マハーバーラタ · 章 13.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.242.1
भगवन्मानुषाः केचित्कालधर्ममुपस्थिताः ।
प्राणमोक्षं कथं कृत्वा परत्रि हितमाप्नुयुः ॥ १३.२४२.१ ॥
尊き御方よ、時の法（死）が訪れたとき、ある人々はどのようにして命の息を解き放ち、来世において善を得るのでしょうか。
13.242.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं मरणं लोके स्वभावाद्यत्नतस्तथा ॥ १३.२४२.२ ॥
よろしい、語ろう。女神よ、心を集中して聞け。世における死は二種ある。自然によるものと、努力によるものである。
13.242.3
तयोः स्वभावं नापायं यत्नतः करणोद्भवम् ।
एतयोरुभयोर्देवि विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.३ ॥
この二つのうち、自然の死は過ちではない。努力によって生じる死は行為から生まれる。女神よ、輝ける者よ、この二つの方法を聞け。
13.242.4
कल्याकल्यशरीरस्य यत्नजं द्विविधं स्मृतम् ।
यत्नजं नाम मरणमात्मत्यागो मुमूर्षया ॥ १३.२४२.४ ॥
適した身体にも適さない身体にも、努力によってもたらされる死は二種であると説かれる。努力による死とは、死を望んでなされる自己犠牲のことである。
13.242.5
तत्राकल्यशरीरस्य जरा व्याधिश्च कारणम् ।
महाप्रस्थानगमनं तथा प्रायोपवेशनम्।
जलावगाहनं चैव अग्निचित्यां प्रवेशनम् ॥ १३.२४२.५ ॥
ここで、適さない身体の者の原因は老いと病である。大いなる旅立ちへ赴くこと、断食して死を待つこと、水に身を沈めること、火葬の薪の山に入ることもまた（死の方法である）。
13.242.6
एवं चतुर्विधः प्रोक्त आत्मत्यागो मुमूर्षताम् ।
एतेषां क्रमयोगेन विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.६ ॥
このように、死を望む者の自己犠牲は四種と説かれる。これらの順序に従ったその方法を聞け、輝ける者よ。
13.242.7
स्वधर्मयुक्तं गार्हस्थ्यं चिरमूढ्वा विधानतः ।
तत्रानृण्यं च सम्प्राप्य वृद्धो वा व्याधितोऽपि वा ॥ १३.२४२.७ ॥
自らの法にかない、規定どおりに長く家長の生活を送り、そこで負債からの解放を得て、老いていても病んでいても、
13.242.8
दर्शयित्वा स्वदौर्बल्यं सर्वानेवानुमान्य च ।
सर्वं विहाय बन्धूंश्च क्रमाणां भरणं तथा ॥ १३.२४२.८ ॥
自らの衰弱を示し、皆の許しを得て、すべてと親族を捨て、また順に扶養すべき者の養いをも託して、
13.242.9
दानानि विधिवत्कृत्वा धर्मिकार्यर्थमात्मनः ।
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥ १३.२४२.९ ॥
自らの法の務めのために規定どおりに布施をなし、すべての人々に別れを告げ、優しい言葉で語りながら、
13.242.10
अहतं वस्त्रमाच्छाद्य बद्ध्वा तत्कुशरज्जुना ।
उपस्पृश्च प्रतिज्ञाय व्यवसायपुरसरम् ॥ १३.२४२.१० ॥
未使用の布をまとい、それを吉祥草の紐で結び、口を清め、固い決意をもって誓いを立てて、
13.242.11
परित्यज्य ततो ग्राम्यं धर्मं कुर्याद्यथेप्सितम् ।
महाप्रस्तानमिच्छेच्चेत्प्रतिष्ठेतोत्तरां दिशम् ॥ १३.२४२.११ ॥
その後、世俗の務めを捨て、望むままに行うべきである。大いなる旅立ちを望むなら、北の方角へ出発すべきである。
13.242.12
भूत्वा तावन्निराहारो यावत्प्राणविमोक्षणम् ।
चेष्टाहानौ शयित्वाऽपि तन्मनाः प्राणमुत्सृजेत्।
एवं पुण्यकृतां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२४२.१२ ॥
息が絶えるまで断食を続け、活動が止んだ後は、横たわっていても心をそこに集中させて息を放つべきである。こうして功徳を積んだ者たちの清らかな世界に至る。
13.242.13
प्रायोपवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना नरः ।
देशे पुण्यतमे श्रेष्ठे निराहारस्तु संविशेत् ॥ १३.२४२.१३ ॥
もし人が死に至るまでの断食を望むなら、同じ作法に従い、最も聖なる優れた場所で、食を断って座すべきである。
13.242.14
अप्राणं तु शुचिर्भूत्वा कुर्वन्दानं स्वशक्तितः ।
पुण्यं परित्यजेत्प्राणानेष धर्मः सनातनः।
एवं कलेवरं त्यक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.१४ ॥
身を清め、力に応じて布施をしつつ、命の息を捨てよ。これが永遠の法である。こうして身体を捨てた者は、天界で尊ばれる。
13.242.15
अग्निप्रवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
कृत्वा काष्ठमयं चित्यं पुण्यक्षेत्रे नदीषु वा ॥ १३.२४२.१५ ॥
吉祥なる者よ、もし人が火に入ることを望むなら、同じ作法に従い、聖地や川岸に木の薪の火葬壇を築くべきである。
13.242.16
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
भूत्वा शुचिर्व्यवसितः प्रविशेदग्निसंस्तरम्।
सोपि लोकान्यथान्यायं प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १३.२४२.१६ ॥
神々に礼拝し、右繞して、身を清め、決意を固めて火の床に入るべきである。彼もまた、善行をなした者の世界を理に従って得る。
13.242.17
जलावगाहनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
ख्याते पुण्यतमे तीर्थे निमज्जेत्सुकृतं स्मरन् ॥ १३.२४२.१७ ॥
吉祥なる者よ、もし人が水に身を沈めることを望むなら、同じ作法に従い、名高い最も聖なる渡し場で、善行を思い起こしつつ沈むべきである。
13.242.18
सोपि पुण्यतमाँल्लोकान्निःसङ्गात्प्रतिपद्यते ।
ततः कल्यशरीरस्य संत्यागं शृणु तत्वतः ॥ १३.२४२.१८ ॥
彼もまた無執着によって、最も功徳ある世界を得る。さて、健康な身体を捨てることについて、真実を聞け。
13.242.19
रक्षार्थं क्षत्रियः श्रेष्ठः प्रजापालनकारणात् ।
योधानां भर्तृपिण्डार्थं गुर्वर्थं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १३.२४२.१९ ॥
守護のためには、クシャトリヤが最もすぐれている。臣民を守る務めのゆえに。戦士にとっては主君への供養（ピンダ）のために、梵行者にとってはグルのためである。
13.242.20
गोब्राह्मणार्थं सर्वेषां प्राणत्यागो विधीयते ।
स्वराज्यरक्षणार्तं वा कुजनैः पीडिताः प्रजाः ॥ १३.२४२.२० ॥
牛とバラモンのために、すべての者に命を捨てることが定められている。あるいは自国を守るため、あるいは悪人に苦しめられた臣民のためである。
13.242.21
मोक्तुकामस्त्यजेत्प्राणान्युद्धमार्गे यथाविधि ।
सुसन्नद्धो व्यवसितः सम्प्रविश्यापराङ्मुखः।
एवं राजा मृतः सद्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.२१ ॥
解脱を望む者は、定めに従い戦いの道で命を捨てるべきである。よく甲冑をつけ、決意を固めて戦いに入り、背を向けることなく——このように死んだ王は、ただちに天界で尊ばれる。
13.242.22
तादृशी सुगतिर्नास्ति क्षत्रियस्य विशेषतः ।
भृत्यो वा भर्तृपिण्डार्थं भर्तृकर्मण्युपस्थिते ॥ १३.२४२.२२ ॥
このような善き行き先はない。特にクシャトリヤにとっては。あるいは、主君の務めが生じたとき、召使いは主君への供養のために（命を捧げてもよい）。
13.242.23
कुर्वंस्तत्र तु साहाय्यमात्मप्राणानपेक्षया ।
स्वाम्यर्थं संत्यजेत्प्राणान्पुण्याँल्लोकान्स गच्छति ॥ १३.२४२.२३ ॥
そこで助けをなし、自分の命を顧みず、主君のために命を捨てる者は、功徳ある世界へ行く。
13.242.24
स्पृहणीयः सुरगणैस्तत्र नास्ति विचारणा ।
एवं गोब्राह्मणार्थं वा दीनार्थं वा त्यजेत्तनुम् ॥ १३.२४२.२४ ॥
そこでは神々の群れに望まれる——これは疑いない。このように、牛とバラモンのため、あるいは困窮者のために、身体を捨てるべきである。
13.242.25
सोपि पुण्यमवाप्नोति आनृशंस्यव्यपेक्षया ।
इत्येते जीवितत्यागे मार्गास्ते समुदाहृताः ॥ १३.२४२.२५ ॥
彼もまた慈悲への配慮によって功徳を得る。このように命を捨てる道があなたに説かれた。
13.242.26
कामक्रोधाद्भयाद्वाऽपि यदि चेत्संत्यजेत्तनुम् ।
सोऽनन्तं नरकं याति आत्महन्तृत्वकारणात् ॥ १३.२४२.२६ ॥
欲望や怒り、あるいは恐怖から身体を捨てる者は、自ら自分を殺した罪により、果てしない地獄へ行く。
13.242.27
स्वभावं मरणं नाम न तु चात्मेच्छया भवेत् ।
यथा मृतानां यत्कार्यं तन्मे शृणु यथाविधि ॥ १३.२४२.२७ ॥
死は本性によって訪れるべきであり、自らの意志によるものではない。さて、死者のために規定どおりなすべきことを、私から規定に従って聞きなさい。
13.242.28
तत्रापि मरणं त्यागो मूढत्यागाद्विशिष्यते ।
भूमौ संवेशयेद्देहं नरस्य विनशिष्यतः ॥ १३.२४२.२८ ॥
その場合でも、愚かな放棄よりは死を受け入れる方がすぐれている。まさに滅びようとする人の身体は地に横たえるべきである。
13.242.29
निर्जीवं वृणुयात्सद्यो वाससा तु कलेवरम् ।
माल्यगन्धैरलङ्कृत्य सुवर्णेन च भामिनि ॥ १३.२४२.२९ ॥
輝ける女よ、生命のない身体はすぐに布で覆い、花輪・香り・金で飾るべきである。
13.242.30
श्मशाने दक्षिणे देशे चिताग्नौ प्रदहेन्मृतम् ।
अथवा निक्षिपेद्भूमौ शरीरं जीववर्जितम् ॥ १३.२४२.३० ॥
火葬場の南側の場所で、死者は火葬の薪の火で焼かれるべきである。あるいは、生命のない身体を大地に埋めるべきである。
13.242.31
दिवा च शुक्लपक्षश्च उत्तरायणमेव च ।
मुमूर्षूणां प्रशस्तानि विपरीतं तु गर्हितम् ॥ १३.२४२.३१ ॥
昼、白分、そして太陽の北行は、死にゆく者にとって称賛されるものであり、その逆は非難される。
13.242.32
औदकं चाष्टकाश्राद्धं बहुभिर्बहुभिः कृतम् ।
आप्यायनं मृतानां तत्परलोके भवेच्छुभम्।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२४२.३२ ॥
多くの人々が繰り返し行う水の供物とアシュターカー・シュラーッダは、死者を満足させ、来世において吉祥である。これらすべてを、人間に有益な教えとして私は説いた。