महाभारत · अध्याय 13.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.220.1
भगवन्देवदेवेश मम प्रीतिविवर्धन ।
जात्यन्धाश्चैव दृश्यन्ते जाता वा नष्टचक्षुषः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.१ ॥
हे भगवान, देवांचे देव, माझी प्रीती वाढवणारे! जन्मांधही दिसतात आणि नंतर दृष्टी गमावलेलेही दिसतात. कोणत्या कर्मफलाने हे घडते, ते मला सांगावे.
13.220.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२२०.२ ॥
ठीक आहे, तुला कारण सांगतो; ऐक, हे कल्याणी.
13.220.3
ये पुरा कामकारेणि परवेश्मसु लोलुपाः ।
परस्त्रियोऽभिवीक्षन्ते दुष्टेनैव स्वचक्षुषाः ॥ १३.२२०.३ ॥
पूर्वी कामवश होऊन दुसऱ्यांच्या घरांत लोभी होऊन परस्त्रियांकडे दुष्ट दृष्टीने पाहणारे,
13.220.4
अन्धीकुर्वन्ति यन्मर्त्यान्क्रोधलोभसमन्विताः ।
लक्षणज्ञाश्च रूपेषु अयथावत्प्रदर्शकाः ॥ १३.२२०.४ ॥
क्रोध आणि लोभाने युक्त होऊन जे माणसांना आंधळे करतात; लक्षणे जाणूनही रूपे यथार्थपणे दाखवत नाहीत.
13.220.5
एवं युक्तसमाचाराः कालधर्मवशास्तु ते ।
दण्डिता यमदण्डेन निरयस्थाश्चिरं प्रिये ॥ १३.२२०.५ ॥
असे आचरण असणारे कालधर्माच्या अधीन होऊन यमदंडाने शिक्षा भोगतात; हे प्रिये, दीर्घकाळ नरकात राहतात.
13.220.6
यदि चेन्मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथापि वा ।
स्वभावतो वा जाता वा अन्धा एव भवन्ति ते।
अक्षिरोगयुता वाऽपि नास्ति तत्र विचारणा ॥ १३.२२०.६ ॥
त्यांना मनुष्यजन्म मिळाला तरी, किंवा स्वभावतःच जन्मून आंधळेच राहतात, किंवा नेत्ररोगाने ग्रस्त होतात; यात संशय नाही.
13.220.7
मुखरोगयुताः केचिद्दृश्यन्ते सततं नराः ।
दन्तकण्ठकपोलस्थैर्व्याधिभिर्बहुपीडिताः ॥ १३.२२०.७ ॥
काही माणसे सततच तोंडाच्या रोगांनी ग्रस्त दिसतात; दात, कंठ व गालांमधील व्याधींनी ते फार पीडित असतात.
13.220.8
आदिप्रभृति वै मर्त्या जाता वाऽप्यथ कारणात् ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.८ ॥
आदिकाळापासून मर्त्य मानव कोणत्या कारणाने जन्म घेतात किंवा कोणत्या कर्मविपाकाने असे होते? ते मला सांगणे योग्य आहे.
13.220.9
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ॥ १३.२२०.९ ॥
बरे, मी तुला सांगतो; हे देवी, एकाग्र चित्ताने ऐक.
13.220.10
कुवक्तारस्तु ये देवि जिह्वया कटुकं भृशम् ।
असत्यं परुषं घोरं गुरून्प्रति परान्प्रति ॥ १३.२२०.१० ॥
हे देवी, जे दुर्वक्ते जिभेने अत्यंत कडवट, असत्य, कठोर आणि भयंकर बोलतात — वडीलधाऱ्यांविषयी व इतरांविषयीही.
13.220.11
जिह्वाबाधां तदाऽन्येषां कुर्वते कोपकारणात् ।
प्रायशोऽनृतभूयिष्ठा नराः कार्यवशेन वा।
तेषां जिह्वाप्रदेशस्था व्याधयः सम्भवन्ति ते ॥ १३.२२०.११ ॥
रागामुळे ते इतरांना जिभेने पीडा देतात; बहुधा असत्याने भरलेली माणसे, किंवा एखाद्या कार्यामुळेही. त्यांच्या जिभेच्या ठिकाणी असलेले व्याधी उत्पन्न होतात.
13.220.12
कुश्रोतारस्तु ये चार्यं परेषां कर्णनाशकाः ।
कर्णरोगान्बहुविधाँल्लभन्ते ते पुनर्भवे ॥ १३.२२०.१२ ॥
जे दुर्श्रोते इतरांचे उत्तम बोलणे ऐकण्यात अडथळा आणतात, ते पुनर्जन्मात विविध प्रकारचे कर्णरोग प्राप्त करतात.
13.220.13
दन्तरोगशिरोरोगकर्णरोगास्तथैव च ।
अन्ये दुःखाश्रिता दोषाः सर्वे चात्मकृतं फलम् ॥ १३.२२०.१३ ॥
दातांचे रोग, डोक्याचा रोग आणि कानाचे रोगही तसेच आहेत. दुःखाश्रित इतर दोष हे सर्व स्वतः केलेल्या कर्माचे फल आहे.
13.220.14
पीड्यन्ते सततं देव मानुषेष्वेव केचन ।
कुक्षिपक्षाश्रितैर्दोषैर्व्याधिभिश्चोदराश्रितैः ॥ १३.२२०.१४ ॥
हे देवा, माणसांपैकी काही सततच पोटाच्या बाजूला आश्रित दोषांनी आणि उदरात आश्रित रोगांनी पीडित होतात.
13.220.15
तीक्ष्णिशूलैश्च पीड्यन्ते नरा दुःखपरिप्लुताः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.१५ ॥
तीक्ष्ण शूळांनी माणसे दुःखात बुडून पीडित होतात. कोणत्या कर्मविपाकाने हे घडते, ते मला सांगणे आपणास योग्य आहे.
13.220.16
ये पुरा मनुजा देवि कामक्रोधवशा भृशम् ।
आत्मार्थमेव चाहारं भुञ्जन्ते निरपेक्षकाः ॥ १३.२२०.१६ ॥
हे देवी, पूर्वी जी माणसे काम-क्रोधाच्या अधीन होऊन अतिशय, केवळ स्वतःसाठीच आहार घेत आणि इतरांची पर्वा करीत नसत.
13.220.17
अभक्ष्याहारदानैश्च विश्वस्तानां विषप्रदाः ।
अभक्ष्यभक्षदाश्चैव शौचमङ्गलवर्जिताः ॥ १३.२२०.१७ ॥
विश्वास ठेवणाऱ्यांना अभक्ष्य आहार व विष देणारे, अभक्ष्य भक्षण करवणारे, शौच व मंगलरहित असलेले.
13.220.18
मांसयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
कथञ्चित्प्राप्य मानुष्यं तत्र ते व्याधिपीडिताः ॥ १३.२२०.१८ ॥
ज्यांचे आचरण मांसयुक्त होते, ते शुभ पुनर्जन्मात कसेबसे मनुष्यजन्म मिळवूनही तेथे रोगांनी पीडित राहतात.
13.220.19
तैस्तैर्बहुविधाकारैर्व्याधिभिर्दुःखसंश्रिताः ।
भवन्त्येवं तथा देवि यथा चैवं तथा कृतम् ॥ १३.२२०.१९ ॥
त्या त्या अनेक प्रकारच्या व्याधींनी ते दुःखाने ग्रस्त होतात. हे देवी, जसे केले तसेच ते होतात.
13.220.20
दृश्यन्ते सततं देव व्याधिभिर्मेहनाश्रितैः ।
पीड्यमानास्तथा मर्त्या अश्मरीशर्करादिभिः।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.२० ॥
हे देवा, मूत्रविकारांपासून उद्भवणाऱ्या व्याधींनी आणि दगड, खडी आदींनी मनुष्य सतत पीडित दिसतात. कोणत्या कर्मफलामुळे हे होते ते मला सांगावे.
13.220.21
ये पुरा मनुजा देवि परदारप्रधर्षकाः ।
तिर्यग्योनिषु धूर्ता वै मैथुनार्थं चरन्ति च ॥ १३.२२०.२१ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य परस्त्रीवर अत्याचार करणारे होते, ते धूर्त लोक तिर्यग्योनींमध्ये मैथुनासाठी भटकतात.
13.220.22
कामदोषेणि ये धूर्ताः कन्यासु विधवासु च ।
बलात्कारेण गच्छन्ति रूपदर्पसमन्विताः ॥ १३.२२०.२२ ॥
कामदोषामुळे, रूपाच्या गर्वाने युक्त होऊन जे धूर्त कन्या आणि विधवांकडे बलात्काराने जातात.
13.220.23
तादृशा मरणं पुनर्जन्मनि शोभने ।
यदि चेन्मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः।
मेहनस्थैस्तथा घोरैः पीड्यन्ते व्यधिभिः प्रिये ॥ १३.२२०.२३ ॥
असे लोक मरण पावतात. हे शोभने, जर त्यांना पुन्हा मानवी जन्म मिळाला, तर ते तसेच होऊन मूत्रेंद्रियातील भयंकर व्याधींनी पीडित होतात, हे प्रिये.
13.220.24
भगवन्मानुषाः केचिद्दृश्यन्ते शोषिणः कृशाः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.२४ ॥
हे भगवन्, काही मनुष्य सुकलेले आणि कृश दिसतात. कोणत्या कर्मफलामुळे हे होते ते मला सांगावे.
13.220.25
ये पुरा मनुजा देवि मांसलुब्धाः सुलोलुपाः ।
आत्मार्थे स्वादुगृद्धाश्च परभोगोपतापिनः ॥ १३.२२०.२५ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य मांसलोभी, अत्यंत लोलुप होते, स्वतःसाठी स्वादिष्ट अन्नात आसक्त होते आणि दुसऱ्यांच्या भोगात अडथळा आणून त्यांना पीडा देत...
13.220.26
अभ्यसूयाश्चोपतापाः परभोगेषु ये नराः ।
एवं युक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ॥ १३.२२०.२६ ॥
दुसऱ्यांच्या भोगांवर मत्सर करून त्यांना पीडा देणारे जे मनुष्य, अशा आचाराचे लोक, हे शुभे, पुनर्जन्मात...
13.220.27
शेषव्याधियुतास्तत्र नरा धमनिसंतताः ।
भवन्त्येव नरा देवि पापकर्मोपभोगिनः ॥ १३.२२०.२७ ॥
तेथे ते मनुष्य उरलेल्या व्याधींनी युक्त आणि धमन्यांनी व्यापलेले होतात; हे देवी, पापकर्माचे फळ भोगणारे मनुष्य असेच होतात.
13.220.28
भगवन्मानुषाः केचित्क्लिश्यन्ते कण्ठरोगिणः ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.२८ ॥
हे भगवन्, काही मनुष्य कंठरोगाने त्रस्त होऊन क्लेश भोगतात; कोणत्या कर्मविपाकामुळे हे होते ते मला सांगावे.
13.220.29
ये पुरा मनुजा देवि परेषां रूपनाशनाः ।
आघातवधबन्धैश्च वृथा दण्डेन मोहिताः ॥ १३.२२०.२९ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य दुसऱ्यांचे रूप नष्ट करणारे होते, प्रहार, वध, बंधन आणि व्यर्थ दंड यांनी मोहित झालेले...
13.220.30
इष्टनाशकरा ये तु अपथ्याहारदा नराः ।
चिकित्सका वा दुष्टास्च द्वेषलोभसमन्विताः ॥ १३.२२०.३० ॥
जे मनुष्य प्रिय वस्तूंचा नाश करीत आणि अपथ्य आहार देत, अथवा दुष्ट वैद्य होते, द्वेष आणि लोभ यांनी युक्त असलेले...
13.220.31
निर्दयाः प्राणिहिंसायां मलदाश्चित्तनाशनाः ।
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ॥ १३.२२०.३१ ॥
निर्दय होऊन प्राणिहिंसेत रत असणारे, मल देणारे, चित्ताचा नाश करणारे, असे आचरण असणारे लोक शुभ पुनर्जन्मात (जन्म घेतात).
13.220.32
यदि वै मानुषं जन्म लभेरंस्तेषु दुःखिताः ।
अत्र ते क्लेशसंयुक्ताः कण्ठरोगशतैर्वृताः ॥ १३.२२०.३२ ॥
त्यांना मानवी जन्म मिळाला तर त्यात ते दुःखी राहतात; येथे ते क्लेशांनी युक्त असून शेकडो कंठरोगांनी वेढलेले असतात.
13.220.33
केचित्त्वग्दोषसंयुक्ता व्रणकुष्ठैश्च संयुताः ।
श्वित्रकुष्ठयुता वाऽपि बहुधा कृच्छ्रसंयुताः।
भवन्त्येव नरा देवि यथा तेन कृतं फलम् ॥ १३.२२०.३३ ॥
काही लोक त्वचारोगांनी युक्त, व्रण आणि कुष्ठांनी युक्त, किंवा श्वित्रकुष्ठाने पीडित होतात; अनेक प्रकारच्या कष्टांनी युक्त होऊन मनुष्य होतात, हे देवी, ज्याने जसे कर्म केले तसे फळ.
13.220.34
भगवन्मानुषाः केचिदङ्गहीनाश्च पङ्गव ।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.३४ ॥
हे भगवन्, काही मनुष्य अंगहीन आणि लंगडे असतात — कोणत्या कर्मविपाकाने? ते मला सांगण्यास आपण योग्य आहात.
13.220.35
ये पुरा मनुजा देवि लोभमोहसमावृताः ।
प्राणिनां प्राणहिंसार्थमङ्गविघ्नं प्रकुर्वते।
शस्त्रेणोत्कृत्य वा देवि प्राणिनां चेष्टनाशकाः ॥ १३.२२०.३५ ॥
पूर्वी, हे देवी, लोभ आणि मोहाने वेढलेले जे मनुष्य, प्राण्यांच्या प्राणहिंसेसाठी त्यांच्या अवयवांत विघ्न आणतात; शस्त्राने तोडून, हे देवी, प्राण्यांच्या हालचाली नष्ट करतात.
13.220.36
एवं युक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
तदङ्गहीना वै प्रेत्य भवन्त्येव न संशयः।
स्वभावतो वा जाता वा पङ्गवश्च भवन्ति ते ॥ १३.२२०.३६ ॥
अशा प्रकारचे आचरण असणारे लोक पुढील शुभ जन्मात, मृत्यूनंतर ते अवयव नसलेले होतात; यात संशय नाही. जन्मतःच किंवा स्वभावामुळे ते पांगळे होतात.
13.220.37
भगवन्मानुषाः केचिद्ग्रन्थिभिः पिलकैस्तथा ।
क्लिश्यमानाः प्रदृश्यन्ते तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.३७ ॥
हे भगवन्, काही माणसे गाठी आणि फोडांनी पीडित दिसतात. ते मला सांगणे आपल्याला योग्य आहे.
13.220.38
ये पुरा मनुजा देवि ग्रन्थिभेदकरा नृणाम् ।
मुष्टिप्रहारपरुषा नृशंसाः पापकारिणः।
पाटकास्तोटकाश्चैव शूलतुन्नास्तथैव च ॥ १३.२२०.३८ ॥
हे देवी, पूर्वी जे मनुष्य माणसांच्या गाठी फोडणारे, मुष्टिप्रहारांनी कठोर, क्रूर, पापकर्म करणारे, फाडणारे, मोडणारे आणि भाल्याने भोसकले जाणारे होते,
13.220.39
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
ग्रन्थिभिः पिलकैश्चैव क्लिश्यन्ते भृशदुःखिताः ॥ १३.२२०.३९ ॥
अशा प्रकारचे आचरण असणारे लोक पुढील शुभ जन्मात गाठी आणि फोडांनी पीडित होतात आणि अत्यंत दुःखी राहतात.
13.220.40
भगवन्मानुषाः केचित्पादरोगसमन्विताः ।
दृश्यन्ते सततं देव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.४० ॥
हे भगवन्, काही माणसे पायाच्या रोगाने ग्रस्त असलेली सतत दिसतात. हे देवा, ते मला सांगणे आपल्याला योग्य आहे.
13.220.41
ये पुरा मनुजा देवि क्रोधलोभसमन्विताः ।
मनुजा देवतास्थानं स्वपादैर्भ्रंशयन्त्युत।
जानुभिः पार्ष्णिभिश्चैव प्राणिहिंसां प्रकुर्वते ॥ १३.२२०.४१ ॥
हे देवी, पूर्वी क्रोध आणि लोभाने युक्त असलेले मानव आपल्या पायांनी देवस्थानही पाडतात; गुडघ्यांनी आणि टाचांनी प्राण्यांची हिंसा करतात.
13.220.42
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
पादरोगैर्बहुविधैर्बाध्यन्ते विपदादिभिः ॥ १३.२२०.४२ ॥
हे शोभने, असे आचरण असणारे पुनर्जन्मात अनेक प्रकारच्या पायांच्या रोगांनी आणि संकटांनी पीडित होतात.
13.220.43
भगवन्मानुषाः केचिद्दृश्यन्ते बहवो भुवि ।
वातजैः पित्तजै रोगैर्युगपत्सान्निपातकैः ॥ १३.२२०.४३ ॥
हे भगवन्, पृथ्वीवर वातजन्य, पित्तजन्य आणि एकत्र उद्भवणाऱ्या सान्निपातिक रोगांनी ग्रस्त अनेक मानव दिसतात.
13.220.44
रोगैर्बहुविधैर्देव क्लिश्यमानाः सुदुःखिताः ।
असमस्तैः समस्तैश्च आढ्या वा दुर्गतास्तथा।
केन कर्मविपाकेन तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२०.४४ ॥
हे देवा, अनेक प्रकारच्या रोगांनी अत्यंत दुःखी होऊन पीडित असलेले, अंशतः किंवा पूर्ण रोगी, श्रीमंत किंवा दरिद्री लोक कोणत्या कर्मफलामुळे असे होतात? ते मला सांगावे.
13.220.45
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि कारणम् ॥ १३.२२०.४५ ॥
त्याचे कारण मी तुला सांगतो; ऐक, हे कल्याणी.
13.220.46
ये पुरा मनुजा देवि त्वासुरं भावमाश्रिताः ।
स्ववशाः कोपनपरा गुरुविद्वेषिणस्तथा ॥ १३.२२०.४६ ॥
हे देवी, पूर्वी आसुरी भावाचा आश्रय घेतलेले, स्वैराचारी, क्रोधप्रवण आणि गुरूंचा द्वेष करणारे मानव—तसेच.
13.220.47
परेषां दुःखजनका मनोवाक्कायकर्मभिः ।
छिन्दन्भिन्दन्स्तुदन्नेव नित्यं प्राणिषु निर्दयाः ॥ १३.२२०.४७ ॥
मन, वाणी आणि शरीर यांच्या कर्मांनी इतरांना दुःख देणारे, छेदणारे, फोडणारे, टोचणारे, प्राण्यांबद्दल सदैव निर्दय.
13.220.48
एवंयुक्तसमाचाराः पुनर्जन्मनि शोभने ।
यदि वै मानुषं जन्म लभेरंस्ते तथाविधाः।
तत्र ते बहुभिर्घोरैस्तप्यन्ते व्याधिभिः प्रिये ॥ १३.२२०.४८ ॥
असे आचरण असणारे शुभ पुनर्जन्मात मनुष्यजन्म मिळवले तर, प्रिये, तेथे ते अनेक भयंकर रोगांनी पीडित होतात.
13.220.49
केचिद्वातादिसंयुक्ताः केचित्काससमन्विताः ।
ज्वरातिसारतृष्णाभिः पीड्यमानास्तथा परे ॥ १३.२२०.४९ ॥
कोणी वात आदी दोषांनी युक्त, कोणी खोकल्याने ग्रस्त, आणि इतर ज्वर, अतिसार व तहानेने पीडित होतात.
13.220.50
पादगुल्मैश्च बहुभिः श्लेष्मदोषसमन्विताः ।
पादरोगैश्च विविधैर्व्रणकुष्ठभगंदरैः।
आढ्या वा दुर्गता वाऽपि दृश्यन्ते व्याधिपीडिताः। ॥ १३.२२०.५० ॥
अनेक पादगुल्म व कफदोषाने युक्त, विविध पायांच्या रोगांनी, व्रण, कुष्ठ, भगंदराने पीडित; श्रीमंत असोत की दरिद्री, रोगपीडितच दिसतात.
13.220.51
एवमात्मकृतं कर्म भुञ्जन्ते तत्रतत्र ते ।
अभिभूतुं न शक्यं हि केनचित्स्वकृतं फलम्।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२२०.५१ ॥
अशा प्रकारे ते ठिकठिकाणी स्वतःच्या कर्माचे फळ भोगतात; स्वकृत कर्माचे फळ कोणालाही टाळता येत नाही. देवी, हे मी तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकू इच्छितेस?