ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.215.1
मृगयात्रां तु वक्ष्यामि शृणु तां धर्मिचारिणि ।
मृगान्हत्वा महीपालो यथा पापैर्न लिप्यते ॥ १३.२१५.१ ॥
ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਧਰਮਚਾਰਿਣੀ, ਉਹ ਸੁਣ। ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਦਾ ਨਹੀਂ।
13.215.2
निर्मानुषामिमां सर्वे मृगा इच्छन्ति मेदिनीम् ।
भक्षयन्ति च सस्यानि शासितव्या नृपेण ते ॥ १३.२१५.२ ॥
ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫ਼ਸਲਾਂ ਵੀ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਰੋਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.215.3
दुष्टानां शासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
कर्तव्यं भूमिपालेन नित्यं कार्येषु चार्जवम्।
स्वर्गं मृगाश्च गच्छन्ति स्वयं नृपतिना हताः ॥ १३.२१५.३ ॥
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨੂੰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਰਲਤਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.215.4
यथा गावो ह्यगोपालास्तथा राष्ट्रमनायकम् ।
तस्मादंशास्तु देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
राज्ये नियुक्ता राष्ट्रेषु प्रजापालनकारणात् ॥ १३.२१५.४ ॥
ਗਊਆਂ ਦੇ ਗਵਾਲੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਨਾਇਕ ਬਿਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
13.215.5
अशिष्टशासने चैव शिष्टानां परिपालने ।
तेषां चर्यां प्रवक्ष्यामि श्रूयतामनुपूर्वशः ॥ १३.२१५.५ ॥
ਅਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਮੈਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ।
13.215.6
यथा प्रचरतां तेषां पार्थिवानां यशस्विनाम् ।
राष्ट्रं धर्मो धनं चैव यशः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १३.२१५.६ ॥
ਉਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਧਰਮ, ਧਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵਧਦੇ ਹਨ।
13.215.7
नृपाणां पूर्वमेवायं धर्मो धर्मभृतांवर ।
सभाप्रपातटाकानि देवतायतनानि च।
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्या नृपसत्तमैः ॥ १३.२१५.७ ॥
ਹੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧਰਮ ਇਹੀ ਹੈ: ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਨੂੰ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ, ਪਿਆਊ, ਤਲਾਬ, ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.215.8
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः ।
कुलमुत्सादयेयुस्ते क्रोधाविष्टा द्विजातयः ॥ १३.२१५.८ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਹ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢਕੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
13.215.9
ध्मायमानो यता ह्यग्निर्निर्दहेत्सर्वमिन्धनम् ।
तथा क्रोधाग्निना विप्रा दहेयुः पृथिवीमिमाम्।
न हि विप्रेषु क्रुद्धेषु राज्यं भुञ्जन्ति भूमिपाः ॥ १३.२१५.९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਫੂਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅੱਗ ਸਾਰਾ ਬਾਲਣ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦੇ।
13.215.10
परिभूय द्विजान्मोहाद्वातापिनहुषादयः ।
सबन्धुमित्रा नष्टास्ते दग्धा ब्राह्मणमन्युभिः।
शरीरं चापि शक्रस्य कृतं भगनिरन्तरम् ॥ १३.२१५.१० ॥
ਮੋਹ ਵਸ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਾਤਾਪਿ, ਨਹੁਸ਼ ਆਦਿ ਬੰਧੂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਭਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
13.215.11
ततो देवगणाः सर्वे इन्द्रस्यार्थे महामुनिम् ।
प्रसादं कारयामासुः प्रणासस्तुतिवन्दनैः ॥ १३.२१५.११ ॥
ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਵਾਇਆ।
13.215.12
तेन प्रीतेन सुश्रोणि गौतमेन महात्मना ।
तच्छरीरं तु शक्रस्य सहस्रभगचिह्नितम्।
कृतं नेत्रसहस्रेण क्षणेनैव निरन्तरम् ॥ १३.२१५.१२ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਤਮ ਨੇ, ਹੇ ਸੁਸ਼ਰੋਣੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ — ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਭਗਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ — ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
13.215.13
छित्त्वा मेषस्य वृषणौ गौतमेनाभिमन्त्रितौ ।
इन्द्रस्य वृषणौ भूत्वा क्षिप्रं वै श्लेषमागतौ ॥ १३.२१५.१३ ॥
ਗੌਤਮ ਦੁਆਰਾ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਮੇਸ਼ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਜੁੜ ਗਏ।
13.215.14
एवं विप्रेषु क्रुद्धेषु देवराजः शतक्रतुः ।
अशक्तः शासितुं राज्यं किंपुनर्मानुषा भुवि ॥ १३.२१५.१४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੇਵਰਾਜ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਵੀ ਰਾਜ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?
13.215.15
क्रोधाविष्टो दहेद्विप्रः शुष्केन्धनमिवानलः ।
भस्मीकृत्य जगत्सर्वं सृजेदन्यज्जगत्पुनः ॥ १३.२१५.१५ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁੱਕੇ ਬਾਲਣ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਗਤ ਰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.215.16
अदेवानपि देवान्स कुर्याद्देवानदेवताः ।
तस्मान्नोत्पादयेन्मन्युं मन्युप्रहरणा द्विजाः ॥ १३.२१५.१६ ॥
ਉਹ ਅਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਦੇਵ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ।
13.215.17
महत्स्वप्यपराधेषु शासनं नार्हति द्विजः ।
न च शस्त्रनिपातानि न च प्राणैर्वियोजनम्।
दृश्यते त्रिषु लोकेषु ब्राह्ममानामनिन्दिते ॥ १३.२१५.१७ ॥
ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਵਿਜ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਂ ਜਾਨ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ।
13.215.18
क्रोधाश्च विपुला घोराः प्रसादाश्चाप्यनुत्तमाः ।
तस्मान्नोत्पादयेत्क्रोधं नित्यं पूज्या द्विजातयः ॥ १३.२१५.१८ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਉਪਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਸਦਾ ਪੂਜਨੀਕ ਹਨ।
13.215.19
दृश्यते न स लोकेऽस्मिन्भूते वाऽथ भविष्यति ।
क्रुद्धेषु यो वै विप्रेषु राज्यं भुङ्क्ते नराधिपः ॥ १३.२१५.१९ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਜ ਭੋਗੇ।
13.215.20
न चैवापहसेद्विप्रान्नि चैवोपालभेच्च तान् ।
कालमासाद्य कुप्येच्च काले कुर्यादनुग्रहम् ॥ १३.२१५.२० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾ ਉਡਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕੇ। ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ।
13.215.21
सम्प्रहासश्च भृत्येषु न कर्तव्यो नराधिपैः ।
लघुत्वं चैव प्राप्नोति आज्ञा चास्य निवर्तते ॥ १३.२१५.२१ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਭਰਿਆ ਹਾਸਾ ਨਹੀਂ ਹੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁੱਛ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
13.215.22
भृत्यानां सम्प्रहासेन पार्थिवः परिभूयते ।
अयाच्यानि च याचन्ति अवक्तव्यं ब्रुवन्ति च ॥ १३.२१५.२२ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਮਖੌਲ ਭਰੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਮੰਗਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
13.215.23
पूर्वमप्यर्पितैर्लोभैः परितोषं न यान्ति ते ।
तस्माद्भृत्येषु नृपतिः सम्प्रहासं विवर्जयेत् ॥ १३.२१५.२३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਲਾਲਚਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੇਵਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਖੌਲ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.215.24
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
सगोत्रेषु विशेषेण सर्वोपायैर्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२४ ॥
ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਤਿ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਗੋਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੇ।
13.215.25
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं हन्याद्वृक्षमिवाशनिः ।
प्रमादाद्धन्यते राजा लोभेन च वशीकृतः।
तस्मात्प्रमादं लोभं च न च कुर्यान्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२५ ॥
ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਡਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ।
13.215.26
भयार्तानां भयत्राता दीनानुग्रहकारणात् ।
कार्याकार्यविशेषज्ञो नित्यं राष्ट्रहिते रतः ॥ १३.२१५.२६ ॥
ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਡਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਅਕ, ਦੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ (ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ)।
13.215.27
सत्यसन्धः स्थितो राज्ये प्रजापालनतत्परः ।
अलुब्धो न्यायवादी च षड्भागमुपजीवति ॥ १३.२१५.२७ ॥
ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਜਾ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਲੋਭ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ (ਰਾਜਾ) ਪਰਜਾ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.215.28
कार्याकार्यविशेषज्ञः सर्वं धर्मेण पश्यति ।
स्वराष्ट्रेषु दयां कुर्यादकार्ये न प्रवर्तते ॥ १३.२१५.२८ ॥
ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਦਾ ਜਾਣੂ ਸਭ ਕੁਝ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।
13.215.29
ये चैवैनं प्रशंसन्ति ये च निन्दन्ति मानवाः ।
शत्रुं च मित्रवत्पश्येदपराधविवर्जितम्। ॥ १३.२१५.२९ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਅਪਰਾਧ-ਰਹਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.215.30
अपराधानुरूपेण दुष्टं दण्डेन शासयेत् ।
धर्मः प्रवर्तते तत्र यत्र दण्डरुचिर्नृपः।
न धर्मो विद्यते तत्र यत्र राजा क्षमान्वितः ॥ १३.२१५.३० ॥
ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੰਡ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਖਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
13.215.31
अशिष्टशासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
वध्यांश्च घातयेद्यस्तु अवध्यानपरिरक्षति ॥ १३.२१५.३१ ॥
ਅਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਵਧ ਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਧ ਯੋਗਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
13.215.32
अवध्या ब्राह्मणा गावो दूताश्चैव पिता तथा ।
विद्यां ग्राहयते यश्च ये च पूर्वोपकारिणः।
स्त्रियश्चैव न हन्तव्या यच्च सर्वातिथिर्नरः ॥ १३.२१५.३२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਵਾਂ, ਦੂਤ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਅਵਧ ਹਨ। ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਾਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ।
13.215.33
धरणीं गां हिरण्यं च सिद्धान्नं च तिलान्घृतम् ।
ददन्नित्यं द्विजातिभ्यो मुच्यते राजकिल्बिषात् ॥ १३.२१५.३३ ॥
ਧਰਤੀ, ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਪਕਾਇਆ ਅੰਨ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਘਿਓ — ਇਹ ਦੁਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ-ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.215.34
एवं चरति यो नित्यं राजा राष्ट्रहिते रतः ।
तस्य राष्ट्रं धनं धर्मो यशः कीर्तिश्च वर्धते।
न च पापैर्न चानर्थैर्युज्यते स नराधिपः ॥ १३.२१५.३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਧਨ, ਧਰਮ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਨਾ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਨਾ ਅਨਰਥਾਂ ਨਾਲ।
13.215.35
षड्भागमुपभुञ्जानः प्रजा राजा न रक्षति ।
स्वचक्रपरचक्राभ्यां धर्मैर्वा विक्रमेण वा ॥ १३.२१५.३५ ॥
ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਧਰਮ ਜਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ…
13.215.36
निरुद्योगो नृपो यश्च परराष्ट्रनिघातने ।
स्वराष्ट्रं निष्प्रतापस्य परचक्रेण हन्यते ॥ १३.२१५.३६ ॥
ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮਹੀਣ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਤਾਪਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵੈਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.215.37
यत्पापं सकलं राजा हतराष्ट्रः प्रपद्यते ।
मातुलं भागिनेयं वा मातरं श्वशुरं गुरुम्। ॥ १३.२१५.३७ ॥
ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੋ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਮਾਮਾ, ਭਾਣਜਾ, ਮਾਂ, ਸਹੁਰਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ (ਮਾਰਨ ਦਾ ਪਾਪ)।
13.215.38
पितरं वर्जयित्वैकं हन्याद्धातकमागतम् ॥ १३.२१५.३८ ॥
ਕੇਵਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆਏ ਕਾਤਲ ਨੂੰ (ਰਾਜਾ) ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.215.39
स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थं युद्यमानश्च यो हतः ।
सङ्ग्रामे परचक्रेण श्रूयतां तस्य या गतिः ॥ १३.२१५.३९ ॥
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣ।
13.215.40
विमानेन वरारोहे अप्सरोगणसेवितः ।
शक्रलोकमितो याति सङ्ग्रामे निहतो नृपः ॥ १३.२१५.४० ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਰਾਜਾ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੋਂ ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.215.41
यावन्तो रोमकूपाः स्युस्तस्य गात्रेषु सुन्दरि ।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१५.४१ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮਕੂਪ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.215.42
यदि वै मानुषे लोके कदाचिदुपपद्यते ।
राजा वा राजमात्रो वा भूयो भवति वीर्यवान् ॥ १३.२१५.४२ ॥
ਜੇ ਉਹ ਕਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਵੀਰਜਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.215.43
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं स्वराष्ट्रपरिपालनम् ।
व्यवहाराश्च चारश्च सततं सत्यसन्धता ॥ १३.२१५.४३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਨਿਆਂ-ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਸਦਾ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.215.44
अप्रमादः प्रमोदश्च व्यवसायेऽप्यचण्डता ।
भरणं चैव भृत्यानां वाहनानां च पोषणम् ॥ १३.२१५.४४ ॥
ਸਾਵਧਾਨੀ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾ ਹੋਣੀ, ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ — ਇਹ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.215.45
योधानां चैव सत्कारः कृते कर्मण्यमोघता ।
श्रेय एव नरेन्द्राणामिह चैव परत्र च ॥ १३.२१५.४५ ॥
ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾ ਖਾਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਦੇਣਾ — ਇਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਹੈ।