มหาภารตะ · อัธยายะ 13.242
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.242.1
भगवन्मानुषाः केचित्कालधर्ममुपस्थिताः ।
प्राणमोक्षं कथं कृत्वा परत्रि हितमाप्नुयुः ॥ १३.२४२.१ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า มนุษย์บางคนเมื่อกาลแห่งธรรม คือความตาย มาถึงแล้ว จะทำให้ลมหายใจแห่งชีวิตหลุดพ้นไปได้อย่างไร และจะได้รับความดีงามในโลกหน้า
13.242.2
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
द्विविधं मरणं लोके स्वभावाद्यत्नतस्तथा ॥ १३.२४२.२ ॥
ดีแล้ว เราจะบอกเจ้า จงฟังให้ดีด้วยใจที่ตั้งมั่น ข้าแต่เทวี ในโลกนี้ความตายมีสองอย่าง คือตามธรรมชาติ และเกิดจากความพยายาม
13.242.3
तयोः स्वभावं नापायं यत्नतः करणोद्भवम् ।
एतयोरुभयोर्देवि विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.३ ॥
ในสองอย่างนี้ การตายตามธรรมชาติไม่เป็นโทษ ส่วนการตายที่เกิดจากความพยายามนั้นเกิดจากการกระทำ ข้าแต่เทวี ผู้งดงาม จงฟังวิธีการของทั้งสองอย่างนี้เถิด
13.242.4
कल्याकल्यशरीरस्य यत्नजं द्विविधं स्मृतम् ।
यत्नजं नाम मरणमात्मत्यागो मुमूर्षया ॥ १३.२४२.४ ॥
สำหรับร่างกายที่สมบูรณ์หรือไม่สมบูรณ์ การตายที่เกิดจากความพยายามถูกกล่าวไว้ว่ามีสองอย่าง การตายที่เรียกว่าเกิดจากความพยายาม คือการสละชีวิตของตนด้วยความปรารถนาจะตาย
13.242.5
तत्राकल्यशरीरस्य जरा व्याधिश्च कारणम् ।
महाप्रस्थानगमनं तथा प्रायोपवेशनम्।
जलावगाहनं चैव अग्निचित्यां प्रवेशनम् ॥ १३.२४२.५ ॥
ในเรื่องนี้ สาเหตุสำหรับผู้มีร่างกายไม่สมบูรณ์คือความแก่และโรคภัย การออกเดินทางครั้งใหญ่ การนั่งอดอาหารจนตาย การลงน้ำ และการเข้าสู่กองไฟเผาศพ ก็เป็นวิธีแห่งความตายเช่นกัน
13.242.6
एवं चतुर्विधः प्रोक्त आत्मत्यागो मुमूर्षताम् ।
एतेषां क्रमयोगेन विधानं शृणु शोभने ॥ १३.२४२.६ ॥
ดังนี้ การสละชีวิตของผู้ปรารถนาจะตายถูกประกาศว่ามีสี่อย่าง ข้าแต่ผู้งดงาม จงฟังวิธีการของทั้งหมดนี้ตามลำดับที่ควรเถิด
13.242.7
स्वधर्मयुक्तं गार्हस्थ्यं चिरमूढ्वा विधानतः ।
तत्रानृण्यं च सम्प्राप्य वृद्धो वा व्याधितोऽपि वा ॥ १३.२४२.७ ॥
เมื่อได้ดำรงชีวิตครองเรือนตามหน้าที่ของตนเป็นเวลานาน และปฏิบัติตามวิธีการอย่างถูกต้อง จนปลดหนี้สินได้แล้ว ไม่ว่าจะแก่ชราหรือมีโรคภัยก็ตาม
13.242.8
दर्शयित्वा स्वदौर्बल्यं सर्वानेवानुमान्य च ।
सर्वं विहाय बन्धूंश्च क्रमाणां भरणं तथा ॥ १३.२४२.८ ॥
เมื่อแสดงความอ่อนแอของตนให้ปรากฏ และขออนุญาตจากทุกคนแล้ว เมื่อสละทุกสิ่งและญาติพี่น้องทั้งหมด รวมทั้งมอบหมายการดูแลผู้ที่อยู่ในความรับผิดชอบตามลำดับ
13.242.9
दानानि विधिवत्कृत्वा धर्मिकार्यर्थमात्मनः ।
अनुज्ञाप्य जनं सर्वं वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥ १३.२४२.९ ॥
เมื่อได้บริจาคทานตามวิธีการเพื่อจุดประสงค์ทางธรรมของตน ขอลาทุกคนแล้ว พูดด้วยถ้อยคำอันอ่อนหวาน
13.242.10
अहतं वस्त्रमाच्छाद्य बद्ध्वा तत्कुशरज्जुना ।
उपस्पृश्च प्रतिज्ञाय व्यवसायपुरसरम् ॥ १३.२४२.१० ॥
เมื่อห่อตัวด้วยผ้าที่ยังไม่เคยสึก มัดด้วยเชือกหญ้าคา ชำระปากด้วยน้ำ และปฏิญาณตนด้วยความแน่วแน่ในการตัดสินใจ
13.242.11
परित्यज्य ततो ग्राम्यं धर्मं कुर्याद्यथेप्सितम् ।
महाप्रस्तानमिच्छेच्चेत्प्रतिष्ठेतोत्तरां दिशम् ॥ १३.२४२.११ ॥
จากนั้นละทิ้งหน้าที่ทางโลก แล้วจะปฏิบัติตามที่ปรารถนา หากปรารถนาการออกเดินทางครั้งใหญ่ ก็ควรมุ่งหน้าไปทางทิศเหนือ
13.242.12
भूत्वा तावन्निराहारो यावत्प्राणविमोक्षणम् ।
चेष्टाहानौ शयित्वाऽपि तन्मनाः प्राणमुत्सृजेत्।
एवं पुण्यकृतां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२४२.१२ ॥
อดอาหารอยู่เช่นนั้นจนกระทั่งลมหายใจหลุดพ้นไป เมื่อการเคลื่อนไหวหยุดลงแล้ว แม้นอนลงแล้วก็ตาม ให้จิตจดจ่ออยู่ที่สิ่งนั้น แล้วปล่อยลมหายใจออกไป ดังนี้ก็จะได้ไปสู่โลกอันบริสุทธิ์ของผู้ที่ทำความดี
13.242.13
प्रायोपवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना नरः ।
देशे पुण्यतमे श्रेष्ठे निराहारस्तु संविशेत् ॥ १३.२४२.१३ ॥
หากบุรุษปรารถนาการนั่งอดอาหารจนตาย ก็ให้เขาทำตามวิธีเดียวกันนั้น นั่งอดอาหารอยู่ในสถานที่อันศักดิ์สิทธิ์และประเสริฐที่สุด
13.242.14
अप्राणं तु शुचिर्भूत्वा कुर्वन्दानं स्वशक्तितः ।
पुण्यं परित्यजेत्प्राणानेष धर्मः सनातनः।
एवं कलेवरं त्यक्त्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.१४ ॥
เมื่อบริสุทธิ์แล้ว และให้ทานตามกำลังของตน ก็ให้เขาปล่อยลมหายใจแห่งชีวิตออกไป นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์ เมื่อละทิ้งร่างกายไปเช่นนี้ ก็จะได้รับเกียรติในสวรรคโลก
13.242.15
अग्निप्रवेशनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
कृत्वा काष्ठमयं चित्यं पुण्यक्षेत्रे नदीषु वा ॥ १३.२४२.१५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นมงคล หากบุรุษปรารถนาจะเข้าสู่กองไฟ ก็ให้เขาทำตามวิธีเดียวกันนั้น โดยสร้างกองฟืนไว้ในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ หรือริมฝั่งแม่น้ำ
13.242.16
दैवतेभ्यो नमस्कृत्वा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
भूत्वा शुचिर्व्यवसितः प्रविशेदग्निसंस्तरम्।
सोपि लोकान्यथान्यायं प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १३.२४२.१६ ॥
เมื่อไหว้เทวดาทั้งหลายและเวียนรอบแล้ว เมื่อบริสุทธิ์และตั้งใจมั่นแล้ว ก็ให้เขาเข้าไปสู่เตียงไฟ แม้เขาก็จะได้โลกของผู้ที่ทำกรรมดีตามสมควรแก่ธรรม
13.242.17
जलावगाहनं चेच्छेत्तेनैव विधिना शुभे ।
ख्याते पुण्यतमे तीर्थे निमज्जेत्सुकृतं स्मरन् ॥ १३.२४२.१७ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นมงคล หากบุรุษปรารถนาจะลงไปในน้ำ ก็ให้เขาทำตามวิธีเดียวกันนั้น จมลงในท่าน้ำอันเลื่องชื่อและศักดิ์สิทธิ์ที่สุด ระลึกถึงกรรมดีของตน
13.242.18
सोपि पुण्यतमाँल्लोकान्निःसङ्गात्प्रतिपद्यते ।
ततः कल्यशरीरस्य संत्यागं शृणु तत्वतः ॥ १३.२४२.१८ ॥
แม้เขาก็จะได้โลกอันศักดิ์สิทธิ์ที่สุด ด้วยการไม่ยึดติด ต่อจากนั้น จงฟังให้แจ่มแจ้งถึงการละทิ้งร่างกายที่ยังแข็งแรง
13.242.19
रक्षार्थं क्षत्रियः श्रेष्ठः प्रजापालनकारणात् ।
योधानां भर्तृपिण्डार्थं गुर्वर्थं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १३.२४२.१९ ॥
กษัตริย์เป็นผู้ประเสริฐที่สุดเพื่อการคุ้มครอง เพราะหน้าที่ในการปกป้องประชาราษฎร์ สำหรับนักรบ เพื่อเครื่องบูชาที่ต้องถวายแก่เจ้านาย และสำหรับพรหมจารี เพื่อครูอาจารย์ของตน
13.242.20
गोब्राह्मणार्थं सर्वेषां प्राणत्यागो विधीयते ।
स्वराज्यरक्षणार्तं वा कुजनैः पीडिताः प्रजाः ॥ १३.२४२.२० ॥
เพื่อโคและพราหมณ์ การสละชีวิตถูกกำหนดไว้สำหรับทุกคน หรือเพื่อปกป้องแว่นแคว้นของตน หรือเพื่อประชาราษฎร์ที่ถูกคนชั่วกดขี่
13.242.21
मोक्तुकामस्त्यजेत्प्राणान्युद्धमार्गे यथाविधि ।
सुसन्नद्धो व्यवसितः सम्प्रविश्यापराङ्मुखः।
एवं राजा मृतः सद्यः स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.२४२.२१ ॥
ผู้ปรารถนาความหลุดพ้นพึงสละชีวิตบนทางแห่งการรบตามที่บัญญัติไว้ สวมเกราะไว้อย่างมั่นคง มีใจแน่วแน่ เข้าสู่การต่อสู้โดยไม่หันหลังให้ศัตรู กษัตริย์ผู้สิ้นชีวิตเช่นนี้ย่อมได้รับการยกย่องทันทีในโลกสวรรค์
13.242.22
तादृशी सुगतिर्नास्ति क्षत्रियस्य विशेषतः ।
भृत्यो वा भर्तृपिण्डार्थं भर्तृकर्मण्युपस्थिते ॥ १३.२४२.२२ ॥
ไม่มีคติอันดีงามเช่นนั้น โดยเฉพาะสำหรับกษัตริย์ หรือผู้รับใช้ เมื่อหน้าที่ของนายมาถึง เพื่อการถวายปิณฑะแด่นายของตน
13.242.23
कुर्वंस्तत्र तु साहाय्यमात्मप्राणानपेक्षया ।
स्वाम्यर्थं संत्यजेत्प्राणान्पुण्याँल्लोकान्स गच्छति ॥ १३.२४२.२३ ॥
ผู้ช่วยเหลือในที่นั้นโดยไม่ห่วงแม้ชีวิตของตน และสละชีวิตเพื่อนาย ย่อมไปสู่โลกแห่งบุญ
13.242.24
स्पृहणीयः सुरगणैस्तत्र नास्ति विचारणा ।
एवं गोब्राह्मणार्थं वा दीनार्थं वा त्यजेत्तनुम् ॥ १३.२४२.२४ ॥
ที่นั้นเขาเป็นที่ปรารถนาของหมู่เทวดา ไม่ต้องสงสัยเลย ดังนั้น เพื่อประโยชน์แก่โคและพราหมณ์ หรือเพื่อผู้ทุกข์ยาก ก็พึงสละกาย
13.242.25
सोपि पुण्यमवाप्नोति आनृशंस्यव्यपेक्षया ।
इत्येते जीवितत्यागे मार्गास्ते समुदाहृताः ॥ १३.२४२.२५ ॥
แม้เขาก็ได้รับบุญ เพราะคำนึงถึงความเมตตาปรานี ดังนี้แล เส้นทางแห่งการสละชีวิตเหล่านี้ ได้ถูกประกาศแก่ท่านแล้ว
13.242.26
कामक्रोधाद्भयाद्वाऽपि यदि चेत्संत्यजेत्तनुम् ।
सोऽनन्तं नरकं याति आत्महन्तृत्वकारणात् ॥ १३.२४२.२६ ॥
หากผู้ใดสละกายด้วยกามา ความโกรธ หรือแม้เพราะความกลัว เขาย่อมไปสู่นรกอันไม่มีที่สิ้นสุด เพราะเป็นผู้ฆ่าตนเอง
13.242.27
स्वभावं मरणं नाम न तु चात्मेच्छया भवेत् ।
यथा मृतानां यत्कार्यं तन्मे शृणु यथाविधि ॥ १३.२४२.२७ ॥
ความตายควรมาโดยธรรมชาติของมัน ไม่ใช่มาโดยความปรารถนาของตน บัดนี้จงฟังจากเราตามที่บัญญัติไว้ ว่าควรทำอย่างไรเพื่อผู้ตายแล้ว
13.242.28
तत्रापि मरणं त्यागो मूढत्यागाद्विशिष्यते ।
भूमौ संवेशयेद्देहं नरस्य विनशिष्यतः ॥ १३.२४२.२८ ॥
แม้ในกรณีนั้น การยอมรับความตายก็ประเสริฐกว่าการละทิ้งอย่างโง่เขลา ร่างของผู้ที่กำลังจะดับสูญพึงวางลงบนพื้นดิน
13.242.29
निर्जीवं वृणुयात्सद्यो वाससा तु कलेवरम् ।
माल्यगन्धैरलङ्कृत्य सुवर्णेन च भामिनि ॥ १३.२४२.२९ ॥
ร่างที่ไร้ชีวิตพึงคลุมด้วยผ้าทันที แต่งด้วยพวงมาลัย เครื่องหอม และทองคำ ดูก่อนหญิงผู้งดงามเอ๋ย
13.242.30
श्मशाने दक्षिणे देशे चिताग्नौ प्रदहेन्मृतम् ।
अथवा निक्षिपेद्भूमौ शरीरं जीववर्जितम् ॥ १३.२४२.३० ॥
ในที่ป่าช้าทางทิศใต้ ศพพึงถูกเผาในไฟของกองฟืนเผาศพ หรือไม่ก็พึงวางร่างที่ปราศจากชีวิตลงในดิน
13.242.31
दिवा च शुक्लपक्षश्च उत्तरायणमेव च ।
मुमूर्षूणां प्रशस्तानि विपरीतं तु गर्हितम् ॥ १३.२४२.३१ ॥
กลางวัน ปักษ์ขาว และฤดูที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนไปทางเหนือ เป็นสิ่งที่สรรเสริญสำหรับผู้ใกล้จะตาย ตรงกันข้ามเป็นสิ่งที่ถูกตำหนิ
13.242.32
औदकं चाष्टकाश्राद्धं बहुभिर्बहुभिः कृतम् ।
आप्यायनं मृतानां तत्परलोके भवेच्छुभम्।
एतत्सर्वं मया प्रोक्तं मानुषाणां हितं वचः ॥ १३.२४२.३२ ॥
การถวายน้ำและอัษฏกาศราทธ์ ซึ่งผู้คนจำนวนมากกระทำซ้ำแล้วซ้ำเล่า ย่อมนำความอิ่มเอิบมาสู่ผู้ตาย และเป็นมงคลในปรโลก เรื่องทั้งหมดนี้เราได้กล่าวไว้แล้วเป็นคำสอนอันเป็นประโยชน์แก่มนุษย์