महाभारत · अध्याय 13.241
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.241.1
मानुषेष्वेव जीवत्सु गतिर्विज्ञायते न वा ।
यथा शुभगतिर्जीवो नासौ त्वशुभभागिति ॥ १३.२४१.१ ॥
माणसे जिवंत असतानाच त्यांची गती जाणता येते का नाही? शुभ गती असलेला जीव अशुभाचा भागीदार कसा होत नाही?
13.241.2
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२४१.२ ॥
हे मला ऐकायचे आहे; ते मला सांगण्यास आपण योग्य आहात.
13.241.3
तदहं ते प्रवक्ष्यामि जीवितं विद्यते यथा ।
द्विविधाः प्राणिनो लोके दैवमासुरमाश्रिताः ॥ १३.२४१.३ ॥
म्हणून जीवन कसे असते ते मी तुला सांगतो. जगात प्राणी दोन प्रकारचे आहेत: दैवी किंवा आसुरी स्वभावाचा आश्रय घेतलेले.
13.241.4
मनसा कर्मणा वाचा प्रतिकला भवन्ति ये ।
तादृशानासुरान्विद्धि मर्त्यास्ते नरकालयाः ॥ १३.२४१.४ ॥
मन, कर्म आणि वाणीने जे विरोधी होतात, त्यांना असेच असुर समज; ते मर्त्य नरकवासी आहेत.
13.241.5
हिंस्राश्चोराश्च धूर्ताश्च परदाराभिमर्शकाः ।
नीचकर्मरता ये च शौचमङ्गलवर्जिताः ॥ १३.२४१.५ ॥
हिंसक, चोर, धूर्त, परस्त्रीला स्पर्श करणारे, नीच कर्मात रमणारे, आणि शुचिता व मंगलरहित जे;
13.241.6
शुचिविद्वेषिणः पापा लोकचारित्रदूषकाः ।
एवं युक्तसमाचारा जीवन्तो नरकालयाः ॥ १३.२४१.६ ॥
शुचितेचे द्वेषी, पापी, लोकाचार दूषित करणारे, असे आचरण करीत जगणारे जिवंतपणीच नरकवासी आहेत.
13.241.7
लोकोद्वेगकराश्चान्ये पशवश्च सरीसृपाः ।
वृक्षाः कण्टकिनो रूक्षास्तादृशान्विद्धि चासुरान् ॥ १३.२४१.७ ॥
लोकांना उद्वेग देणारे इतर प्राणी, पशू, सरपटणारे जीव, काटेरी व रूक्ष वृक्ष — अशांना असुर समज.
13.241.8
अपरान्देवपक्षांस्तु शृणु देवि समाहिता ॥ १३.२४१.८ ॥
आता हे देवी, एकाग्रचित्ताने देवपक्षातील इतरांविषयी ऐक.
13.241.9
मनोवाक्कर्मभिर्नित्यमनुकूला भवन्ति ये ।
तादृशानमरान्विद्धि ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.९ ॥
मन, वाचा व कर्म यांनी सदा अनुकूल असणाऱ्यांना अमर समज; ते मनुष्य स्वर्गगामी होतात.
13.241.10
शौचार्जवपरा धीराः परार्थं नाहरन्ति ये ।
ये समाः सर्वभूतेषु ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१० ॥
शौच व सरलतेत निष्ठ असलेले धीर, परार्थ हिरावून न घेणारे, सर्व प्राण्यांशी समभाव ठेवणारे — ते मनुष्य स्वर्गगामी होतात.
13.241.11
भयाद्वा वृत्तिहेतोर्वा अनृतं न वदन्ति ये ।
सत्यं वदन्ति सततं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.११ ॥
भीतीने किंवा उपजीविकेसाठीही जे असत्य बोलत नाहीत, सदा सत्य बोलतात — ते मनुष्य स्वर्गगामी होतात.
13.241.12
धार्मिकाः शौचसम्पन्नाः शुक्ला मधुरवादिनः ।
नाकार्यं मनसेच्छन्ति ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१२ ॥
धार्मिक, शौचसंपन्न, शुद्ध, मधुर बोलणारे, मनानेही अकार्य इच्छिणारे नाहीत — ते मनुष्य स्वर्गगामी होतात.
13.241.13
स्वदुःखमिव मन्यन्ते परेषां दुःखवेदनम् ।
दरिद्रा अपि ये केचिद्याचिताः प्रीतिपूर्वकम्।
ददत्येव च यत्किञ्चित्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१३ ॥
इतरांच्या दुःखवेदनेला स्वतःच्या दुःखासारखे मानणारे, दरिद्री असूनही याचना केल्यावर प्रेमाने थोडे का होईना देणारे — ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.241.14
आस्तिका मङ्गलपराः सततं वृद्धसेविनः ।
पुण्यकर्मपरा नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१४ ॥
आस्तिक, सदैव मंगलात रत, सतत वृद्धांची सेवा करणारे, नित्य पुण्यकर्मात तत्पर — ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.241.15
व्रतिनो दानशीलाश्च धर्मशीलाश्च मानवाः ।
ऋजवो मृदवो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१५ ॥
व्रतस्थ, दानशील, धर्मशील, सदैव सरळ आणि मृदु स्वभावाचे मनुष्य — ते स्वर्गाला जातात.
13.241.16
गुरुशुश्रूषणपरा देवब्राह्मणपूजकाः ।
कृजज्ञाः कृतविद्याश्च ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१६ ॥
गुरुसेवेत तत्पर, देव-ब्राह्मणांची पूजा करणारे, कृतज्ञ, विद्येत निपुण — ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.241.17
जितेन्द्रिया जितक्रोधा जितमानमदाः स्मृताः ।
लोभमात्सर्यहीना ये ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१७ ॥
इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, क्रोधावर विजय मिळवलेले, मान-मदावर विजय मिळवलेले, लोभ आणि मत्सरहीन — ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.241.18
निर्मा निरहङ्कारः सानुक्रोशाः स्वबन्धुषु ।
दीनानुकम्पिनो नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१८ ॥
ममतारहित, अहंकारहित, आपल्या बांधवांवर कृपाळू, सदैव दीनांवर दया करणारे — ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.241.19
ऐहिकेन तु वृत्तेन पारत्रमनुमीयते ।
एवंविधा नरा लोके जीवन्तः स्वर्गगामिनः ॥ १३.२४१.१९ ॥
ऐहिक आचरणावरूनच परलोकाचे अनुमान करता येते. असे मनुष्य जगत असतानाच स्वर्गाला जातात.
13.241.20
यदन्यच्च शुभं लोके प्रजानुग्रहकारि च ।
पशवश्चैव वृक्षाश्च प्रजानां हितकारिणः।
तादृशान्देवपक्षस्थानिति विद्धि शुभानने ॥ १३.२४१.२० ॥
जगात जे आणखी शुभ आहे, जे प्रजेवर अनुग्रह करते, तसेच पशू आणि वृक्षही जे प्रजेचे हित करतात — त्यांना देवपक्षात स्थित समज, हे शुभानने.
13.241.21
शुभाशुभप्रयं लोके सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
दैवं शुभमिति प्राहुरासुरं चाशुभं प्रिये ॥ १३.२४१.२१ ॥
जगातील स्थावर-जंगम सर्व काही शुभ-अशुभाचे मिश्रण आहे. शुभाला दैवी आणि अशुभाला आसुरी म्हणतात, हे प्रिये.