মহাভারত · অধ্যায় 13.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.22.1
विनता तु तथेत्युक्त्वा कृतसंशयना पणे ।
कद्रूरपि तथेत्युक्त्वा पुत्रानिदमुवाच ह ॥ १३.२२.१ ॥
বিনতা 'তাই হোক' বলে বাজি নিয়ে সংশয়ে পড়লেন; কদ্রুও 'তাই হোক' বলে তাঁর পুত্রদের এই কথা বললেন।
13.22.2
मया कृतः पणः पुत्रा मिथो विनतया सह ।
उच्चैरश्रवसि गान्धर्वे तच्छृणुध्वं भुजङ्गमाः ॥ १३.२२.२ ॥
হে পুত্রগণ, আমি বিনতার সঙ্গে উচ্চৈঃশ্রবা নামক গান্ধর্ব অশ্ব নিয়ে পরস্পর বাজি রেখেছি; হে সর্পগণ, তা শোনো।
13.22.3
अब्रवं नैकवर्णं तं सैकवर्णमथाब्रवीत् ।
जिता दासी भवेत्पुत्राः सा वाऽहं वा न संशयः ॥ १३.२२.३ ॥
আমি বললাম সেটি একবর্ণের নয়, তখন সে বলল একবর্ণের। হে পুত্রগণ, যে হারবে সে দাসী হবে—সে নিজে অথবা আমি; এতে কোনো সন্দেহ নেই।
13.22.4
एकवर्णश्च वाजी स चन्द्रकोकनदप्रभः ।
साऽहं दासी भविष्यामि जिता पुत्रा न संशयः ॥ १३.२२.४ ॥
সেই অশ্ব একবর্ণের, চাঁদ ও রক্তপদ্মের দীপ্তিসম্পন্ন। আমি হারলে দাসী হব; হে পুত্রগণ, এতে সন্দেহ নেই।
13.22.5
ते यूयमश्वप्रवरमाविशध्वमतन्द्रिताः ।
सर्वश्वेतं वालधिषु वाला भूत्वाञ्जनप्रभाः ॥ १३.२२.५ ॥
তোমরা সবাই অনলসভাবে সেই শ্রেষ্ঠ অশ্বে প্রবেশ করো; তার লেজের লোমে কাজলের মতো কালো লোম হয়ে, তার সম্পূর্ণ শ্বেত দেহে অবস্থান করো।
13.22.6
निकृत्या न जयः श्रेयान्मातः सत्या गिरः शृणु ।
आयत्यां च तदात्वे च न च धर्मोऽत्र विद्यते ॥ १३.२२.६ ॥
প্রতারণায় জয় শ্রেষ্ঠ নয়, মা; সত্য বাক্য শোনো। ভবিষ্যতে ও বর্তমানে এতে ধর্ম নেই।
13.22.7
सा त्वं धर्मादपेतं वै कुलस्यैवाहितं तव ।
निकृत्या विजयं मातर्मा स्म कार्षीः कथञ्चना ॥ १३.२२.७ ॥
তুমি ধর্ম থেকে বিচ্যুত, নিজের কুলেরই অহিতকারী। হে মাতা, প্রতারণায় কখনও জয় লাভের চেষ্টা কোরো না।
13.22.8
यद्यधर्मेण विजयं वयं काङ्क्षामहे क्वचित् ।
त्वया नाम निवार्याः स्म मा कुरुध्वमिति ध्रुवम् ॥ १३.२२.८ ॥
আমরা যদি কখনও অধর্মের দ্বারা জয় কামনা করি, তবে তুমি অবশ্যই আমাদের 'এমন কোরো না' বলে নিবারণ করতে।
13.22.9
सा त्वमस्मानपि सतो विपापानृजुबुद्धिनः ।
कल्मषेणाभिसंयोक्तुं काङ्क्षसे लोभमोहिता ॥ १३.२२.९ ॥
তুমি লোভ ও মোহে আচ্ছন্ন হয়ে, পাপশূন্য ও সরলবুদ্ধি আমাদেরও পাপের সঙ্গে যুক্ত করতে চাইছ।
13.22.10
ते वयं त्वां परित्यज्य द्रविष्याम दिशो दश ।
यत्र वाक्यं न ते मातः पुनः श्रोष्याम ईदृशम् ॥ १३.२२.१० ॥
তাই আমরা তোমাকে ত্যাগ করে দশ দিকে পালিয়ে যাব; হে মাতা, যেখানে তোমার এমন কথা আর কখনও শুনব না।
13.22.11
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ १३.२२.११ ॥
গুরু হলেও যদি সে অহংকারী হয়, কর্তব্য-অকর্তব্য না জেনে কুপথে চলে, তবে তাকে ত্যাগ করাই বিহিত।
13.22.12
शृणोमि विविधा वाचो हेतुमत्यः समीरिताः ।
वक्रमार्गनिवृत्त्यर्थं तदहं वो न रोचये ॥ १३.२२.१२ ॥
কুটিল পথ থেকে ফিরিয়ে আনার জন্য বলা নানা যুক্তিসঙ্গত বাক্য আমি শুনি; কিন্তু তোমাদের জন্য তা আমার পছন্দ হয় না।
13.22.13
न च तत्पणितं मन्दाः शक्यं जेतुमतोऽन्वथा ।
जिते निकृत्या श्रुत्वैतत्क्षेमं कुरुत पुत्रकाः ॥ १३.२२.१३ ॥
হে মূর্খগণ, সেই পণ এভাবে ছাড়া জেতা সম্ভব নয়। প্রতারণায় জিতলে এ কথা শুনে তোমাদের কল্যাণের ব্যবস্থা করো, পুত্রেরা।
13.22.14
श्वोऽहं प्रभातसमये जिता धर्मेण पुत्रकाः ।
शैलूषिणी भविष्यामि विनताया न संशयः ॥ १३.२२.१४ ॥
কাল ভোরবেলা আমি ধর্মমতে পরাজিত হব, হে পুত্রেরা; বিনতার দাসী হব—এতে সন্দেহ নেই।
13.22.15
इह चामुत्र चार्थाय पुत्रानिच्छन्ति मातरः ।
सेयमीहा विपन्ना मे युष्मानासाद्य सङ्गताम् ॥ १३.२२.१५ ॥
ইহলোক ও পরলোকের জন্য মায়েরা পুত্র কামনা করে; কিন্তু তোমাদের পেয়েও আমার এই আশা ব্যর্থ হলো।
13.22.16
इह वा तारयेत्पुत्रः प्रेत्य वा तारयेत्पितॄन् ।
मात्र चित्रं भवेकिञ्चित्पुनातीति च पुत्रकः ॥ १३.२२.१६ ॥
পুত্র ইহলোকে উদ্ধার করতে পারে, অথবা মৃত্যুর পর পিতৃপুরুষদের উদ্ধার করতে পারে; মায়ের কাছে এতে বিস্ময়ের কিছু নেই—পুত্র পবিত্র করে, এমনই বলা হয়।
13.22.17
ते यूयं तारणार्थाय मम पुत्रा मनोजवाः ।
आविशध्वं हयश्रेष्ठं वाला भूत्वाऽञ्जनप्रभाः ॥ १३.२२.१७ ॥
অতএব তোমরা, আমার পুত্রেরা, মনের মতো দ্রুতগামী, আমাকে উদ্ধার করতে, অঞ্জনের মতো দীপ্ত লোম হয়ে শ্রেষ্ঠ অশ্বে প্রবেশ করো।
13.22.18
जानाम्यधर्मं सकलं विजिता विनता भवेत् ।
निकृत्या दासभावस्तु युष्मानप्यवपीडयेत् ॥ १३.२२.१८ ॥
আমি সমস্ত অধর্ম জানি। বিনতা পরাজিত হয়ে দাসী হবে; কিন্তু প্রতারণার দাসত্ব তোমাদেরও পীড়িত করবে।
13.22.19
निकृत्या विजयो वेति दासत्वं वा पराभवे ।
उभयं निश्चयं कृत्वा जयो वै धार्मिको वरः ॥ १३.२२.१९ ॥
ছলনায় জয় হোক বা পরাজয়ে দাসত্ব — উভয়কেই নিশ্চিত ধরে নিয়েও ধার্মিক জয়ই শ্রেষ্ঠ।
13.22.20
यद्यप्यधर्मो विजयो युष्मानेव स्पृशेत्पुनः ।
गुरोर्वचनमास्थाय धर्मो वा सम्भविष्यति ॥ १३.२२.२० ॥
অধর্মে জয় যদি তোমাদের স্পর্শও করে, তবু গুরুর বাক্য আশ্রয় করলে ধর্মই উদয় হবে।