. దండనలో ఆసక్తి ఉన్న రాజు ఉన్నచోట ధర్మం ప్రవర్తిల్లుతుంది. క్షమాశీలుడైన రాజు ఉన్నచోట ధర్మం కనిపించదు.
13.215.31
अशिष्टशासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
वध्यांश्च घातयेद्यस्तु अवध्यानपरिरक्षति ॥ १३.२१५.३१ ॥
అశిష్టులను శాసించడం ధర్మం; శిష్టులను రక్షించడం కూడా ధర్మం. వధార్హులను వధింపజేసి, అవధ్యులను రక్షించనివాడు.
13.215.32
अवध्या ब्राह्मणा गावो दूताश्चैव पिता तथा ।
विद्यां ग्राहयते यश्च ये च पूर्वोपकारिणः।
स्त्रियश्चैव न हन्तव्या यच्च सर्वातिथिर्नरः ॥ १३.२१५.३२ ॥
బ్రాహ్మణులు, గోవులు, దూతలు, అలాగే తండ్రి అవధ్యులు. విద్యను అందించేవాడు, పూర్వంలో ఉపకారం చేసినవారు, స్త్రీలు, అందరికీ అతిథియైన మనిషి కూడా చంపరాదు.
13.215.33
धरणीं गां हिरण्यं च सिद्धान्नं च तिलान्घृतम् ।
ददन्नित्यं द्विजातिभ्यो मुच्यते राजकिल्बिषात् ॥ १३.२१५.३३ ॥
భూమి, గోవు, బంగారం, వండిన అన్నం, నువ్వులు, నెయ్యి — ఇవి ద్విజులకు నిత్యం దానం చేసేవాడు రాజదోషం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
13.215.34
एवं चरति यो नित्यं राजा राष्ट्रहिते रतः ।
तस्य राष्ट्रं धनं धर्मो यशः कीर्तिश्च वर्धते।
न च पापैर्न चानर्थैर्युज्यते स नराधिपः ॥ १३.२१५.३४ ॥
ఇలా నిత్యం ప్రవర్తించి, రాష్ట్ర హితంలో నిమగ్నమైన రాజుకు అతని రాష్ట్రం, ధనం, ధర్మం, యశస్సు, కీర్తి పెరుగుతాయి; ఆ నరాధిపుడు పాపాలతో గానీ అనర్థాలతో గానీ కూడడు.
13.215.35
षड्भागमुपभुञ्जानः प्रजा राजा न रक्षति ।
स्वचक्रपरचक्राभ्यां धर्मैर्वा विक्रमेण वा ॥ १३.२१५.३५ ॥
ఆరవ భాగాన్ని అనుభవిస్తూ, ప్రజలను ధర్మంతోనైనా పరాక్రమంతోనైనా తన సైన్యం నుండి, శత్రు సైన్యం నుండి రక్షించని రాజు…
13.215.36
निरुद्योगो नृपो यश्च परराष्ट्रनिघातने ।
स्वराष्ट्रं निष्प्रतापस्य परचक्रेण हन्यते ॥ १३.२१५.३६ ॥
ఇతర రాష్ట్రాన్ని నాశనం చేయడంలో ప్రయత్నం లేని రాజు, ప్రతాపం లేనివాడై తన రాష్ట్రం శత్రు సైన్యంతో నాశనమవుతుంది.
13.215.37
यत्पापं सकलं राजा हतराष्ट्रः प्रपद्यते ।
मातुलं भागिनेयं वा मातरं श्वशुरं गुरुम्। ॥ १३.२१५.३७ ॥
రాజ్యం నశించిన రాజు పొందే సమస్త పాపం—మేనమామ, మేనల్లుడు, తల్లి, మామగారు లేదా గురువు (వధించడం వల్ల).
13.215.38
पितरं वर्जयित्वैकं हन्याद्धातकमागतम् ॥ १३.२१५.३८ ॥
తండ్రిని తప్ప, దాడికి వచ్చిన హంతకుడిని (రాజు) చంపవచ్చు.
13.215.39
स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थं युद्यमानश्च यो हतः ।
सङ्ग्रामे परचक्रेण श्रूयतां तस्य या गतिः ॥ १३.२१५.३९ ॥
తన రాష్ట్రాన్ని రక్షించడానికి పోరాడుతూ, యుద్ధంలో శత్రు సైన్యంతో చంపబడిన వాడి గతి ఏమిటో విను.
13.215.40
विमानेन वरारोहे अप्सरोगणसेवितः ।
शक्रलोकमितो याति सङ्ग्रामे निहतो नृपः ॥ १३.२१५.४० ॥
ఓ సుందరమైన నడుము కలదానా, యుద్ధంలో హతుడైన రాజు విమానంలో, అప్సరసల గణాలచే సేవింపబడుతూ, ఇక్కడి నుండి ఇంద్రలోకానికి వెళ్తాడు.
13.215.41
यावन्तो रोमकूपाः स्युस्तस्य गात्रेषु सुन्दरि ।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१५.४१ ॥
ఓ సుందరీ, అతని శరీరంపై ఎన్ని రోమకూపాలు ఉన్నాయో అన్ని వేల సంవత్సరాలు అతడు ఇంద్రలోకంలో గౌరవించబడతాడు.
13.215.42
यदि वै मानुषे लोके कदाचिदुपपद्यते ।
राजा वा राजमात्रो वा भूयो भवति वीर्यवान् ॥ १३.२१५.४२ ॥
అతడు ఎప్పుడైనా మానవలోకంలో జన్మిస్తే, రాజుగా లేదా రాజోద్యోగిగా మళ్లీ పరాక్రమవంతుడవుతాడు.
13.215.43
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं स्वराष्ट्रपरिपालनम् ।
व्यवहाराश्च चारश्च सततं सत्यसन्धता ॥ १३.२१५.४३ ॥
కాబట్టి యత్నపూర్వకంగా స్వరాష్ట్రాన్ని రక్షించాలి, వ్యవహారాలను, గూఢచారవ్యవస్థను నిర్వహించాలి, ఎల్లప్పుడూ సత్యసంధతతో ఉండాలి.
13.215.44
अप्रमादः प्रमोदश्च व्यवसायेऽप्यचण्डता ।
भरणं चैव भृत्यानां वाहनानां च पोषणम् ॥ १३.२१५.४४ ॥
అప్రమత్తత, ప్రసన్నత, పనులలో కూడా కఠినత్వం లేకపోవడం, సేవకులను పోషించడం, వాహనాలను సంరక్షించడం — ఇవి ఉండాలి.
13.215.45
योधानां चैव सत्कारः कृते कर्मण्यमोघता ।
श्रेय एव नरेन्द्राणामिह चैव परत्र च ॥ १३.२१५.४५ ॥
యోధులను సత్కరించడం, చేసిన కర్మకు తప్పని ఫలం ఇవ్వడం — ఇదే రాజులకు ఇహంలోనూ పరంలోనూ శ్రేయస్సు.