Mahābhārata · Adhyāya 13.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.242.1
भगवन्मानुषाः केचित्कालधर्ममुपस्थिताः ।
प्राणमोक्षं कथं कृत्वा परत्रि हितमाप्नुयुः ॥ १३.२४२.१ ॥
Venerable señor, ¿cómo pueden algunos hombres, cuando ha llegado la ley del tiempo (la muerte), realizar la liberación del aliento vital y así alcanzar el bien en el otro mundo?
13.242.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं मरणं लोके स्वभावाद्यत्नतस्तथा ॥ १३.२४२.२ ॥
Bien, te lo diré; escucha, diosa, con la mente concentrada. En el mundo la muerte es doble: por naturaleza y por esfuerzo.
13.242.3
तयोः स्वभावं नापायं यत्नतः करणोद्भवम् ।
एतयोरुभयोर्देवि विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.३ ॥
De estos dos, la muerte natural no es falta; la muerte que surge por esfuerzo nace de la acción. Escucha, diosa, el procedimiento de ambas, oh radiante.
13.242.4
कल्याकल्यशरीरस्य यत्नजं द्विविधं स्मृतम् ।
यत्नजं नाम मरणमात्मत्यागो मुमूर्षया ॥ १३.२४२.४ ॥
Para un cuerpo apto o no apto, se enseña que la muerte causada por el esfuerzo es doble. La muerte llamada nacida del esfuerzo es el sacrificio de sí mismo hecho por el deseo de morir.
13.242.5
तत्राकल्यशरीरस्य जरा व्याधिश्च कारणम् ।
महाप्रस्थानगमनं तथा प्रायोपवेशनम्।
जलावगाहनं चैव अग्निचित्यां प्रवेशनम् ॥ १३.२४२.५ ॥
En esto, la causa para quien tiene un cuerpo no apto son la vejez y la enfermedad. Partir hacia la gran partida, sentarse a ayunar hasta la muerte, sumergirse en el agua y entrar en la pira de fuego son también (medios de morir).
13.242.6
एवं चतुर्विधः प्रोक्त आत्मत्यागो मुमूर्षताम् ।
एतेषां क्रमयोगेन विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.६ ॥
Así, el sacrificio de sí mismos de quienes desean morir se declara de cuatro clases. Escucha el procedimiento de estos en su orden debido, oh radiante.
13.242.7
स्वधर्मयुक्तं गार्हस्थ्यं चिरमूढ्वा विधानतः ।
तत्रानृण्यं च सम्प्राप्य वृद्धो वा व्याधितोऽपि वा ॥ १३.२४२.७ ॥
Habiendo vivido largo tiempo la vida de cabeza de familia conforme al propio deber y según la regla, y habiendo alcanzado allí la liberación de las deudas, sea anciano o enfermo,
13.242.8
दर्शयित्वा स्वदौर्बल्यं सर्वानेवानुमान्य च ।
सर्वं विहाय बन्धूंश्च क्रमाणां भरणं तथा ॥ १३.२४२.८ ॥
Habiendo mostrado la propia debilidad y despedido a todos, habiendo abandonado todo y a los parientes, y asimismo encargado el sustento de quienes dependen de uno según el orden,
13.242.9
दानानि विधिवत्कृत्वा धर्मिकार्यर्थमात्मनः ।
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥ १३.२४२.९ ॥
Habiendo hecho donaciones según la norma para el fin religioso propio, despidiéndose de todas las personas, hablando con palabras dulces,
13.242.10
अहतं वस्त्रमाच्छाद्य बद्ध्वा तत्कुशरज्जुना ।
उपस्पृश्च प्रतिज्ञाय व्यवसायपुरसरम् ॥ १३.२४२.१० ॥
Habiéndose cubierto con una tela sin usar, atándola con una cuerda de hierba kuśa, habiendo bebido agua ritual y formulado un voto precedido de firme resolución,
13.242.11
परित्यज्य ततो ग्राम्यं धर्मं कुर्याद्यथेप्सितम् ।
महाप्रस्तानमिच्छेच्चेत्प्रतिष्ठेतोत्तरां दिशम् ॥ १३.२४२.११ ॥
Entonces, habiendo abandonado los deberes mundanos, debe actuar como desee. Si desea la gran partida, debe encaminarse hacia la dirección del norte.
13.242.12
भूत्वा तावन्निराहारो यावत्प्राणविमोक्षणम् ।
चेष्टाहानौ शयित्वाऽपि तन्मनाः प्राणमुत्सृजेत्।
एवं पुण्यकृतां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२४२.१२ ॥
Permaneciendo en ayuno hasta que el aliento se libere; cuando cese la actividad, incluso tendido, con la mente puesta en eso, debe soltar el aliento. Así alcanza los mundos inmaculados de quienes han hecho obras meritorias.
13.242.13
प्रायोपवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना नरः ।
देशे पुण्यतमे श्रेष्ठे निराहारस्तु संविशेत् ॥ १३.२४२.१३ ॥
Si un hombre desea el ayuno hasta la muerte, que siga ese mismo procedimiento y se siente sin alimento en el lugar más sagrado y excelente.
13.242.14
अप्राणं तु शुचिर्भूत्वा कुर्वन्दानं स्वशक्तितः ।
पुण्यं परित्यजेत्प्राणानेष धर्मः सनातनः।
एवं कलेवरं त्यक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.१४ ॥
Tras purificarse y dar donativos según sus posibilidades, que deje los alientos vitales; este es el deber eterno. Así, habiendo abandonado el cuerpo, es honrado en el mundo celestial.
13.242.15
अग्निप्रवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
कृत्वा काष्ठमयं चित्यं पुण्यक्षेत्रे नदीषु वा ॥ १३.२४२.१५ ॥
Oh afortunada, si un hombre desea entrar en el fuego, que siga ese mismo procedimiento, levantando una pira de madera en un campo sagrado o junto a los ríos.
13.242.16
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
भूत्वा शुचिर्व्यवसितः प्रविशेदग्निसंस्तरम्।
सोपि लोकान्यथान्यायं प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १३.२४२.१६ ॥
Tras postrarse ante los dioses y dar la vuelta ritual, purificado y resuelto, que entre en el lecho de fuego. También él obtiene justamente los mundos de los que realizan obras meritorias.
13.242.17
जलावगाहनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
ख्याते पुण्यतमे तीर्थे निमज्जेत्सुकृतं स्मरन् ॥ १३.२४२.१७ ॥
Oh afortunada, si un hombre desea sumergirse en el agua, que siga ese mismo procedimiento y se hunda en un vado sagrado famoso y muy santo, recordando sus buenas acciones.
13.242.18
सोपि पुण्यतमाँल्लोकान्निःसङ्गात्प्रतिपद्यते ।
ततः कल्यशरीरस्य संत्यागं शृणु तत्वतः ॥ १३.२४२.१८ ॥
También él, por el desapego, alcanza los mundos más meritorios. Ahora escucha, en verdad, el abandono del cuerpo que aún está sano.
13.242.19
रक्षार्थं क्षत्रियः श्रेष्ठः प्रजापालनकारणात् ।
योधानां भर्तृपिण्डार्थं गुर्वर्थं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १३.२४२.१९ ॥
Para la protección, el kṣatriya es el mejor, por el deber de proteger a los súbditos; para los guerreros, por la ofrenda debida a su señor, y para los brahmacārin, por su maestro (guru).
13.242.20
गोब्राह्मणार्थं सर्वेषां प्राणत्यागो विधीयते ।
स्वराज्यरक्षणार्तं वा कुजनैः पीडिताः प्रजाः ॥ १३.२४२.२० ॥
Por el bien de las vacas y los brahmanes, se prescribe para todos entregar la vida; o para proteger el propio reino, o por los súbditos oprimidos por malvados.
13.242.21
मोक्तुकामस्त्यजेत्प्राणान्युद्धमार्गे यथाविधि ।
सुसन्नद्धो व्यवसितः सम्प्रविश्यापराङ्मुखः।
एवं राजा मृतः सद्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.२१ ॥
Quien desee la liberación debe entregar su vida en el camino de la batalla, según lo prescrito; bien armado y resuelto, entrando en combate sin volver la espalda: un rey que muere así es honrado de inmediato en el mundo celestial.
13.242.22
तादृशी सुगतिर्नास्ति क्षत्रियस्य विशेषतः ।
भृत्यो वा भर्तृपिण्डार्थं भर्तृकर्मण्युपस्थिते ॥ १३.२४२.२२ ॥
No existe tal buena senda, sobre todo para un kṣatriya; o un sirviente, cuando surge el deber de su señor, por la ofrenda debida a su señor.
13.242.23
कुर्वंस्तत्र तु साहाय्यमात्मप्राणानपेक्षया ।
स्वाम्यर्थं संत्यजेत्प्राणान्पुण्याँल्लोकान्स गच्छति ॥ १३.२४२.२३ ॥
Quien, prestando ayuda allí sin atender a su propia vida, entrega la vida por su señor, va a los mundos meritorios.
13.242.24
स्पृहणीयः सुरगणैस्तत्र नास्ति विचारणा ।
एवं गोब्राह्मणार्थं वा दीनार्थं वा त्यजेत्तनुम् ॥ १३.२४२.२४ ॥
Allí es anhelado por las huestes de los dioses; no hay duda de ello. Así, por el bien de las vacas y los brahmanes, o de los desvalidos, debe uno entregar el cuerpo.
13.242.25
सोपि पुण्यमवाप्नोति आनृशंस्यव्यपेक्षया ।
इत्येते जीवितत्यागे मार्गास्ते समुदाहृताः ॥ १३.२४२.२५ ॥
También él alcanza mérito, por consideración a la compasión. Así se han expuesto a ti estos caminos de entregar la vida.
13.242.26
कामक्रोधाद्भयाद्वाऽपि यदि चेत्संत्यजेत्तनुम् ।
सोऽनन्तं नरकं याति आत्महन्तृत्वकारणात् ॥ १३.२४२.२६ ॥
Si alguien abandona el cuerpo por deseo, ira o incluso miedo, va al infierno sin fin por haberse convertido en asesino de sí mismo.
13.242.27
स्वभावं मरणं नाम न तु चात्मेच्छया भवेत् ।
यथा मृतानां यत्कार्यं तन्मे शृणु यथाविधि ॥ १३.२४२.२७ ॥
La muerte debe llegar por su propia naturaleza, no por voluntad propia. Ahora escucha de mí, conforme a la regla, lo que debe hacerse por los muertos.
13.242.28
तत्रापि मरणं त्यागो मूढत्यागाद्विशिष्यते ।
भूमौ संवेशयेद्देहं नरस्य विनशिष्यतः ॥ १३.२४२.२८ ॥
Incluso allí, aceptar la muerte es superior al abandono insensato. El cuerpo de un hombre a punto de morir debe ser tendido sobre la tierra.
13.242.29
निर्जीवं वृणुयात्सद्यो वाससा तु कलेवरम् ।
माल्यगन्धैरलङ्कृत्य सुवर्णेन च भामिनि ॥ १३.२४२.२९ ॥
Oh dama radiante, el cuerpo sin vida debe cubrirse de inmediato con un paño y adornarse con guirnaldas, perfumes y oro.
13.242.30
श्मशाने दक्षिणे देशे चिताग्नौ प्रदहेन्मृतम् ।
अथवा निक्षिपेद्भूमौ शरीरं जीववर्जितम् ॥ १३.२४२.३० ॥
En la parte sur del cementerio, el muerto debe quemarse en el fuego de la pira; o bien el cuerpo, privado de vida, debe depositarse en la tierra.
13.242.31
दिवा च शुक्लपक्षश्च उत्तरायणमेव च ।
मुमूर्षूणां प्रशस्तानि विपरीतं तु गर्हितम् ॥ १३.२४२.३१ ॥
De día, en la quincena clara y durante el curso norte del sol: estos son alabados para quienes están por morir; lo contrario es censurado.
13.242.32
औदकं चाष्टकाश्राद्धं बहुभिर्बहुभिः कृतम् ।
आप्यायनं मृतानां तत्परलोके भवेच्छुभम्।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२४२.३२ ॥
Las ofrendas de agua y el śrāddha de Aṣṭakā, realizados una y otra vez por muchos, dan satisfacción a los muertos y son auspiciosos en el otro mundo. Todo esto lo he declarado como enseñanza benéfica para los seres humanos.