ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.238
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.238.1
पितृमेधः कथं देव तन्मे शंसितुमर्हसि ।
सर्वेषां पितरः पूज्याः सर्वसम्पत्प्रदायिनः ॥ १३.२३८.१ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਸਭ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
13.238.2
पितृमेधं प्रवक्ष्यामि यथावत्तन्मना शृणु ।
देशकालौ विधानं च तत्क्रियायाः शुभाशुभम् ॥ १३.२३८.२ ॥
ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ, ਵਿਧੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ।
13.238.3
लोकेषु पितरः पूज्या देवतानां च देवताः ।
शुचयो निर्मलाः पुण्या दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥ १३.२३८.३ ॥
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰਮਲ, ਪੁੰਨਵਾਨ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
13.238.4
यथा वृष्टिं प्रतीक्षन्ते भूमिष्ठाः सर्वजन्तवः ।
पितरश्च तथा लोके पितृमेधं शुभेक्षणे ॥ १३.२३८.४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੀਂਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਨੇਤ੍ਰੀ।
13.238.5
तस्य देशाः कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा सरस्वती ।
प्रभासं पुष्करं चेति तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.२३८.५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ: ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗਯਾ, ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਮਹਾਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.238.6
तीर्थानि सरितः पुण्या विविक्तानि वनानि च ।
नदीनां पुलिनानीति देशाः श्राद्धस्य पूजिताः ॥ १३.२३८.६ ॥
ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਇਕਾਂਤ ਵਣ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰੇ — ਇਹ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਪੂਜਿਤ ਸਥਾਨ ਹਨ।
13.238.7
माघप्रोष्ठपदौ मासौ श्राद्धकर्मणि पूजितौ ।
पक्षयोः कृष्णपक्षश्च पूर्वपक्षात्प्रशस्यते ॥ १३.२३८.७ ॥
ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਦੋਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਪੂਜਿਤ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਹੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।
13.238.8
अमावास्यां त्रयोदश्यां नवम्यां प्रतिपत्सु च ।
तिथिष्वेतासु तुष्यन्ति दत्तेनेह पितामहाः ॥ १३.२३८.८ ॥
ਅਮਾਵਸ, ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ, ਨਵਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤਿਥੀਆਂ ਉੱਤੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.238.9
पूर्वाह्णे शुक्लपक्षे च रात्रौ जन्मदिनेषु वा ।
युग्मेष्वहस्सु च श्राद्धं न च कुर्वीत पण्डितः ॥ १३.२३८.९ ॥
ਪੂਰਬਾਹਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਨਮ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਜੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.238.10
एष कालो मया प्रोक्तः पितृमेधस्य पूजितः ।
यस्मिंश्च ब्राह्म्णं पात्रं पश्येत्कालः स च स्मृतः ॥ १३.२३८.१० ॥
ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਲਈ ਪੂਜਿਤ ਇਹ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.238.11
अपाङ्क्तेया द्विजा वर्ज्या ग्राह्यास्ते पङ्क्तिपावनाः ।
भोजयेद्यदि पापिष्ठाञ्श्राद्धेषु नरकं व्रजेत् ॥ १३.२३८.११ ॥
ਪੰਗਤ ਦੇ ਅਯੋਗ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੰਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.238.12
वृत्तश्रुतकुलोपेतान्सकलत्रान्गुणान्वितान् ।
तदर्हाञ्श्रोत्रियान्विद्धि ब्राह्मणानयुजः शुभे ॥ १३.२३८.१२ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਆਚਾਰ, ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ, ਗੁਣਵਾਨ, ਯੋਗ ਸ਼੍ਰੋਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਮ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
13.238.13
एतान्निमन्त्रयोद्विद्वान्पूर्वेद्युः प्रातरेव वा ।
तत्र श्राद्धक्रियां पश्चादारभेत यथाविधि ॥ १३.२३८.१३ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕਰੇ।
13.238.14
त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः ।
त्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचमक्रोधमत्वरा ॥ १३.२३८.१४ ॥
ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ — ਦੌਹਿਤ੍ਰ, ਕੁਤਪ ਅਤੇ ਤਿਲ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕਰਨਾ।
13.238.15
कुतपः खङ्गपात्रं च कुशा दर्भास्तिला मधु ।
कालशाकं गजच्छाया पवित्रं श्राद्धकर्मसु ॥ १३.२३८.१५ ॥
ਕੁਤਪ, ਖੜਗਪਾਤਰ, ਕੁਸ਼, ਦਰਭ, ਤਿਲ, ਸ਼ਹਿਦ, ਕਾਲਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਗਜਛਾਇਆ — ਇਹ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
13.238.16
तिलानवकिरेत्तत्र नानावर्णान्समन्ततः ।
अशुद्धं पितृयज्ञश्च तिलैः शुध्यति शोभने ॥ १३.२३८.१६ ॥
ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਤਿਲ ਖਿਲਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਸ਼ੁੱਧ ਪਿਤ੍ਰ-ਯਗ ਵੀ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ।
13.238.17
नीलकाषायवस्त्रं च भिन्नवर्णं नवव्रणम् ।
हीनाङ्गमशुचिं वाऽपि वर्जयेत्तत्र दूरतः ॥ १३.२३८.१७ ॥
ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਕੇਸਰੀ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲਾ, ਤਾਜ਼ੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਾਲਾ, ਅੰਗਹੀਣ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.238.18
कुक्कुटांश्च वराहांश्च नग्नं क्लीबं रजस्वलाम् ।
आयसं त्रपुसीसं च श्राद्धकर्मणि वर्जयेत् ॥ १३.२३८.१८ ॥
ਕੁੱਕੜ ਅਤੇ ਸੂਰ, ਨੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਪੁੰਸਕ, ਰਜਸਵਲਾ ਔਰਤ, ਲੋਹਾ, ਟੀਨ ਅਤੇ ਸਿੱਕਾ — ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.238.19
मांसैः प्रीणन्ति पितरो मुद्गमाषयवैरिह ।
शशरौरवमांसेन षण्मासं तृप्तिरिष्यते ॥ १३.२३८.१९ ॥
ਇੱਥੇ ਮਾਸ ਨਾਲ, ਮੂੰਗ, ਮਾਂਹ ਅਤੇ ਜੌਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਰੁਰੂ ਹਿਰਨ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
13.238.20
संवत्सरं च गव्येन हविषा पायसेन च ।
वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ॥ १३.२३८.२० ॥
ਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਖੀਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ; ਵਾਰਧ੍ਰੀਣਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ।
13.238.21
आनन्त्याय भवेद्दत्तं खङ्गमांसं पितृक्षये ।
पायसं सतिलं क्षौद्रं खङ्गमांसेन सम्मितम् ॥ १३.२३८.२१ ॥
ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਗੈਂਡੇ ਦਾ ਮਾਸ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿਲਾਂ ਸਮੇਤ ਖੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਮਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.238.22
महाशकलिनो मस्याश्छागो वा सर्वलोहितः ।
कालशाकमितीत्येव तदानन्त्याय कल्पितम् ॥ १३.२३८.२२ ॥
ਵੱਡੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ, ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਬੱਕਰਾ, ਜਾਂ 'ਕਾਲਸ਼ਾਕ' — ਇਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਲਈ ਵਿਹਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
13.238.23
सापूपं सामिषं स्निग्धमाहारमुपकल्पयेत् ।
उपकल्प्य तदाहारं ब्राह्मणानर्चयेत्ततः ॥ १३.२३८.२३ ॥
ਪੂੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਸਨਿਗਧ ਆਹਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਹਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.238.24
श्मश्रुकर्मशिरः स्नातान्समारोप्यासनं क्रमात् ।
सुगन्धमाल्याभरणैः स्नग्भिरेतान्विभूषयेत् ॥ १३.२३८.२४ ॥
ਦਾੜ੍ਹੀ, ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਕਟਵਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.238.25
अलङ्कृत्योपविष्टांस्तान्पिण्डावापं निवेदयेत् ॥ १३.२३८.२५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਪਿੰਡਾਵਾਪ ਦਾ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।
13.238.26
ततः प्रस्तीर्य दर्भाणां प्रस्तरं दक्षिणामुखम् ।
तत्समीपेऽग्निमिद्ध्वा च स्वधां च जुहुयात्ततः।
समीपे त्वग्नीषोमाभ्यां पितृभ्यो जुहुयात्तदा ॥ १३.२३८.२६ ॥
ਫਿਰ ਦਰਭ ਦਾ ਆਸਣ ਦੱਖਣ-ਮੁਖ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਸਵਧਾ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਵੇ; ਨੇੜੇ ਹੀ ਅਗਨੀਸ਼ੋਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਆਹੂਤੀ ਦੇਵੇ।
13.238.27
तथा दर्भेषु पिण्डांस्त्रीन्निर्वपेद्दक्षिणामुखः ।
अपसव्यमपाङ्गुष्ठं नामधेयपुरस्कृतम् ॥ १३.२३८.२७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਭਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਦੱਖਣ-ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਪਸਵਯ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਅੰਗੂਠਾ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ।
13.238.28
एतेन विधिना दत्तं पितॄणामक्षयं भवेत् ।
ततो विप्रान्यथाशक्ति पूजयेन्नियतः शुचिः।
सदक्षिणं ससम्भारं यथा तुष्यन्ति ते द्विजाः ॥ १३.२३८.२८ ॥
ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਕਸ਼ੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਸਾਮਗਰੀ ਸਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦਵਿਜ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ।
13.238.29
यत्र तत्क्रियते तत्र न जल्पन्न जपेन्मिथः ।
नियम्य वाच्यं देहं च श्राद्धकर्म समारभेत् ॥ १३.२३८.२९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜਾਪ ਨਾ ਕਰੇ; ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ।
13.238.30
ततो निर्वपने वृत्ते तान्पिण्डांस्तदनन्तरम् ।
ब्राह्मणोऽग्निरजो गौर्वा भक्षयेदप्सु वा क्षिपेत् ॥ १३.२३८.३० ॥
ਫਿਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨੀ, ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਗਾਂ ਖਾਵੇ; ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ।
13.238.31
पत्नीं वा मध्यमं पिण्डं पुत्रकामो हि प्राशयेत् ।
आधत्त पितरो गर्भं कुमारं पुष्करस्रजम् ॥ १३.२३८.३१ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪਿੰਡ ਖਵਾਵੇ। ਪਿਤਰ ਗਰਭ ਟਿਕਾਉਣ — ਕਮਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਿਆ ਇੱਕ ਕੁਮਾਰ।
13.238.32
तृप्तानुत्थाप्य तान्विप्रानन्नशेषं निवेदयेत् ।
तच्छेषं बहुभिः पश्चात्सभृत्यो भक्षयेन्नरः ॥ १३.२३८.३२ ॥
ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਬਾਕੀ ਅੰਨ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਚਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ।
13.238.33
एष प्रोक्तः समासेन पितृयज्ञः सनातनः ।
पितरस्तेन तुष्यन्ति कर्ता च फलमाप्नुयात् ॥ १३.२३८.३३ ॥
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਪਿਤ੍ਰਯਜ੍ਞ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.238.34
अहन्यहनि वा कुर्यान्मासेमासेऽथवा पुनः ।
संवत्सरं द्विः कुर्याच्च चतुर्वाऽपि स्वशक्तितः ॥ १३.२३८.३४ ॥
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ।
13.238.35
दीर्घायुश्च भवेत्स्वस्थः पितृमेधेन वा पुनः ।
सपुत्रो बहुभृत्यश्च प्रभूतधनधान्यवान् ॥ १३.२३८.३५ ॥
ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਰਘ ਆਯੂ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਧਨ-ਧਾਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.238.36
श्राद्धदः स्वर्गमाप्नोति निर्मलं विविधात्मकम् ।
अप्सरोगणसंघुष्टं विरजस्कमनन्तरम् ॥ १३.२३८.३६ ॥
ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਰਮਲ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਧੂੜ-ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।
13.238.37
श्राद्धानि पुष्टिकामा वै ये प्रकुर्वन्ति पण्डिताः ।
तेषां पुष्टिं प्रजां चैव दास्यन्ति पितरः सदा ॥ १३.२३८.३७ ॥
ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਸਦਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
13.238.38
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं शत्रुविनाशनम् ।
कुलसन्धारकं चेति श्राद्धमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.२३८.३८ ॥
ਸ਼੍ਰਾਧ ਨੂੰ ਮਨੀਸ਼ੀ ਧੰਨ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਯੂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
13.238.39
भगवन्देवदेवेश मृतास्ते भुवि जन्तवः ।
नानाजातिषु जायन्ते शीघ्रं कर्मवशात्पुनः ॥ १३.२३८.३९ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁੜ ਨਾਨਾ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
13.238.40
पितरः स्वस्ति ते तत्र कथं तिष्ठन्ति देववत् ।
पितॄणां कतमो देशः पिण्डानश्नन्ति वै कथम् ॥ १३.२३८.४० ॥
ਪਿਤਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ! ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ? ਉਹ ਪਿੰਡ ਕਿਵੇਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ?
13.238.41
अन्ने दत्ते मृतानां तु कथमाप्यायनं भवेत् ।
एवं मया संशयितं भगवन्वक्तुमर्हसि ॥ १३.२३८.४१ ॥
ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਸੰਸੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।
13.238.42
एतद्विरुद्धं पृच्छन्त्यां रुद्राण्यां परिषद्भृशम् ।
बभूव सर्वा मुदिता श्रोतुं हि परमं हितम् ॥ १३.२३८.४२ ॥
ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਪਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।
13.238.43
स्थाने संशयितं देवि शृणु कल्याणि तत्वतः ।
गुह्यानां परमं गुह्यं हितानां परमं हितम् ॥ १३.२३८.४३ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੰਸ਼ਯ ਠੀਕ ਹੈ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਇਹ ਗੁਪਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹਿਤ ਹੈ।
13.238.44
यथा देवगणा देवि तथा पितृगणाः प्रिये ।
दक्षिणस्यां दिशि शुभे सर्वे पितृगणाः स्थिताः ॥ १३.२३८.४४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਗਣ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਪਿਤਰਗਣ ਵੀ ਹਨ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਗਣ ਸਥਿਤ ਹਨ।
13.238.45
प्रेतानुद्दिश्य या पूजा क्रियते मानुषैरिह ।
तेन तुष्यन्ति पितरो न प्रेताः पितरः स्मृताः ॥ १३.२३८.४५ ॥
ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ।
13.238.46
उत्तरस्यां यथा देवा रमन्ते यज्ञकर्मभिः ।
दक्षिणस्यां तथा देवि तुष्यन्ति विविधैर्मखैः ॥ १३.२३८.४६ ॥
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਯੱਗ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ (ਪਿਤਰ) ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.238.47
द्विविधं क्रियते कर्म हव्यकव्यसमाश्रितम् ।
तयोर्हव्यक्रिया देवान्कव्यमाप्यायते पितॄन्। ॥ १३.२३८.४७ ॥
ਹਵਿਆ ਅਤੇ ਕਵਿਆ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਿਆ-ਕਿਰਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਵਿਆ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
13.238.48
प्रसव्यं मङ्गलैर्द्रव्यैर्हव्यकर्म विधीयते ।
अपसव्यममङ्गल्यैः कव्यं चापि विधीयते ॥ १३.२३८.४८ ॥
ਪ੍ਰਸਵਯ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਹਵਿਆ-ਕਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਪਸਵਯ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕਵਿਆ ਵੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.238.49
सदेवासुरगन्धर्वाः पितॄनभ्यर्चयन्ति च ।
आप्यायन्ते च ते श्राद्धैः पुनराप्याययन्ति तान् ॥ १३.२३८.४९ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.238.50
अनिष्टा च पितॄन्पूर्वं यः क्रियां प्रकरोति चेत् ।
रक्षांसि च पिशाचाश्च फलं भोक्ष्यन्ति तस्य तत् ॥ १३.२३८.५० ॥
ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਨਿਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਭੋਗਣਗੇ।
13.238.51
हव्यकव्यक्रियास्तस्मात्कर्तव्या भुवि मानुषैः ।
कर्मक्षेत्रं हि मानुष्यं तदन्यत्र न विद्यते ॥ १३.२३८.५१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਆ-ਕਵਿਆ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
13.238.52
कव्येन सन्ततिर्दृष्टा हव्ये भूतिः पृथग्विधाः ।
इति ते कथितं देवि देवगुह्यं सनातनम् ॥ १३.२३८.५२ ॥
ਕਵਿਆ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਹਵਿਆ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਗੁਹਯ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।