ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.243
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.243.1
देवदेव नमस्तेऽस्तु कालसूदन शङ्कर ।
लोकेषु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्मया श्रुताः ॥ १३.२४३.१ ॥
ହେ ଦେବଦେବ, କାଳସୂଦନ ଶଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ବିବିଧ ଧର୍ମ ଶୁଣିଛି।
13.243.2
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् ।
श्रुतुमिच्छाम्यहं सर्वमत्र मुह्यति मे मनः ॥ १३.२४३.२ ॥
ସମସ୍ତ ଧର୍ମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାଶ୍ୱତ, ସ୍ଥିର ଓ ଅବ୍ୟୟ ଯାହା, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଏଥିରେ ମୋ ମନ ମୋହିତ ହେଉଛି।
13.243.3
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः ।
वानप्रस्थं पुनः केचिद्गार्हस्थ्यं केचिदाश्रमम् ॥ १३.२४३.३ ॥
କେହି ମୋକ୍ଷର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞଫଳର। ପୁଣି କେହି ବାନପ୍ରସ୍ଥର, କେହି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର, କେହି ଆଶ୍ରମର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
13.243.4
राजधर्माश्रयं केचित्केचित्स्वाध्यायमेव च ।
ब्रह्मचर्याश्रमं केचित्केचिद्वाक्संयमाश्रयम् ॥ १३.२४३.४ ॥
କେହି ରାଜଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟର, କେହି ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟର, ଏବଂ କେହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଶ୍ରମର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। କେହି ବାକ୍ସଂଯମର ଆଶ୍ରୟର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
13.243.5
मातरं पितरं केचित्सेवमाना दिवं गताः ।
अहिंसया परः स्वर्गे सत्येन च महीयते ॥ १३.२४३.५ ॥
କେହି ମାତା-ପିତାଙ୍କ ସେବା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଅହିଂସାଦ୍ୱାରା ପରମ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
13.243.6
आहवेऽभिमुखाः केचिन्निहतास्त्रिदिवं गताः ।
केचिदुञ्छवृत्ते सिद्धाः स्वर्गमार्गं समाश्रिताः ॥ १३.२४३.६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ କେହି ନିହତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। କେହି ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
13.243.7
आर्जवेनापरे युक्ता महतां पूजते रताः ।
ऋजवो नाकपृष्ठे तु शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.२४३.७ ॥
କେତେକ ସରଳତାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପୂଜାରେ ରତ ରହନ୍ତି; ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।
13.243.8
एवं बहुविधैर्लोके धर्मद्वारैः सुसंवृतैः ।
ममापि मतिराविद्धा मेघलेखेव वायुना ॥ १३.२४३.८ ॥
ଜଗତରେ ଧର୍ମର ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦ୍ୱାର ଏହିପରି ଭଲ ଭାବେ ରୁଦ୍ଧ; ତଥାପି ମୋ ବୁଦ୍ଧି ପବନରେ ବିଚଳିତ ମେଘରେଖା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଛି।
13.243.9
एतस्मिन्संशयस्थाने संशयच्छेदकारि यत् ।
वचनं ब्रूहि देवेश निश्चयज्ञानसंज्ञितम् ॥ १३.२४३.९ ॥
ଏହି ସଂଶୟସ୍ଥଳରେ ସଂଶୟ ଛେଦକାରୀ ଯେଉଁ ବଚନ ଅଛି, ହେ ଦେବେଶ, ନିଶ୍ଚୟଜ୍ଞାନ ନାମକ ସେହି ବଚନ କୁହନ୍ତୁ।
13.243.10
एवं पृष्टः स्वया देव्या महादेवः पिनाकधृक् ।
प्रोवाच मधुरं वाक्यं सूक्ष्ममध्यात्मसंश्रितम् ॥ १३.२४३.१० ॥
ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପଚରାଯିବାରୁ ପିନାକଧାରୀ ମହାଦେବ ମଧୁର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଧ୍ୟାତ୍ମାଶ୍ରିତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
13.243.11
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि निश्चयम् ।
एतदेव विशिष्टं ते यत्त्वं पृच्छसि मां प्रिये ॥ १३.२४३.११ ॥
ହେ ମହାଭାଗେ, ନ୍ୟାୟତଃ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୋତେ ପଚାରିବା ହିଁ ତୁମର ବିଶିଷ୍ଟତା।
13.243.12
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्गलोकफलाश्रितः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफलाः क्रियाः ॥ १३.२४३.१२ ॥
ସର୍ବତ୍ର ବିହିତ ଧର୍ମ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ଫଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ; ବହୁଦ୍ୱାର ଧର୍ମରେ ଏଠାରେ କୌଣସି କ୍ରିୟା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
13.243.13
यस्मिन्यस्मिंश्च विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
तं तमेवाभिजानाति नान्यं धर्मं शुचिस्मिते ॥ १३.२४३.१३ ॥
ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ଯେଉଁ ଯେଉଁ ବିଷୟରେ ଯେ ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ, ସେ ତାହାକୁ ହିଁ ଜାଣେ, ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ନୁହେଁ।
13.243.14
शृणु देवि समासेन मोक्षद्वारसमनुत्तमम् ।
एतद्धि सर्वधर्माणां विशिष्टं शुभमव्ययम् ॥ १३.२४३.१४ ॥
ହେ ଦେବୀ! ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ। ଏହା ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାର, ଅତି ଉତ୍ତମ। ଏହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଏବଂ ଅବ୍ୟୟ।
13.243.15
नास्ति मोक्षात्परं देवि मोक्ष एव परा गतिः ।
सुखमात्यन्तिकं श्रेष्ठमनिवृत्तं च तद्विदुः ॥ १३.२४३.१५ ॥
ହେ ଦେବୀ! ମୋକ୍ଷଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ମୋକ୍ଷ ହିଁ ପରମ ଗତି। ଏହାକୁ ଆତ୍ୟନ୍ତିକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନିବୃତ୍ତ ସୁଖ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
13.243.16
नात्र देवि जरा मृत्युः शोको वा दुःखमेव वा ।
अनुत्तममचिन्त्यं च तद्देवि परमं सुखम् ॥ १३.२४३.१६ ॥
ହେ ଦେବୀ! ସେଠାରେ ଜରା, ମୃତ୍ୟୁ, ଶୋକ ବା ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ତାହା ଅନୁତ୍ତମ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ପରମ ସୁଖ।
13.243.17
ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानं मोक्षज्ञानं विदुर्बुधाः ।
ऋषिभिर्देवसङ्घैश्च प्रोच्यते परमं पदम् ॥ १३.२४३.१७ ॥
ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ, ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଋଷି ଓ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପରମ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
13.243.18
नित्यमक्षरमक्षोभ्यमजेयं शाश्वतं शिवम् ।
विशन्ति तत्पदं प्राज्ञाः स्पृहणीयं सुरोत्तमैः ॥ १३.२४३.१८ ॥
ନିତ୍ୟ, ଅକ୍ଷର, ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ, ଅଜେୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଶିବ — ସେହି ପଦରେ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
13.243.19
दुःखादिश्च दुरन्तश्च संसारोयं प्रकीर्तितः ।
शोकव्याधिजरादोषैर्मरणेन च संयुतः ॥ १३.२४३.१९ ॥
ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ଅନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଶୋକ, ରୋଗ, ଜରା ଦୋଷ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
13.243.20
यथा ज्योतिर्गणा व्योम्नि विवर्तन्ते पुनःपुनः ।
तस्य मोक्षस्य मार्गोऽयं श्रुयतां शुभलक्षणे ॥ १३.२४३.२० ॥
ଆକାଶରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ଗଣ ଯେପରି ବାରମ୍ବାର ଘୂରନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ମୋକ୍ଷର ପଥ। ହେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା, ଶୁଣ।
13.243.21
ब्रह्मादिस्थावरान्तश्च संसारो यः प्रकीर्तितः ।
संसारे प्राणिनः सर्वे निवर्तन्ते यथा पुनः ॥ १३.२४३.२१ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ସ୍ଥାବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁହାଯାଇଥିବା ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୁନଃ ପୁନଃ ଫେରି ଆସନ୍ତି।
13.243.22
तत्र संसारचक्रस्य मोक्षो ज्ञानेन दृश्यते ।
अध्यात्मतत्वविज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते ॥ १३.२४३.२२ ॥
ସେହି ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ମୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ।
13.243.23
ज्ञानस्य ग्रहणोपायमाचारं ज्ञानिनस्तथा ।
यथावत्सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १३.२४३.२३ ॥
ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣର ଉପାୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଆଚାର ମୁଁ ଯଥାଯଥ କହିବି। ଏକାଗ୍ର ମନରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ।
13.243.24
ब्राह्मणः क्षत्रियो वाऽपि भूत्वा पूर्वं गृहे स्थितः ।
आनृण्यं सर्वतः प्राप्य ततस्तान्संत्यजेद्गृहान् ॥ १३.२४३.२४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଗୃହରେ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରେ ସେହି ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
13.243.25
ततः संत्यज्य गार्हस्थ्यं निश्चितो वनमाश्रयेत् ॥ १३.२४३.२५ ॥
ତା'ପରେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ବନର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
13.243.26
वने गुरुं समाज्ञाय दीक्षितो विधिपूर्वकम् ।
दीक्षां प्राप्य यथान्यायं स्ववृत्तं परिपालयेत् ॥ १३.२४३.२६ ॥
ବନରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଦୀକ୍ଷା ପାଇ ନିଜ ଆଚାର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
13.243.27
गृह्णीयादप्युपाध्यायान्मोक्षज्ञानमनिन्दितः ।
द्विविधं च पुनर्मोक्षं साङ्ख्ययोगमिति स्मृतिः ॥ १३.२४३.२७ ॥
ନିର୍ଦୋଷ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ମୋକ୍ଷ ଦ୍ୱିବିଧ — ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ।
13.243.28
पञ्चविंशतिविज्ञानं साङ्ख्यमित्यभिधीयते ।
ऐश्वर्यं देवसारूप्यं योगशास्त्रस्य निर्णयः।
तयोरन्यतरं ज्ञानं शृणुयाच्छिष्यतां गतः ॥ १३.२४३.२८ ॥
ପଚିଶ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନକୁ ସାଂଖ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବତୁଲ୍ୟ ରୂପ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରର ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏର ଜ୍ଞାନ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
13.243.29
नाकालो नाप्यकाषायी नाप्यसंवत्सरोषितः ।
नासाङ्ख्ययोगो नाश्राद्धं गुरुणा स्नेहपूर्वकम्।
समः शीतोष्णहर्षादीन्विषहेत स वै मुनिः ॥ १३.२४३.२९ ॥
ଅକାଳରେ ନୁହେଁ, କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ବିନା ନୁହେଁ, ଏକ ବର୍ଷ ବାସ ନ କରି ନୁହେଁ, ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗ ବିନା ନୁହେଁ, ଗୁରୁଙ୍କ ସ୍ନେହରେ କରାଯାଉଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିନା ନୁହେଁ; ସମଭାବରେ ଶୀତ, ଉଷ୍ଣ, ହର୍ଷ ଆଦି ସହିବା ଯେ, ସେ ହିଁ ମୁନି।
13.243.30
अमृष्यः क्षुत्पिपासाभ्यामुचितेभ्यो निवर्तयेत् ।
त्यजेत्सङ्कल्पजान्ग्रन्थीन्सदा ध्यानपरो भवेत् ॥ १३.२४३.३० ॥
କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣା ସହି ନ ପାରିଲେ ଉଚିତ କର୍ମରୁ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଜାତ ଗ୍ରନ୍ଥି ତ୍ୟାଗ କରି ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନରେ ନିବିଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ।
13.243.31
कुण्डिकाचमसं शिक्यं छत्रं यष्टिमुपानहौ ।
चेलमित्येव नैतेषु स्थापयेत्साम्यमात्मनः ॥ १३.२४३.३१ ॥
କମଣ୍ଡଳୁ, ପାନପାତ୍ର, ଝୁଲା ଝୁଡ଼ି, ଛତା, ଦଣ୍ଡ, ପାଦୁକା, ବସ୍ତ୍ର — ଏମାନଙ୍କଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.243.32
गुरोः पूर्वं समुत्तिष्ठेज्जघन्यं तस्य संविशेत् ।
नैवाविज्ञाप्य भर्तारमावश्यकमपि व्रजेत् ॥ १३.२४३.३२ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଉଠିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କ ପରେ ବସିବା ଉଚିତ। ମାଲିକଙ୍କୁ ନ ଜଣାଇ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.243.33
द्विरह्नि स्नानशाटेन संध्ययोरभिषेचनम् ।
एककालाशनं चास् विहितं यतिभिः पुरा ॥ १३.२४३.३३ ॥
ଦିନରେ ଦୁଇ ଥର ସ୍ନାନ-ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ନାନ, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଭିଷେକ; ଏକ ସମୟରେ ଭୋଜନ — ଏହା ପୂର୍ବକାଳରୁ ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିହିତ।
13.243.34
भैक्षं सर्वत्र गृह्णीयाच्चिन्तयेत्सततं निशि ।
कारणे चापि सम्प्राप्ते न ज्ञाप्येत कदाचन ॥ १३.२४३.३४ ॥
ଭିକ୍ଷା ସର୍ବତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ରାତ୍ରିରେ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.243.35
ब्रह्मिचर्यं वने वासं शौचमिन्द्रियसंयमः ।
दया च सर्वभूतेषु तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२४३.३५ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ବନରେ ବାସ, ଶୌଚ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା — ଏହା ତାଙ୍କର ସନାତନ ଧର୍ମ।
13.243.36
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
आत्मयुक्तः परां बुद्धिं लभते पापनाशिनीम् ॥ १३.२४३.३६ ॥
ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଅଳ୍ପାହାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଆତ୍ମାରେ ଯୁକ୍ତ — ସେ ପାପନାଶିନୀ ପରମ ବୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
13.243.37
यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्र्हम सम्पद्यते तदा ॥ १३.२४३.३७ ॥
ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କର୍ମ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟରେ ପାପଭାବ ରଖେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଏ।
13.243.38
अनिष्ठुरोऽनहङ्कारो निर्द्वन्द्वो वीतमत्सरः ।
वीतशोकभयाबाधं पदं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १३.२४३.३८ ॥
ଯିଏ କଠୋର ନୁହେଁ, ଅହଂକାରରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ, ଈର୍ଷାରହିତ, ଶୋକ-ଭୟ-ବାଧାରହିତ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ ପାଏ।
13.243.39
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
समः शत्रौ च मित्रे च निर्वाणमधिगच्छति ॥ १३.२४३.३९ ॥
ଯିଏ ନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ତୁତିକୁ ସମାନ ଗଣେ, ମୌନୀ, ମାଟିଢେଳା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଦେଖେ, ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖେ, ସେ ନିର୍ବାଣ ପାଏ।
13.243.40
एवं युक्तसमाचारस्तत्परोऽध्यात्मचिन्तकः ।
ज्ञानाभ्यासेन तेनैव प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १३.२४३.४० ॥
ଏହିପରି ସଂଯମିତ ଆଚରଣ ଥିବା, ତହିଁରେ ତତ୍ପର, ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପଥରେ ପରମ ଗତି ପାଏ।