മഹാഭാരതം · അധ്യായം 13.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.242.1
भगवन्मानुषाः केचित्कालधर्ममुपस्थिताः ।
प्राणमोक्षं कथं कृत्वा परत्रि हितमाप्नुयुः ॥ १३.२४२.१ ॥
ഭഗവാനേ! കാലധർമ്മം (മരണം) അടുത്തെത്തിയ ചില മനുഷ്യർ പ്രാണമോക്ഷം എങ്ങനെ ചെയ്താൽ പരലോകത്ത് ഹിതം നേടും?
13.242.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं मरणं लोके स्वभावाद्यत्नतस्तथा ॥ १३.२४२.२ ॥
ശരി, നിനക്ക് ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം; ദേവീ, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി കേൾക്കുക. ലോകത്തിൽ മരണം രണ്ടുവിധമാണ്—സ്വഭാവത്താലും യത്നത്താലും.
13.242.3
तयोः स्वभावं नापायं यत्नतः करणोद्भवम् ।
एतयोरुभयोर्देवि विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.३ ॥
അവയിൽ സ്വഭാവികമായ മരണം ദോഷമല്ല; യത്നത്താൽ ഉണ്ടാകുന്നത് കർമ്മത്തിൽ നിന്നുണ്ടായതാണ്. ദേവീ, ശോഭനേ, ഈ രണ്ടിന്റെയും വിധാനം കേൾക്കുക.
13.242.4
कल्याकल्यशरीरस्य यत्नजं द्विविधं स्मृतम् ।
यत्नजं नाम मरणमात्मत्यागो मुमूर्षया ॥ १३.२४२.४ ॥
യോഗ്യമോ അയോഗ്യമോ ആയ ശരീരത്തിന് യത്നജമായ മരണം രണ്ടുവിധമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. യത്നജമായ മരണം എന്നു പേര്, മരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ചെയ്യുന്ന ആത്മത്യാഗം.
13.242.5
तत्राकल्यशरीरस्य जरा व्याधिश्च कारणम् ।
महाप्रस्थानगमनं तथा प्रायोपवेशनम्।
जलावगाहनं चैव अग्निचित्यां प्रवेशनम् ॥ १३.२४२.५ ॥
അവയിൽ അയോഗ്യമായ ശരീരത്തിന്റെ കാരണം വാർദ്ധക്യവും രോഗവുമാണ്. മഹാപ്രസ്ഥാനഗമനം, പ്രായോപവേശനം (ഉപവാസത്താൽ മരണം), ജലത്തിൽ മുങ്ങൽ, അഗ്നിചിതയിൽ പ്രവേശിക്കൽ എന്നിവയും (മരണമാർഗ്ഗങ്ങൾ).
13.242.6
एवं चतुर्विधः प्रोक्त आत्मत्यागो मुमूर्षताम् ।
एतेषां क्रमयोगेन विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.६ ॥
ഇങ്ങനെ മരിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ ആത്മത്യാഗം നാലുവിധമെന്ന് പറയപ്പെട്ടു. ഇവയുടെ ക്രമയോഗത്താലുള്ള വിധി കേൾക്കുക, ശോഭനേ.
13.242.7
स्वधर्मयुक्तं गार्हस्थ्यं चिरमूढ्वा विधानतः ।
तत्रानृण्यं च सम्प्राप्य वृद्धो वा व्याधितोऽपि वा ॥ १३.२४२.७ ॥
സ്വധർമ്മത്തിന് യോജിച്ച ഗാർഹസ്ഥ്യജീവിതം വിധിപ്രകാരം ദീർഘകാലം നയിച്ച്, അതിൽ ഋണമുക്തി നേടി, വൃദ്ധനോ രോഗിയോ ആയിരുന്നാലും,
13.242.8
दर्शयित्वा स्वदौर्बल्यं सर्वानेवानुमान्य च ।
सर्वं विहाय बन्धूंश्च क्रमाणां भरणं तथा ॥ १३.२४२.८ ॥
സ്വന്തം ദൗർബല്യം കാട്ടി, എല്ലാവരുടെയും അനുവാദം വാങ്ങി, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ബന്ധുക്കളെയും, ക്രമപ്രകാരം പോറ്റേണ്ടവരുടെ ഭരണവും (ഏൽപ്പിച്ച്),
13.242.9
दानानि विधिवत्कृत्वा धर्मिकार्यर्थमात्मनः ।
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥ १३.२४२.९ ॥
വിധിപ്രകാരം ദാനങ്ങൾ ചെയ്ത്, സ്വന്തം ധാർമ്മികകാര്യത്തിനായി, എല്ലാ ജനങ്ങളോടും യാത്ര ചോദിച്ച്, മധുരവാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്,
13.242.10
अहतं वस्त्रमाच्छाद्य बद्ध्वा तत्कुशरज्जुना ।
उपस्पृश्च प्रतिज्ञाय व्यवसायपुरसरम् ॥ १३.२४२.१० ॥
പുതിയ വസ്ത്രം പുതച്ച്, അത് കുശപ്പുല്ലിന്റെ ചരടുകൊണ്ട് കെട്ടി, ആചമനം ചെയ്ത്, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത്,
13.242.11
परित्यज्य ततो ग्राम्यं धर्मं कुर्याद्यथेप्सितम् ।
महाप्रस्तानमिच्छेच्चेत्प्रतिष्ठेतोत्तरां दिशम् ॥ १३.२४२.११ ॥
പിന്നെ ലൗകിക ധർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കണം. മഹാപ്രസ്ഥാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഉത്തരദിശയിലേക്ക് പുറപ്പെടണം.
13.242.12
भूत्वा तावन्निराहारो यावत्प्राणविमोक्षणम् ।
चेष्टाहानौ शयित्वाऽपि तन्मनाः प्राणमुत्सृजेत्।
एवं पुण्यकृतां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२४२.१२ ॥
പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നതുവരെ ആഹാരമില്ലാതെ ഇരിക്കണം. പ്രവൃത്തി നിലച്ചശേഷം കിടന്നാലും, അതിൽത്തന്നെ മനസ്സുറപ്പിച്ച് പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കണം. ഇങ്ങനെ പുണ്യം ചെയ്തവരുടെ നിർമ്മല ലോകങ്ങളെ അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.
13.242.13
प्रायोपवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना नरः ।
देशे पुण्यतमे श्रेष्ठे निराहारस्तु संविशेत् ॥ १३.२४२.१३ ॥
ഒരാൾ പ്രായോപവേശനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ രീതിയിൽ, ഏറ്റവും പവിത്രവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് ആഹാരമില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
13.242.14
अप्राणं तु शुचिर्भूत्वा कुर्वन्दानं स्वशक्तितः ।
पुण्यं परित्यजेत्प्राणानेष धर्मः सनातनः।
एवं कलेवरं त्यक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.१४ ॥
ശുദ്ധനായി, തന്റെ ശക്തിക്കൊത്ത് ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് പ്രാണനെ ത്യജിക്കണം; ഇതാണ് സനാതന ധർമ്മം. ഇങ്ങനെ ശരീരം ത്യജിച്ചവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
13.242.15
अग्निप्रवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
कृत्वा काष्ठमयं चित्यं पुण्यक्षेत्रे नदीषु वा ॥ १३.२४२.१५ ॥
ശുഭേ, ഒരാൾ അഗ്നിപ്രവേശം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ രീതിയിൽ, പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലോ നദികളിലോ മരംകൊണ്ടുള്ള ചിത ഒരുക്കി.
13.242.16
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
भूत्वा शुचिर्व्यवसितः प्रविशेदग्निसंस्तरम्।
सोपि लोकान्यथान्यायं प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १३.२४२.१६ ॥
ദേവന്മാരെ വണങ്ങി, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ശുദ്ധനായി, ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ അഗ്നിശയ്യയിൽ പ്രവേശിക്കണം. അവനും പുണ്യകർമ്മികളുടെ ലോകങ്ങൾ യഥാവിധി പ്രാപിക്കുന്നു.
13.242.17
जलावगाहनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
ख्याते पुण्यतमे तीर्थे निमज्जेत्सुकृतं स्मरन् ॥ १३.२४२.१७ ॥
ശുഭേ, ഒരാൾ ജലത്തിൽ മുങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ രീതിയിൽ, പ്രസിദ്ധവും ഏറ്റവും പുണ്യവുമായ തീർത്ഥത്തിൽ തന്റെ സത്കർമ്മങ്ങൾ ഓർത്തുകൊണ്ട് മുങ്ങണം.
13.242.18
सोपि पुण्यतमाँल्लोकान्निःसङ्गात्प्रतिपद्यते ।
ततः कल्यशरीरस्य संत्यागं शृणु तत्वतः ॥ १३.२४२.१८ ॥
അവനും ആസക്തിയില്ലായ്മയാൽ ഏറ്റവും പുണ്യമായ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇനി, ആരോഗ്യമുള്ള ശരീരം ത്യജിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കൂ.
13.242.19
रक्षार्थं क्षत्रियः श्रेष्ठः प्रजापालनकारणात् ।
योधानां भर्तृपिण्डार्थं गुर्वर्थं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १३.२४२.१९ ॥
സംരക്ഷണത്തിനായി ക്ഷത്രിയൻ ശ്രേഷ്ഠനാണ്; പ്രജകളെ പാലിക്കുന്നതിന്റെ കാരണത്താൽ. യോദ്ധാക്കൾക്ക് യജമാനന്റെ പിണ്ഡത്തിനായും ബ്രഹ്മചാരികൾക്ക് ഗുരുവിനായും.
13.242.20
गोब्राह्मणार्थं सर्वेषां प्राणत्यागो विधीयते ।
स्वराज्यरक्षणार्तं वा कुजनैः पीडिताः प्रजाः ॥ १३.२४२.२० ॥
പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും വേണ്ടി എല്ലാവർക്കും പ്രാണത്യാഗം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം രാജ്യം രക്ഷിക്കുന്നതിനോ, ദുർജനങ്ങളാൽ പീഡിതരായ പ്രജകൾക്കോ വേണ്ടി.
13.242.21
मोक्तुकामस्त्यजेत्प्राणान्युद्धमार्गे यथाविधि ।
सुसन्नद्धो व्यवसितः सम्प्रविश्यापराङ्मुखः।
एवं राजा मृतः सद्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.२१ ॥
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ യുദ്ധമാർഗ്ഗത്തിൽ വിധിപ്രകാരം പ്രാണൻ വെടിയട്ടെ; നന്നായി കവചം ധരിച്ച്, ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, പുറം തിരിയാതെ — ഇങ്ങനെ മരിച്ച രാജാവ് ഉടൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.
13.242.22
तादृशी सुगतिर्नास्ति क्षत्रियस्य विशेषतः ।
भृत्यो वा भर्तृपिण्डार्थं भर्तृकर्मण्युपस्थिते ॥ १३.२४२.२२ ॥
അത്തരമൊരു സദ്ഗതി ഇല്ല, വിശേഷിച്ച് ക്ഷത്രിയന്; അല്ലെങ്കിൽ യജമാനന്റെ കർമ്മം വന്നുചേർന്നപ്പോൾ, യജമാനന്റെ പിണ്ഡത്തിനായി ഭൃത്യൻ (പ്രാണൻ നൽകാം).
13.242.23
कुर्वंस्तत्र तु साहाय्यमात्मप्राणानपेक्षया ।
स्वाम्यर्थं संत्यजेत्प्राणान्पुण्याँल्लोकान्स गच्छति ॥ १३.२४२.२३ ॥
അവിടെ സഹായിച്ചുകൊണ്ട്, സ്വന്തം പ്രാണനെ ഗണിക്കാതെ, യജമാനനുവേണ്ടി പ്രാണൻ ത്യജിക്കുന്നവൻ പുണ്യലോകങ്ങളിൽ എത്തുന്നു.
13.242.24
स्पृहणीयः सुरगणैस्तत्र नास्ति विचारणा ।
एवं गोब्राह्मणार्थं वा दीनार्थं वा त्यजेत्तनुम् ॥ १३.२४२.२४ ॥
ദേവഗണങ്ങളാൽ അവിടെ അവൻ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും വേണ്ടി, അല്ലെങ്കിൽ ദീനർക്കുവേണ്ടി ശരീരം ത്യജിക്കണം.
13.242.25
सोपि पुण्यमवाप्नोति आनृशंस्यव्यपेक्षया ।
इत्येते जीवितत्यागे मार्गास्ते समुदाहृताः ॥ १३.२४२.२५ ॥
അവനും കാരുണ്യത്തിന്റെ പരിഗണനയാൽ പുണ്യം നേടുന്നു. ഇങ്ങനെ ജീവത്യാഗത്തിന്റെ മാർഗങ്ങൾ നിനക്ക് വിവരിക്കപ്പെട്ടു.
13.242.26
कामक्रोधाद्भयाद्वाऽपि यदि चेत्संत्यजेत्तनुम् ।
सोऽनन्तं नरकं याति आत्महन्तृत्वकारणात् ॥ १३.२४२.२६ ॥
കാമത്താലോ ക്രോധത്താലോ ഭയത്താലോ ഒരാൾ ശരീരം ത്യജിച്ചാൽ, സ്വയം ഹത്യ ചെയ്തതിനാൽ അവൻ അനന്തമായ നരകത്തിൽ പോകുന്നു.
13.242.27
स्वभावं मरणं नाम न तु चात्मेच्छया भवेत् ।
यथा मृतानां यत्कार्यं तन्मे शृणु यथाविधि ॥ १३.२४२.२७ ॥
മരണം സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കേണ്ടതാണ്, സ്വന്തം ഇച്ഛയാലല്ല. മരിച്ചവർക്കായി വിധിപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ട കർമ്മം എന്നിൽനിന്ന് വിധിപ്രകാരം കേൾക്കുക.
13.242.28
तत्रापि मरणं त्यागो मूढत्यागाद्विशिष्यते ।
भूमौ संवेशयेद्देहं नरस्य विनशिष्यतः ॥ १३.२४२.२८ ॥
അവിടെയും, മൂഢമായ ത്യാഗത്തേക്കാൾ മരണം സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് ശ്രേഷ്ഠം. മരിക്കാറായ മനുഷ്യന്റെ ശരീരം നിലത്ത് കിടത്തണം.
13.242.29
निर्जीवं वृणुयात्सद्यो वाससा तु कलेवरम् ।
माल्यगन्धैरलङ्कृत्य सुवर्णेन च भामिनि ॥ १३.२४२.२९ ॥
ഹേ ഭാമിനി! ജീവനില്ലാത്ത ശരീരം ഉടനെ വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടണം; മാലകളും സുഗന്ധവും സ്വർണ്ണവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കണം.
13.242.30
श्मशाने दक्षिणे देशे चिताग्नौ प्रदहेन्मृतम् ।
अथवा निक्षिपेद्भूमौ शरीरं जीववर्जितम् ॥ १३.२४२.३० ॥
ശ്മശാനത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചിതാഗ്നിയിൽ മൃതദേഹം ദഹിപ്പിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ജീവനില്ലാത്ത ശരീരം നിലത്ത് നിക്ഷേപിക്കണം.
13.242.31
दिवा च शुक्लपक्षश्च उत्तरायणमेव च ।
मुमूर्षूणां प्रशस्तानि विपरीतं तु गर्हितम् ॥ १३.२४२.३१ ॥
പകൽ, ശുക്ലപക്ഷം, ഉത്തരായണം ഇവ മരണാസന്നർക്ക് പ്രശസ്തമാണ്; അവയ്ക്കു വിപരീതമായവ നിന്ദ്യമാണ്.
13.242.32
औदकं चाष्टकाश्राद्धं बहुभिर्बहुभिः कृतम् ।
आप्यायनं मृतानां तत्परलोके भवेच्छुभम्।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२४२.३२ ॥
ഔദകം, അഷ്ടകാശ്രാദ്ധം — പലരാൽ പലതവണ ചെയ്യപ്പെടുന്നവ; അവ മരിച്ചവർക്ക് സംതൃപ്തി നൽകുകയും പരലോകത്ത് ശുഭമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതെല്ലാം മനുഷ്യരുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ പറഞ്ഞു.