మహాభారతం · అధ్యాయం 13.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.242.1
भगवन्मानुषाः केचित्कालधर्ममुपस्थिताः ।
प्राणमोक्षं कथं कृत्वा परत्रि हितमाप्नुयुः ॥ १३.२४२.१ ॥
భగవంతుడా! కాలధర్మం (మరణం) సమీపించిన కొందరు మనుషులు ప్రాణత్యాగాన్ని ఎలా చేసి పరలోకంలో శ్రేయస్సు పొందగలరు?
13.242.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं मरणं लोके स्वभावाद्यत्नतस्तथा ॥ १३.२४२.२ ॥
సరే, నీకు చెబుతాను; దేవీ, మనసు ఏకాగ్రం చేసి విను. లోకంలో మరణం రెండు రకాలు—స్వభావం వల్ల, ప్రయత్నం వల్ల.
13.242.3
तयोः स्वभावं नापायं यत्नतः करणोद्भवम् ।
एतयोरुभयोर्देवि विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.३ ॥
వాటిలో స్వభావ మరణం దోషం కాదు; ప్రయత్నం వల్ల కలిగిన మరణం కర్మజనితం. దేవీ, శోభనా, ఈ రెండింటి విధానాన్ని విను.
13.242.4
कल्याकल्यशरीरस्य यत्नजं द्विविधं स्मृतम् ।
यत्नजं नाम मरणमात्मत्यागो मुमूर्षया ॥ १३.२४२.४ ॥
యోగ్య-అయోగ్య శరీరానికి ప్రయత్నం వల్ల కలిగే మరణం రెండు రకాలుగా చెప్పబడింది. ప్రయత్నజనిత మరణమనేది మరణేచ్ఛతో చేసే ఆత్మత్యాగం.
13.242.5
तत्राकल्यशरीरस्य जरा व्याधिश्च कारणम् ।
महाप्रस्थानगमनं तथा प्रायोपवेशनम्।
जलावगाहनं चैव अग्निचित्यां प्रवेशनम् ॥ १३.२४२.५ ॥
అందులో అయోగ్య శరీరానికి కారణం ముసలితనం, రోగం. మహాప్రస్థాన గమనం, ప్రాయోపవేశం (ఉపవాసంతో మరణించడం), నీటిలో మునగడం, అగ్నిచితిలో ప్రవేశించడం కూడా (మరణ కారణాలు).
13.242.6
एवं चतुर्विधः प्रोक्त आत्मत्यागो मुमूर्षताम् ।
एतेषां क्रमयोगेन विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.६ ॥
ఈ విధంగా, మరణించాలనుకునేవారి ఆత్మత్యాగం నాలుగు రకాలుగా చెప్పబడింది. వీటి క్రమయోగం ప్రకారం విధానాన్ని విను, శోభనా.
13.242.7
स्वधर्मयुक्तं गार्हस्थ्यं चिरमूढ्वा विधानतः ।
तत्रानृण्यं च सम्प्राप्य वृद्धो वा व्याधितोऽपि वा ॥ १३.२४२.७ ॥
స్వధర్మానికి అనుగుణమైన గృహస్థ జీవితాన్ని విధి ప్రకారం చాలాకాలం గడిపి, అక్కడ ఋణవిముక్తిని పొంది, వృద్ధుడైనా లేదా రోగిగా ఉన్నా,
13.242.8
दर्शयित्वा स्वदौर्बल्यं सर्वानेवानुमान्य च ।
सर्वं विहाय बन्धूंश्च क्रमाणां भरणं तथा ॥ १३.२४२.८ ॥
తన బలహీనతను చూపి, అందరి అనుమతి పొంది, సమస్తాన్ని, బంధువులను విడిచి, అలాగే క్రమంగా పోషించవలసిన వారి భరణాన్ని (అప్పగించి),
13.242.9
दानानि विधिवत्कृत्वा धर्मिकार्यर्थमात्मनः ।
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥ १३.२४२.९ ॥
విధి ప్రకారం దానాలు చేసి, తన ధార్మిక కార్యార్థం, ప్రజలందరినీ వీడ్కోలు కోరి, మధురమైన మాటలతో మాట్లాడుతూ,
13.242.10
अहतं वस्त्रमाच्छाद्य बद्ध्वा तत्कुशरज्जुना ।
उपस्पृश्च प्रतिज्ञाय व्यवसायपुरसरम् ॥ १३.२४२.१० ॥
కొత్త వస్త్రాన్ని కప్పుకుని, దానిని దర్భతాడుతో కట్టి, ఆచమనం చేసి, నిశ్చయంతో ప్రతిజ్ఞ చేసి,
13.242.11
परित्यज्य ततो ग्राम्यं धर्मं कुर्याद्यथेप्सितम् ।
महाप्रस्तानमिच्छेच्चेत्प्रतिष्ठेतोत्तरां दिशम् ॥ १३.२४२.११ ॥
అప్పుడు లౌకిక ధర్మాలను విడిచి, తన ఇష్టం వచ్చినట్లు చేయాలి. మహాప్రస్థానం కోరితే ఉత్తర దిశగా బయలుదేరాలి.
13.242.12
भूत्वा तावन्निराहारो यावत्प्राणविमोक्षणम् ।
चेष्टाहानौ शयित्वाऽपि तन्मनाः प्राणमुत्सृजेत्।
एवं पुण्यकृतां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२४२.१२ ॥
ప్రాణాలు విడిచేవరకు ఆహారం లేకుండా ఉండాలి. కార్యకలాపాలు ఆగిపోయాక పడుకుని ఉన్నా, దానిలోనే మనసు నిలిపి ప్రాణం విడవాలి. ఇలా పుణ్యం చేసినవారి నిర్మల లోకాలను పొందుతాడు.
13.242.13
प्रायोपवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना नरः ।
देशे पुण्यतमे श्रेष्ठे निराहारस्तु संविशेत् ॥ १३.२४२.१३ ॥
ఒకడు ప్రాయోపవేశనాన్ని కోరితే, అదే విధంగా, అత్యంత పవిత్రమైన శ్రేష్ఠ ప్రదేశంలో ఆహారం లేకుండా కూర్చోవాలి.
13.242.14
अप्राणं तु शुचिर्भूत्वा कुर्वन्दानं स्वशक्तितः ।
पुण्यं परित्यजेत्प्राणानेष धर्मः सनातनः।
एवं कलेवरं त्यक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.१४ ॥
శుద్ధుడై, తన శక్తికొలదీ దానం చేస్తూ, ప్రాణాలను విడవాలి; ఇది సనాతన ధర్మం. ఈ విధంగా దేహాన్ని విడిచి అతడు స్వర్గలోకంలో గౌరవించబడతాడు.
13.242.15
अग्निप्रवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
कृत्वा काष्ठमयं चित्यं पुण्यक्षेत्रे नदीषु वा ॥ १३.२४२.१५ ॥
శుభురాలా, అగ్నిప్రవేశాన్ని కోరితే, అదే విధంగా, పుణ్యక్షేత్రంలో లేదా నదుల వద్ద కట్టెలతో చితిని ఏర్పాటు చేసి.
13.242.16
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
भूत्वा शुचिर्व्यवसितः प्रविशेदग्निसंस्तरम्।
सोपि लोकान्यथान्यायं प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १३.२४२.१६ ॥
దేవతలకు నమస్కరించి, ప్రదక్షిణం చేసి, శుద్ధుడై, దృఢనిశ్చయంతో అగ్ని-శయ్యలో ప్రవేశించాలి. అతడు కూడా పుణ్యకర్ములకు చెందిన లోకాలను న్యాయంగా పొందుతాడు.
13.242.17
जलावगाहनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
ख्याते पुण्यतमे तीर्थे निमज्जेत्सुकृतं स्मरन् ॥ १३.२४२.१७ ॥
శుభురాలా, నీటిలో మునగాలని కోరితే, అదే విధంగా, ప్రసిద్ధమైన అత్యంత పుణ్యతీర్థంలో తన సత్కార్యాలను స్మరిస్తూ మునగాలి.
13.242.18
सोपि पुण्यतमाँल्लोकान्निःसङ्गात्प्रतिपद्यते ।
ततः कल्यशरीरस्य संत्यागं शृणु तत्वतः ॥ १३.२४२.१८ ॥
అతడు కూడా నిస్సంగత్వం వల్ల అత్యంత పుణ్యలోకాలను పొందుతాడు. ఇక, ఆరోగ్యవంతమైన శరీరాన్ని విడిచే విధానాన్ని యథార్థంగా విను.
13.242.19
रक्षार्थं क्षत्रियः श्रेष्ठः प्रजापालनकारणात् ।
योधानां भर्तृपिण्डार्थं गुर्वर्थं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १३.२४२.१९ ॥
రక్షణ కోసం క్షత్రియుడు శ్రేష్ఠుడు; ప్రజలను పాలించే కర్తవ్యం కారణంగా. యోధులకు యజమాని పిండం కోసం, బ్రహ్మచారులకు గురువు కోసం (ఇది శ్రేష్ఠం).
13.242.20
गोब्राह्मणार्थं सर्वेषां प्राणत्यागो विधीयते ।
स्वराज्यरक्षणार्तं वा कुजनैः पीडिताः प्रजाः ॥ १३.२४२.२० ॥
ఆవులు, బ్రాహ్మణుల కోసం అందరికీ ప్రాణత్యాగం విధించబడింది; లేదా తన రాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడానికి, లేదా దుష్టుల చేత పీడించబడిన ప్రజల కోసం.
13.242.21
मोक्तुकामस्त्यजेत्प्राणान्युद्धमार्गे यथाविधि ।
सुसन्नद्धो व्यवसितः सम्प्रविश्यापराङ्मुखः।
एवं राजा मृतः सद्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.२१ ॥
విముక్తిని కోరుకునేవాడు యుద్ధమార్గంలో విధిప్రకారం ప్రాణాలు విడవాలి; బాగా కవచం ధరించి, దృఢనిశ్చయంతో యుద్ధంలో ప్రవేశించి, వెనుదిరగకుండా — ఈ విధంగా మరణించిన రాజు వెంటనే స్వర్గలోకంలో గౌరవించబడతాడు.
13.242.22
तादृशी सुगतिर्नास्ति क्षत्रियस्य विशेषतः ।
भृत्यो वा भर्तृपिण्डार्थं भर्तृकर्मण्युपस्थिते ॥ १३.२४२.२२ ॥
అటువంటి సద్గతి లేదు, ముఖ్యంగా క్షత్రియునికి; లేదా యజమాని కార్యం ఉపస్థితమైనప్పుడు, యజమాని పిండం కోసం సేవకుడు (ప్రాణం ఇవ్వవచ్చు).
13.242.23
कुर्वंस्तत्र तु साहाय्यमात्मप्राणानपेक्षया ।
स्वाम्यर्थं संत्यजेत्प्राणान्पुण्याँल्लोकान्स गच्छति ॥ १३.२४२.२३ ॥
అక్కడ సహాయం చేస్తూ, తన ప్రాణాలను లెక్కచేయక, యజమాని కోసం ప్రాణాలు త్యజించేవాడు పుణ్యలోకాలకు వెళ్తాడు.
13.242.24
स्पृहणीयः सुरगणैस्तत्र नास्ति विचारणा ।
एवं गोब्राह्मणार्थं वा दीनार्थं वा त्यजेत्तनुम् ॥ १३.२४२.२४ ॥
దేవగణాల చేత అక్కడ అతడు కోరదగినవాడు — ఇందులో సందేహం లేదు. ఈ విధంగా ఆవులు, బ్రాహ్మణుల కోసం, లేదా దీనుల కోసం శరీరాన్ని త్యజించాలి.
13.242.25
सोपि पुण्यमवाप्नोति आनृशंस्यव्यपेक्षया ।
इत्येते जीवितत्यागे मार्गास्ते समुदाहृताः ॥ १३.२४२.२५ ॥
అతడు కూడా కరుణను దృష్టిలో ఉంచుకొని పుణ్యాన్ని పొందుతాడు. ఇలా ప్రాణత్యాగ మార్గాలు నీకు వివరించబడ్డాయి.
13.242.26
कामक्रोधाद्भयाद्वाऽपि यदि चेत्संत्यजेत्तनुम् ।
सोऽनन्तं नरकं याति आत्महन्तृत्वकारणात् ॥ १३.२४२.२६ ॥
కామం, కోపం లేదా భయం వల్ల ఎవరైనా శరీరాన్ని విడిస్తే, ఆత్మహంతకత్వం కారణంగా అతడు అనంత నరకానికి వెళ్తాడు.
13.242.27
स्वभावं मरणं नाम न तु चात्मेच्छया भवेत् ।
यथा मृतानां यत्कार्यं तन्मे शृणु यथाविधि ॥ १३.२४२.२७ ॥
మరణం స్వభావసిద్ధంగా సంభవించాలి, స్వేచ్ఛతో కాదు. మృతులకు విధిప్రకారం చేయవలసిన కార్యాన్ని నా నుండి విధి ప్రకారం వినుము.
13.242.28
तत्रापि मरणं त्यागो मूढत्यागाद्विशिष्यते ।
भूमौ संवेशयेद्देहं नरस्य विनशिष्यतः ॥ १३.२४२.२८ ॥
అలాంటి పరిస్థితిలోనూ, మూఢత్వంతో విడిచిపెట్టడం కంటే మరణాన్ని అంగీకరించడమే శ్రేష్ఠం. మరణించబోయే మనిషి దేహాన్ని నేలపై పడుకోబెట్టాలి.
13.242.29
निर्जीवं वृणुयात्सद्यो वाससा तु कलेवरम् ।
माल्यगन्धैरलङ्कृत्य सुवर्णेन च भामिनि ॥ १३.२४२.२९ ॥
ఓ భామినీ! ప్రాణంలేని దేహాన్ని వెంటనే వస్త్రంతో కప్పాలి; పూలమాలలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, బంగారంతో అలంకరించాలి.
13.242.30
श्मशाने दक्षिणे देशे चिताग्नौ प्रदहेन्मृतम् ।
अथवा निक्षिपेद्भूमौ शरीरं जीववर्जितम् ॥ १३.२४२.३० ॥
స్మశానానికి దక్షిణ భాగంలో చితాగ్నిలో మృతదేహాన్ని దహించాలి; లేదా ప్రాణం లేని శరీరాన్ని నేలలో పాతిపెట్టాలి.
13.242.31
दिवा च शुक्लपक्षश्च उत्तरायणमेव च ।
मुमूर्षूणां प्रशस्तानि विपरीतं तु गर्हितम् ॥ १३.२४२.३१ ॥
పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణం ఇవి మరణోన్ముఖులకు ప్రశస్తమైనవి; వాటికి విరుద్ధమైనవి నిందితమైనవి.
13.242.32
औदकं चाष्टकाश्राद्धं बहुभिर्बहुभिः कृतम् ।
आप्यायनं मृतानां तत्परलोके भवेच्छुभम्।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२४२.३२ ॥
ఉదకతర్పణం, అష్టకా శ్రాద్ధం — ఎందరో ఎన్నోసార్లు చేసేవి; అవి మృతులకు తృప్తినిస్తాయి, పరలోకంలో శుభకరమవుతాయి. ఇవన్నీ మనుషుల హితం కోసం నేను చెప్పాను.