महाभारत · अध्याय 13.235
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.235.1
भगवन्कानि देयानि धर्ममुद्दिश्य मानवैः ।
तान्यहं श्रोतुमिच्छामि तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३५.१ ॥
हे भगवन्, धर्माच्या उद्देशाने मानवांनी कोणत्या वस्तू दान द्याव्यात? त्या मला ऐकावयाच्या आहेत, त्या तुम्ही मला सांगावे.
13.235.2
अजस्रं धर्मकार्यं च तथा नैमित्तिकं प्रिये ।
अन्नं प्रतिश्रयो दीपः पानीयं तृणमिन्धनम् ॥ १३.२३५.२ ॥
प्रिये, सततचे धर्मकार्य आणि प्रसंगानुसार करावयाचे कार्यही असते: अन्न, निवारा, दीप, पिण्याचे पाणी, गवत, इंधन.
13.235.3
स्नेहो गन्धश्च भैषज्यं तिलाश्च लवणं तथा ।
एवमादि तथाऽन्यश्च दानमाजस्रमुच्यते ॥ १३.२३५.३ ॥
तेल, सुगंध, औषध, तीळ आणि मीठ, याप्रमाणे इतर वस्तूही सततचे दान म्हटल्या जातात.
13.235.4
अजस्रदानात्सततमाजस्रमिति निश्चितम् ।
सामान्यं सर्ववर्णानां दानं शृणु समाहिता ॥ १३.२३५.४ ॥
सततच्या दानाने सदैव सातत्य प्राप्त होते, हे निश्चित आहे. सर्व वर्णांसाठी सामान्य असलेले हे दान, हे एकाग्र चित्ते, ऐक.
13.235.5
अन्नं प्राणो मनुष्याणामन्नदः प्राणदो भवेत् ।
तस्माकदन्नं विशेषेण दातुमिच्छति मानवः ॥ १३.२३५.५ ॥
अन्न हाच मनुष्यांचा प्राण आहे; अन्न देणारा प्राण देणारा होतो. म्हणून मनुष्य विशेषतः अन्नदान करू इच्छितो.
13.235.6
ब्राह्मणायाभिरूपाय यो दद्यादन्नमीप्सितम् ।
निदधाति निधिं श्रेष्ठं सोऽनन्तं पारलौकिकम् ॥ १३.२३५.६ ॥
योग्य ब्राह्मणाला जो इच्छित अन्न देतो, तो श्रेष्ठ निधी साठवतो; जो परलोकात अनंत असतो.
13.235.7
श्रान्तमध्वपरिश्रान्तमतिथिं गृहमागतम् ।
अर्चयीत प्रयत्नेन स हि यज्ञो वरप्रदः ॥ १३.२३५.७ ॥
मार्गाने थकलेल्या घरी आलेल्या अतिथीचा प्रयत्नपूर्वक सत्कार करावा; तोच वरदायी यज्ञ होय.
13.235.8
कृत्वा तु पातकं कर्म यो दद्यादन्नमर्थिनाम् ।
ब्राह्मणानां विशेषेण सोपहन्ति स्वकं तमः ॥ १३.२३५.८ ॥
पापकर्म करूनही जो याचकांना, विशेषतः ब्राह्मणांना अन्न देतो, तो आपलाच अंधार नष्ट करतो.
13.235.9
पितरस्तस्य नन्दन्ति सुवृष्ट्या कर्षका इव ।
पुत्रो यस्य तु पौत्रो वा श्रोत्रियं भोजयिष्यति ॥ १३.२३५.९ ॥
ज्याचा पुत्र किंवा नातू वेदज्ञ श्रोत्रियाला भोजन घालील, त्याचे पितर उत्तम पावसाने शेतकरी आनंदतात तसे आनंदतात.
13.235.10
अपि चण्डालशूद्राणामन्नदानं न गर्हते ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दद्यादन्नममत्सरः ॥ १३.२३५.१० ॥
चांडाळ आणि शूद्रांना अन्नदान करणेही निंद्य मानले जात नाही. म्हणून मत्सरावाचून सर्व प्रयत्नांनी अन्न द्यावे.
13.235.11
कलत्रं पीडयित्वाऽपि पोषयेदतिथीन्सदा ।
जन्मापि मानुषे लोके तदर्थं हि विधीयते ॥ १३.२३५.११ ॥
पत्नीला पीडा देऊनही अतिथींचे सदैव पोषण करावे; मानवलोकातील जन्मही त्याचसाठी विहित आहे.
13.235.12
अन्नदानाच्च लोकांस्तान्सम्प्रवक्ष्याम्यनिन्दिते ।
भवनानि प्रकाशन्ते दिवि तेषां महात्मनाम् ॥ १३.२३५.१२ ॥
हे निर्दोषे, अन्नदानाने मिळणाऱ्या त्या लोकांचे मी वर्णन करीन. स्वर्गात त्या महात्म्यांची भवने प्रकाशतात.
13.235.13
अनेकशतभौमानि सान्तर्जलवनानि च ।
वैडूर्यार्चिःप्रकाशपनि हेमरूप्यमयानि च ॥ १३.२३५.१३ ॥
शेकडो मजल्यांची, आत पाणी व वने असलेली, वैडूर्याच्या तेजाने झळकणारी, सोन्या-चांदीने बनलेली भवने.
13.235.14
नानारूपाणि संस्थानां नानारत्नमयानि च ।
चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किङ्किणीजालवन्ति च ॥ १३.२३५.१४ ॥
विविध रूपे व आकारांची, अनेक रत्नांनी बनलेली, चंद्रमंडलासारखी शुभ्र, घुंगरांच्या जाळ्यांनी सजलेली भवने.
13.235.15
तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ।
यथेष्टभक्ष्यभोज्यानि शयनासनवन्ति च ॥ १३.२३५.१५ ॥
उगवत्या सूर्याच्या वर्णाची, स्थिर व चर, इच्छेनुसार भक्ष्यभोज्यांनी युक्त, शय्या व आसनांनी भरलेली भवने.
13.235.16
सर्वकामफलाश्चात्र वृक्षा भवनसंस्थिताः ।
वाप्यो बह्व्यश्च कूपाश्च दीर्घिकाश्च सहस्रशः ॥ १३.२३५.१६ ॥
येथे भवनांमध्ये असलेले वृक्ष सर्व कामनांचे फल देणारे आहेत; आणि हजारो विहिरी, तलाव व दीर्घिका आहेत.
13.235.17
अरुजानि विशोकानि नित्यानि विविधानि च ।
भवनानि विचित्राणि प्राणदानां त्रिविष्टपे ॥ १३.२३५.१७ ॥
रोगरहित, शोकरहित, नित्य, विविध व विचित्र भवने प्राणदात्यांसाठी त्रिविष्टपात आहेत.
13.235.18
विवस्वतश्च सोमस्य ब्रह्मणश्च प्रजापतेः ।
विशन्ति लोकांस्ते नित्यं जगत्यन्नोदकप्रदाः ॥ १३.२३५.१८ ॥
विवस्वान, सोम, ब्रह्मा व प्रजापती यांच्या लोकांत ते नेहमी प्रवेश करतात—जगात अन्न व उदक देणारे.
13.235.19
तत्र ते सुचिरं कालं विहृत्याप्सरसां गणैः ।
जायन्ते मानुषे लोके सर्वकल्याणसंयुताः ॥ १३.२३५.१९ ॥
तेथे तुम्ही अप्सरांच्या गटांसह दीर्घकाळ विहार करून मनुष्यलोकात सर्व कल्याणांनी युक्त होऊन जन्म घेता.
13.235.20
बलसंहननोपेता नीरोगाश्चिरजीविनः ।
कुलीना मतिमन्तश्च भवन्त्यन्नप्रदा नराः ॥ १३.२३५.२० ॥
बल आणि दृढ शरीरयुक्त, रोगरहित, दीर्घायुषी, कुलीन आणि बुद्धिमान असे अन्नदाते मानव होतात.
13.235.21
तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं भूतिमिच्छता ।
सर्वकालं च सर्वस्य सर्वत्र च सदैव च ॥ १३.२३५.२१ ॥
म्हणून समृद्धीची इच्छा करणाऱ्याने विशेषतः सर्व काळी, सर्वांना, सर्वत्र आणि सदैव अन्नदान करावे.
13.235.22
सुवर्णदानं परमं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् ।
तस्मात्ते वर्णयिष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ १३.२३५.२२ ॥
सुवर्णदान हे परम, स्वर्गदायी आणि महान कल्याणकारी कर्म आहे. म्हणून ते मी तुला यथाविधी, क्रमाने सांगेन.
13.235.23
अपि पापकृतं क्रूरं दत्तं रुक्मं प्रकाशयेत् ॥ १३.२३५.२३ ॥
पापकर्म किंवा क्रूर कर्म केले असले तरी दिलेले सुवर्ण त्याला प्रकाशित (शुद्ध) करते.
13.235.24
सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति श्रोत्रिभेभ्यः सुचेतसः ।
देवतास्ते तर्पयन्ति समस्ता इति वैदिकम् ॥ १३.२३५.२४ ॥
जे सुचेतस लोक श्रोत्रिय ब्राह्मणांना सुवर्ण देतात, ते सर्व देवतांना तृप्त करतात — हे वैदिक वचन आहे.
13.235.25
अग्निर्हि देवताः सर्वाः सुवर्णं चाग्निरुच्यते ।
तस्मात्सुवर्णदानेन तृप्ताः स्युः सर्वदेवताः ॥ १३.२३५.२५ ॥
अग्नीच सर्व देवता आहे, आणि सुवर्णालाही अग्नी म्हटले जाते. म्हणून सुवर्णदानाने सर्व देवता तृप्त होतात.
13.235.26
अग्न्यभावे तु कुर्वन्ति वह्निस्थानेषु काञ्चनम् ।
तस्मात्सुवर्णदातारः सर्वान्कामानवाप्नुयुः ॥ १३.२३५.२६ ॥
अग्नीच्या अभावी लोक अग्नीच्या स्थानी सुवर्ण ठेवतात. म्हणून सुवर्णदाते सर्व इच्छा प्राप्त करतात.
13.235.27
आदित्यस्य हुताशस्य लोकान्नानाविधाञ्शुभान् ।
काञ्चनं सम्प्रदायाशु प्रविशन्ति न संशयः ॥ १३.२३५.२७ ॥
आदित्य व हुताशनाच्या विविध शुभ लोकांत सुवर्णदान करून लोक तत्काळ प्रवेश करतात; यात संशय नाही.
13.235.28
अलङ्कारं कृतं चापि केवलान्प्रविशिष्यते ।
सौवर्णैर्ब्राह्मणं काले तैरलङ्कृत्य भोजयेत् ॥ १३.२३५.२८ ॥
घडवलेले अलंकारसुद्धा केवळ सुवर्णापेक्षा श्रेष्ठ असतात. योग्य वेळी सुवर्णवस्तूंनी ब्राह्मणाला अलंकृत करून भोजन घालावे.
13.235.29
य एतत्परमं दानं दत्त्वा सौवर्णमद्भुतम् ।
द्युतिं मेधां वपुः कीर्तिं पुनर्जाते लबेद्ध्रुवम् ॥ १३.२३५.२९ ॥
जो हे परम अद्भुत सुवर्णदान देतो, तो पुनर्जन्मात निश्चितपणे तेज, बुद्धी, शरीर आणि कीर्ती प्राप्त करतो.
13.235.30
तस्मात्स्वशक्त्या दातव्यं काञ्चनं भुवि मानवैः ।
न ह्येतस्मात्परं लोकेष्वन्यत्पापात्प्रमुच्यते ॥ १३.२३५.३० ॥
म्हणून माणसांनी आपल्या शक्तीनुसार पृथ्वीवर सुवर्णदान करावे. लोकांत यापेक्षा श्रेष्ठ दुसरे काही नाही; यामुळे माणूस पापातून मुक्त होतो.
13.235.31
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गवां दानमनिन्दिते ।
नहि गोभ्यः परं दानं विद्यते जगति प्रिये ॥ १३.२३५.३१ ॥
हे निर्दोष प्रिये, आता मी गोदानाचे वर्णन करतो. जगात गायींपेक्षा श्रेष्ठ दान नाही.
13.235.32
लोकान्सिसृक्षुणा पूर्वं गावः सृष्टाः स्वयंभुवा ।
वृत्त्यर्थं सर्वभूतानां तस्मात्ता मातरः स्मृताः ॥ १३.२३५.३२ ॥
लोक निर्माण करण्याच्या इच्छेने स्वयंभूने पूर्वी सर्व प्राण्यांच्या उपजीविकेसाठी गायी निर्माण केल्या. म्हणून त्यांना माता म्हटले जाते.
13.235.33
लोकज्येष्ठा लोकवृत्त्या प्रवृत्ता ।
मय्यायत्ताः सोमनिष्यन्दभूताः।
सौम्याः पुण्याः प्राणदाः कामदाश्च ।
तस्मात्पूज्याः पुण्यकामैर्मनुष्यैः ॥ १३.२३५.३३ ॥
जगात ज्येष्ठ, लोकजीवनासाठी प्रवृत्त, माझ्यावर अवलंबून, सोमधारेसारख्या, सौम्य, पुण्यमय, प्राणदायी आणि कामना पूर्ण करणाऱ्या आहेत. म्हणून पुण्याची इच्छा करणाऱ्या माणसांनी त्यांची पूजा करावी.
13.235.34
धेनुं दत्त्वा निभृतां सुशीलां ।
कल्याणवत्सां च पयस्विनीं च।
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या-
स्तावत्समाः स्वर्गफलानि भुङ्क्ते ॥ १३.२३५.३४ ॥
शांत, सुशील, सुंदर वासरू असलेली आणि दूध देणारी धेनू दान करणारा माणूस तिच्या शरीरावरील जितके केस आहेत तितकी वर्षे स्वर्गफल भोगतो.
13.235.35
प्रयच्छते यः कपिलां सचेलां ।
सकांस्यदोहां कनकाग्र्यशृङ्गीम्।
पुत्राश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व-
मासप्तमं तारयते परत्र च ॥ १३.२३५.३५ ॥
सोन्याची शिंगे, वस्त्र आणि कांस्य दोहनपात्रासह कपिला गाय दान करणारा परलोकात आपले पुत्र, पौत्र आणि सातव्या पिढीपर्यंतच्या सर्व कुळाचा उद्धार करतो.
13.235.36
अन्तर्जाताः क्रीतका द्यूतलब्धाः ।
प्राणक्रीताः सोदकाश्चौजसा वा।
कृच्छ्रोत्सृष्टाः पोषणार्थागताश्च ।
द्वारैरेतैस्ताः प्रलब्धाः प्रदद्यात् ॥ १३.२३५.३६ ॥
घरात जन्मलेल्या, विकत घेतलेल्या, जुगारात जिंकलेल्या, प्राण देऊन विकत घेतलेल्या, पाणी देऊन दिलेल्या, बळाने मिळवलेल्या, संकटात सोडलेल्या, पालनासाठी आलेल्या — या मार्गांनी मिळालेल्या गायी दान कराव्यात.
13.235.37
कृसाय बहुपुत्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये ।
प्रदाय नीरुजां धेनुं लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमान् ॥ १३.२३५.३७ ॥
दुर्बळ, बहुपुत्री, श्रोत्रिय आणि अग्निहोत्रीला रोगरहित गाय दान करणारा उत्तम लोक प्राप्त करतो.
13.235.38
नृशंसस्य कृतघ्नस्य लुब्धस्यानृतवादिनः ।
हव्यकव्यव्यपेतस्य न दद्याद्गाः कथञ्चन ॥ १३.२३५.३८ ॥
क्रूर, कृतघ्न, लोभी, खोटे बोलणारा आणि हव्य-कव्य सोडलेल्या माणसाला कोणत्याही प्रकारे गाय देऊ नये.
13.235.39
समानवत्सां यो दद्याद्धेर्नुं विप्रे पयस्विनीम् ।
सुवृत्तां वस्त्रसंछन्नां सोमलोके महीयते ॥ १३.२३५.३९ ॥
समान वासराची, दूध देणारी, सुशील, वस्त्राने झाकलेली गाय जो ब्राह्मणाला देतो, तो सोमलोकात सन्मानित होतो.
13.235.40
समानवत्सां यो दद्यात्कृष्णां धेनुं पयस्विनीम् ।
सुवृत्तां वस्त्रसंछन्नां लोकान्प्राप्नोत्यपांपतेः ॥ १३.२३५.४० ॥
समान वासराची, काळी, दूध देणारी, सुशील, वस्त्राने झाकलेली गाय जो दान करतो, तो वरुणाचे लोक प्राप्त करतो.
13.235.41
हिरण्यवर्णां पिङ्गाक्षीं सवत्सां कांस्यदोहनाम् ।
प्रदाय वस्त्रसम्पन्नां यान्ति कौकबेरसद्मनः ॥ १३.२३५.४१ ॥
सोनेरी रंगाची, पिंगट डोळ्यांची, वासरासह, कांस्याचे दोहनपात्र असलेली, वस्त्राने सजवलेली गाय दान करून लोक कुबेराच्या निवासाला जातात.
13.235.42
वायुरेणुसवर्मां च सवत्सां कांस्यदोहनाम् ।
प्रदाय वस्त्रसम्पन्नां वायुलोके महीयते ॥ १३.२३५.४२ ॥
वारा व धुळीसारखे आवरण असलेली, वासरासह, कांस्याचे दोहनपात्र असलेली (गाय) वस्त्रांनी संपन्न करून दान देणारा वायुलोकात सन्मानित होतो.
13.235.43
समानवत्सां यो धेनुं दत्त्वा गौरीं पयस्विनीम् ।
सुवृत्तां वस्त्रसंछन्नामग्निलोके महीयते ॥ १३.२३५.४३ ॥
समान वासरू असलेली, गोरी, दुधाळ, सुडौल, वस्त्राने झाकलेली गाय जो दान देतो, तो अग्निलोकात सन्मानित होतो.
13.235.44
युवानं बलिनं श्यामं शतेन सह यूथपम् ।
गवेन्द्रं ब्राह्मणेन्द्राय भूरिशृङ्गमलंकृतम् ॥ १३.२३५.४४ ॥
तरुण, बलवान, श्यामवर्णी, शंभर गायींच्या कळपाचा प्रमुख, गोवृषभांमध्ये श्रेष्ठ, अनेक शिंगांनी अलंकृत बैल ब्राह्मणश्रेष्ठाला दान करावा.
13.235.45
ऋषभं ये प्रयच्छन्ति श्रोत्रियाणां महात्मनाम् ।
ऐश्वर्यमभिजायन्ते जायमानाः पुनःपुनः ॥ १३.२३५.४५ ॥
जे महात्मा श्रोत्रिय ब्राह्मणांना वृषभ दान देतात, ते वारंवार जन्म घेताना ऐश्वर्य प्राप्त करतात.
13.235.46
गवां मूत्रपुरीषाणि नोद्विजेन कदाचन ।
न चासां मांसमश्नीयाद्गोषु भक्तः सदा भवेत् ॥ १३.२३५.४६ ॥
गायींच्या मूत्र व शेणाचा कधीही तिरस्कार करू नये; त्यांचे मांस खाऊ नये; नेहमी गायींच्या ठायी भक्त असावे.
13.235.47
ग्रासमुष्टिं परगवे दद्यात्संवत्सरं शुचि ।
अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत्सार्वकामिकम् ॥ १३.२३५.४७ ॥
एक वर्षभर शुचिर्भूत होऊन दुसऱ्याच्या गायीला मूठभर गवत द्यावे; स्वतः आहार न घेता (उपवास करावा); ते व्रत सर्व कामना पूर्ण करणारे आहे.
13.235.48
गवामुभयतः काले नित्यं स्वस्त्ययनं वदेत् ।
न चासां चिन्तयेत्पापमिति धर्मविदो विदुः ॥ १३.२३५.४८ ॥
गायींबद्दल दोन्ही वेळी सदैव स्वस्तिवाचन म्हणावे; त्यांच्याविषयी पापाचा विचार करू नये, असे धर्मज्ञ जाणतात.
13.235.49
गावः पवित्रं परमं गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
कथञ्चिन्नावमन्तव्या गावो लोकस्य मातरः ॥ १३.२३५.४९ ॥
गायी अत्यंत पवित्र आहेत; गायींमध्येच लोक प्रतिष्ठित आहेत. कोणत्याही प्रकारे गायींचा अपमान करू नये; गायी जगाच्या माता आहेत.
13.235.50
तस्मादेव गवां दानं विशिष्टमिति कथ्यते ।
गोषु पूजा च भक्तिश्च नरस्यायुष्यतां वहेत् ॥ १३.२३५.५० ॥
म्हणूनच गोदान विशेष मानले जाते; गायींविषयी पूजा आणि भक्ती मनुष्याचे आयुष्य वाढवते.
13.235.51
अतःपरं प्रवक्ष्यामि भूमिदानं महाफलम् ।
भूमिदानसमं दानं लोके नास्तीति निश्चयः ॥ १३.२३५.५१ ॥
आता महाफल देणारे भूमिदान सांगतो; भूमिदानाबरोबर तुलना करता येईल असे दान जगात नाही, हा निश्चय आहे.
13.235.52
गृहयुक्क्षेत्रयुग्वाऽपि भूमिभागः प्रदीयते ।
सुखभोगं निराक्रोशं वास्तुपूर्वं प्रकल्प्य च ॥ १३.२३५.५२ ॥
घर किंवा शेतासह भूमीचा भागही दिला जातो; वास्तुभूमीपासून सुरुवात करून, सुखाने उपभोगासाठी, त्रासाविना व्यवस्था करून द्यावा.
13.235.53
ग्रहीतारमलङ्कृत्य वस्त्रपुष्पानुलोपनैः ।
सभृत्यं सपरीवारं भोजयित्वा यथेष्टतः।
यो दद्याद्दक्षिणां काले त्रिरद्भिर्गृह्यतामिति ॥ १३.२३५.५३ ॥
जो दाता ग्रहीत्याला वस्त्र, फुले आणि गंधलेपांनी अलंकृत करून, सेवक व कुटुंबासह यथेच्छ भोजन घालून, योग्य वेळी दक्षिणा देतो आणि तीन वेळा पाण्याने 'हे स्वीकारा' असे म्हणतो.
13.235.54
एवं भूम्यां प्रदत्तायां श्रद्धया वीतमत्सरैः ।
यावत्तिष्ठति सा भूमिस्तावद्दत्तफलं विदुः ॥ १३.२३५.५४ ॥
अशा प्रकारे मत्सरहीन लोकांनी श्रद्धेने भूमिदान केले असता, ती भूमी जोपर्यंत टिकते तोपर्यंत दानाचे फळ टिकते, असे ते जाणतात.
13.235.55
भूमिदः स्वर्गमारुह्य रमते शाश्वतीः समाः ।
अचला ह्यक्षया भूमिः सर्वकामान्दुधुक्षति ॥ १३.२३५.५५ ॥
भूमिदाता स्वर्गारोहण करून अनंत वर्षे आनंद उपभोगतो; अचल आणि अक्षय भूमी सर्व कामना दुधासारख्या देते.
13.235.56
यत्किञ्चित्कुरुते पापं पुरुषो वृत्तिकर्शितः ।
अपि गोकर्णमात्रेण भूमिदानन मुच्यते ॥ १३.२३५.५६ ॥
उपजीविकेने खचलेला माणूस जे काही पाप करतो, ते गायीच्या कानाएवढी भूमी दान केल्यानेही तो मुक्त होतो.
13.235.57
सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिमुक्तावसूनि च ।
सर्वमेतन्महाभागे भूमिदाने प्रतिष्ठितम् ॥ १३.२३५.५७ ॥
सोने, चांदी, वस्त्र, मणी, मोती आणि धन — हे महाभागे, हे सर्व भूमिदानातच प्रतिष्ठित आहे.
13.235.58
भर्तुर्निः श्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताः ।
ब्रह्मलोकाय संसिद्धा नातिक्रामन्ति भूमिदम् ॥ १३.२३५.५८ ॥
स्वामीच्या परम कल्याणासाठी समर्पित, प्राणत्याग करून रणात मारले गेलेले ब्रह्मलोकासाठी सिद्ध होतात; ते भूमिदात्याला ओलांडत नाहीत.
13.235.59
हलकृष्टां महीं दद्यात्सर्वबीजफलान्विताम् ।
सुकूपशरणां वाऽपि सा भवेत्सर्वकामदा ॥ १३.२३५.५९ ॥
नांगराने नांगरलेली, सर्व बियाणे आणि फळांनी युक्त भूमी दान करावी; किंवा ज्याला उत्तम विहीर आधार आहे अशी भूमी — ती सर्व कामना पूर्ण करणारी असते.
13.235.60
निष्पन्नसस्यां पृथिवीं यो ददाति द्विजन्मनाम् ।
विमुक्तः कलुषैः सर्वैः शकलोकं स गच्छति ॥ १३.२३५.६० ॥
पिकांनी भरलेली पृथ्वी जो द्विजांना दान करतो, तो सर्व दोषांपासून मुक्त होऊन इंद्रलोकाला जातो.
13.235.61
यथा जनित्री क्षीरेणि स्वपुत्रमभिवर्धयेत् ।
एवं सर्वफलैर्भूमिर्दातारमभिवर्धयेत् ॥ १३.२३५.६१ ॥
माता जशी दुधाने आपल्या पुत्राचे पालनपोषण करते, तशी भूमी सर्व फळांनी दात्याचे पालनपोषण करते.
13.235.62
ब्राह्मणं वृत्तसम्पन्नमाहिताग्निं शुचिव्रतम् ।
ग्राहयित्वा निजां भूमिं न यान्ति यमसादनम् ॥ १३.२३५.६२ ॥
सदाचारी, अग्निहोत्री आणि शुचिव्रती ब्राह्मणाला आपली भूमी दान करणारे यमलोकाला जात नाहीत.
13.235.63
यथा चन्द्रमसो वृद्धिरहन्यहनि दृश्यते ।
तथा भूमेः कृतं दानं सस्येसस्ये विवर्धते ॥ १३.२३५.६३ ॥
चंद्राची वाढ जशी दररोज दिसते, तसे भूमिदान प्रत्येक पिकात वाढते.
13.235.64
यथा बीजानि रोहन्ति प्रकीर्णानि महीतले ।
तथा कामाः प्ररोहन्ति भूमिदानगुणार्जिताः ॥ १३.२३५.६४ ॥
पृथ्वीवर विखुरलेली बीजे जशी अंकुरतात, तशा भूमिदानाच्या गुणांनी मिळवलेल्या इच्छा अंकुरतात.
13.235.65
पितरः पितृलोकस्था देवताश्च दिवि स्थिताः ।
सन्तर्पयन्ति भोगैस्तं यो ददाति वसुन्धराम् ॥ १३.२३५.६५ ॥
पितृलोकात राहणारे पितर आणि स्वर्गात असणारे देव, जो पृथ्वीचे दान करतो त्याला भोगांनी तृप्त करतात.
13.235.66
दीर्घायुष्यं वराङ्गत्वं स्फीतां च श्रियमुत्तमाम् ।
परत्र लभते मर्त्यः सम्प्रदाय वसुन्धराम् ॥ १३.२३५.६६ ॥
जो मनुष्य पृथ्वीचे दान करतो, तो परलोकात दीर्घायुष्य, उत्तम शरीरसौंदर्य आणि विपुल श्रेष्ठ समृद्धी प्राप्त करतो.
13.235.67
एतत्सर्वं मयोद्दिष्टं भूमिदानस्य यत्फलम् ।
श्रद्दधानैर्नरैर्नित्यं श्राव्यमेतत्सनातनम् ॥ १३.२३५.६७ ॥
भूमिदानाचे जे फल ते सर्व मी सांगितले. श्रद्धावान माणसांनी हा सनातन उपदेश नेहमी ऐकावा.
13.235.68
अतः परं प्रवक्ष्यामि कन्यादानं यथाविधि ।
कन्या देया महादेवि परेषामात्मनोपि वा ॥ १३.२३५.६८ ॥
आता मी यथाविधी कन्यादानाचे वर्णन करीन. हे महादेवी, कन्या इतरांना किंवा स्वतः देणे योग्य आहे.
13.235.69
कन्यां शुद्धव्रताचारां कुलरूपसमन्विताम् ।
यस्मै दित्सति पात्राय तेनापि भृशकामिताम् ॥ १३.२३५.६९ ॥
शुद्ध व्रते आणि आचार असलेली, उत्तम कुल आणि रूप यांनी युक्त कन्या, जिला योग्य पात्राला द्यावयाची इच्छा असेल, त्या पात्राकडूनही ती अत्यंत इच्छिली जावी.
13.235.70
प्रथमं तत्समाकल्प्य बन्धुभिः कृतनिश्चयः ।
कारयित्वा गृहं पूर्वं दासीदासपरिच्छदैः ॥ १३.२३५.७० ॥
प्रथम बंधूंशी निश्चय करून, दास-दासी व सामग्रीसह आधी घर बांधवून त्याची व्यवस्था करावी.
13.235.71
गृहोपकरणैश्चैव पशुधान्येन संयुताम् ।
तदर्थिने तदर्हाय कन्यां तां समलङ्कृताम् ॥ १३.२३५.७१ ॥
गृहोपकरणे, पशू आणि धान्य यांनी युक्त, सुशोभित केलेली ती कन्या, जो तिची इच्छा करतो आणि जो तिला योग्य आहे, त्याला द्यावी.
13.235.72
सविवाहं यथान्यायं प्रचच्छेदग्निसाक्षिकम् ।
वृत्त्यातीं यथा कृत्वा सद्गृहे तौ निवेशयेत् ॥ १३.२३५.७२ ॥
यथाविधी विवाहसंस्कारासह, अग्नीला साक्षी ठेवून कन्यादान करावे; उपजीविकेची व्यवस्था करून त्या दोघांना उत्तम संसारात स्थिर करावे.
13.235.73
एवं कृत्वा वधूदानं तस्य दानस्य गौरवात् ।
प्रेत्यभावे महीयेत स्वर्गलोके यथासुखम् ॥ १३.२३५.७३ ॥
अशा प्रकारे वधूदान केल्याने, त्या दानाच्या महिम्यामुळे मृत्यूनंतर स्वर्गलोकात यथेच्छ सुखाने गौरव प्राप्त होतो.
13.235.74
पुनर्जातस्य सौभाग्यं कुलवृद्धिं तथाऽऽप्नुयात् ॥ १३.२३५.७४ ॥
पुनर्जन्म घेतल्यावर त्याला सौभाग्य आणि कुलवृद्धी प्राप्त होते.
13.235.75
विद्यादानं तथा देवि पात्रभूताय वै ददत् ।
प्रेत्यभावे लभेन्मर्त्यो मेधां वृद्धिं धृतिं स्मृतिम् ॥ १३.२३५.७५ ॥
हे देवि, त्याचप्रमाणे सत्पात्राला विद्यादान करणारा मनुष्य मृत्यूनंतर मेधा, वृद्धी, धैर्य आणि स्मरणशक्ती प्राप्त करतो.
13.235.76
अनुरूपाय शिष्याय यश्च विद्यां प्रयच्छति ।
यथोक्तस्य प्रदानस्य फलमानन्त्यमश्नुते ॥ १३.२३५.७६ ॥
जो योग्य शिष्याला विद्या देतो, तो सांगितलेल्या दानाचे फळ अनंत स्वरूपात भोगतो.
13.235.77
दापनं त्वथ विद्यानां दरिद्रेभ्योऽर्थवेदनैः ।
स्वयं दत्तेन तुल्यं स्यादिति विद्धि शुभानने ॥ १३.२३५.७७ ॥
परंतु दरिद्र लोकांना धनाच्या साधनांनी विद्यादान करवणे हे स्वतः दान केल्याइतकेच आहे, हे जाण, हे शुभानने.
13.235.78
एवं ते कथितान्येव महादानानि मानिनि ।
त्वत्प्रियार्थं मया देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२३५.७८ ॥
अशा प्रकारे महादाने मी तुला सांगितली आहेत, हे मानिनी. देवी, तुझ्या प्रियासाठी आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?