ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.242.1
भगवन्मानुषाः केचित्कालधर्ममुपस्थिताः ।
प्राणमोक्षं कथं कृत्वा परत्रि हितमाप्नुयुः ॥ १३.२४२.१ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਕਾਲਧਰਮ (ਮੌਤ) ਨੇੜੇ ਆਏ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਿਆਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਕੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਪਾਉਣ?
13.242.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं मरणं लोके स्वभावाद्यत्नतस्तथा ॥ १३.२४२.२ ॥
ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ—ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਅਤੇ ਯਤਨ ਤੋਂ।
13.242.3
तयोः स्वभावं नापायं यत्नतः करणोद्भवम् ।
एतयोरुभयोर्देवि विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮੌਤ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੌਤ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣ।
13.242.4
कल्याकल्यशरीरस्य यत्नजं द्विविधं स्मृतम् ।
यत्नजं नाम मरणमात्मत्यागो मुमूर्षया ॥ १३.२४२.४ ॥
ਯੋਗ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਸਰੀਰ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੌਤ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਤਨਜ ਮੌਤ ਉਹ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਹੈ ਜੋ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.242.5
तत्राकल्यशरीरस्य जरा व्याधिश्च कारणम् ।
महाप्रस्थानगमनं तथा प्रायोपवेशनम्।
जलावगाहनं चैव अग्निचित्यां प्रवेशनम् ॥ १३.२४२.५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਰੋਗ ਹੈ। ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨ ਲਈ ਗਮਨ, ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ (ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਮੌਤ), ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੀ (ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਰਗ) ਹਨ।
13.242.6
एवं चतुर्विधः प्रोक्त आत्मत्यागो मुमूर्षताम् ।
एतेषां क्रमयोगेन विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ।
13.242.7
स्वधर्मयुक्तं गार्हस्थ्यं चिरमूढ्वा विधानतः ।
तत्रानृण्यं च सम्प्राप्य वृद्धो वा व्याधितोऽपि वा ॥ १३.२४२.७ ॥
ਸਵੈਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਕੇ, ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰੋਗੀ,
13.242.8
दर्शयित्वा स्वदौर्बल्यं सर्वानेवानुमान्य च ।
सर्वं विहाय बन्धूंश्च क्रमाणां भरणं तथा ॥ १३.२४२.८ ॥
ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ (ਸੌਂਪ ਕੇ),
13.242.9
दानानि विधिवत्कृत्वा धर्मिकार्यर्थमात्मनः ।
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥ १३.२४२.९ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ,
13.242.10
अहतं वस्त्रमाच्छाद्य बद्ध्वा तत्कुशरज्जुना ।
उपस्पृश्च प्रतिज्ञाय व्यवसायपुरसरम् ॥ १३.२४२.१० ॥
ਨਵਾਂ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ,
13.242.11
परित्यज्य ततो ग्राम्यं धर्मं कुर्याद्यथेप्सितम् ।
महाप्रस्तानमिच्छेच्चेत्प्रतिष्ठेतोत्तरां दिशम् ॥ १३.२४२.११ ॥
ਫਿਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰੇ। ਜੇ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲੇ।
13.242.12
भूत्वा तावन्निराहारो यावत्प्राणविमोक्षणम् ।
चेष्टाहानौ शयित्वाऽपि तन्मनाः प्राणमुत्सृजेत्।
एवं पुण्यकृतां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२४२.१२ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਛੁੱਟਣ ਤੱਕ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹੇ। ਕਰਮ ਬੰਦ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਲੇਟ ਕੇ ਵੀ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.242.13
प्रायोपवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना नरः ।
देशे पुण्यतमे श्रेष्ठे निराहारस्तु संविशेत् ॥ १३.२४२.१३ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਾਹਾਰ ਬੈਠੇ।
13.242.14
अप्राणं तु शुचिर्भूत्वा कुर्वन्दानं स्वशक्तितः ।
पुण्यं परित्यजेत्प्राणानेष धर्मः सनातनः।
एवं कलेवरं त्यक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.१४ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ; ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.242.15
अग्निप्रवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
कृत्वा काष्ठमयं चित्यं पुण्यक्षेत्रे नदीषु वा ॥ १३.२४२.१५ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਨਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ ਕੋਲ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚਿਖਾ ਬਣਾ ਕੇ।
13.242.16
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
भूत्वा शुचिर्व्यवसितः प्रविशेदग्निसंस्तरम्।
सोपि लोकान्यथान्यायं प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १३.२४२.१६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅਗਨਿ-ਸ਼ਯਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.242.17
जलावगाहनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
ख्याते पुण्यतमे तीर्थे निमज्जेत्सुकृतं स्मरन् ॥ १३.२४२.१७ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਤਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਡੁਬਕੀ ਲਾਵੇ।
13.242.18
सोपि पुण्यतमाँल्लोकान्निःसङ्गात्प्रतिपद्यते ।
ततः कल्यशरीरस्य संत्यागं शृणु तत्वतः ॥ १३.२४२.१८ ॥
ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਸੰਗਤਾ ਕਾਰਨ ਅਤਿ ਪੁੰਨਵਾਨ ਲੋਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਤੱਤ ਸੁਣ।
13.242.19
रक्षार्थं क्षत्रियः श्रेष्ठः प्रजापालनकारणात् ।
योधानां भर्तृपिण्डार्थं गुर्वर्थं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १३.२४२.१९ ॥
ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੱਤਰੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪਾਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਲਈ।
13.242.20
गोब्राह्मणार्थं सर्वेषां प्राणत्यागो विधीयते ।
स्वराज्यरक्षणार्तं वा कुजनैः पीडिताः प्रजाः ॥ १३.२४२.२० ॥
ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਿਆਗ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਜਾ ਲਈ।
13.242.21
मोक्तुकामस्त्यजेत्प्राणान्युद्धमार्गे यथाविधि ।
सुसन्नद्धो व्यवसितः सम्प्रविश्यापराङ्मुखः।
एवं राजा मृतः सद्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.२१ ॥
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾ ਕੇ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਿਆ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.242.22
तादृशी सुगतिर्नास्ति क्षत्रियस्य विशेषतः ।
भृत्यो वा भर्तृपिण्डार्थं भर्तृकर्मण्युपस्थिते ॥ १३.२४२.२२ ॥
ਐਸੀ ਸਦਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖੱਤਰੀ ਲਈ; ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕੰਮ ਆ ਪਏ ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਸੇਵਕ (ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ)।
13.242.23
कुर्वंस्तत्र तु साहाय्यमात्मप्राणानपेक्षया ।
स्वाम्यर्थं संत्यजेत्प्राणान्पुण्याँल्लोकान्स गच्छति ॥ १३.२४२.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਲਕ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ-ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.242.24
स्पृहणीयः सुरगणैस्तत्र नास्ति विचारणा ।
एवं गोब्राह्मणार्थं वा दीनार्थं वा त्यजेत्तनुम् ॥ १३.२४२.२४ ॥
ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਥੇ ਉਹ ਲੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਦੀਨਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.242.25
सोपि पुण्यमवाप्नोति आनृशंस्यव्यपेक्षया ।
इत्येते जीवितत्यागे मार्गास्ते समुदाहृताः ॥ १३.२४२.२५ ॥
ਉਹ ਵੀ ਦਇਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇ ਇਹ ਮਾਰਗ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
13.242.26
कामक्रोधाद्भयाद्वाऽपि यदि चेत्संत्यजेत्तनुम् ।
सोऽनन्तं नरकं याति आत्महन्तृत्वकारणात् ॥ १३.२४२.२६ ॥
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਅਨੰਤ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.242.27
स्वभावं मरणं नाम न तु चात्मेच्छया भवेत् ।
यथा मृतानां यत्कार्यं तन्मे शृणु यथाविधि ॥ १३.२४२.२७ ॥
ਮੌਤ ਸੁਭਾਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੁਣ।
13.242.28
तत्रापि मरणं त्यागो मूढत्यागाद्विशिष्यते ।
भूमौ संवेशयेद्देहं नरस्य विनशिष्यतः ॥ १३.२४२.२८ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਮੂਰਖਤਾ ਭਰੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.242.29
निर्जीवं वृणुयात्सद्यो वाससा तु कलेवरम् ।
माल्यगन्धैरलङ्कृत्य सुवर्णेन च भामिनि ॥ १३.२४२.२९ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ! ਨਿਰਜੀਵ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.242.30
श्मशाने दक्षिणे देशे चिताग्नौ प्रदहेन्मृतम् ।
अथवा निक्षिपेद्भूमौ शरीरं जीववर्जितम् ॥ १३.२४२.३० ॥
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.242.31
दिवा च शुक्लपक्षश्च उत्तरायणमेव च ।
मुमूर्षूणां प्रशस्तानि विपरीतं तु गर्हितम् ॥ १३.२४२.३१ ॥
ਦਿਨ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਇਣ, ਇਹ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।
13.242.32
औदकं चाष्टकाश्राद्धं बहुभिर्बहुभिः कृतम् ।
आप्यायनं मृतानां तत्परलोके भवेच्छुभम्।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२४२.३२ ॥
ਜਲ-ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਸ਼ਰਾਧ, ਜੋ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਆਖਿਆ ਹੈ।