ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.227
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.227.1
भगवन्देवदेवेश कर्मणैव शुभाशुभम् ।
यथायोगं फलं जन्तुः प्राप्नोतीति विनिश्चयः ॥ १३.२२७.१ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜੀਵ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
13.227.2
परेषां विप्रियं कुर्वन्यथा सम्प्राप्नुयाच्छुभम् ।
यद्येतदस्मिंश्चेद्देहे तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२७.२ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਆਪ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
13.227.3
तदप्यस्ति महाभागे अभिसन्धिबलान्नृणम् ।
हितार्थं दुःखमन्येषां कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२२७.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਵੀ ਹੈ — ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.227.4
दण्डयन्भर्त्सयन्राजा जनान्पुण्यमवाप्नुयात् ।
गुरुः सन्तर्जयञ्शिष्यान्भर्ता भृत्यजनान्स्वकान्।
उन्मार्गप्रतिपन्नांश्च शास्ता धर्मफलं लभेत् ॥ १३.२२७.४ ॥
ਦੰਡ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਡਾਂਟਦਾ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ, ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ, ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ — ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.227.5
चिकित्सकश्च दुःखानि जनयन्हितमाप्नुयात् ।
यज्ञार्थं पशुहिंसां च कुर्वन्नपि न लिप्यते।
एवमन्ये सुमनसो हिंसकाः स्वर्गमाप्नुयुः ॥ १३.२२७.५ ॥
ਵੈਦ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਿਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਯੱਗ ਲਈ ਪਸ਼ੂ-ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਕ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਹਿੰਸਕ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.227.6
एकस्मिन्निहते भद्रे बहवः सुखमाप्नुयुः ।
तस्मिन्हते भवेद्धर्मः कुत एव तु पातकम् ॥ १३.२२७.६ ॥
ਹੇ ਭੱਦਰੇ, ਇੱਕ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਿੱਥੋਂ?
13.227.7
अहिंसतेति हत्वा तु शुद्धे कर्मणि गौरवात् ।
अभिसन्धेरजिह्मत्वाच्छुद्धे धर्मस्य गौरवात्।
एतत्कृत्वा तु पापेभ्यो न दोषं प्राप्नुयुः क्वचित् ॥ १३.२२७.७ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
13.227.8
चतुर्विधानां जन्तूनां कथं ज्ञानमिह स्मृतम् ।
कृत्रिमं तत्स्वभावं वा तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२७.८ ॥
ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਉਹ ਬਣਾਵਟੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਯੋਗ ਹੈ।
13.227.9
स्थावरं जङ्गमं चैव जगद्द्विविधमुच्यते ।
चतस्रो योनयस्तत्र प्रजानां क्रमशो यथा ॥ १३.२२७.९ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਯੋਨੀਆਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
13.227.10
तेषामुद्भिदजा वृक्षा लतावल्ल्यश्च वीरुधः ।
दंशयूकादयश्चान्ये स्वेदजाः क्रिमिजातयः ॥ १३.२२७.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਭਿਜ ਹਨ ਰੁੱਖ, ਵੇਲਾਂ, ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ; ਮੱਛਰ, ਜੂੰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ।
13.227.11
पक्षिणश्छिद्कर्णाश्च प्राणिनस्त्वण्डजा मताः ।
मृगव्यालमनुष्यांश्च विद्धि तेषां जरायुजान् ॥ १३.२२७.११ ॥
ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਛਿਦ੍ਰਕਰਨ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅੰਡਜ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਿਰਨ, ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਾਯੁਜ ਜਾਣੋ।
13.227.12
एवं चतुर्विधां जातिमात्मा संसृत्य तिष्ठति ॥ १३.२२७.१२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਸੰਸਰਨ ਕਰਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
13.227.13
स्पर्शेनैकेन्द्रियेणात्मा तिष्ठत्युद्भिदजेषु वै ।
शरीरस्पर्शरूपाभ्यां स्वेदजेष्वपि तिष्ठति ॥ १३.२२७.१३ ॥
ਇੱਕੋ ਇੰਦਰੀ, ਸਪਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
13.227.14
पञ्चभिश्चेन्द्रियद्वारैर्जीवन्त्यण्डजरायुजाः ॥ १३.२२७.१४ ॥
ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਡਜ ਅਤੇ ਜਰਾਯੁਜ ਜੀਵ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
13.227.15
तथा भूम्यम्बुसंयोगाद्भवन्त्युद्भिदजाः प्रिये ।
शीकतोष्णयोस्तु संयोगाज्जायन्ते स्वेदजाः प्रिये।
अण्डजाश्चापि जायन्ते संयोगात्क्लेदबीजयोः ॥ १३.२२७.१५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਠੰਢ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਨਮੀ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਅੰਡਜ ਜੀਵ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.227.16
शुक्लशोणितसंयोगात्सम्भवन्ति जरायुजाः ।
जरायुजानां सर्वेषां मानुषं पदमुत्तमम् ॥ १३.२२७.१६ ॥
ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਰਾਯੁਜ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜਰਾਯੁਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
13.227.17
अतःपरं तमोत्पत्तिं शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं हि तमो लोके शार्वरं देहजं तथा ॥ १३.२२७.१७ ॥
ਹੁਣ ਤਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ, ਦੇਵੀ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ: ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਨੇਰਾ।
13.227.18
जोतिर्भिश्च तमो लोके नाशं गच्छति शार्वरम् ।
देहजं तु तमो लोके तैः समस्तैर्न शाम्यते ॥ १३.२२७.१८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਨੇਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.227.19
तमसस्तस्य नाशार्थं नोपायमधिजग्मिवान् ।
तपश्चचार वलिपुलं लोककर्ता पितामहः ॥ १३.२२७.१९ ॥
ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ, ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਤਪ ਕੀਤਾ।
13.227.20
चरतस्तु समुद्भूता वेदाः साङ्गाः सहोत्तराः ।
ताँल्लब्ध्वा मुमुदे ब्रह्मा लोकानां हितकाम्यया।
देहजं तु तमो घोरमभूत्तैरेव नाशितम् ॥ १३.२२७.२० ॥
ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ।
13.227.21
कार्याकार्यमिदं चेति वाच्यावाच्यमिदं त्विति ।
यदि चेन्न भवेल्लोके श्रुतं चारित्रदैशिकम्।
पसुभिर्निर्विशेषं तु चेष्टन्ते मानुषा अपि ॥ १३.२२७.२१ ॥
ਇਹ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਅਯੋਗ ਹੈ; ਇਹ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ ਵਰਤਦੇ।
13.227.22
यज्ञादीनां समारम्भः श्रुतेनैव विधीयते ।
यज्ञस्य फलयोगेन देवलोकः समृद्ध्यते ॥ १३.२२७.२२ ॥
ਯੱਗ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੇਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਲੋਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.227.23
प्रीतियुक्ताः पुनर्देवा मानुषाणां भवन्त्युत ।
एवं नित्यं प्रवर्धेते रोदसी च परस्परम् ॥ १३.२२७.२३ ॥
ਦੇਵਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
13.227.24
लोकसन्धारणं तस्माच्छ्रुतमित्यवधारय ।
ज्ञानाद्विशिष्टं जन्तूनां नास्ति लोकत्रयेऽपि च ॥ १३.२२७.२४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
13.227.25
सहजं तत्प्रधानं स्यादपरं कृत्रिमं स्मृतम् ।
उभयं यत्र सम्पन्नं भवेत्तत्र तु शोभनम् ॥ १३.२२७.२५ ॥
ਸਹਿਜ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ੋਭਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.227.26
सम्प्रगृह्य श्रुतं सर्वं कृतकृत्यो भवत्युत ।
उपर्युपरि मर्त्यानां देववत्सम्प्रकाशते ॥ १३.२२७.२६ ॥
ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਰਤੱਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
13.227.27
कामं क्रोधं भयं दर्पमज्ञानं चैव बुद्धिजम् ।
तच्छ्रुतं नुदति क्षिप्रं यथा वायुर्बलाहकान् ॥ १३.२२७.२७ ॥
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਭੈ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅਗਿਆਨਤਾ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ।
13.227.28
अल्पमात्रं कृतो धर्मो भवेज्झानवतां महान् ।
महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानान्निष्फलो भवेत् ॥ १३.२२७.२८ ॥
ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਧਰਮ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.227.29
परावरझो भूतानां ज्ञानवांस्तत्वविद्भवेत् ।
एवं श्रुतफलं सर्वं कथितं ते शुभक्षणे ॥ १३.२२७.२९ ॥
ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਾਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਤੱਤਵੇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
13.227.30
भगवन्मानुषाः केचिज्जातिस्मरणसंयुताः ।
किमर्थमभिजायन्ते जानन्तः पौर्वदैहिकम्।
एतन्मे तत्वतो देव मानुषेषु वदस्व भो ॥ १३.२२७.३० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤਿਸਮਰਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤਵਤਃ ਦੱਸੋ।
13.227.31
तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु तत्वं समाहिता ॥ १३.२२७.३१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੱਚ ਸੁਣ।
13.227.32
ये मृताः सहसा मर्त्या जायन्ते सहसा पुनः ।
तेषां पौराणिको बोधः कञ्चित्कालं हि तिष्ठति ॥ १३.२२७.३२ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਚਾਨਕ ਮਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬੋਧ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
13.227.33
तस्माज्जातिस्मरा लोके जायन्ते बोधसंयुताः ।
तेषां विवर्धतां संज्ञा स्वप्नवत्सा प्रणश्यति।
परलोकस्य चास्तित्वे मूढानां कारणं च तत् ॥ १३.२२७.३३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੋਧ ਸਹਿਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਦ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।
13.227.34
भगवन्मानुषाः केचिन्मृता भूत्वाऽपि सम्प्रति ।
निवर्तमाना दृश्यन्ते देहेष्वेव पुनर्नराः ॥ १३.२२७.३४ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.227.35
तदहं ते प्रवक्ष्यामि कारणं शृणु शोभने ॥ १३.२२७.३५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ।
13.227.36
प्राणैर्वियुज्यमानानां बहुत्वात्प्राणिनां वधे ।
तथैव नामसामान्याद्यमदूता नृणां प्रति ॥ १३.२२७.३६ ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਛੜਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਧ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ, ਯਮਦੂਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.227.37
वहन्ति ते क्वचिन्मोहादन्यं मर्त्यं तु यामिकाः ।
निर्विकारं हि तत्सर्वं यमो वेद कृताकृतम् ॥ १३.२२७.३७ ॥
ਯਮਦੂਤ ਕਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਰਤੱਵੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਯਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
13.227.38
तस्मात्संयमनीं प्राप्य यमेनैकेन मोक्षिताः ।
पुनरेव निवर्तन्ते शेषं भोक्तुं स्वकर्मणः।
स्वकर्मण्यसमाप्ते तु निवर्तन्ते हि मानवाः ॥ १३.२२७.३८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸੰਯਮਨੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਯਮ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਲੇ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਬਾਕੀ ਫਲ ਭੋਗਣ ਲਈ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
13.227.39
भगवन्सुप्तमात्रेण प्राणिनां स्वप्नदर्शनम् ।
किं तत्स्वभावमन्यद्वा तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२२७.३९ ॥
ਭਗਵਾਨ, ਸੌਂਦੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਦਿੱਸਣਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।
13.227.40
सुप्तानां तु मनश्चेष्टा स्वप्न इत्यभिधीयते ।
अनागतमतिक्रान्तं पश्यते सञ्चरन्मनः ॥ १३.२२७.४० ॥
ਸੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਪਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਰਦਾ ਮਨ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
13.227.41
निमित्तं च भवेत्तस्मात्प्राणिनां स्वप्नदर्शनम् ।
एतत्ते कथितं देवि भूयः श्रोतु किमिच्छसि ॥ १३.२२७.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦਿਸਣਾ ਇੱਕ ਸ਼ਗਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?