ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.215.1
मृगयात्रां तु वक्ष्यामि शृणु तां धर्मिचारिणि ।
मृगान्हत्वा महीपालो यथा पापैर्न लिप्यते ॥ १३.२१५.१ ॥
ମୁଁ ମୃଗୟା ବିଧି କହିବି; ହେ ଧର୍ମଚାରିଣୀ, ତାହା ଶୁଣ। ମୃଗ ବଧ କରି ମଧ୍ୟ ରାଜା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
13.215.2
निर्मानुषामिमां सर्वे मृगा इच्छन्ति मेदिनीम् ।
भक्षयन्ति च सस्यानि शासितव्या नृपेण ते ॥ १३.२१५.२ ॥
ସମସ୍ତ ମୃଗ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମନୁଷ୍ୟଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଶସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ।
13.215.3
दुष्टानां शासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
कर्तव्यं भूमिपालेन नित्यं कार्येषु चार्जवम्।
स्वर्गं मृगाश्च गच्छन्ति स्वयं नृपतिना हताः ॥ १३.२१५.३ ॥
ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଶାସନ ଓ ଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଧର୍ମ; ଭୂପାଳ ସର୍ବଦା କାର୍ଯ୍ୟରେ ସରଳତା ରଖିବା ଉଚିତ। ରାଜା ନିଜେ ବଧ କରିଥିବା ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
13.215.4
यथा गावो ह्यगोपालास्तथा राष्ट्रमनायकम् ।
तस्मादंशास्तु देवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्।
राज्ये नियुक्ता राष्ट्रेषु प्रजापालनकारणात् ॥ १३.२१५.४ ॥
ଗାଈ ପାଳକ ବିନା ଯେପରି, ନାୟକ ବିନା ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ସେପରି। ତେଣୁ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଂଶମାନେ ପ୍ରଜାପାଳନ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
13.215.5
अशिष्टशासने चैव शिष्टानां परिपालने ।
तेषां चर्यां प्रवक्ष्यामि श्रूयतामनुपूर्वशः ॥ १३.२१५.५ ॥
ଅଶିଷ୍ଟଙ୍କ ଶାସନ ଓ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ପାଳନରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ମୁଁ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି; ଶୁଣ।
13.215.6
यथा प्रचरतां तेषां पार्थिवानां यशस्विनाम् ।
राष्ट्रं धर्मो धनं चैव यशः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १३.२१५.६ ॥
ସେହି ଯଶସ୍ୱୀ ରାଜାମାନେ ଏପରି ଆଚରଣ କଲେ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଧର୍ମ, ଧନ, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼େ।
13.215.7
नृपाणां पूर्वमेवायं धर्मो धर्मभृतांवर ।
सभाप्रपातटाकानि देवतायतनानि च।
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्या नृपसत्तमैः ॥ १३.२१५.७ ॥
ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ ଏହି: ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପମାନେ ସଭାମଣ୍ଡପ, ଜଳଛତ୍ର, ପୋଖରୀ, ଦେବାଳୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରିବେ।
13.215.8
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः ।
कुलमुत्सादयेयुस्ते क्रोधाविष्टा द्विजातयः ॥ १३.२१५.८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ଭସ୍ମାଚ୍ଛାଦିତ ଅଗ୍ନି ପରି। କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ବଂଶକୁ ଉତ୍ପାଟନ କରିପାରନ୍ତି।
13.215.9
ध्मायमानो यता ह्यग्निर्निर्दहेत्सर्वमिन्धनम् ।
तथा क्रोधाग्निना विप्रा दहेयुः पृथिवीमिमाम्।
न हि विप्रेषु क्रुद्धेषु राज्यं भुञ्जन्ति भूमिपाः ॥ १३.२१५.९ ॥
ଫୁଙ୍କାଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି ଯେପରି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଧନ ଦଗ୍ଧ କରେ, ସେପରି କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ବିପ୍ରମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
13.215.10
परिभूय द्विजान्मोहाद्वातापिनहुषादयः ।
सबन्धुमित्रा नष्टास्ते दग्धा ब्राह्मणमन्युभिः।
शरीरं चापि शक्रस्य कृतं भगनिरन्तरम् ॥ १३.२१५.१० ॥
ମୋହବଶତଃ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି ବାତାପି, ନହୁଷ ଆଦି ବନ୍ଧୁମିତ୍ର ସହ ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଭଗ-ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଗଲା।
13.215.11
ततो देवगणाः सर्वे इन्द्रस्यार्थे महामुनिम् ।
प्रसादं कारयामासुः प्रणासस्तुतिवन्दनैः ॥ १३.२१५.११ ॥
ତହିଁ ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ସ୍ତୁତି ଓ ବନ୍ଦନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରାଇଲେ।
13.215.12
तेन प्रीतेन सुश्रोणि गौतमेन महात्मना ।
तच्छरीरं तु शक्रस्य सहस्रभगचिह्नितम्।
कृतं नेत्रसहस्रेण क्षणेनैव निरन्तरम् ॥ १३.२१५.१२ ॥
ସେହି ପ୍ରସନ୍ନ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେହି ଶରୀରକୁ — ଯାହା ହଜାର ଭଗଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ ଥିଲା — କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁରେ ନିରନ୍ତର କରିଦେଲେ।
13.215.13
छित्त्वा मेषस्य वृषणौ गौतमेनाभिमन्त्रितौ ।
इन्द्रस्य वृषणौ भूत्वा क्षिप्रं वै श्लेषमागतौ ॥ १३.२१५.१३ ॥
ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ମେଷର ଦୁଇ ବୃଷଣ କାଟି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃଷଣ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
13.215.14
एवं विप्रेषु क्रुद्धेषु देवराजः शतक्रतुः ।
अशक्तः शासितुं राज्यं किंपुनर्मानुषा भुवि ॥ १३.२१५.१४ ॥
ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; ପୃଥିବୀର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କଥା ଆଉ କ'ଣ?
13.215.15
क्रोधाविष्टो दहेद्विप्रः शुष्केन्धनमिवानलः ।
भस्मीकृत्य जगत्सर्वं सृजेदन्यज्जगत्पुनः ॥ १३.२१५.१५ ॥
କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଖିଲା ଇନ୍ଧନକୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦହିବ; ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରି ପୁଣି ଆଉ ଏକ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
13.215.16
अदेवानपि देवान्स कुर्याद्देवानदेवताः ।
तस्मान्नोत्पादयेन्मन्युं मन्युप्रहरणा द्विजाः ॥ १३.२१५.१६ ॥
ସେ ଅଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେବ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଦେବ କରିପାରେ; ଏଣୁ କ୍ରୋଧ ଯାହାର ଅସ୍ତ୍ର, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ କରନ୍ତୁ।
13.215.17
महत्स्वप्यपराधेषु शासनं नार्हति द्विजः ।
न च शस्त्रनिपातानि न च प्राणैर्वियोजनम्।
दृश्यते त्रिषु लोकेषु ब्राह्ममानामनिन्दिते ॥ १३.२१५.१७ ॥
ମହା ଅପରାଧରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରାଘାତ ବା ପ୍ରାଣହରଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ଅନିନ୍ଦିତା।
13.215.18
क्रोधाश्च विपुला घोराः प्रसादाश्चाप्यनुत्तमाः ।
तस्मान्नोत्पादयेत्क्रोधं नित्यं पूज्या द्विजातयः ॥ १३.२१५.१८ ॥
କ୍ରୋଧ ବିପୁଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ, ଆଉ ଅନୁଗ୍ରହ ଅତି ଉତ୍ତମ। ତେଣୁ କ୍ରୋଧ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସଦା ପୂଜନୀୟ।
13.215.19
दृश्यते न स लोकेऽस्मिन्भूते वाऽथ भविष्यति ।
क्रुद्धेषु यो वै विप्रेषु राज्यं भुङ्क्ते नराधिपः ॥ १३.२१५.१९ ॥
ଏହି ଲୋକରେ ହୋଇଥିବା ବା ହେବାକୁ ଥିବା କୌଣସି ରାଜା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ବିପ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିଥାଏ।
13.215.20
न चैवापहसेद्विप्रान्नि चैवोपालभेच्च तान् ।
कालमासाद्य कुप्येच्च काले कुर्यादनुग्रहम् ॥ १३.२१५.२० ॥
ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବ ନାହିଁ। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ କ୍ରୋଧ କରିପାରେ; ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବ।
13.215.21
सम्प्रहासश्च भृत्येषु न कर्तव्यो नराधिपैः ।
लघुत्वं चैव प्राप्नोति आज्ञा चास्य निवर्तते ॥ १३.२१५.२१ ॥
ରାଜାମାନେ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଉପହାସର ହସ ହସିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନେ ଲଘୁତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଫେରିଯାଏ।
13.215.22
भृत्यानां सम्प्रहासेन पार्थिवः परिभूयते ।
अयाच्यानि च याचन्ति अवक्तव्यं ब्रुवन्ति च ॥ १३.२१५.२२ ॥
ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପହାସର ହସରେ ରାଜା ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ମାଗିବା ଅନୁଚିତ ବସ୍ତୁ ମାଗନ୍ତି ଏବଂ କହିବା ଅନୁଚିତ କଥା କହନ୍ତି।
13.215.23
पूर्वमप्यर्पितैर्लोभैः परितोषं न यान्ति ते ।
तस्माद्भृत्येषु नृपतिः सम्प्रहासं विवर्जयेत् ॥ १३.२१५.२३ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲୋଭର ବସ୍ତୁରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ରାଜା ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉପହାସ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
13.215.24
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
सगोत्रेषु विशेषेण सर्वोपायैर्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२४ ॥
ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ। ବିଶେଷତଃ ସଗୋତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ।
13.215.25
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं हन्याद्वृक्षमिवाशनिः ।
प्रमादाद्धन्यते राजा लोभेन च वशीकृतः।
तस्मात्प्रमादं लोभं च न च कुर्यान्न विश्वसेत् ॥ १३.२१५.२५ ॥
ବିଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ବଜ୍ର ଯେପରି ବୃକ୍ଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ସେପରି ନଷ୍ଟ କରେ। ରାଜା ପ୍ରମାଦରୁ ଏବଂ ଲୋଭର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ହତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ପ୍ରମାଦ ଓ ଲୋଭ କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ।
13.215.26
भयार्तानां भयत्राता दीनानुग्रहकारणात् ।
कार्याकार्यविशेषज्ञो नित्यं राष्ट्रहिते रतः ॥ १३.२१५.२६ ॥
ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତଙ୍କର ଭୟରୁ ରକ୍ଷକ, ଦୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା, କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟର ବିଶେଷଜ୍ଞ, ସର୍ବଦା ରାଷ୍ଟ୍ରହିତରେ ରତ (ରାଜା ହେବା ଉଚିତ)।
13.215.27
सत्यसन्धः स्थितो राज्ये प्रजापालनतत्परः ।
अलुब्धो न्यायवादी च षड्भागमुपजीवति ॥ १३.२१५.२७ ॥
ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ, ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର, ପ୍ରଜାପାଳନରେ ତତ୍ପର, ଲୋଭରହିତ ଏବଂ ନ୍ୟାୟବାଦୀ (ରାଜା) ପ୍ରଜାଙ୍କ ଷଷ୍ଠ ଭାଗରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି।
13.215.28
कार्याकार्यविशेषज्ञः सर्वं धर्मेण पश्यति ।
स्वराष्ट्रेषु दयां कुर्यादकार्ये न प्रवर्तते ॥ १३.२१५.२८ ॥
କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟର ବିଶେଷଜ୍ଞ ସବୁକିଛି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବେ, ଏବଂ ଅକରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।
13.215.29
ये चैवैनं प्रशंसन्ति ये च निन्दन्ति मानवाः ।
शत्रुं च मित्रवत्पश्येदपराधविवर्जितम्। ॥ १३.२१५.२९ ॥
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ଏହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ର ପରି, ଅପରାଧରହିତ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
13.215.30
अपराधानुरूपेण दुष्टं दण्डेन शासयेत् ।
धर्मः प्रवर्तते तत्र यत्र दण्डरुचिर्नृपः।
न धर्मो विद्यते तत्र यत्र राजा क्षमान्वितः ॥ १३.२१५.३० ॥
ଅପରାଧ ଅନୁସାରେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଦଣ୍ଡରେ ରୁଚି ରଖୁଥିବା ରାଜା ଥାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ। ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା କ୍ଷମାଶୀଳ, ସେଠାରେ ଧର୍ମ ମିଳେ ନାହିଁ।
13.215.31
अशिष्टशासनं धर्मः शिष्टानां परिपालनम् ।
वध्यांश्च घातयेद्यस्तु अवध्यानपरिरक्षति ॥ १३.२१५.३१ ॥
ଅଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ଏବଂ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ପାଳନ କରିବା ଧର୍ମ। ଯିଏ ବଧ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରାଏ ଓ ଅବଧ୍ୟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
13.215.32
अवध्या ब्राह्मणा गावो दूताश्चैव पिता तथा ।
विद्यां ग्राहयते यश्च ये च पूर्वोपकारिणः।
स्त्रियश्चैव न हन्तव्या यच्च सर्वातिथिर्नरः ॥ १३.२१५.३२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଦୂତ ଓ ପିତା ଅବଧ୍ୟ। ଯିଏ ବିଦ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ ଏବଂ ଯିଏ ସର୍ବଜନଙ୍କ ଅତିଥି — ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
13.215.33
धरणीं गां हिरण्यं च सिद्धान्नं च तिलान्घृतम् ।
ददन्नित्यं द्विजातिभ्यो मुच्यते राजकिल्बिषात् ॥ १३.२१५.३३ ॥
ଭୂମି, ଗାଈ, ସୁନା, ରାନ୍ଧିଥିବା ଅନ୍ନ, ତିଳ ଓ ଘିଅ — ଏସବୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଦାନ କରୁଥିବା ରାଜଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
13.215.34
एवं चरति यो नित्यं राजा राष्ट्रहिते रतः ।
तस्य राष्ट्रं धनं धर्मो यशः कीर्तिश्च वर्धते।
न च पापैर्न चानर्थैर्युज्यते स नराधिपः ॥ १३.२१५.३४ ॥
ଏପରି ସର୍ବଦା ଆଚରଣ କରି ରାଷ୍ଟ୍ରହିତରେ ରତ ରାଜାଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଧନ, ଧର୍ମ, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ସେହି ନରାଧିପ ପାପ କିମ୍ବା ଅନର୍ଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
13.215.35
षड्भागमुपभुञ्जानः प्रजा राजा न रक्षति ।
स्वचक्रपरचक्राभ्यां धर्मैर्वा विक्रमेण वा ॥ १३.२१५.३५ ॥
ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ଉପଭୋଗ କରି, ନିଜ ଓ ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟରୁ ଧର୍ମ ବା ବିକ୍ରମରେ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷା ନ କରୁଥିବା ରାଜା…
13.215.36
निरुद्योगो नृपो यश्च परराष्ट्रनिघातने ।
स्वराष्ट्रं निष्प्रतापस्य परचक्रेण हन्यते ॥ १३.२१५.३६ ॥
ପରରାଷ୍ଟ୍ର ଆଘାତରେ ଉଦ୍ୟମହୀନ ରାଜା, ପ୍ରତାପହୀନ ହୋଇ ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
13.215.37
यत्पापं सकलं राजा हतराष्ट्रः प्रपद्यते ।
मातुलं भागिनेयं वा मातरं श्वशुरं गुरुम्। ॥ १३.२१५.३७ ॥
ରାଷ୍ଟ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ରାଜା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ପାଏ—ମାମୁ, ଭାଣିଜା, ମାତା, ଶ୍ୱଶୁର ବା ଗୁରୁ (ବଧ କରିବାର ପାପ)।
13.215.38
पितरं वर्जयित्वैकं हन्याद्धातकमागतम् ॥ १३.२१५.३८ ॥
କେବଳ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ଘାତକକୁ (ରାଜା) ବଧ କରିପାରେ।
13.215.39
स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थं युद्यमानश्च यो हतः ।
सङ्ग्रामे परचक्रेण श्रूयतां तस्य या गतिः ॥ १३.२१५.३९ ॥
ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସଂଗ୍ରାମରେ ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେ ନିହତ ହୁଏ, ତାର ଯେଉଁ ଗତି ସେ ଶୁଣ।
13.215.40
विमानेन वरारोहे अप्सरोगणसेवितः ।
शक्रलोकमितो याति सङ्ग्रामे निहतो नृपः ॥ १३.२१५.४० ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟା, ସଂଗ୍ରାମରେ ନିହତ ରାଜା ବିମାନରେ, ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ, ଏଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।
13.215.41
यावन्तो रोमकूपाः स्युस्तस्य गात्रेषु सुन्दरि ।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ॥ १३.२१५.४१ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମକୂପ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
13.215.42
यदि वै मानुषे लोके कदाचिदुपपद्यते ।
राजा वा राजमात्रो वा भूयो भवति वीर्यवान् ॥ १३.२१५.४२ ॥
ସେ ଯଦି କେବେ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନିଏ, ତେବେ ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜକର୍ମଚାରୀ ହୋଇ ପୁଣି ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ହୁଏ।
13.215.43
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं स्वराष्ट्रपरिपालनम् ।
व्यवहाराश्च चारश्च सततं सत्यसन्धता ॥ १३.२१५.४३ ॥
ତେଣୁ ଯତ୍ନ ସହ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ନ୍ୟାୟବ୍ୟବହାର ଓ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ; ସର୍ବଦା ସତ୍ୟସନ୍ଧ ରହିବା ଉଚିତ।
13.215.44
अप्रमादः प्रमोदश्च व्यवसायेऽप्यचण्डता ।
भरणं चैव भृत्यानां वाहनानां च पोषणम् ॥ १३.२१५.४४ ॥
ସାବଧାନତା, ପ୍ରସନ୍ନତା, କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କଠୋରତା ନ ଥିବା, ସେବକମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ଓ ବାହନ ପାଳନ — ଏସବ ରହିବା ଉଚିତ।
13.215.45
योधानां चैव सत्कारः कृते कर्मण्यमोघता ।
श्रेय एव नरेन्द्राणामिह चैव परत्र च ॥ १३.२१५.४५ ॥
ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର ଏବଂ କୃତ କର୍ମର ଅମୋଘ ଫଳ ଦେବା — ଏହା ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କର ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ କଲ୍ୟାଣ।