ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.238.1
पितृमेधः कथं देव तन्मे शंसितुमर्हसि ।
सर्वेषां पितरः पूज्याः सर्वसम्पत्प्रदायिनः ॥ १३.२३८.१ ॥
ହେ ଦେବ, ପିତୃମେଧ କିପରି ହୁଏ ତାହା ମୋତେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତୃଗଣ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦାତା।
13.238.2
पितृमेधं प्रवक्ष्यामि यथावत्तन्मना शृणु ।
देशकालौ विधानं च तत्क्रियायाः शुभाशुभम् ॥ १३.२३८.२ ॥
ପିତୃମେଧ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିବି; ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ। ଦେଶ ଓ କାଳ, ବିଧି, ଏବଂ ସେହି କ୍ରିୟାର ଶୁଭାଶୁଭ।
13.238.3
लोकेषु पितरः पूज्या देवतानां च देवताः ।
शुचयो निर्मलाः पुण्या दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥ १३.२३८.३ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତୃଗଣ ପୂଜ୍ୟ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା। ସେମାନେ ଶୁଚି, ନିର୍ମଳ, ପୁଣ୍ୟବାନ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା।
13.238.4
यथा वृष्टिं प्रतीक्षन्ते भूमिष्ठाः सर्वजन्तवः ।
पितरश्च तथा लोके पितृमेधं शुभेक्षणे ॥ १३.२३८.४ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେପରି ବର୍ଷାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଜଗତରେ ପିତୃଗଣ ପିତୃମେଧକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହେ ଶୁଭନେତ୍ରା।
13.238.5
तस्य देशाः कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा सरस्वती ।
प्रभासं पुष्करं चेति तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.२३८.५ ॥
ତା'ର ସ୍ଥାନସମୂହ: କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟା, ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରଭାସ ଓ ପୁଷ୍କର; ସେଥିରେ ଦତ୍ତ ଦାନ ମହାଫଳ ଦିଏ।
13.238.6
तीर्थानि सरितः पुण्या विविक्तानि वनानि च ।
नदीनां पुलिनानीति देशाः श्राद्धस्य पूजिताः ॥ १३.२३८.६ ॥
ତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର ନଦୀ, ନିର୍ଜନ ବନ, ଏବଂ ନଦୀର ବାଲିଚର — ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପୂଜିତ ସ୍ଥାନ।
13.238.7
माघप्रोष्ठपदौ मासौ श्राद्धकर्मणि पूजितौ ।
पक्षयोः कृष्णपक्षश्च पूर्वपक्षात्प्रशस्यते ॥ १३.२३८.७ ॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ମାଘ ଓ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ଏହି ଦୁଇ ମାସ ପୂଜିତ। ଦୁଇ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରଶଂସିତ।
13.238.8
अमावास्यां त्रयोदश्यां नवम्यां प्रतिपत्सु च ।
तिथिष्वेतासु तुष्यन्ति दत्तेनेह पितामहाः ॥ १३.२३८.८ ॥
ଅମାବାସ୍ୟା, ତ୍ରୟୋଦଶୀ, ନବମୀ ଓ ପ୍ରତିପଦା ତିଥିରେ; ଏହି ତିଥିରେ ଏଠାରେ ଦତ୍ତ ଦାନରେ ପିତାମହମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
13.238.9
पूर्वाह्णे शुक्लपक्षे च रात्रौ जन्मदिनेषु वा ।
युग्मेष्वहस्सु च श्राद्धं न च कुर्वीत पण्डितः ॥ १३.२३८.९ ॥
ପୂର୍ବାହ୍ନରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାତ୍ରିରେ, ଜନ୍ମଦିନରେ ବା ଯୁଗ୍ମ ଦିନରେ ପଣ୍ଡିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.238.10
एष कालो मया प्रोक्तः पितृमेधस्य पूजितः ।
यस्मिंश्च ब्राह्म्णं पात्रं पश्येत्कालः स च स्मृतः ॥ १३.२३८.१० ॥
ପିତୃମେଧ ପାଇଁ ପୂଜିତ ଏହି କାଳ ମୁଁ କହିଲି। ଯେଉଁ ସମୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି କାଳ ସ୍ମୃତ।
13.238.11
अपाङ्क्तेया द्विजा वर्ज्या ग्राह्यास्ते पङ्क्तिपावनाः ।
भोजयेद्यदि पापिष्ठाञ्श्राद्धेषु नरकं व्रजेत् ॥ १३.२३८.११ ॥
ପଙ୍କ୍ତିରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ନରକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
13.238.12
वृत्तश्रुतकुलोपेतान्सकलत्रान्गुणान्वितान् ।
तदर्हाञ्श्रोत्रियान्विद्धि ब्राह्मणानयुजः शुभे ॥ १३.२३८.१२ ॥
ହେ ଶୁଭେ, ଆଚାର, ବେଦଜ୍ଞାନ ଓ କୁଳଗୌରବଯୁକ୍ତ, ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଗୁଣବାନ, ଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଷମ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାଛିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଜାଣ।
13.238.13
एतान्निमन्त्रयोद्विद्वान्पूर्वेद्युः प्रातरेव वा ।
तत्र श्राद्धक्रियां पश्चादारभेत यथाविधि ॥ १३.२३८.१३ ॥
ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିନ ବା ପ୍ରଭାତରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ; ତା'ପରେ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବେ।
13.238.14
त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः ।
त्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचमक्रोधमत्वरा ॥ १३.२३८.१४ ॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତିନୋଟି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଅଛି — ଦୌହିତ୍ର, କୁତପ ଓ ତିଳ; ଏଠାରେ ତିନୋଟି ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ — ଶୁଚିତା, କ୍ରୋଧହୀନତା ଓ ଅତ୍ୱରା।
13.238.15
कुतपः खङ्गपात्रं च कुशा दर्भास्तिला मधु ।
कालशाकं गजच्छाया पवित्रं श्राद्धकर्मसु ॥ १३.२३८.१५ ॥
କୁତପ, ଖଡ୍ଗପାତ୍ର, କୁଶ, ଦର୍ଭ, ତିଳ, ମଧୁ, କାଳଶାକ ଓ ଗଜଚ୍ଛାୟା — ଏସବ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ପବିତ୍ର।
13.238.16
तिलानवकिरेत्तत्र नानावर्णान्समन्ततः ।
अशुद्धं पितृयज्ञश्च तिलैः शुध्यति शोभने ॥ १३.२३८.१६ ॥
ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ନାନା ବର୍ଣ୍ଣର ତିଳ ବିଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ଅଶୁଦ୍ଧ ପିତୃଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ତିଳରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ହେ ଶୋଭନେ।
13.238.17
नीलकाषायवस्त्रं च भिन्नवर्णं नवव्रणम् ।
हीनाङ्गमशुचिं वाऽपि वर्जयेत्तत्र दूरतः ॥ १३.२३८.१७ ॥
ନୀଳ ବା କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର, ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, ନୂଆ କ୍ଷତଯୁକ୍ତ, ଅଙ୍ଗହୀନ ବା ଅଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତି — ଏମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦୂରରୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
13.238.18
कुक्कुटांश्च वराहांश्च नग्नं क्लीबं रजस्वलाम् ।
आयसं त्रपुसीसं च श्राद्धकर्मणि वर्जयेत् ॥ १३.२३८.१८ ॥
କୁକୁଡ଼ା ଓ ଶୂକର, ନଗ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି, ନପୁଂସକ, ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ, ଲୁହା, ଟିନ୍ ଓ ସୀସା — ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
13.238.19
मांसैः प्रीणन्ति पितरो मुद्गमाषयवैरिह ।
शशरौरवमांसेन षण्मासं तृप्तिरिष्यते ॥ १३.२३८.१९ ॥
ଏଠାରେ ମାଂସ, ମୁଗ, ମାଷ ଓ ଯବ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଖରଗୋଶ ଓ ରୁରୁ ହରିଣର ମାଂସରେ ଛଅ ମାସ ତୃପ୍ତି ରହେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
13.238.20
संवत्सरं च गव्येन हविषा पायसेन च ।
वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ॥ १३.२३८.२० ॥
ଗାଈରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହବିଷ୍ୟ ଓ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର୍ଷ; ବାର୍ଧ୍ରୀଣସ ପକ୍ଷୀର ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ତୃପ୍ତି।
13.238.21
आनन्त्याय भवेद्दत्तं खङ्गमांसं पितृक्षये ।
पायसं सतिलं क्षौद्रं खङ्गमांसेन सम्मितम् ॥ १३.२३८.२१ ॥
ପିତୃକର୍ମରେ ଗଣ୍ଡାମାଂସ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ତାହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ। ତିଳ ସହିତ ପାୟସ ଓ ମହୁ ଗଣ୍ଡାମାଂସ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
13.238.22
महाशकलिनो मस्याश्छागो वा सर्वलोहितः ।
कालशाकमितीत्येव तदानन्त्याय कल्पितम् ॥ १३.२३८.२२ ॥
ବଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଥିବା ମାଛ, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଲ ଛାଗ, କିମ୍ବା 'କାଳଶାକ' — ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନନ୍ତ ଫଳ ପାଇଁ ବିହିତ।
13.238.23
सापूपं सामिषं स्निग्धमाहारमुपकल्पयेत् ।
उपकल्प्य तदाहारं ब्राह्मणानर्चयेत्ततः ॥ १३.२३८.२३ ॥
ଅପୂପ ଓ ମାଂସ ସହିତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଆହାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଆହାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତା'ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
13.238.24
श्मश्रुकर्मशिरः स्नातान्समारोप्यासनं क्रमात् ।
सुगन्धमाल्याभरणैः स्नग्भिरेतान्विभूषयेत् ॥ १३.२३८.२४ ॥
ଦାଢ଼ି, କେଶ କଟାଇ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କ୍ରମରେ ଆସନରେ ବସାଇ ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜାଇବା ଉଚିତ।
13.238.25
अलङ्कृत्योपविष्टांस्तान्पिण्डावापं निवेदयेत् ॥ १३.२३८.२५ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ବସାଇ ପିଣ୍ଡାବାପ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
13.238.26
ततः प्रस्तीर्य दर्भाणां प्रस्तरं दक्षिणामुखम् ।
तत्समीपेऽग्निमिद्ध्वा च स्वधां च जुहुयात्ततः।
समीपे त्वग्नीषोमाभ्यां पितृभ्यो जुहुयात्तदा ॥ १३.२३८.२६ ॥
ତା'ପରେ କୁଶ ତୃଣର ଆସନ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ କରି ବିଛାଇ, ତା ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ଜାଳି ସ୍ୱଧା ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ପାଖରେ ଅଗ୍ନୀଷୋମ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
13.238.27
तथा दर्भेषु पिण्डांस्त्रीन्निर्वपेद्दक्षिणामुखः ।
अपसव्यमपाङ्गुष्ठं नामधेयपुरस्कृतम् ॥ १३.२३८.२७ ॥
ସେହିପରି କୁଶ ଉପରେ ତିନୋଟି ପିଣ୍ଡ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅପସବ୍ୟ ଭାବରେ, ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଖ କରି, ନାମ ଆଗରେ ରଖି।
13.238.28
एतेन विधिना दत्तं पितॄणामक्षयं भवेत् ।
ततो विप्रान्यथाशक्ति पूजयेन्नियतः शुचिः।
सदक्षिणं ससम्भारं यथा तुष्यन्ति ते द्विजाः ॥ १३.२३८.२८ ॥
ଏହି ବିଧିରେ ଦତ୍ତ ଦାନ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ତା'ପରେ ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଫଳରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
13.238.29
यत्र तत्क्रियते तत्र न जल्पन्न जपेन्मिथः ।
नियम्य वाच्यं देहं च श्राद्धकर्म समारभेत् ॥ १३.२३८.२९ ॥
ଯେଉଁଠି ସେହି କର୍ମ ହେଉଥାଏ, ସେଠାରେ ପରସ୍ପର ସହ କଥା ନ କହିବା ଓ ଜପ ନ କରିବା ଉଚିତ; ବାଣୀ ଓ ଶରୀରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
13.238.30
ततो निर्वपने वृत्ते तान्पिण्डांस्तदनन्तरम् ।
ब्राह्मणोऽग्निरजो गौर्वा भक्षयेदप्सु वा क्षिपेत् ॥ १३.२३८.३० ॥
ତା'ପରେ ନିର୍ବପନ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି, ଛେଳି କିମ୍ବା ଗାଈ ଖାଇବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଜଳରେ ପକାଇବା ଉଚିତ।
13.238.31
पत्नीं वा मध्यमं पिण्डं पुत्रकामो हि प्राशयेत् ।
आधत्त पितरो गर्भं कुमारं पुष्करस्रजम् ॥ १३.२३८.३१ ॥
ପୁତ୍ରକାମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପତ୍ନୀକୁ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ପିତୃଗଣ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ — ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ କୁମାର।
13.238.32
तृप्तानुत्थाप्य तान्विप्रानन्नशेषं निवेदयेत् ।
तच्छेषं बहुभिः पश्चात्सभृत्यो भक्षयेन्नरः ॥ १३.२३८.३२ ॥
ତୃପ୍ତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ବହୁଜନଙ୍କ ସହ ସେହି ଶେଷ ଭୋଜନ କରିବ।
13.238.33
एष प्रोक्तः समासेन पितृयज्ञः सनातनः ।
पितरस्तेन तुष्यन्ति कर्ता च फलमाप्नुयात् ॥ १३.२३८.३३ ॥
ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ ସନାତନ ପିତୃଯଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ତ୍ତା ଫଳ ପାଏ।
13.238.34
अहन्यहनि वा कुर्यान्मासेमासेऽथवा पुनः ।
संवत्सरं द्विः कुर्याच्च चतुर्वाऽपि स्वशक्तितः ॥ १३.२३८.३४ ॥
ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାସରେ, ଅଥବା ପୁଣି ଏକ ବର୍ଷରେ ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ଚାରିଥର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।
13.238.35
दीर्घायुश्च भवेत्स्वस्थः पितृमेधेन वा पुनः ।
सपुत्रो बहुभृत्यश्च प्रभूतधनधान्यवान् ॥ १३.२३८.३५ ॥
ପିତୃମେଧ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ; ସେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ, ବହୁ ଭୃତ୍ୟ ସହିତ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଧନଧାନ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
13.238.36
श्राद्धदः स्वर्गमाप्नोति निर्मलं विविधात्मकम् ।
अप्सरोगणसंघुष्टं विरजस्कमनन्तरम् ॥ १३.२३८.३६ ॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତା ନିର୍ମଳ, ବହୁବିଧ ରୂପଧାରୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ — ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସମୂହରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଧୂଳିରହିତ ସେହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପରେ।
13.238.37
श्राद्धानि पुष्टिकामा वै ये प्रकुर्वन्ति पण्डिताः ।
तेषां पुष्टिं प्रजां चैव दास्यन्ति पितरः सदा ॥ १३.२३८.३७ ॥
ପୁଷ୍ଟି କାମନାରେ ଯେଉଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପିତୃଗଣ ସଦା ପୁଷ୍ଟି ଓ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତି।
13.238.38
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं शत्रुविनाशनम् ।
कुलसन्धारकं चेति श्राद्धमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.२३८.३८ ॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଧନ୍ୟ, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁଷ୍ୟଦାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଓ କୁଳଧାରକ ବୋଲି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।
13.238.39
भगवन्देवदेवेश मृतास्ते भुवि जन्तवः ।
नानाजातिषु जायन्ते शीघ्रं कर्मवशात्पुनः ॥ १३.२३८.३९ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ! ପୃଥିବୀରେ ମୃତ ଜୀବମାନେ କର୍ମବଶରେ ଶୀଘ୍ର ପୁନଃ ନାନା ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି।
13.238.40
पितरः स्वस्ति ते तत्र कथं तिष्ठन्ति देववत् ।
पितॄणां कतमो देशः पिण्डानश्नन्ति वै कथम् ॥ १३.२३८.४० ॥
ପିତୃଗଣ ଆପଣଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ କରନ୍ତୁ! ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି କିପରି ରହନ୍ତି? ପିତୃଗଣଙ୍କର କେଉଁ ଦେଶ? ସେମାନେ ପିଣ୍ଡ କିପରି ଖାଆନ୍ତି?
13.238.41
अन्ने दत्ते मृतानां तु कथमाप्यायनं भवेत् ।
एवं मया संशयितं भगवन्वक्तुमर्हसि ॥ १३.२३८.४१ ॥
ମୃତମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେଲେ ସେମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି କିପରି ହୁଏ? ହେ ଭଗବନ୍, ମୋ ଏହି ସଂଶୟ ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ।
13.238.42
एतद्विरुद्धं पृच्छन्त्यां रुद्राण्यां परिषद्भृशम् ।
बभूव सर्वा मुदिता श्रोतुं हि परमं हितम् ॥ १३.२३८.४२ ॥
ରୁଦ୍ରାଣୀ ଏହି ବିରୁଦ୍ଧ ପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାରୁ, ପରମ ହିତକର ବାକ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସମସ୍ତ ସଭା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
13.238.43
स्थाने संशयितं देवि शृणु कल्याणि तत्वतः ।
गुह्यानां परमं गुह्यं हितानां परमं हितम् ॥ १३.२३८.४३ ॥
ହେ ଦେବି, ଏହି ସଂଶୟ ଯଥାର୍ଥ। ହେ କଲ୍ୟାଣି, ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଶୁଣ। ଏହା ଗୁହ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଏବଂ ହିତ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ହିତ।
13.238.44
यथा देवगणा देवि तथा पितृगणाः प्रिये ।
दक्षिणस्यां दिशि शुभे सर्वे पितृगणाः स्थिताः ॥ १३.२३८.४४ ॥
ହେ ଦେବି, ଦେବଗଣ ଯେପରି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେପରି ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ। ହେ ଶୁଭେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ଅବସ୍ଥିତ।
13.238.45
प्रेतानुद्दिश्य या पूजा क्रियते मानुषैरिह ।
तेन तुष्यन्ति पितरो न प्रेताः पितरः स्मृताः ॥ १३.२३८.४५ ॥
ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରେତଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରେତମାନେ ପିତୃ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ନୁହନ୍ତି।
13.238.46
उत्तरस्यां यथा देवा रमन्ते यज्ञकर्मभिः ।
दक्षिणस्यां तथा देवि तुष्यन्ति विविधैर्मखैः ॥ १३.२३८.४६ ॥
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ହେ ଦେବି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବିବିଧ ଯଜ୍ଞରେ (ପିତୃଗଣ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
13.238.47
द्विविधं क्रियते कर्म हव्यकव्यसमाश्रितम् ।
तयोर्हव्यक्रिया देवान्कव्यमाप्यायते पितॄन्। ॥ १३.२३८.४७ ॥
ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି କର୍ମ ଦ୍ୱିବିଧ ଭାବେ କରାଯାଏ। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ହବ୍ୟକ୍ରିୟା ଦେବତାଙ୍କୁ ଏବଂ କବ୍ୟ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।
13.238.48
प्रसव्यं मङ्गलैर्द्रव्यैर्हव्यकर्म विधीयते ।
अपसव्यममङ्गल्यैः कव्यं चापि विधीयते ॥ १३.२३८.४८ ॥
ପ୍ରସବ୍ୟ (ଡାହାଣ ଆବର୍ତ୍ତନ) ବିଧିରେ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହବ୍ୟକର୍ମ ବିହିତ; ଆଉ ଅପସବ୍ୟ (ବାମ ଆବର୍ତ୍ତନ) ବିଧିରେ ଅମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିହିତ।
13.238.49
सदेवासुरगन्धर्वाः पितॄनभ्यर्चयन्ति च ।
आप्यायन्ते च ते श्राद्धैः पुनराप्याययन्ति तान् ॥ १३.२३८.४९ ॥
ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।
13.238.50
अनिष्टा च पितॄन्पूर्वं यः क्रियां प्रकरोति चेत् ।
रक्षांसि च पिशाचाश्च फलं भोक्ष्यन्ति तस्य तत् ॥ १३.२३८.५० ॥
ଯେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିଷ୍ଟ ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ରିୟା କରେ, ତା'ର ଫଳ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଭୋଗିବେ।
13.238.51
हव्यकव्यक्रियास्तस्मात्कर्तव्या भुवि मानुषैः ।
कर्मक्षेत्रं हि मानुष्यं तदन्यत्र न विद्यते ॥ १३.२३८.५१ ॥
ତେଣୁ ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ହିଁ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର, ତାହା ଅନ୍ୟତ୍ର ମିଳେ ନାହିଁ।
13.238.52
कव्येन सन्ततिर्दृष्टा हव्ये भूतिः पृथग्विधाः ।
इति ते कथितं देवि देवगुह्यं सनातनम् ॥ १३.२३८.५२ ॥
କବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ଏବଂ ହବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିବିଧ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଏ। ହେ ଦେବୀ, ଦେବତାଙ୍କର ଏହି ସନାତନ ଗୁହ୍ୟ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।