మహాభారతం · అధ్యాయం 13.243
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.243.1
देवदेव नमस्तेऽस्तु कालसूदन शङ्कर ।
लोकेषु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्मया श्रुताः ॥ १३.२४३.१ ॥
దేవదేవా, కాలాన్ని సంహరించే శంకరా, మీకు నమస్కారం. మీ అనుగ్రహం వల్ల లోకాలలోని వివిధ ధర్మాలను నేను విన్నాను.
13.243.2
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् ।
श्रुतुमिच्छाम्यहं सर्वमत्र मुह्यति मे मनः ॥ १३.२४३.२ ॥
సమస్త ధర్మాలకంటే శ్రేష్ఠమైన, శాశ్వతమైన, స్థిరమైన, అవ్యయమైనదాన్ని నేను వినాలనుకుంటున్నాను. ఈ విషయంలో నా మనసు గందరగోళంలో ఉంది.
13.243.3
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः ।
वानप्रस्थं पुनः केचिद्गार्हस्थ्यं केचिदाश्रमम् ॥ १३.२४३.३ ॥
కొందరు మోక్షాన్ని స్తుతిస్తారు, కొందరు ద్విజులు యజ్ఞఫలాన్ని స్తుతిస్తారు. మరికొందరు వానప్రస్థాన్ని, కొందరు గృహస్థ జీవితాన్ని, కొందరు ఆశ్రమాన్ని స్తుతిస్తారు.
13.243.4
राजधर्माश्रयं केचित्केचित्स्वाध्यायमेव च ।
ब्रह्मचर्याश्रमं केचित्केचिद्वाक्संयमाश्रयम् ॥ १३.२४३.४ ॥
కొందరు రాజధర్మాన్ని ఆశ్రయించడాన్ని, కొందరు స్వాధ్యాయాన్ని, మరికొందరు బ్రహ్మచర్యాశ్రమాన్ని స్తుతిస్తారు. కొందరు వాక్సంయమాన్ని ఆశ్రయించడాన్ని స్తుతిస్తారు.
13.243.5
मातरं पितरं केचित्सेवमाना दिवं गताः ।
अहिंसया परः स्वर्गे सत्येन च महीयते ॥ १३.२४३.५ ॥
కొందరు తల్లిదండ్రులను సేవించి స్వర్గానికి వెళ్ళారు. అహింసవల్ల పరముడు స్వర్గంలో గౌరవించబడతాడు; సత్యంవల్ల కూడా.
13.243.6
आहवेऽभिमुखाः केचिन्निहतास्त्रिदिवं गताः ।
केचिदुञ्छवृत्ते सिद्धाः स्वर्गमार्गं समाश्रिताः ॥ १३.२४३.६ ॥
యుద్ధంలో ఎదురొడ్డి కొందరు చంపబడి స్వర్గానికి వెళ్ళారు. కొందరు ఉంఛవృత్తితో సిద్ధులై స్వర్గమార్గాన్ని ఆశ్రయించారు.
13.243.7
आर्जवेनापरे युक्ता महतां पूजते रताः ।
ऋजवो नाकपृष्ठे तु शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.२४३.७ ॥
కొందరు ఋజుత్వంతో కూడి మహాత్ములను పూజించడంలో నిమగ్నులై ఉంటారు; ఋజువర్తనులు, శుద్ధాత్ములు స్వర్గపృష్ఠంలో ప్రతిష్ఠితులవుతారు.
13.243.8
एवं बहुविधैर्लोके धर्मद्वारैः सुसंवृतैः ।
ममापि मतिराविद्धा मेघलेखेव वायुना ॥ १३.२४३.८ ॥
లోకంలో ధర్మద్వారాలు ఇలా అనేక రకాలుగా సుసంవృతంగా ఉన్నాయి; అయినా నా బుద్ధి గాలికి చెదిరిన మేఘరేఖలా కలత చెందుతోంది.
13.243.9
एतस्मिन्संशयस्थाने संशयच्छेदकारि यत् ।
वचनं ब्रूहि देवेश निश्चयज्ञानसंज्ञितम् ॥ १३.२४३.९ ॥
ఈ సందేహస్థానంలో సందేహాన్ని ఛేదించే, నిశ్చయజ్ఞానమనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన వాక్యాన్ని, దేవేశా, చెప్పు.
13.243.10
एवं पृष्टः स्वया देव्या महादेवः पिनाकधृक् ।
प्रोवाच मधुरं वाक्यं सूक्ष्ममध्यात्मसंश्रितम् ॥ १३.२४३.१० ॥
దేవి ఇలా అడగగా, పినాకధరుడైన మహాదేవుడు మధురమైన, సూక్ష్మమైన, అధ్యాత్మాన్ని ఆశ్రయించిన వాక్యం పలికాడు.
13.243.11
न्यायतस्त्वं महाभागे श्रोतुकामाऽसि निश्चयम् ।
एतदेव विशिष्टं ते यत्त्वं पृच्छसि मां प्रिये ॥ १३.२४३.११ ॥
మహాభాగే, న్యాయంగానే నీవు నిశ్చయాన్ని వినాలని కోరుతున్నావు; ప్రియా, నన్ను అడుగుతున్నావన్నదే నీ విశిష్టత.
13.243.12
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्गलोकफलाश्रितः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफलाः क्रियाः ॥ १३.२४३.१२ ॥
అన్నిచోట్లా విధించిన ధర్మం స్వర్గలోక ఫలాన్ని ఆశ్రయించింది; అనేక ద్వారాల ధర్మంలో ఇక్కడ ఏ క్రియా నిష్ఫలం కాదు.
13.243.13
यस्मिन्यस्मिंश्च विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
तं तमेवाभिजानाति नान्यं धर्मं शुचिस्मिते ॥ १३.२४३.१३ ॥
ఓ శుచిస్మితా! ఏ ఏ విషయంలో ఎవరెవరు నిశ్చయాన్ని పొందుతారో, వారు దానినే తెలుసుకుంటారు, వేరే ధర్మాన్ని కాదు.
13.243.14
शृणु देवि समासेन मोक्षद्वारसमनुत्तमम् ।
एतद्धि सर्वधर्माणां विशिष्टं शुभमव्ययम् ॥ १३.२४३.१४ ॥
దేవీ! సంక్షేపంగా విను. ఇది మోక్షద్వారం, అత్యుత్తమమైనది. ఇదే అన్ని ధర్మాలలో శ్రేష్ఠమైనది, శుభమైనది, అవ్యయమైనది.
13.243.15
नास्ति मोक्षात्परं देवि मोक्ष एव परा गतिः ।
सुखमात्यन्तिकं श्रेष्ठमनिवृत्तं च तद्विदुः ॥ १३.२४३.१५ ॥
దేవీ! మోక్షం కంటే ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు; మోక్షమే పరమ గతి. దానినే ఆత్యంతిక, శ్రేష్ఠ, అనివృత్త సుఖమని తెలుసుకుంటారు.
13.243.16
नात्र देवि जरा मृत्युः शोको वा दुःखमेव वा ।
अनुत्तममचिन्त्यं च तद्देवि परमं सुखम् ॥ १३.२४३.१६ ॥
దేవీ! ఇక్కడ వార్ధక్యం లేదు, మరణం లేదు, శోకం గాని దుఃఖం గాని లేదు. అది అనుత్తమమైనది, అచింత్యమైనది, పరమ సుఖం.
13.243.17
ज्ञानानामुत्तमं ज्ञानं मोक्षज्ञानं विदुर्बुधाः ।
ऋषिभिर्देवसङ्घैश्च प्रोच्यते परमं पदम् ॥ १३.२४३.१७ ॥
జ్ఞానాలలో ఉత్తమమైనది మోక్షజ్ఞానం అని బుధులు తెలుసుకుంటారు. ఋషులచేత, దేవసమూహాలచేత ఇదే పరమపదమని చెప్పబడుతుంది.
13.243.18
नित्यमक्षरमक्षोभ्यमजेयं शाश्वतं शिवम् ।
विशन्ति तत्पदं प्राज्ञाः स्पृहणीयं सुरोत्तमैः ॥ १३.२४३.१८ ॥
నిత్యమైనది, అక్షరమైనది, అక్షోభ్యమైనది, అజేయమైనది, శాశ్వతమైనది, శివమైనది — ఆ పదంలో ప్రాజ్ఞులు ప్రవేశిస్తారు; ఉత్తమ దేవతలూ దానిని కోరుకుంటారు.
13.243.19
दुःखादिश्च दुरन्तश्च संसारोयं प्रकीर्तितः ।
शोकव्याधिजरादोषैर्मरणेन च संयुतः ॥ १३.२४३.१९ ॥
ఈ సంసారం దుఃఖంతో మొదలవుతుంది, అంతులేనిదిగా చెప్పబడింది. ఇది శోకం, వ్యాధి, జరా అనే దోషాలతో మరియు మరణంతో కూడినది.
13.243.20
यथा ज्योतिर्गणा व्योम्नि विवर्तन्ते पुनःपुनः ।
तस्य मोक्षस्य मार्गोऽयं श्रुयतां शुभलक्षणे ॥ १३.२४३.२० ॥
ఆకాశంలో జ్యోతిర్గణాలు మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతున్నట్లే, మోక్షానికి ఈ మార్గం ఉంది. శుభ లక్షణాలు గలదానా, దీన్ని విను.
13.243.21
ब्रह्मादिस्थावरान्तश्च संसारो यः प्रकीर्तितः ।
संसारे प्राणिनः सर्वे निवर्तन्ते यथा पुनः ॥ १३.२४३.२१ ॥
బ్రహ్మ నుండి స్థావరాల వరకు చెప్పబడిన సంసారంలో, ప్రాణులన్నీ మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వస్తాయి.
13.243.22
तत्र संसारचक्रस्य मोक्षो ज्ञानेन दृश्यते ।
अध्यात्मतत्वविज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते ॥ १३.२४३.२२ ॥
ఆ సంసార చక్రం నుండి మోక్షం జ్ఞానంతో కనిపిస్తుంది. అధ్యాత్మ తత్త్వ విజ్ఞానమే జ్ఞానం అని చెప్పబడుతుంది.
13.243.23
ज्ञानस्य ग्रहणोपायमाचारं ज्ञानिनस्तथा ।
यथावत्सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वमेकमनाः शृणु ॥ १३.२४३.२३ ॥
జ్ఞానాన్ని పొందే ఉపాయాన్ని, జ్ఞానుల ఆచారాన్ని నేను యథావిధిగా చెబుతాను. ఏకాగ్ర మనసుతో తత్త్వాన్ని విను.
13.243.24
ब्राह्मणः क्षत्रियो वाऽपि भूत्वा पूर्वं गृहे स्थितः ।
आनृण्यं सर्वतः प्राप्य ततस्तान्संत्यजेद्गृहान् ॥ १३.२४३.२४ ॥
బ్రాహ్మణుడైనా క్షత్రియుడైనా, ముందు గృహంలో ఉన్నవాడు అన్ని ఋణాల నుండి విముక్తి పొందిన తరువాత ఆ గృహాలను విడిచిపెట్టాలి.
13.243.25
ततः संत्यज्य गार्हस्थ्यं निश्चितो वनमाश्रयेत् ॥ १३.२४३.२५ ॥
అప్పుడు గృహస్థ జీవితాన్ని విడిచి, దృఢనిశ్చయంతో అడవిని ఆశ్రయించాలి.
13.243.26
वने गुरुं समाज्ञाय दीक्षितो विधिपूर्वकम् ।
दीक्षां प्राप्य यथान्यायं स्ववृत्तं परिपालयेत् ॥ १३.२४३.२६ ॥
అడవిలో గురువును సరిగ్గా గుర్తించి, విధి ప్రకారం దీక్ష పొంది, న్యాయబద్ధంగా తన ఆచారాన్ని పాటించాలి.
13.243.27
गृह्णीयादप्युपाध्यायान्मोक्षज्ञानमनिन्दितः ।
द्विविधं च पुनर्मोक्षं साङ्ख्ययोगमिति स्मृतिः ॥ १३.२४३.२७ ॥
నిర్దోషుడిగా గురువు నుండి మోక్షజ్ఞానాన్ని పొందాలి; స్మృతి ప్రకారం మోక్షం రెండు విధాలు — సాంఖ్యం, యోగం.
13.243.28
पञ्चविंशतिविज्ञानं साङ्ख्यमित्यभिधीयते ।
ऐश्वर्यं देवसारूप्यं योगशास्त्रस्य निर्णयः।
तयोरन्यतरं ज्ञानं शृणुयाच्छिष्यतां गतः ॥ १३.२४३.२८ ॥
ఇరవై ఐదు తత్త్వాల జ్ఞానాన్ని సాంఖ్యం అంటారు; ఐశ్వర్యం, దేవతలతో సమానమైన రూపం యోగశాస్త్ర నిర్ణయం. ఈ రెండింటిలో ఒకదాని జ్ఞానాన్ని శిష్యుడిగా విని తెలుసుకోవాలి.
13.243.29
नाकालो नाप्यकाषायी नाप्यसंवत्सरोषितः ।
नासाङ्ख्ययोगो नाश्राद्धं गुरुणा स्नेहपूर्वकम्।
समः शीतोष्णहर्षादीन्विषहेत स वै मुनिः ॥ १३.२४३.२९ ॥
అకాలంలో కాదు, కాషాయం లేకుండా కాదు, ఒక సంవత్సరం నివసించకుండా కాదు, సాంఖ్య-యోగం లేకుండా కాదు, గురువు ప్రేమతో చేసే శ్రాద్ధం లేకుండా కాదు; సమభావంతో చలి, వేడి, సంతోషం మొదలైనవాటిని సహించేవాడే ముని.
13.243.30
अमृष्यः क्षुत्पिपासाभ्यामुचितेभ्यो निवर्तयेत् ।
त्यजेत्सङ्कल्पजान्ग्रन्थीन्सदा ध्यानपरो भवेत् ॥ १३.२४३.३० ॥
ఆకలి, దాహంతో సహించలేకపోతే, తగిన కర్మల నుండి కూడా వెనుకకు మరలాలి; సంకల్పాల వల్ల పుట్టే ముడులను విడిచి ఎల్లప్పుడూ ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
13.243.31
कुण्डिकाचमसं शिक्यं छत्रं यष्टिमुपानहौ ।
चेलमित्येव नैतेषु स्थापयेत्साम्यमात्मनः ॥ १३.२४३.३१ ॥
కమండలం, తాగే పాత్ర, వేలాడే సంచి, గొడుగు, దండం, చెప్పులు, వస్త్రం — వీటిలో తన ఆత్మను లగ్నం చేయకూడదు.
13.243.32
गुरोः पूर्वं समुत्तिष्ठेज्जघन्यं तस्य संविशेत् ।
नैवाविज्ञाप्य भर्तारमावश्यकमपि व्रजेत् ॥ १३.२४३.३२ ॥
గురువు కంటే ముందు లేవాలి, ఆయన తర్వాత కూర్చోవాలి. యజమానికి తెలియజేయకుండా అవసరమైన పనికి కూడా వెళ్ళకూడదు.
13.243.33
द्विरह्नि स्नानशाटेन संध्ययोरभिषेचनम् ।
एककालाशनं चास् विहितं यतिभिः पुरा ॥ १३.२४३.३३ ॥
రోజులో రెండుసార్లు స్నాన వస్త్రంతో, రెండు సంధ్యల్లో అభిషేకం; ఒక్కసారే భోజనం — ఇది పూర్వకాలం నుండి యతులకు విధించబడింది.
13.243.34
भैक्षं सर्वत्र गृह्णीयाच्चिन्तयेत्सततं निशि ।
कारणे चापि सम्प्राप्ते न ज्ञाप्येत कदाचन ॥ १३.२४३.३४ ॥
భిక్షను అన్ని చోట్ల నుండి స్వీకరించాలి; రాత్రి నిరంతరం ధ్యానించాలి; కారణం ఏర్పడినా ఎప్పుడూ తెలియజేయకూడదు.
13.243.35
ब्रह्मिचर्यं वने वासं शौचमिन्द्रियसंयमः ।
दया च सर्वभूतेषु तस्य धर्मः सनातनः ॥ १३.२४३.३५ ॥
బ్రహ్మచర్యం, అడవిలో నివాసం, శౌచం, ఇంద్రియ నిగ్రహం, సర్వ ప్రాణులపై దయ — ఇదే అతని సనాతన ధర్మం.
13.243.36
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
आत्मयुक्तः परां बुद्धिं लभते पापनाशिनीम् ॥ १३.२४३.३६ ॥
అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడై, తేలికైన ఆహారం తీసుకొని, ఇంద్రియాలను జయించి, ఆత్మలో యుక్తుడైనవాడు పాపాన్ని నశింపజేసే పరమ బుద్ధిని పొందుతాడు.
13.243.37
यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्र्हम सम्पद्यते तदा ॥ १३.२४३.३७ ॥
ఎప్పుడు ఒకడు సర్వప్రాణులపట్ల కర్మతో, మనసుతో, వాక్కుతో పాపభావం చూపడో, అప్పుడు అతడు బ్రహ్మను పొందుతాడు.
13.243.38
अनिष्ठुरोऽनहङ्कारो निर्द्वन्द्वो वीतमत्सरः ।
वीतशोकभयाबाधं पदं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १३.२४३.३८ ॥
కఠినత్వం లేనివాడు, అహంకారం లేనివాడు, ద్వంద్వాలకు అతీతుడు, అసూయ లేనివాడు, శోకభయబాధలు లేనివాడు అత్యుత్తమ పదాన్ని పొందుతాడు.
13.243.39
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
समः शत्रौ च मित्रे च निर्वाणमधिगच्छति ॥ १३.२४३.३९ ॥
నిందను స్తుతిని సమానంగా చూసేవాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, మట్టిముద్దను రాయిని బంగారాన్ని సమంగా చూసేవాడు, శత్రువుపట్ల మిత్రునిపట్ల సమభావం కలవాడు నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.
13.243.40
एवं युक्तसमाचारस्तत्परोऽध्यात्मचिन्तकः ।
ज्ञानाभ्यासेन तेनैव प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १३.२४३.४० ॥
ఈ విధంగా నియమితాచారం కలవాడు, దానియందే తత్పరుడు, ఆత్మచింతనం చేసేవాడు, జ్ఞానాభ్యాసం ద్వారా అదే మార్గంలో పరమగతిని పొందుతాడు.