महाभारत · अध्याय 13.237
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.237.1
भगवन्देवदेवेश विशिष्टं यज्ञमुच्यते ।
लौकिकं वैदिकं चैव तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३७.१ ॥
हे भगवन्, देवदेवा! यज्ञ विशिष्ट म्हटला जातो. लौकिक आणि वैदिक यज्ञ मला सांगावेत.
13.237.2
देवतानां तु पूजा या यज्ञेष्वेव समाहिता ।
यज्ञा वेदेष्वधीताश्च वेदा ब्राह्मणसंयुताः ॥ १३.२३७.२ ॥
देवतांची जी पूजा आहे, ती यज्ञांमध्येच स्थिर आहे. यज्ञ वेदांमध्ये अभ्यासले जातात; वेद ब्राह्मणांनी युक्त आहेत.
13.237.3
इदं तु सकलं दिव्यं दिवि वा भुवि वा प्रिये ।
यज्ञार्थं विद्धि तत्सृष्टं लोकानां हितकाम्यया ॥ १३.२३७.३ ॥
हे प्रिये! स्वर्गातील किंवा पृथ्वीवरील हे सर्व दिव्य सृष्टी लोकांच्या हितासाठी यज्ञासाठीच निर्माण झाली आहे, हे जाण.
13.237.4
एवं विज्ञाय तत्कर्ता सदारः सततं द्विजः ।
प्रेत्यभावे लभेल्लोकान्ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ १३.२३७.४ ॥
हे जाणून, पत्नीसह तो द्विज, जो याचा कर्ता आहे, सततच, मृत्यूनंतर ब्रह्मकर्मातील एकाग्रतेने लोक प्राप्त करो.
13.237.5
ब्राह्मणेष्वेव तद्ब्रह्म नित्यं देवि समाहितम् ।
तस्माद्विप्रैर्यथाशास्त्रं विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.२३७.५ ॥
हे देवि! ते ब्रह्म सदैव ब्राह्मणांमध्येच स्थिर आहे. म्हणून ब्राह्मणांनी शास्त्राप्रमाणे, विधीने सांगितलेल्या कर्माद्वारे (यज्ञ करावा).
13.237.6
यज्ञकर्मि कृतं सर्वं देवता अभितर्पयेत् ।
ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव यज्ञार्थं प्रायशः स्मृताः ॥ १३.२३७.६ ॥
यज्ञकर्त्याने केलेले सर्व काही देवतांना पूर्णपणे तृप्त करो. ब्राह्मण आणि क्षत्रिय हेच बहुधा यज्ञासाठी स्मरले जातात.
13.237.7
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्वेदेषु परिकल्पितैः ।
सुशुद्धैर्यजमानैस्च ऋत्विग्भिश्च यथाविधिः।
शुद्धैर्द्रव्योपकरणैर्यष्टव्यमिति निश्चयः ॥ १३.२३७.७ ॥
वेदांत विहित अग्निष्टोम इत्यादी यज्ञांनी, सुशुद्ध यजमान व ऋत्विजांनी यथाविधी, शुद्ध द्रव्ये व उपकरणांनी यज्ञ करावा, हा निश्चय आहे.
13.237.8
तथा कृतेषु यज्ञेषु देवानां तोषणं भवेत् ।
तुष्टेषु सर्वदेवेषु यज्वा यज्ञफलं लभेत् ॥ १३.२३७.८ ॥
अशा प्रकारे यज्ञ केले असता देवांचे समाधान होते; सर्व देव संतुष्ट झाल्यावर यजमानाला यज्ञफल मिळते.
13.237.9
देवाः सन्तोषिता यज्ञैर्लोकान्संवर्धयन्त्युत ।
उभयोर्लोकयोर्भूतिर्देवि यज्ञे प्रदृश्यते ॥ १३.२३७.९ ॥
यज्ञांनी संतुष्ट झालेले देव लोकांची वृद्धी करतात. हे देवी, यज्ञातच दोन्ही लोकांचे वैभव दिसून येते.
13.237.10
तस्माद्यज्वा दिवं गत्वा अमरैः सह मोदते ।
नास्ति यज्ञसमं दानं नास्ति यज्ञसमो निधिः ॥ १३.२३७.१० ॥
म्हणून यज्ञकर्ता स्वर्गात जाऊन अमरांबरोबर आनंद भोगतो. यज्ञासारखे दान नाही, यज्ञासारखा निधीही नाही.
13.237.11
सर्वधर्मसमुद्देशो देवि यज्ञे समाहितः ।
एषा यज्ञकृता पूजा लौकिकीमपरां शृणु ॥ १३.२३७.११ ॥
हे देवी, यज्ञातच सर्व धर्मांचे सार सामावलेले आहे. ही यज्ञाने केलेली पूजा आहे; आता दुसरी लौकिक पूजा ऐक.
13.237.12
देवसत्कारमुद्दिश्य क्रियते लौकिकोत्सवः ॥ १३.२३७.१२ ॥
देवांच्या सत्काराच्या उद्देशाने लौकिक उत्सव केला जातो.
13.237.13
देवगोष्ठेऽधिसंस्कृत्य चोत्सवं यः करोति वै ।
यागान्देवोपहारांश्च शुचिर्भूत्वा यथाविधि।
देवान्सन्तोषयित्वा स देवि धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.२३७.१३ ॥
जो देवमंदिरात विधिपूर्वक उत्सव करतो आणि शुचि होऊन यज्ञ व देवोपहार अर्पण करतो, हे देवी, तो देवांना संतुष्ट करून धर्म प्राप्त करतो.
13.237.14
गन्धमाल्यैश्च विविधैः परमान्नेन धूपनैः ।
बह्वीभिः स्तुतिभिश्चैव स्तुवद्भिः प्रयतैर्नरैः ॥ १३.२३७.१४ ॥
सुगंधी माळा, विविध उत्तम अन्न, धूप आणि अनेक स्तुतींनी, संयमी माणसे स्तुती करताना.
13.237.15
नृत्तैर्वाद्यैश्च गान्धर्वैरन्यैर्दृष्टिविलोभनैः ।
देवसत्कारमुद्दिश्य कुर्वते ये नरा भुवि ॥ १३.२३७.१५ ॥
नृत्य, वाद्ये, गांधर्व संगीत आणि डोळ्यांना मोहवणारे इतर प्रकार यांसह देवसत्कारासाठी पृथ्वीवर जे लोक करतात.
13.237.16
तेषां भक्तिकृतेनैव सत्कारेणैव पूजिताः ।
तेनैव तोषं संयान्ति देवि देवास्त्रिविष्टपे ॥ १३.२३७.१६ ॥
त्यांच्या भक्तिपूर्वक केलेल्या सत्कारानेच पूजित होऊन, हे देवी, स्वर्गातील देव त्यानेच संतुष्ट होतात.
13.237.17
मानुषैश्चोपकारैर्वा शुचिभिः सत्परायणैः ।
ब्रह्मचर्यपरैरेतत्कृतं धर्मफलं लभेत् ॥ १३.२३७.१७ ॥
मनुष्यांच्या उपकारांनी, किंवा शुचि, सत्परायण आणि ब्रह्मचर्यनिष्ठ लोकांनी केलेले हे धर्मफल देते.
13.237.18
केवलैः स्तुतिभिर्देवि गन्धमाल्यसमाहितैः ।
प्रयतैः शुद्धगात्रैस्तु शुद्धदेशे सुपूजिताः।
सन्तोषं यान्ति ते देवा भक्तैः सम्पूजितास्तथा ॥ १३.२३७.१८ ॥
हे देवी, केवळ स्तुतींनी, सुगंधी माळांनी सजवून, संयमी व शुद्धदेही लोकांनी शुद्ध स्थानी चांगले पूजिलेले देव संतुष्ट होतात; भक्तांनी सम्यक् पूजिलेले असतानाही ते तसेच संतुष्ट होतात.
13.237.19
देवान्सन्तोषयित्वैव देवि धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.२३७.१९ ॥
हे देवी, देवांना संतुष्ट केल्यानेच माणूस धर्म प्राप्त करतो.
13.237.20
त्रिविष्टपस्था वै भूमौ देवा मानुषचेष्टितम् ।
कथं ज्ञास्यन्ति विधिवत्तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३७.२० ॥
स्वर्गात राहणारे देव पृथ्वीवरील मानवी आचरण विधिपूर्वक कसे जाणतील? ते मला सांगावे.
13.237.21
तदहं तेप्रवक्ष्यामि यथा तैर्विद्यते प्रिये ।
प्राणिनां तु शरीरेषु अन्तरात्मा व्यवस्थितः ॥ १३.२३७.२१ ॥
म्हणून, प्रिये, ते कसे जाणतात ते मी तुला सांगतो. प्राण्यांच्या शरीरात अंतरात्मा स्थित आहे.
13.237.22
आत्मानं परमं देवमिति विद्धि शुभेक्षणे ।
आत्मा मनोव्यवस्थानात्सर्वं वेत्ति शुभाशुभम् ॥ १३.२३७.२२ ॥
हे शुभनेत्रे, आत्म्याला परम देव म्हणून जाण. मन स्थिर झाल्यावर आत्मा शुभ-अशुभ सर्व जाणतो.
13.237.23
आत्मैव देवास्तद्विद्युरव्यग्रमनसा कृतम् ।
सतां मनोव्यवस्थानाच्छुभं भवति वै नृणाम् ॥ १३.२३७.२३ ॥
आत्मा हाच देव आहे; अविचल मनाने केलेले ते ते जाणतात. सत्पुरुषांचे मन स्थिर झाल्याने मानवांचे कल्याण होते.
13.237.24
तस्माद्देवाऽभिसम्पूज्या ब्राह्मणानां तथैव च ।
यज्ञाश्च धर्मकार्याणि गुरुपूजा च शोभने ॥ १३.२३७.२४ ॥
म्हणून, हे शोभने, देवांची आणि त्याचप्रमाणे ब्राह्मणांची उत्तम पूजा करावी; यज्ञ, धर्मकार्ये आणि गुरुपूजा देखील.
13.237.25
शुद्धगात्रैर्व्रतयुतैस्तन्मयैस्तत्परायणैः ।
एवं व्यवस्थितैर्नित्यं कर्तव्यमिति निश्चयः ॥ १३.२३७.२५ ॥
शुद्ध देह असलेल्या, व्रतयुक्त, त्यात तन्मय झालेल्या आणि त्यावर परायण असलेल्यांनी अशा स्थिर राहून सदैव हेच करावे, हा निश्चय आहे.
13.237.26
एवं कृत्वा शुभाकाङ्क्षी परत्रेह च मोदते ।
अन्यथा मन आविश्य कृतं न फलति प्रिये।
ऋतेऽपि तु मनो देवि अशुभं फलति ध्रुवम् ॥ १३.२३७.२६ ॥
शुभाची इच्छा धरून असे करणारा इहलोकी व परलोकी आनंद पावतो. अन्यथा, मन गुंतवून न केलेले कर्म फळ देत नाही. हे देवी, मनाशिवायही अशुभ निश्चितपणे फळ देते.