Mahābhārata · Adhyāya 13.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.217.1
भगवन्भगनेत्रघ्न कालसूदन शङ्कर ।
इमे वर्णाश्च चत्वारो विहिताः स्वस्वभावतः।
उताहो क्रियया वर्णाः सम्भवन्ति महेश्वर ॥ १३.२१७.१ ॥
¡Oh bendito señor, destructor de los ojos de Bhaga, aniquilador de la Muerte, Śaṅkara! ¿Están estos cuatro órdenes sociales establecidos según la naturaleza propia de cada uno, o los órdenes sociales surgen por la acción, oh Maheśvara?
13.217.2
एवं मे संशयप्रश्नस्तं मे छेत्तुं त्वमर्हसि ॥ १३.२१७.२ ॥
Así es mi pregunta de duda; solo tú eres digno de resolverla.
13.217.3
स्वभावादेव विद्यन्ते चत्वारो ब्राह्मणादयः ।
एकजात्या सुदुष्प्रापमन्यवर्णत्वमागतम् ॥ १३.२१७.३ ॥
Por naturaleza existen los cuatro órdenes, comenzando por los brahmanes; alcanzar otro orden social en un solo nacimiento es sumamente difícil.
13.217.4
तच्च कर्मविशेषेण पुनर्जन्मनि जायते ।
तस्मात्तेषां प्रवक्ष्यामि तत्सर्वं कर्मपाकजम् ॥ १३.२१७.४ ॥
Y ese cambio surge en el renacimiento por una acción especial; por tanto, te expondré todo lo que les concierne, nacido de la maduración de la acción.
13.217.5
ब्राह्मणस्तु नरो भूत्वा स्वजातिमनुपालयन् ।
दृढं ब्राह्मणकर्माणि वेदोक्तानि समाचरेत् ॥ १३.२१७.५ ॥
El hombre que es brahmán debe mantener firmemente su propia clase de nacimiento y cumplir los deberes brahmánicos enseñados en los Vedas.
13.217.6
सत्यार्जवपरो भूत्वा दानयज्ञपरस्तथा ।
सत्यां जात्यां समुदितो जातिधर्मान्न हापयेत् ॥ १३.२१७.६ ॥
Dedicado a la verdad y a la rectitud, y asimismo a la donación y al sacrificio, dotado de su verdadera clase de nacimiento, no debe abandonar los deberes de su clase.
13.217.7
एवं संवर्तमानस्तु कालधर्मं गतः पुनः ।
स्वर्गलोके हि जायेत स्वर्गभोगाय भामिनि ॥ १३.२१७.७ ॥
Así, avanzando, vuelve a encontrar la ley del tiempo, y en el mundo celestial nace para disfrutar de los placeres del cielo, oh radiante dama.
13.217.8
तत्क्षये ब्राह्मणो भूत्वा तथैव नृषु जायते ।
एवंस्वकर्मणा मर्त्यः स्वजातिं लभते पुनः ॥ १३.२१७.८ ॥
Cuando ese mérito se agota, nace de nuevo entre los hombres como brahmán de la misma manera. Así, por su propia acción, el mortal recupera su propia casta.
13.217.9
अपरस्तु तथा कश्चिद्ब्रह्मयोनिसमुद्भवः ।
अवमत्यैव तां जातिमज्ञानतमसा वृतः ॥ १३.२१७.९ ॥
Pero de igual modo hay otro, nacido de vientre brahmán, que desprecia esa casta y está envuelto en la oscuridad de la ignorancia.
13.217.10
अन्यथा वर्तमानस्तु जातिकर्माणि वर्जयेत् ।
शूद्रवद्विचरेल्लोके शूद्रकर्माभिलाषवान्।
शूद्रैः सह चरन्नित्यं शौचमङ्गलवर्जितः। ॥ १३.२१७.१० ॥
Quien se comporta de otro modo debe abandonar los deberes de su casta, vagar por el mundo como un śūdra, deseando las acciones de un śūdra, andando siempre con śūdras, privado de pureza y auspicio.
13.217.11
स चापि कालधर्मस्थो यमलोके सुदण्डितः ।
यदि जायेत मर्त्येषु शूद्र एवाभिजायते ॥ १३.२१७.११ ॥
También él, al alcanzar la ley del tiempo, es bien castigado en el mundo de Yama; y si nace entre los mortales, nace solo como śūdra.
13.217.12
शूद्र एव भवेद्देवि ब्राह्मणोऽपि स्वकर्मणा ॥ १३.२१७.१२ ॥
Oh diosa, incluso un brahmán se convierte en śūdra por su propia acción.
13.217.13
तथैव शूद्रस्त्वपरः शूद्रकर्माणि वर्जयेत् ।
सत्यार्जवपरो भूत्वा दानधर्मपरस्तथा।
मन्त्रब्राह्मणसत्कर्ता मनसा ब्राह्मणप्रियः ॥ १३.२१७.१३ ॥
Asimismo, otro śūdra debe abandonar las acciones propias de los śūdras, dedicado a la verdad y la rectitud y también al dharma de la generosidad, honrando los mantras y los textos brāhmaṇas, y querido de corazón por los brāhmaṇas.
13.217.14
एवं युक्तसमाचारः शूद्रोपि मरणं गतः ।
स्वर्गलोके हि जायेत तत्क्षये नृषु जायते।
ब्राह्मणानां कुले मुख्ये वेदस्वाध्यायसंयुते ॥ १३.२१७.१४ ॥
Así, un śūdra de conducta disciplinada, al morir, nace en el mundo celestial; y cuando ese mérito se agota, nace entre los hombres, en la principal familia de brāhmaṇas dotada del estudio del Veda.
13.217.15
एवमेव सदा लोके शूद्रो ब्राह्मण्यमाप्नुयात् ॥ १३.२१७.१५ ॥
De la misma manera, en el mundo, un śūdra puede alcanzar siempre la condición de brāhmaṇa.
13.217.16
एवं क्षत्रियवैश्याश्च जातिधर्मेण संयुताः ।
स्वकर्मणैव जायन्ते विशिष्टेष्वधमेषु च ॥ १३.२१७.१६ ॥
Asimismo, los kṣatriyas y los vaiśyas, unidos al dharma de su clase, nacen en familias excelentes o humildes por sus propias acciones.
13.217.17
एवं जातिविपर्यासः प्रेत्यभावे भवेन्नृणाम् ।
अन्यथा तु न शक्यं तल्लोकसंस्थितिकारणात् ॥ १३.२१७.१७ ॥
Así, entre los hombres, después de la muerte, puede ocurrir tal inversión de clase; de otro modo no sería posible, pues esta es la causa de la estabilidad del mundo.
13.217.18
तस्माज्जातिं विशिष्टां तु कथंचित्प्राप्य पण्डितः ।
सर्वथा तां तथा रक्षेन्न पुनर्भ्रश्यते यथा।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२१७.१८ ॥
Por tanto, el sabio, habiendo obtenido de algún modo un nacimiento excelente, debe protegerlo en todo, para no caer de nuevo. Oh diosa, esto te ha sido dicho; ¿qué más deseas oír?
13.217.19
जन्मप्रभृति कः शुद्धो लभेज्जन्मफलं नरः ।
शोभनाशोभनं सर्वमधइकारवशात्स्वकम् ॥ १३.२१७.१९ ॥
Desde el nacimiento, ¿qué hombre podría permanecer puro y obtener el fruto de su nacimiento? Bajo el dominio de su propio yo inferior, padece todo lo bueno y lo malo.
13.217.20
कर्म कुर्वन्न लिप्येत आर्जवेन समाचरेत् ।
आत्मैव तच्छुभं कुर्यादशुभे योजयेत्परान् ॥ १३.२१७.२० ॥
Aunque realice acciones, uno no debe quedar manchado por ellas; debe conducirse con rectitud. Debe hacer el bien por sí mismo y no implicar a otros en el mal.
13.217.21
शठेषु शठवत्कुर्योदार्यष्वार्यवदाचरेत् ।
आपत्सु नावसीदेच्च घोरान्सङ्ग्रामयेत्परात्।
साम्नैव सर्वकार्याणि कर्तुं पूर्वं समारभेत् ॥ १३.२१७.२१ ॥
Con los astutos debe obrar como astuto, y con los nobles como noble. En la desgracia no debe hundirse; no debe arrastrar a otros a la batalla feroz. Todas las empresas deben iniciarse primero solo por conciliación.
13.217.22
अनर्थाधर्मशोकानां यथा न प्राप्नुयात्स्वयम् ।
प्रीयते तत्तथा कर्तुमेतद्वृत्तं समासतः ॥ १३.२१७.२२ ॥
Para que la calamidad, la injusticia y el dolor no le alcancen a uno, debe practicar esta conducta; en breve, esta conducta agrada.
13.217.23
एवं वृत्तं समासाद्य गृहमाश्रित्य मानवाः ।
निराहारा निरुद्वेगाः प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ॥ १३.२१७.२३ ॥
Habiendo adoptado tal conducta y recurrido a la vida de hogar, los hombres, libres de ansia de comida y de agitación, alcanzan la meta suprema.
13.217.24
एतज्जन्मफलं नित्यं सर्वेषां गृहवासिनाम् ।
एवं गृहस्थितैर्नित्यं वर्तितव्यमिति स्थितिः।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१७.२४ ॥
Este es siempre el fruto del nacimiento para todos los que viven en el hogar. Quienes habitan en casa deben conducirse siempre así; esta es la norma establecida. He declarado todo esto; ¿qué más deseas oír?
13.217.25
सुरासुरपते देव वरद प्रीतिवर्धन ।
मानुषेष्वेव ये के चिदाढ्याः क्लेशविवर्जिताः।
भुञ्जाना विविधान्भोगान्दृश्यन्ते निरुपद्रवाः ॥ १३.२१७.२५ ॥
¡Oh señor de dioses y asuras, oh dios, otorgador de dones, acrecentador del placer! Entre los hombres, algunos son vistos ricos y libres de aflicción, disfrutando de diversos placeres, sin tropiezos.
13.217.26
अपरे क्लेशसंयुक्ता दरिद्रा भोगवर्जिताः ॥ १३.२१७.२६ ॥
Otros están afligidos por el sufrimiento, son pobres y carecen de placeres.
13.217.27
किमर्थं मानुषे लोके न समत्वेन कल्पिताः ।
एतच्छ्रोतुं महादेव कौतूहलमतीव मे ॥ १३.२१७.२७ ॥
¿Por qué no fueron creados con igualdad los seres del mundo humano? Oh gran dios, tengo gran curiosidad por escuchar esto.
13.217.28
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामासि भामिनि ।
शृणु तत्सर्वमखिलं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२१७.२८ ॥
Oh afortunada, oh dama, con razón deseas escuchar. Escucha toda esa palabra, beneficiosa para los hombres.
13.217.29
आदिसर्गे पुरा ब्रह्मा समत्वेनासृजत्प्रजाः ।
नित्यं न भवतो ह्यस्य रागद्वेषौ प्रजापतेः।
तदा तस्मात्सुराः सर्वे बभूवुः समतो नराः ॥ १३.२१७.२९ ॥
En la primera creación, en tiempos antiguos, Brahmā creó a los seres en igualdad. En el señor de las criaturas no surgían siempre el apego y la aversión; entonces, por ello, todos los dioses y hombres estaban en igualdad.
13.217.30
एवं संवर्तमाने तु युगे कालविपर्ययात् ।
केचित्प्रपेदिरे तत्र विषमं बुद्धिमोहिताः ॥ १३.२१७.३० ॥
Mientras la edad así giraba, por la inversión del tiempo, algunos, extraviados en su mente, cayeron allí en la desigualdad.
13.217.31
तेषां हानिं ततो दृष्ट्वा तुल्यानामेव भामिनि ।
ब्राह्मणास्ते समाजग्मुस्तत्तत्कारणवेदकाः ॥ १३.२१७.३१ ॥
Oh radiante dama, al ver su decadencia, incluso entre iguales, aquellos brahmanes que conocían cada causa se reunieron.
13.217.32
कर्तुं नार्हसि देवेश पक्षपातं त्वमीदृशम् ।
पुत्रभावे समे देव किमर्थं नो भवेत्कलिः ॥ १३.२१७.३२ ॥
Señor de los dioses, no deberías mostrar tal parcialidad. Oh dios, siendo iguales en la condición de hijos, ¿por qué habría de caer la edad de Kali sobre nosotros?
13.217.33
एवमेतैरुपालब्धो ब्रह्मा वचनमब्रवीत् ।
यूयं मा ब्रूत मे दोषं स्वकृतं स्मरथ प्रजाः ॥ १३.२१७.३३ ॥
Así reprendido por ellos, Brahmā pronunció estas palabras: No habléis de mi falta, oh criaturas; recordad vuestras propias acciones.
13.217.34
युष्माभिरेव युष्माकं ग्रथितं हि शुभाशुभम् ।
यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते।
स्वकृतस्य फलं भुङ्क्ते नान्यस्तद्बोक्तुमर्हति ॥ १३.२१७.३४ ॥
Vuestro bien y vuestro mal son tejidos solo por vosotros. Como uno realiza tal acción, así obtiene tal fruto. Solo él disfruta el fruto de su propia acción; otro no merece disfrutarlo.
13.217.35
एवं संबोधितास्तेन कालकर्त्रा स्वयंभुवा ।
पुनर्विवृत्य कर्माणि शुभान्येव प्रपेदिरे ॥ १३.२१७.३५ ॥
Así instruidos por Svayambhū, autor del tiempo, volvieron a enderezar sus acciones y abrazaron solo las buenas obras.
13.217.36
एवं विज्ञाततत्वास्ते दानधर्मपरायणाः ।
शुभानि विधिवत्कृत्वा कालधर्मगताः पुनः।
तानि दानफलान्येव भुञ्जते सुखभोगिनः ॥ १३.२१७.३६ ॥
Habiendo comprendido así la verdad, se consagraron al deber de dar. Tras realizar buenas obras según la regla, llegaron al fin de su tiempo, y de nuevo disfrutaron solo de los frutos de la generosidad, convirtiéndose en gozadores de placeres.
13.217.37
स्वकृतं तु नरस्तस्मात्स्वयमेव प्रपद्यते ॥ १३.२१७.३७ ॥
Por eso el hombre mismo alcanza el fruto de su propia acción.
13.217.38
अपरे धर्मकामेभ्यो निवृत्ताश्च शुभेक्षणे ।
कदर्या निरनुक्रोशाः प्रायेणात्मपरायणाः ॥ १३.२१७.३८ ॥
Oh tú de hermosos ojos, otros se apartan de quienes desean el dharma; son avaros, sin compasión y, en su mayoría, dedicados solo a sí mismos.
13.217.39
तादृशा मरणं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि शोभने ।
दरिद्राः क्लेशभूयिष्ठा भवन्त्येव न संशयः ॥ १३.२१७.३९ ॥
Habiendo alcanzado la muerte de esa manera, oh bella, en su nuevo nacimiento se vuelven pobres y llenos de sufrimiento; no hay duda.
13.217.40
मानुषेष्वथ ये केचिद्धनधान्यसमन्विताः ।
भोगहीनाः प्रदृश्यन्ते सर्वभोगेषु सत्स्वपि।
न भुञ्जते किमर्थं ते तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१७.४० ॥
Entre los hombres, algunos que poseen riquezas y grano aparecen privados de disfrute aunque todos los placeres estén presentes; no los disfrutan. ¿Por qué razón es esto? Deberías decírmelo.
13.217.41
परैः संचोदिता धर्मं कुर्वते न स्वकामतः ।
स्वयं श्रद्धां बहिष्कृत्य कुर्वन्ति च रुदन्ति च ॥ १३.२१७.४१ ॥
Instigados por otros practican el dharma, no por voluntad propia; apartando ellos mismos la fe, actúan y también lloran.
13.217.42
तादृशा मरणं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि शोभने ।
फलानि तानि सम्प्राप्य भुञ्जते न कदाचन।
रक्षन्तो वर्धयन्तश्च आसते निधिपालवत् ॥ १३.२१७.४२ ॥
Habiendo alcanzado la muerte de esa manera, oh bella, aunque en el renacimiento obtienen esos frutos, nunca los disfrutan; permanecen guardándolos y acrecentándolos como guardianes de un tesoro.
13.217.43
केचिद्धनवियुक्ताश्च भोगयुक्ता महेश्वर ।
मानुषाः सम्प्रदृश्यन्ते तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२१७.४३ ॥
Algunos hombres aparecen privados de riqueza y, sin embargo, dotados de placeres; oh Maheśvara, deberías explicarme esto.
13.217.44
आनृशंस्यपरा ये तु धर्मकामाश्चि दुर्गताः ।
परोपकारं कुर्वन्ति दीनानुग्रहकारणात् ॥ १३.२१७.४४ ॥
Quienes se dedican a la no crueldad y desean el dharma, aunque estén en la desgracia, hacen el bien a otros por compasión hacia los desvalidos.
13.217.45
प्रतिपद्युः परधनं नष्टं वाऽन्यैर्नरैर्हृतम् ।
नित्यं ये दातुमनसो नरा वित्तेष्वसत्स्वपि ॥ १३.२१७.४५ ॥
Los hombres siempre dispuestos a dar obtienen la riqueza ajena, o la riqueza perdida o arrebatada por otros, aun cuando no haya riqueza.
13.217.46
कालधर्मवशं प्राप्ताः पुनर्जन्मनि ते नराः ।
एते धनविहीनाश्च भोगयुक्ता भवन्त्युत ॥ १३.२१७.४६ ॥
Aquellos hombres, sometidos al poder del tiempo y del dharma, alcanzan el renacimiento; y estos desprovistos de riqueza llegan a estar dotados de placeres.
13.217.47
धर्मदानोपदेशं वा कर्तव्यमिति निश्चयः ।
इति ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.२१७.४७ ॥
Debe impartirse la enseñanza del dharma y de la donación; tal es la resolución. Oh diosa, esto te lo he dicho; ¿qué más deseas oír?