ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.227
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.227.1
भगवन्देवदेवेश कर्मणैव शुभाशुभम् ।
यथायोगं फलं जन्तुः प्राप्नोतीति विनिश्चयः ॥ १३.२२७.१ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଜୀବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପାଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
13.227.2
परेषां विप्रियं कुर्वन्यथा सम्प्राप्नुयाच्छुभम् ।
यद्येतदस्मिंश्चेद्देहे तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२७.२ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅପ୍ରିୟ କରି ମଧ୍ୟ କିପରି ଶୁଭ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ଯଦି ଏହା ଏହି ଦେହରେ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ତାହା ମୋତେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।
13.227.3
तदप्यस्ति महाभागे अभिसन्धिबलान्नृणम् ।
हितार्थं दुःखमन्येषां कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२२७.३ ॥
ହେ ମହାଭାଗେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅଛି — ମନୁଷ୍ୟର ସଙ୍କଳ୍ପ ବଳରେ, ଅନ୍ୟର ହିତ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖ ପାଇପାରେ।
13.227.4
दण्डयन्भर्त्सयन्राजा जनान्पुण्यमवाप्नुयात् ।
गुरुः सन्तर्जयञ्शिष्यान्भर्ता भृत्यजनान्स्वकान्।
उन्मार्गप्रतिपन्नांश्च शास्ता धर्मफलं लभेत् ॥ १३.२२७.४ ॥
ଦଣ୍ଡ ଦେଉ ଏବଂ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁ ରାଜା ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଖାଇଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ଶାସକ କୁପଥଗାମୀମାନଙ୍କୁ — ଏମାନେ ଧର୍ମଫଳ ପାଆନ୍ତି।
13.227.5
चिकित्सकश्च दुःखानि जनयन्हितमाप्नुयात् ।
यज्ञार्थं पशुहिंसां च कुर्वन्नपि न लिप्यते।
एवमन्ये सुमनसो हिंसकाः स्वर्गमाप्नुयुः ॥ १३.२२७.५ ॥
ଚିକିତ୍ସକ ଦୁଃଖ ସୃଷ୍ଟି କରି ମଧ୍ୟ ହିତ ପାଏ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁହିଂସା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେହିପରି ସଦ୍ଭାବୀ ଅନ୍ୟ ହିଂସକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।
13.227.6
एकस्मिन्निहते भद्रे बहवः सुखमाप्नुयुः ।
तस्मिन्हते भवेद्धर्मः कुत एव तु पातकम् ॥ १३.२२७.६ ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ଜଣେ ନିହତ ହେଲେ ବହୁତ ଲୋକ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ତାହାର ବଧରେ ଧର୍ମ ହେଲେ ପାପ କେଉଁଠୁ?
13.227.7
अहिंसतेति हत्वा तु शुद्धे कर्मणि गौरवात् ।
अभिसन्धेरजिह्मत्वाच्छुद्धे धर्मस्य गौरवात्।
एतत्कृत्वा तु पापेभ्यो न दोषं प्राप्नुयुः क्वचित् ॥ १३.२२७.७ ॥
ଅହିଂସା ନାମରେ ବଧ କଲେ ହେଁ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଧର୍ମର ଗୌରବ ଓ ସରଳ ଅଭିପ୍ରାୟ ହେତୁ, ଏହା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାପରୁ କଦାପି ଦୋଷ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
13.227.8
चतुर्विधानां जन्तूनां कथं ज्ञानमिह स्मृतम् ।
कृत्रिमं तत्स्वभावं वा तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२७.८ ॥
ଏଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବଙ୍କ ଜ୍ଞାନ କିପରି କୁହାଯାଇଛି? ତାହା କୃତ୍ରିମ ନା ସ୍ୱଭାବଗତ? ତାହା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ।
13.227.9
स्थावरं जङ्गमं चैव जगद्द्विविधमुच्यते ।
चतस्रो योनयस्तत्र प्रजानां क्रमशो यथा ॥ १३.२२७.९ ॥
ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଭାବେ ଜଗତ ଦ୍ୱିବିଧ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଚାରି ଯୋନି କ୍ରମରେ ଅଛି।
13.227.10
तेषामुद्भिदजा वृक्षा लतावल्ल्यश्च वीरुधः ।
दंशयूकादयश्चान्ये स्वेदजाः क्रिमिजातयः ॥ १३.२२७.१० ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ ହେଉଛନ୍ତି ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ବଲ୍ଲି ଓ ଔଷଧି; ମଶା, ଉକୁଣ ଆଦି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱେଦଜ କୀଟଜାତି।
13.227.11
पक्षिणश्छिद्कर्णाश्च प्राणिनस्त्वण्डजा मताः ।
मृगव्यालमनुष्यांश्च विद्धि तेषां जरायुजान् ॥ १३.२२७.११ ॥
ପକ୍ଷୀ ଓ ଛିଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଣୀ ଅଣ୍ଡଜ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ମୃଗ, ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜରାୟୁଜ ବୋଲି ଜାଣ।
13.227.12
एवं चतुर्विधां जातिमात्मा संसृत्य तिष्ठति ॥ १३.२२७.१२ ॥
ଏହିପରି ଚାରି ପ୍ରକାର ଜାତିରେ ଆତ୍ମା ସଂସରଣ କରି ରହେ।
13.227.13
स्पर्शेनैकेन्द्रियेणात्मा तिष्ठत्युद्भिदजेषु वै ।
शरीरस्पर्शरूपाभ्यां स्वेदजेष्वपि तिष्ठति ॥ १३.२२७.१३ ॥
ଗୋଟିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ମାଟି ଭେଦ କରି ଉଠୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କରେ ରହେ। ଶରୀର, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱେଦଜ ଜୀବମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ରହେ।
13.227.14
पञ्चभिश्चेन्द्रियद्वारैर्जीवन्त्यण्डजरायुजाः ॥ १३.२२७.१४ ॥
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ ଜୀବମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
13.227.15
तथा भूम्यम्बुसंयोगाद्भवन्त्युद्भिदजाः प्रिये ।
शीकतोष्णयोस्तु संयोगाज्जायन्ते स्वेदजाः प्रिये।
अण्डजाश्चापि जायन्ते संयोगात्क्लेदबीजयोः ॥ १३.२२७.१५ ॥
ସେହିପରି ଭୂମି ଓ ଜଳର ସଂଯୋଗରୁ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମାଟି ଭେଦ କରି ଉଠୁଥିବା ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣର ସଂଯୋଗରୁ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସ୍ୱେଦଜ ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ବୀଜର ସଂଯୋଗରୁ ଅଣ୍ଡଜ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମନ୍ତି।
13.227.16
शुक्लशोणितसंयोगात्सम्भवन्ति जरायुजाः ।
जरायुजानां सर्वेषां मानुषं पदमुत्तमम् ॥ १३.२२७.१६ ॥
ଶୁକ୍ର ଓ ଶୋଣିତର ସଂଯୋଗରୁ ଜରାୟୁଜ ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜରାୟୁଜ ମଧ୍ୟରେ ମାନବ-ପଦ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
13.227.17
अतःपरं तमोत्पत्तिं शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं हि तमो लोके शार्वरं देहजं तथा ॥ १३.२२७.१७ ॥
ଏବେ ତମସ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ, ହେ ଦେବୀ। ଜଗତରେ ତମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ଦେହରୁ ଜାତ ଅନ୍ଧକାର।
13.227.18
जोतिर्भिश्च तमो लोके नाशं गच्छति शार्वरम् ।
देहजं तु तमो लोके तैः समस्तैर्न शाम्यते ॥ १३.२२७.१८ ॥
ଜଗତରେ ଆଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାର ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଦେହରୁ ଜାତ ଅନ୍ଧକାର ସେସବୁ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
13.227.19
तमसस्तस्य नाशार्थं नोपायमधिजग्मिवान् ।
तपश्चचार वलिपुलं लोककर्ता पितामहः ॥ १३.२२७.१९ ॥
ସେହି ଅନ୍ଧକାର ନାଶ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ପାଇ, ଲୋକକର୍ତ୍ତା ପିତାମହ ବଳିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କଲେ।
13.227.20
चरतस्तु समुद्भूता वेदाः साङ्गाः सहोत्तराः ।
ताँल्लब्ध्वा मुमुदे ब्रह्मा लोकानां हितकाम्यया।
देहजं तु तमो घोरमभूत्तैरेव नाशितम् ॥ १३.२२७.२० ॥
ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉତ୍ତର ସହିତ ବେଦସମୂହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଭ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକହିତ କାମନାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେହରୁ ଜାତ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
13.227.21
कार्याकार्यमिदं चेति वाच्यावाच्यमिदं त्विति ।
यदि चेन्न भवेल्लोके श्रुतं चारित्रदैशिकम्।
पसुभिर्निर्विशेषं तु चेष्टन्ते मानुषा अपि ॥ १३.२२७.२१ ॥
ଏହା କରଣୀୟ, ଏହା ଅକରଣୀୟ; ଏହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଆଚରଣ ଶିଖାଉଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଯଦି ଜଗତରେ ନ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପଶୁ ପରି ଭେଦହୀନ ଭାବେ ଆଚରଣ କରନ୍ତେ।
13.227.22
यज्ञादीनां समारम्भः श्रुतेनैव विधीयते ।
यज्ञस्य फलयोगेन देवलोकः समृद्ध्यते ॥ १३.२२७.२२ ॥
ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମର ଆରମ୍ଭ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିହିତ ହୁଏ। ଯଜ୍ଞଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଦେବଲୋକ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
13.227.23
प्रीतियुक्ताः पुनर्देवा मानुषाणां भवन्त्युत ।
एवं नित्यं प्रवर्धेते रोदसी च परस्परम् ॥ १३.२२७.२३ ॥
ଦେବତାମାନେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ପରସ୍ପର ନିତ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
13.227.24
लोकसन्धारणं तस्माच्छ्रुतमित्यवधारय ।
ज्ञानाद्विशिष्टं जन्तूनां नास्ति लोकत्रयेऽपि च ॥ १३.२२७.२४ ॥
ତେଣୁ ଜାଣ ଯେ ଲୋକଧାରଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରୁତି ହିଁ। ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
13.227.25
सहजं तत्प्रधानं स्यादपरं कृत्रिमं स्मृतम् ।
उभयं यत्र सम्पन्नं भवेत्तत्र तु शोभनम् ॥ १३.२२७.२५ ॥
ସହଜ ହିଁ ପ୍ରଧାନ; ଅନ୍ୟଟି କୃତ୍ରିମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦୁଇଟି ଯେଉଁଠି ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତାହା ଶୋଭନ ହୁଏ।
13.227.26
सम्प्रगृह्य श्रुतं सर्वं कृतकृत्यो भवत्युत ।
उपर्युपरि मर्त्यानां देववत्सम्प्रकाशते ॥ १३.२२७.२६ ॥
ଶୁଣିଥିବା ସବୁକିଛି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଣିଷ ପ୍ରକୃତରେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ; ମର୍ତ୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି ଅଧିକ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
13.227.27
कामं क्रोधं भयं दर्पमज्ञानं चैव बुद्धिजम् ।
तच्छ्रुतं नुदति क्षिप्रं यथा वायुर्बलाहकान् ॥ १३.२२७.२७ ॥
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ଦର୍ପ ଓ ବୁଦ୍ଧିରୁ ଜାତ ଅଜ୍ଞାନ—ଏସବୁକୁ ସେ ଶ୍ରୁତ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରେ, ଯେପରି ପବନ ମେଘକୁ ଉଡ଼ାଏ।
13.227.28
अल्पमात्रं कृतो धर्मो भवेज्झानवतां महान् ।
महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानान्निष्फलो भवेत् ॥ १३.२२७.२८ ॥
ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ କରାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମହାନ ହୁଏ; ଅଜ୍ଞାନରୁ କରାଯାଇଥିବା ମହାନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।
13.227.29
परावरझो भूतानां ज्ञानवांस्तत्वविद्भवेत् ।
एवं श्रुतफलं सर्वं कथितं ते शुभक्षणे ॥ १३.२२७.२९ ॥
ଜୀବମାନଙ୍କର ପରାବର ଜାଣେ ଯେ, ସେ ଜ୍ଞାନବାନ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶ୍ରୁତର ସମସ୍ତ ଫଳ ଏହି ଶୁଭକ୍ଷଣରେ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।
13.227.30
भगवन्मानुषाः केचिज्जातिस्मरणसंयुताः ।
किमर्थमभिजायन्ते जानन्तः पौर्वदैहिकम्।
एतन्मे तत्वतो देव मानुषेषु वदस्व भो ॥ १३.२२७.३० ॥
ହେ ଭଗବାନ! କେତେକ ମଣିଷ ଜାତିସ୍ମରଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦେହ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି? ହେ ଦେବ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହା ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କୁହନ୍ତୁ।
13.227.31
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२२७.३१ ॥
ଅତଏବ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସତ୍ୟ ଶୁଣ।
13.227.32
ये मृताः सहसा मर्त्या जायन्ते सहसा पुनः ।
तेषां पौराणिको बोधः कञ्चित्कालं हि तिष्ठति ॥ १३.२२७.३२ ॥
ଯେଉଁ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ହଠାତ୍ ମରି ପୁଣି ହଠାତ୍ ଜନ୍ମନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ବୋଧ କିଛି ସମୟ ରହେ।
13.227.33
तस्माज्जातिस्मरा लोके जायन्ते बोधसंयुताः ।
तेषां विवर्धतां संज्ञा स्वप्नवत्सा प्रणश्यति।
परलोकस्य चास्तित्वे मूढानां कारणं च तत् ॥ १३.२२७.३३ ॥
ଅତଏବ ଜଗତରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣଥିବା ଲୋକମାନେ ବୋଧ ସହିତ ଜନ୍ମନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ବୋଧ ବଢ଼ିଲେ ସେ ସ୍ମୃତି ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ପରଲୋକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବିଷୟରେ ମୂଢ଼ମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହର ଏହା ହିଁ କାରଣ।
13.227.34
भगवन्मानुषाः केचिन्मृता भूत्वाऽपि सम्प्रति ।
निवर्तमाना दृश्यन्ते देहेष्वेव पुनर्नराः ॥ १३.२२७.३४ ॥
ହେ ଭଗବାନ୍! କେତେକ ମନୁଷ୍ୟ ମରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ଫେରି ଆସୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ପୁଣି ଦେହମାନଙ୍କରେ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି।
13.227.35
तदहं ते प्रवक्ष्यामि कारणं शृणु शोभने ॥ १३.२२७.३५ ॥
ଅତଏବ ହେ ଶୋଭନେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହାର କାରଣ କହିବି; ଶୁଣ।
13.227.36
प्राणैर्वियुज्यमानानां बहुत्वात्प्राणिनां वधे ।
तथैव नामसामान्याद्यमदूता नृणां प्रति ॥ १३.२२७.३६ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବହୁଳତା ହେତୁ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ବଧରେ, ସେପରି ନାମର ସାମ୍ୟ ହେତୁ ଯମଦୂତମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ପଠାଯାନ୍ତି।
13.227.37
वहन्ति ते क्वचिन्मोहादन्यं मर्त्यं तु यामिकाः ।
निर्विकारं हि तत्सर्वं यमो वेद कृताकृतम् ॥ १३.२२७.३७ ॥
ଯମଦୂତମାନେ କେବେ ମୋହବଶତଃ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କୃତ ଓ ଅକୃତ ସବୁ କିଛି ଯମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
13.227.38
तस्मात्संयमनीं प्राप्य यमेनैकेन मोक्षिताः ।
पुनरेव निवर्तन्ते शेषं भोक्तुं स्वकर्मणः।
स्वकर्मण्यसमाप्ते तु निवर्तन्ते हि मानवाः ॥ १३.२२७.३८ ॥
ତେଣୁ ସଂଯମନୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଯମଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଗୋଟିଏ ଜଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ନିଜ କର୍ମର ଅବଶେଷ ଭୋଗିବା ପାଇଁ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି। ନିଜ କର୍ମ ଅସମାପ୍ତ ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଫେରନ୍ତି।
13.227.39
भगवन्सुप्तमात्रेण प्राणिनां स्वप्नदर्शनम् ।
किं तत्स्वभावमन्यद्वा तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२७.३९ ॥
ଭଗବାନ, ଶୋଇବା ମାତ୍ରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନଦର୍ଶନ କାହିଁକି ହୁଏ? ତାହାର ସ୍ୱଭାବ କଣ, ନା ଅନ୍ୟ କିଛି? ତାହା ମୋତେ କହିବା ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ।
13.227.40
सुप्तानां तु मनश्चेष्टा स्वप्न इत्यभिधीयते ।
अनागतमतिक्रान्तं पश्यते सञ्चरन्मनः ॥ १३.२२७.४० ॥
ଶୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମନର ଚେଷ୍ଟାକୁ ହିଁ ସ୍ୱପ୍ନ କୁହାଯାଏ। ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମନ ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଅତୀତ ଦେଖେ।
13.227.41
निमित्तं च भवेत्तस्मात्प्राणिनां स्वप्नदर्शनम् ।
एतत्ते कथितं देवि भूयः श्रोतु किमिच्छसि ॥ १३.२२७.४१ ॥
ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନଦର୍ଶନ ଏକ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?