ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.243
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.243.1
देवदेव नमस्तेऽस्तु कालसूदन शङ्कर ।
लोकेषु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्मया श्रुताः ॥ १३.२४३.१ ॥
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਕਾਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਸੁਣੇ ਹਨ।
13.243.2
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् ।
श्रुतुमिच्छाम्यहं सर्वमत्र मुह्यति मे मनः ॥ १३.२४३.२ ॥
ਜੋ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
13.243.3
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः ।
वानप्रस्थं पुनः केचिद्गार्हस्थ्यं केचिदाश्रमम् ॥ १३.२४३.३ ॥
ਕੁਝ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦ੍ਵਿਜ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਦੀ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਦੀ, ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ, ਕੁਝ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.243.4
राजधर्माश्रयं केचित्केचित्स्वाध्यायमेव च ।
ब्रह्मचर्याश्रमं केचित्केचिद्वाक्संयमाश्रयम् ॥ १३.२४३.४ ॥
ਕੁਝ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੀ, ਕੁਝ ਸਵਾਧਿਆਏ ਦੀ ਹੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਾਣੀ-ਸੰਜਮ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.243.5
मातरं पितरं केचित्सेवमाना दिवं गताः ।
अहिंसया परः स्वर्गे सत्येन च महीयते ॥ १३.२४३.५ ॥
ਕੁਝ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ। ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਵੀ।
13.243.6
आहवेऽभिमुखाः केचिन्निहतास्त्रिदिवं गताः ।
केचिदुञ्छवृत्ते सिद्धाः स्वर्गमार्गं समाश्रिताः ॥ १३.२४३.६ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ। ਕੁਝ ਉਂਛ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ।
13.243.7
आर्जवेनापरे युक्ता महतां पूजते रताः ।
ऋजवो नाकपृष्ठे तु शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.२४३.७ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਰਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਪਿੱਠ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.243.8
एवं बहुविधैर्लोके धर्मद्वारैः सुसंवृतैः ।
ममापि मतिराविद्धा मेघलेखेव वायुना ॥ १३.२४३.८ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਡੋਲਦੀ ਹੈ।
13.243.9
एतस्मिन्संशयस्थाने संशयच्छेदकारि यत् ।
वचनं ब्रूहि देवेश निश्चयज्ञानसंज्ञितम् ॥ १३.२४३.९ ॥
ਇਸ ਸੰਸ਼ੇ ਦੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਸ਼ੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਬਚਨ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਨਿਸ਼ਚੇ-ਗਿਆਨ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਚਨ ਕਹੋ।
13.243.10
एवं पृष्टः स्वया देव्या महादेवः पिनाकधृक् ।
प्रोवाच मधुरं वाक्यं सूक्ष्ममध्यात्मसंश्रितम् ॥ १३.२४३.१० ॥
ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਮਧੁਰ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
13.243.11
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि निश्चयम् ।
एतदेव विशिष्टं ते यत्त्वं पृच्छसि मां प्रिये ॥ १३.२४३.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਹੀ ਤੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
13.243.12
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्गलोकफलाश्रितः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफलाः क्रियाः ॥ १३.२४३.१२ ॥
ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਹਿਤ ਧਰਮ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਬਹੁਦਵਾਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
13.243.13
यस्मिन्यस्मिंश्च विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
तं तमेवाभिजानाति नान्यं धर्मं शुचिस्मिते ॥ १३.२४३.१३ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤੇ! ਜਿਸ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੈ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
13.243.14
शृणु देवि समासेन मोक्षद्वारसमनुत्तमम् ।
एतद्धि सर्वधर्माणां विशिष्टं शुभमव्ययम् ॥ १३.२४३.१४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਇਹ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ। ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ।
13.243.15
नास्ति मोक्षात्परं देवि मोक्ष एव परा गतिः ।
सुखमात्यन्तिकं श्रेष्ठमनिवृत्तं च तद्विदुः ॥ १३.२४३.१५ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੋਕਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਮੋਕਸ਼ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਆਤਿਅੰਤਿਕ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਨਿਵ੍ਰਿੱਤ ਸੁਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
13.243.16
नात्र देवि जरा मृत्युः शोको वा दुःखमेव वा ।
अनुत्तममचिन्त्यं च तद्देवि परमं सुखम् ॥ १३.२४३.१६ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਥੇ ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸ਼ੋਕ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।
13.243.17
ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानं मोक्षज्ञानं विदुर्बुधाः ।
ऋषिभिर्देवसङ्घैश्च प्रोच्यते परमं पदम् ॥ १३.२४३.१७ ॥
ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਮੋਕਸ਼-ਗਿਆਨ ਹੈ, ਐਸਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.243.18
नित्यमक्षरमक्षोभ्यमजेयं शाश्वतं शिवम् ।
विशन्ति तत्पदं प्राज्ञाः स्पृहणीयं सुरोत्तमैः ॥ १३.२४३.१८ ॥
ਨਿੱਤ, ਅਕਸ਼ਰ, ਅਕਸ਼ੋਭ, ਅਜਿੱਤ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ — ਉਸ ਪਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉੱਤਮ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.243.19
दुःखादिश्च दुरन्तश्च संसारोयं प्रकीर्तितः ।
शोकव्याधिजरादोषैर्मरणेन च संयुतः ॥ १३.२४३.१९ ॥
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਕਠਿਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਗ, ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
13.243.20
यथा ज्योतिर्गणा व्योम्नि विवर्तन्ते पुनःपुनः ।
तस्य मोक्षस्य मार्गोऽयं श्रुयतां शुभलक्षणे ॥ १३.२४३.२० ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿਰਗਣ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਹ ਰਾਹ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ।
13.243.21
ब्रह्मादिस्थावरान्तश्च संसारो यः प्रकीर्तितः ।
संसारे प्राणिनः सर्वे निवर्तन्ते यथा पुनः ॥ १३.२४३.२१ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਥਾਵਰ ਤੱਕ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
13.243.22
तत्र संसारचक्रस्य मोक्षो ज्ञानेन दृश्यते ।
अध्यात्मतत्वविज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते ॥ १३.२४३.२२ ॥
ਉਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮ ਤੱਤ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.243.23
ज्ञानस्य ग्रहणोपायमाचारं ज्ञानिनस्तथा ।
यथावत्सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १३.२४३.२३ ॥
ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਆਚਾਰ ਮੈਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸੁਣ।
13.243.24
ब्राह्मणः क्षत्रियो वाऽपि भूत्वा पूर्वं गृहे स्थितः ।
आनृण्यं सर्वतः प्राप्य ततस्तान्संत्यजेद्गृहान् ॥ १३.२४३.२४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।
13.243.25
ततः संत्यज्य गार्हस्थ्यं निश्चितो वनमाश्रयेत् ॥ १३.२४३.२५ ॥
ਫਿਰ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਬਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ।
13.243.26
वने गुरुं समाज्ञाय दीक्षितो विधिपूर्वकम् ।
दीक्षां प्राप्य यथान्यायं स्ववृत्तं परिपालयेत् ॥ १३.२४३.२६ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਆਚਾਰ ਪਾਲੇ।
13.243.27
गृह्णीयादप्युपाध्यायान्मोक्षज्ञानमनिन्दितः ।
द्विविधं च पुनर्मोक्षं साङ्ख्ययोगमिति स्मृतिः ॥ १३.२४३.२७ ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮੋਕਸ਼-ਗਿਆਨ ਲਵੇ; ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਕਸ਼ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ — ਸਾਂਖਯ ਅਤੇ ਯੋਗ।
13.243.28
पञ्चविंशतिविज्ञानं साङ्ख्यमित्यभिधीयते ।
ऐश्वर्यं देवसारूप्यं योगशास्त्रस्य निर्णयः।
तयोरन्यतरं ज्ञानं शृणुयाच्छिष्यतां गतः ॥ १३.२४३.२८ ॥
ਪੱਚੀ ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਂਖਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਗਿਆਨ ਚੇਲਾ ਬਣ ਕੇ ਸੁਣੇ।
13.243.29
नाकालो नाप्यकाषायी नाप्यसंवत्सरोषितः ।
नासाङ्ख्ययोगो नाश्राद्धं गुरुणा स्नेहपूर्वकम्।
समः शीतोष्णहर्षादीन्विषहेत स वै मुनिः ॥ १३.२४३.२९ ॥
ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਕਾਸ਼ਾਏ ਵਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ; ਸਮਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਆਦਿ ਸਹੇ — ਉਹੀ ਮੁਨੀ ਹੈ।
13.243.30
अमृष्यः क्षुत्पिपासाभ्यामुचितेभ्यो निवर्तयेत् ।
त्यजेत्सङ्कल्पजान्ग्रन्थीन्सदा ध्यानपरो भवेत् ॥ १३.२४३.३० ॥
ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਚਿਤ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁੜ ਜਾਵੇ; ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ।
13.243.31
कुण्डिकाचमसं शिक्यं छत्रं यष्टिमुपानहौ ।
चेलमित्येव नैतेषु स्थापयेत्साम्यमात्मनः ॥ १३.२४३.३१ ॥
ਕਮੰਡਲ, ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਝੋਲੀ, ਛਤਰੀ, ਡੰਡਾ, ਖੜਾਊਂ, ਵਸਤਰ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਟਿਕਾਏ।
13.243.32
गुरोः पूर्वं समुत्तिष्ठेज्जघन्यं तस्य संविशेत् ।
नैवाविज्ञाप्य भर्तारमावश्यकमपि व्रजेत् ॥ १३.२४३.३२ ॥
ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਠੇ। ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ।
13.243.33
द्विरह्नि स्नानशाटेन संध्ययोरभिषेचनम् ।
एककालाशनं चास् विहितं यतिभिः पुरा ॥ १३.२४३.३३ ॥
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ-ਵਸਤਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵੇਲੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ; ਇੱਕ ਹੀ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ — ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਯਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
13.243.34
भैक्षं सर्वत्र गृह्णीयाच्चिन्तयेत्सततं निशि ।
कारणे चापि सम्प्राप्ते न ज्ञाप्येत कदाचन ॥ १३.२४३.३४ ॥
ਭਿੱਖਿਆ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਲਵੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ; ਕਾਰਨ ਆ ਪਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੇ।
13.243.35
ब्रह्मिचर्यं वने वासं शौचमिन्द्रियसंयमः ।
दया च सर्वभूतेषु तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२४३.३५ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਸ਼ੌਚ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਜਮ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ — ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
13.243.36
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
आत्मयुक्तः परां बुद्धिं लभते पापनाशिनीम् ॥ १३.२४३.३६ ॥
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ — ਉਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.243.37
यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्र्हम सम्पद्यते तदा ॥ १३.२४३.३७ ॥
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.243.38
अनिष्ठुरोऽनहङ्कारो निर्द्वन्द्वो वीतमत्सरः ।
वीतशोकभयाबाधं पदं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १३.२४३.३८ ॥
ਜੋ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ, ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ, ਭੈ ਤੇ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.243.39
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
समः शत्रौ च मित्रे च निर्वाणमधिगच्छति ॥ १३.२४३.३९ ॥
ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.243.40
एवं युक्तसमाचारस्तत्परोऽध्यात्मचिन्तकः ।
ज्ञानाभ्यासेन तेनैव प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १३.२४३.४० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਜਮੀ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ-ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।