มหาภารตะ · อัธยายะ 13.243
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.243.1
देवदेव नमस्तेऽस्तु कालसूदन शङ्कर ।
लोकेषु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्मया श्रुताः ॥ १३.२४३.१ ॥
ข้าแต่เทพแห่งเทพ ผู้ทำลายกาล พระศังกร ขอความนอบน้อมจงมีแด่พระองค์ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ข้าพเจ้าได้ฟังธรรมต่าง ๆ มากมายในโลกทั้งหลาย
13.243.2
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् ।
श्रुतुमिच्छाम्यहं सर्वमत्र मुह्यति मे मनः ॥ १३.२४३.२ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังสิ่งที่ประเสริฐยิ่งกว่าธรรมทั้งปวง ที่คงอยู่เป็นนิรันดร์ มั่นคง และไม่เสื่อมสลาย ในเรื่องนี้ใจของข้าพเจ้าสับสนงุนงง
13.243.3
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः ।
वानप्रस्थं पुनः केचिद्गार्हस्थ्यं केचिदाश्रमम् ॥ १३.२४३.३ ॥
บางพวกสรรเสริญโมกษะ และบางพวกพราหมณ์สรรเสริญผลของยัญ อีกทั้งบางพวกสรรเสริญวานปรัสถาศรม บางพวกสรรเสริญคฤหัสถ์ชีวิต และบางพวกสรรเสริญอาศรม
13.243.4
राजधर्माश्रयं केचित्केचित्स्वाध्यायमेव च ।
ब्रह्मचर्याश्रमं केचित्केचिद्वाक्संयमाश्रयम् ॥ १३.२४३.४ ॥
บางพวกสรรเสริญการยึดถือหน้าที่ของกษัตริย์ บางพวกสรรเสริญการศึกษาพระเวท และบางพวกสรรเสริญพรหมจรรยาศรม บางพวกสรรเสริญการยึดถือการสำรวมวาจา
13.243.5
मातरं पितरं केचित्सेवमाना दिवं गताः ।
अहिंसया परः स्वर्गे सत्येन च महीयते ॥ १३.२४३.५ ॥
บางพวกที่บำรุงมารดาและบิดา ได้ไปสู่สวรรค์ ด้วยอหิงสา ผู้ยิ่งใหญ่ย่อมได้รับการยกย่องในสวรรค์ และด้วยสัตย์ก็เช่นกัน
13.243.6
आहवेऽभिमुखाः केचिन्निहतास्त्रिदिवं गताः ।
केचिदुञ्छवृत्ते सिद्धाः स्वर्गमार्गं समाश्रिताः ॥ १३.२४३.६ ॥
บางพวกที่เผชิญหน้าข้าศึกในการสู้รบ ถูกฆ่าแล้วได้ไปสู่สวรรค์ บางพวกที่บรรลุความสำเร็จด้วยการดำรงชีวิตด้วยการเก็บเกี่ยวตามที่ตกหล่น ได้ยึดถือเส้นทางสู่สวรรค์
13.243.7
आर्जवेनापरे युक्ता महतां पूजते रताः ।
ऋजवो नाकपृष्ठे तु शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.२४३.७ ॥
บางพวกประกอบด้วยความซื่อตรง ยินดีในการให้เกียรติแก่ผู้ยิ่งใหญ่ และผู้ซื่อตรงที่มีจิตบริสุทธิ์ ย่อมตั้งอยู่บนยอดแห่งสวรรค์
13.243.8
एवं बहुविधैर्लोके धर्मद्वारैः सुसंवृतैः ।
ममापि मतिराविद्धा मेघलेखेव वायुना ॥ १३.२४३.८ ॥
ในโลกนี้ ประตูแห่งธรรมมากมายหลายแบบปิดสนิทดีแล้วอย่างนี้ แต่ใจของข้าพเจ้ากลับถูกลมพัดให้กระเพื่อม ดุจแนวเมฆ
13.243.9
एतस्मिन्संशयस्थाने संशयच्छेदकारि यत् ।
वचनं ब्रूहि देवेश निश्चयज्ञानसंज्ञितम् ॥ १३.२४३.९ ॥
ในที่แห่งความสงสัยนี้ ขอพระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งเทพโปรดตรัสถ้อยคำที่ตัดความสงสัย ซึ่งเรียกว่าความรู้แห่งความแน่ใจ
13.243.10
एवं पृष्टः स्वया देव्या महादेवः पिनाकधृक् ।
प्रोवाच मधुरं वाक्यं सूक्ष्ममध्यात्मसंश्रितम् ॥ १३.२४३.१० ॥
เมื่อถูกพระชายาของพระองค์ทูลถามดังนี้ พระมหาเทพผู้ทรงธนูปินากะ ตรัสถ้อยคำอันไพเราะ ละเอียดอ่อน และตั้งอยู่บนเรื่องภายในตน
13.243.11
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि निश्चयम् ।
एतदेव विशिष्टं ते यत्त्वं पृच्छसि मां प्रिये ॥ १३.२४३.११ ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคยิ่ง เป็นการถูกต้องแล้วที่เธอปรารถนาจะฟังความแน่นอน ข้าแต่ที่รัก สิ่งที่โดดเด่นของเธอก็คือ เธอถามเราเรื่องนี้
13.243.12
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्गलोकफलाश्रितः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफलाः क्रियाः ॥ १३.२४३.१२ ॥
ธรรมที่กำหนดไว้ทุกแห่งตั้งอยู่บนผลคือโลกสวรรค์ ในธรรมที่มีประตูมากมาย การกระทำใดในที่นี้ย่อมไม่ไร้ผล
13.243.13
यस्मिन्यस्मिंश्च विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
तं तमेवाभिजानाति नान्यं धर्मं शुचिस्मिते ॥ १३.२४३.१३ ॥
ข้าแต่ผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ในเรื่องใดก็ตามที่บุคคลใดบุคคลหนึ่งไปถึงความแน่ใจ เขาย่อมรู้เฉพาะเรื่องนั้นเท่านั้น ไม่ใช่ธรรมอื่น
13.243.14
शृणु देवि समासेन मोक्षद्वारसमनुत्तमम् ।
एतद्धि सर्वधर्माणां विशिष्टं शुभमव्ययम् ॥ १३.२४३.१४ ॥
ข้าแต่เทวี จงฟังโดยย่อ นี่คือประตูแห่งโมกษะที่สูงสุดอย่างยิ่ง นี่เท่านั้นที่ประเสริฐที่สุดในบรรดาธรรมทั้งปวง เป็นมงคลและไม่เสื่อมสลาย
13.243.15
नास्ति मोक्षात्परं देवि मोक्ष एव परा गतिः ।
सुखमात्यन्तिकं श्रेष्ठमनिवृत्तं च तद्विदुः ॥ १३.२४३.१५ ॥
ข้าแต่เทวี ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าโมกษะ โมกษะเท่านั้นคือคติอันสูงสุด ท่านผู้รู้เรียกความสุขนั้นว่าเป็นที่สุดยิ่ง ประเสริฐที่สุด และไม่กลับคืนมา
13.243.16
नात्र देवि जरा मृत्युः शोको वा दुःखमेव वा ।
अनुत्तममचिन्त्यं च तद्देवि परमं सुखम् ॥ १३.२४३.१६ ॥
ข้าแต่เทวี ที่นี่ไม่มีความชรา ความตาย ความเศร้าโศก หรือความทุกข์ใด ๆ นั่นคือความสุขสูงสุดที่ไม่มีสิ่งใดเหนือกว่า และยากจะคาดคิดได้
13.243.17
ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानं मोक्षज्ञानं विदुर्बुधाः ।
ऋषिभिर्देवसङ्घैश्च प्रोच्यते परमं पदम् ॥ १३.२४३.१७ ॥
ในบรรดาความรู้ทั้งหลาย ท่านผู้รู้ทราบว่าความรู้เรื่องโมกษะเป็นความรู้สูงสุด ฤๅษีและหมู่เทพกล่าวว่านั่นคือฐานะอันสูงสุด
13.243.18
नित्यमक्षरमक्षोभ्यमजेयं शाश्वतं शिवम् ।
विशन्ति तत्पदं प्राज्ञाः स्पृहणीयं सुरोत्तमैः ॥ १३.२४३.१८ ॥
เป็นนิรันดร์ ไม่เสื่อมสลาย ไม่หวั่นไหว ไม่มีใครเอาชนะได้ ดำรงอยู่ตลอดกาล เป็นมงคล ท่านผู้มีปัญญาย่อมเข้าสู่ฐานะนั้น ฐานะที่บรรดาเทพผู้ประเสริฐปรารถนา
13.243.19
दुःखादिश्च दुरन्तश्च संसारोयं प्रकीर्तितः ।
शोकव्याधिजरादोषैर्मरणेन च संयुतः ॥ १३.२४३.१९ ॥
สังสารวัฏนี้เริ่มต้นด้วยทุกข์ และกล่าวกันว่าไม่มีที่สิ้นสุด ประกอบด้วยโทษแห่งความโศก โรคภัย ความชรา และความตาย
13.243.20
यथा ज्योतिर्गणा व्योम्नि विवर्तन्ते पुनःपुनः ।
तस्य मोक्षस्य मार्गोऽयं श्रुयतां शुभलक्षणे ॥ १३.२४३.२० ॥
ดุจกลุ่มดาวที่หมุนวนไปบนท้องฟ้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า นี่คือหนทางสู่โมกษะนั้น ข้าแต่ผู้มีลักษณะอันเป็นมงคล จงฟังเถิด
13.243.21
ब्रह्मादिस्थावरान्तश्च संसारो यः प्रकीर्तितः ।
संसारे प्राणिनः सर्वे निवर्तन्ते यथा पुनः ॥ १३.२४३.२१ ॥
ในสังสารวัฏที่กล่าวกันว่าขยายตั้งแต่พระพรหมลงมาจนถึงสิ่งที่ไม่เคลื่อนที่ สัตว์ทั้งปวงย่อมหมุนวนกลับมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
13.243.22
तत्र संसारचक्रस्य मोक्षो ज्ञानेन दृश्यते ।
अध्यात्मतत्वविज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते ॥ १३.२४३.२२ ॥
ในวงล้อของสังสารวัฏนั้น การหลุดพ้นย่อมเห็นได้ด้วยความรู้ ความเข้าใจในสัจธรรมของอาตมันภายในนั้นเรียกว่าความรู้
13.243.23
ज्ञानस्य ग्रहणोपायमाचारं ज्ञानिनस्तथा ।
यथावत्सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १३.२४३.२३ ॥
เราจะอธิบายให้ครบถ้วนถึงวิธีการเข้าถึงความรู้ และความประพฤติของผู้รู้ จงฟังสัจธรรมนี้ด้วยใจที่มุ่งเพียงหนึ่งเดียว
13.243.24
ब्राह्मणः क्षत्रियो वाऽपि भूत्वा पूर्वं गृहे स्थितः ।
आनृण्यं सर्वतः प्राप्य ततस्तान्संत्यजेद्गृहान् ॥ १३.२४३.२४ ॥
พราหมณ์หรือกษัตริย์ที่เคยอยู่ครองเรือนมาก่อน เมื่อปลอดจากหนี้สินทั้งปวงแล้ว ควรละทิ้งเรือนเหล่านั้นไป
13.243.25
ततः संत्यज्य गार्हस्थ्यं निश्चितो वनमाश्रयेत् ॥ १३.२४३.२५ ॥
จากนั้น เมื่อละชีวิตครองเรือนแล้วและตั้งใจมั่น ก็ควรเข้าไปอยู่ในป่า
13.243.26
वने गुरुं समाज्ञाय दीक्षितो विधिपूर्वकम् ।
दीक्षां प्राप्य यथान्यायं स्ववृत्तं परिपालयेत् ॥ १३.२४३.२६ ॥
เมื่ออยู่ในป่า ควรรู้จักคุรุให้ชัดเจน รับการบวชตามแบบแผน และเมื่อได้รับการบวชโดยถูกต้องแล้ว ควรรักษาวัตรปฏิบัติของตนไว้
13.243.27
गृह्णीयादप्युपाध्यायान्मोक्षज्ञानमनिन्दितः ।
द्विविधं च पुनर्मोक्षं साङ्ख्ययोगमिति स्मृतिः ॥ १३.२४३.२७ ॥
ผู้ไม่มีโทษก็ควรรับความรู้เรื่องโมกษะจากอาจารย์ โมกษะนั้นกล่าวไว้ในสมฤติว่ามีสองแบบ คือทางสางขยะและทางโยคะ
13.243.28
पञ्चविंशतिविज्ञानं साङ्ख्यमित्यभिधीयते ।
ऐश्वर्यं देवसारूप्यं योगशास्त्रस्य निर्णयः।
तयोरन्यतरं ज्ञानं शृणुयाच्छिष्यतां गतः ॥ १३.२४३.२८ ॥
ความรู้เรื่องหลักการทั้งยี่สิบห้าประการเรียกว่าสางขยะ อำนาจและความเป็นเช่นเทพคือข้อสรุปของศาสตร์แห่งโยคะ ผู้เป็นศิษย์ควรฟังความรู้ของทางใดทางหนึ่งในสองทางนี้
13.243.29
नाकालो नाप्यकाषायी नाप्यसंवत्सरोषितः ।
नासाङ्ख्ययोगो नाश्राद्धं गुरुणा स्नेहपूर्वकम्।
समः शीतोष्णहर्षादीन्विषहेत स वै मुनिः ॥ १३.२४३.२९ ॥
ไม่ควรทำในเวลาที่ไม่เหมาะ ไม่ควรไม่สวมจีวรสีกาสาวะ ไม่ควรไม่อยู่ครบหนึ่งปี ไม่ควรไม่มีสางขยะและโยคะ ไม่ควรไม่ทำศราทธะที่คุรุทำด้วยความรักใคร่ ผู้มีใจสม่ำเสมอ ควรอดทนต่อความหนาวร้อนและความยินดียินร้ายทั้งหลาย ผู้นั้นแลคือฤๅษี
13.243.30
अमृष्यः क्षुत्पिपासाभ्यामुचितेभ्यो निवर्तयेत् ।
त्यजेत्सङ्कल्पजान्ग्रन्थीन्सदा ध्यानपरो भवेत् ॥ १३.२४३.३० ॥
หากทนความหิวและความกระหายไม่ได้ ก็ควรหันเบนจากข้อปฏิบัติที่เหมาะสม ควรละปมที่เกิดจากความคิดปรารถนาเสีย และควรตั้งมั่นในการทำสมาธิอยู่เสมอ
13.243.31
कुण्डिकाचमसं शिक्यं छत्रं यष्टिमुपानहौ ।
चेलमित्येव नैतेषु स्थापयेत्साम्यमात्मनः ॥ १३.२४३.३१ ॥
หม้อน้ำ ถ้วยดื่ม ตะกร้าแขวน ร่ม ไม้เท้า รองเท้า และผ้า ในสิ่งเหล่านี้ไม่ควรตั้งความเป็นตัวตนของตนไว้
13.243.32
गुरोः पूर्वं समुत्तिष्ठेज्जघन्यं तस्य संविशेत् ।
नैवाविज्ञाप्य भर्तारमावश्यकमपि व्रजेत् ॥ १३.२४३.३२ ॥
ควรลุกขึ้นก่อนคุรุ และนั่งลงหลังท่าน ไม่ควรไปทำธุระแม้จำเป็นโดยไม่แจ้งให้อาจารย์ทราบ
13.243.33
द्विरह्नि स्नानशाटेन संध्ययोरभिषेचनम् ।
एककालाशनं चास् विहितं यतिभिः पुरा ॥ १३.२४३.३३ ॥
การอาบน้ำวันละสองครั้งด้วยผ้าอาบน้ำ การพรมน้ำในเวลาสนธยาทั้งสอง และการฉันเพียงครั้งเดียว ข้อปฏิบัติเหล่านี้ได้ถูกกำหนดไว้สำหรับนักพรตมาแต่โบราณ
13.243.34
भैक्षं सर्वत्र गृह्णीयाच्चिन्तयेत्सततं निशि ।
कारणे चापि सम्प्राप्ते न ज्ञाप्येत कदाचन ॥ १३.२४३.३४ ॥
ควรรับภิกษาจากทุกแห่ง และควรพิจารณาอยู่เสมอในเวลากลางคืน แม้เมื่อมีเหตุจำเป็นเกิดขึ้น ก็ไม่ควรแจ้งให้ใครทราบเลย
13.243.35
ब्रह्मिचर्यं वने वासं शौचमिन्द्रियसंयमः ।
दया च सर्वभूतेषु तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२४३.३५ ॥
ความบริสุทธิ์ทางเพศ การอยู่ในป่า ความสะอาด การสำรวมอินทรีย์ และความกรุณาต่อสัตว์ทั้งปวง นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์ของเขา
13.243.36
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
आत्मयुक्तः परां बुद्धिं लभते पापनाशिनीम् ॥ १३.२४३.३६ ॥
ผู้หลุดพ้นจากบาปทั้งปวง กินอาหารน้อย สำรวมอินทรีย์ได้แล้ว และรวมเป็นหนึ่งกับอาตมัน ย่อมได้รับปัญญาอันสูงสุดที่ทำลายบาป
13.243.37
यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्र्हम सम्पद्यते तदा ॥ १३.२४३.३७ ॥
เมื่อบุคคลไม่คิดร้ายต่อสัตว์ใดๆ ด้วยการกระทำ ใจ หรือวาจา ในเวลานั้นเขาย่อมบรรลุพรหมัน
13.243.38
अनिष्ठुरोऽनहङ्कारो निर्द्वन्द्वो वीतमत्सरः ।
वीतशोकभयाबाधं पदं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १३.२४३.३८ ॥
ผู้ไม่รุนแรง ไม่มีอหังการ พ้นจากคู่ตรงข้าม ปราศจากความริษยา ปราศจากความโศก ความกลัว และความทุกข์ ย่อมบรรลุฐานะอันยอดเยี่ยม
13.243.39
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
समः शत्रौ च मित्रे च निर्वाणमधिगच्छति ॥ १३.२४३.३९ ॥
ผู้ที่ถือการตำหนิและการสรรเสริญเสมอกัน เงียบสงบ เห็นก้อนดิน ก้อนหิน และทองคำเป็นสิ่งเดียวกัน มีใจสม่ำเสมอต่อศัตรูและมิตร ย่อมบรรลุนิพพาน
13.243.40
एवं युक्तसमाचारस्तत्परोऽध्यात्मचिन्तकः ।
ज्ञानाभ्यासेन तेनैव प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १३.२४३.४० ॥
ผู้ที่มีความประพฤติสำรวมเช่นนี้ มุ่งมั่นในสิ่งนั้น และพิจารณาอาตมัน ย่อมบรรลุคติอันสูงสุดด้วยการฝึกฝนความรู้นั้นเอง