マハーバーラタ · 章 13.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.244.1
अनुद्विग्नमतेर्जन्तोरस्मिन्संसारमण्डले ।
शोकव्याधिजरादुःखैर्निर्वाणं नोपपद्यते ॥ १३.२४४.१ ॥
この世俗の輪廻の中で、心が乱れていない生き物であっても、悲しみ、病、老い、苦しみによって涅槃は得られない。
13.244.2
तस्मादुद्वेगजननं मनोऽवस्थानपं तथा ।
ज्ञानं ते सम्प्रवक्ष्यामि तन्मूलममृतं हि वै ॥ १३.२४४.२ ॥
それゆえ、心に動揺を生じさせ、また心を安定させる知恵を、あなたに詳しく説こう。その根は実に不死である。
13.244.3
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १३.२४४.३ ॥
悲しみの千の場所と恐れの百の場所が、日々愚かな者に入り込むが、賢者には入らない。
13.244.4
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायञ्शोकस्य पदमाव्रजेत् ॥ १३.२४४.४ ॥
富や妻、息子、父が失われたり死んだりしたとき、「ああ、なんという苦しみか」と考える者は悲しみの境地に至る。
13.244.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये शुभास्तान्न चिन्तयेत् ।
ताननाद्रियमाणस्य शोकबन्धः प्रणश्यति ॥ १३.२४४.५ ॥
財物が過ぎ去ったなら、かつて喜ばしかったものを思い巡らすべきでない。それらを重んじない者の悲しみの絆は滅びる。
13.244.6
सम्प्रयोगादनिष्टस्य विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मानुषा मानसैर्दुःखैः संयुज्यन्तेऽल्पबुद्धयः ॥ १३.२४४.६ ॥
不快なものと結びつき、愛しいものと離れることによって、知恵の浅い人々は心の苦しみに結ばれる。
13.244.7
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
सन्तापेन च युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १३.२४४.७ ॥
死んだもの、失われたもの、過ぎ去ったものを嘆く者は苦悩に結ばれるが、それは彼のもとには戻らない。
13.244.8
उत्पन्नमिह मानुष्ये गर्भप्रभृति मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १३.२४४.८ ॥
人の生に生まれた人間には、胎内からすでに、さまざまな苦しみと喜びが訪れる。
13.244.9
तयोरेकतरो मार्गो यद्येनमभिसंनमेत् ।
सुखं प्राप्य न संहृष्येन्न दुःखं प्राप्य संज्वरेत् ॥ १३.२४४.९ ॥
この二つの道のどちらかが彼に近づいても、楽を得て喜ぶことなく、苦を得て悩むことがあってはならない。
13.244.10
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र स्नेहः प्रवर्तते ।
अनिष्टेनान्वितं पश्येद्यथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १३.२४४.१० ॥
愛情の生じるところでは、その欠点を見る者となるべきである。不快なものと結びついていると見て、速やかに離欲となるように。
13.244.11
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वज्ज्ञातिसमागमः ॥ १३.२४४.११ ॥
大海原で二本の木片が出会い、出会ってはまた離れるように、親族の集まりもまたそうである。
13.244.12
अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः ।
स्नेहस्तत्र न कर्तव्यो विप्रयोगो हि तैर्ध्रुवम् ॥ १३.२४४.१२ ॥
見えないところから現れ、またしても見えないところへ去っていく。彼らに情愛を抱いてはならない、彼らとの別れは確かなのだから。
13.244.13
कुटुम्बपुत्रदारांश्च शरीरं धनसञ्चयम् ।
ऐश्वर्यं स्वस्तिता चेति न मुह्येत्तत्र पण्डितः ॥ १३.२४४.१३ ॥
家族、息子、妻、身体、蓄えた富、権勢と安寧——賢者はそれらに惑わされてはならない。
13.244.14
सुखमेकान्ततो नास्ति शक्रस्यापि त्रिविष्टपे ।
तत्रापि सुमहद्दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १३.२४४.१४ ॥
三界においてインドラにさえ絶対的な幸福はない。そこにも大きな苦しみがあり、幸福は永続して得られない。
13.244.15
सुखस्यान्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
क्षया निचयाः सर्वे पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ॥ १३.२४४.१५ ॥
幸福の対極は苦しみであり、苦しみの後に幸福が来る。すべての蓄えは衰えに終わり、すべての栄達は墜落に終わる。
13.244.16
संयोगा मरणान्तं च जीवितम् ।
उच्छ्रयांश्च निपाताश्च दृष्ट्या प्रत्यक्षतस्त्रयम्।
अनित्यमसुखं चेति व्यवस्येत्सर्वमेव च ॥ १३.२४४.१६ ॥
結合は死に終わり、命もまたそうである。隆盛と衰退、この三つは直接見て取れる。すべては無常で不快であると確信すべきである。
13.244.17
अर्थानामार्जने दुःखमार्जितानां तु रक्षणे ।
नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थं दुःखभाजनम् ॥ १३.२४४.१७ ॥
富を得るのに苦しみがあり、得たものを守るのに苦しみがある。失うのにも、使うのにも苦しみがある。苦しみの器たる富よ、恥あれ。
13.244.18
अर्थवन्तं नरं नित्यं पञ्चाभिघ्नन्ति शत्रवः ।
राजा चोरश्च दायादा भूतानि क्षय एव च ॥ १३.२४४.१८ ॥
富める人は常に五つの敵に襲われる。王、盗賊、相続人、自然の災い、そして衰亡そのもの。
13.244.19
अर्थमेव ह्यनर्थस्य मूलमित्यवधारय ।
न ह्यनर्थाः प्रबाधन्ते नरमर्तविवर्जितम् ॥ १३.२४४.१९ ॥
富こそ不幸の根源だと心得よ。富と死すべき生を離れた人を、不幸は悩ませない。
13.244.20
अर्थप्राप्तिर्महद्दुःखमाकिञ्चिन्यं परं सुखम् ।
उपद्रवेषु चार्थानां दुःखं हि नियतं भवेत् ॥ १३.२४४.२० ॥
富を得ることは大きな苦しみであり、何も持たないことこそ最高の幸福である。富にまつわる災難の中で、苦しみは必ず訪れる。
13.244.21
धनलोभेन तृष्णाया न तृप्तिरुपलभ्यते ।
लब्धाश्रयो विवर्धेत समिद्ध इव पावकः ॥ १३.२४४.२१ ॥
富への貪欲によって渇望は満たされることがない。拠り所を得ると、燃え上がる火のように増大する。
13.244.22
जित्वाऽपि पृथिवीं कृत्स्नां चतुःसागरमेखलाम् ।
सागराणां पुनः पारं जेतुमिच्छत्यसंशयम् ॥ १३.२४४.२२ ॥
四つの海に帯状に囲まれた大地全体を征服したのち、彼は疑いなく再び海の彼方をも征服しようと望む。
13.244.23
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः ।
कोशकारः क्रिमिर्देवि बध्यते हि परिग्रहात् ॥ १३.२४४.२३ ॥
ここで所有はもう十分だ。所有には欠陥がある。女神よ、絹の虫はまさにその所有によって縛られるのだ。
13.244.24
एकोऽपि पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति च ।
एकस्मिन्नेव राष्ट्रे तु स चापि निवसेन्नृपः ॥ १३.२४४.२४ ॥
ただ一人の王が、一つの傘の下に全大地を統治する。しかしその王自身は、ただ一つの国に住むのである。
13.244.25
तस्मिन्राष्ट्रेऽपि नगरमेकमेवाधितिष्ठति ।
नगरेऽपि गृहं चैकं भवेत्तस्य निवेशनम् ॥ १३.२४४.२५ ॥
その王国においても彼は一つの都市に住み、その都市においても彼の住まいはただ一つの家である。
13.244.26
एक एव प्रतिष्ठः स्यादावासस्तद्गृहेऽपि च ।
आवासे शयनं चैकं निशि यत्र प्रलीयते ॥ १३.२४४.२६ ॥
彼の座も一つであるべきで、その家においても彼の住まいは一つである。その住まいには一つの寝床があり、夜そこで彼は眠りに沈む。
13.244.27
शयनस्यार्धमेवास्य स्त्रियाश्चार्धं विधीयते ।
तदनेन प्रसङ्गेन स्वल्पेनैव हि युज्यते ॥ १३.२४४.२७ ॥
彼の寝床の半分だけが彼のものであり、残りの半分は妻のために定められている。ゆえにこの執着によって、彼はわずかなものにさえ縛られる。
13.244.28
सर्वं ममेति सम्मूढो बलं पश्यति बालिशः ।
एवं सर्वोपयोगेषु स्वल्पमस्य प्रयोजनम् ॥ १३.२४४.२८ ॥
「すべては私のものだ」と迷った愚者は、自分の力だけを見る。このように、すべての用途において彼の本当の必要は僅かである。
13.244.29
तण्डुलप्रस्थमात्रेण यात्रा स्यात्सर्वदेहिनाम् ।
ततो भूयस्तरो योगो दुःखाय तपनाय च ॥ १३.२४४.२९ ॥
一握りの米で、身体を持つすべての存在の生の旅は続く。それ以上に執着を広げれば、ただ苦しみと悩みをもたらすだけである。
13.244.30
नास्ति तृष्णासमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १३.२४४.३० ॥
渇望に等しい苦しみはなく、捨離に等しい安らぎもない。すべての欲望を捨て去れば、人はブラフマンの境地に至るにふさわしくなる。
13.244.31
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ १३.२४४.३१ ॥
愚者には捨てがたく、老人が老いても老いることのない、命を奪う病であるその渇愛を捨てる者に、幸福がある。
13.244.32
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कुष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १३.२४४.३२ ॥
欲望は欲望の対象を享受することで決して鎮まらない。ギーを注がれた火のように、それはますます燃え上がる。
13.244.33
अलाभेनैव कामानां शोकं त्यजति पण्डितः ।
आयासविटपस्तीव्रः कामाग्निः कर्षणारणिः।
इन्द्रियार्थैश्च सम्मोह्य दहत्यकुशलं जनम् ॥ १३.२४४.३३ ॥
賢者は欲望が得られないことによってこそ悲しみを捨てる。労苦の枝を持つ激しい欲望の火は、摩擦される火木のようだ。感覚の対象によって人を惑わせ、未熟な者を焼き尽くす。
13.244.34
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य पर्याप्तमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १३.२४४.३४ ॥
地上の稲や大麦、黄金、家畜、女性は一人の人間にさえ十分ではないと見て、人は迷わない。
13.244.35
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १३.२४४.३५ ॥
世間の欲望の快楽も、天界の大いなる至福も、渇愛が滅した幸福の十六分の一にさえ値しない。
13.244.36
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु नैव धीरो नियोजयेत् ।
मनःषष्ठानि संयम्य नित्यमात्मनि योजयेत ॥ १३.२४४.३६ ॥
堅固な人は感覚を感覚の対象に向けてはならない。意を第六とする諸感覚を制御して、常に自己に向けるべきである。
13.244.37
इन्द्रियाणां विसर्गेण दोषमृच्छत्यसंशयम् ।
संनियम्य नु तान्येव ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १३.२४४.३७ ॥
感官を放任すれば、疑いなく過失に陥る。まさにそれらを完全に制御してこそ、成就を得るのである。
13.244.38
षण्णामात्मनि युक्तानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न च पापैर्न चानर्थैः संयुज्येत विचक्षणः ॥ १३.२४४.३८ ॥
自己に結びついた六つ（感官と意）を支配する賢者は、罪にも災厄にも結びつかない。
13.244.39
अप्रमत्तः सदा रक्षेदिन्द्रियाणि विचक्षणः ।
अरक्षितेषु तेष्वाशु नरो नरकमेति हि ॥ १३.२४४.३९ ॥
賢者は常に怠ることなく感官を守るべきである。感官が守られなければ、人は速やかに地獄へ向かう。
13.244.40
हृदि काममयश्चित्रो मोहसञ्चयसम्भवः ।
अज्ञानरूढमूलस्तु विवित्सापरिषेचनः ॥ १३.२४४.४० ॥
心の中には、欲望からなり、多様で、迷いの集積から生じた一本の木がある。その根は無知に深く根を張り、知ろうとする欲がそれに水を注ぐ。
13.244.41
रोषलोभमहास्कन्धः पुरा दुष्कृतसारवान् ।
आयासविटपस्तीव्रशोकपुष्पो भयाङ्कुरः ॥ १३.२४४.४१ ॥
怒りと貪欲がその大きな幹であり、古くから悪行の精髄に満ちている。苦労がその枝、激しい悲しみがその花、恐れがその芽である。
13.244.42
नानासङ्कल्पपत्राढ्यः प्रमादात्परिवर्धितः ।
महतीभिः पिपासाभिः समन्तात्परिवेष्टितः ॥ १३.२४४.४२ ॥
多くの思い込みの葉に富み、怠慢によって育ち、四方を大きな渇愛に取り囲まれている。
13.244.43
संरोहत्यकृतप्रज्ञे पादपः कामसम्भवः ।
नैव रोहति तत्वज्ञे रूढो वा छिद्यते पुनः ॥ १३.२४४.४३ ॥
未熟な智慧の者には、欲望から生じたこの木が芽生える。真理を知る者には芽生えず、育っても再び切り倒される。
13.244.44
कृच्छ्रोपायेष्वनित्येषु निःसारेषु फलेषु च ।
दुःखादिषु दुरन्तेषु कामयोगेषु का रतिः ॥ १३.२४४.४४ ॥
困難な手段、無常で実のない果実、苦に始まり苦に終わる欲望の結合の中に、どんな喜びがあるというのか。
13.244.45
इन्द्रियेषु च जीर्यत्सु च्छिद्यमाने तताऽऽयुषि ।
पुरस्ताच्च स्थिते मृत्यौ किं सुखं पश्यतासुखे ॥ १३.२४४.४५ ॥
感覚は衰え、寿命は断ち切られ、死が目の前に立っている。この苦しみの中に、どんな幸せを見ているのか。
13.244.46
व्याधिभिः पीड्यमानस्य नित्यं शारीरमानसैः ।
नरस्याकृतकृत्यस्य किं सुखं मरणे सति ॥ १३.२४४.४६ ॥
身体と心の病に絶えず苦しめられ、なすべきことを成し遂げていない人には、死が来たとき何の幸せがあろうか。
13.244.47
सञ्चिन्वानं तमेवार्थं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवारण्ये मृत्युरादाय गच्छति ॥ १३.२४४.४७ ॥
欲望に決して満足せず富を蓄え続ける人を、森の虎が獣を捕らえて連れ去るように、死は捕らえて運び去る。
13.244.48
जन्ममृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानस्तु पापान्नोद्विजते जनः ॥ १३.२४४.४८ ॥
生・死・老の苦しみに絶えず襲われ、輪廻の中で焼かれながらも、人は悪行によって動揺することがない。
13.244.49
केनोपायेन मर्त्यानां निवर्त्येते जरान्तकौ ।
यद्यस्ति भगवन्मह्यमेतदाचक्ष्व माचिरम् ॥ १३.२४४.४९ ॥
どのような手段によって、死すべき者の老いと死は退けられるのでしょうか。尊き御方よ、もし私のためにそのような方法があるなら、遅れずにお教えください。
13.244.50
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा केनात्येति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५० ॥
大いなる苦行によって、行為によって、学問によって、あるいは霊薬の服用によって——そのいずれによって人は老いと死を超えるのでしょうか。
13.244.51
नैतदस्ति महाभागे जरामृत्युनिवर्तनम् ।
सर्वलोकेषु जानीहि मोक्षादन्यत्र भामिनि ॥ १३.२४४.५१ ॥
偉大なる御方よ、老いと死を退けるそのような手段はありません。輝ける御方よ、すべての世界において解脱のほかに道はないと知りなさい。
13.244.52
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसाऽपि वा ।
मरणं नातितरते विना मुक्त्या शरीरिणः ॥ १३.२४४.५२ ॥
富によっても、王国によっても、また厳しい苦行によってさえも、身体をもつ者は死を越えることはありません。解脱なしには死を克服できないのです。
13.244.53
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।
न तरन्ति जरामृत्यू निर्वाणाधिगमाद्विना ॥ १३.२४४.५३ ॥
千の馬祀祭も百のヴァージャペーヤ祭も、涅槃の獲得なしには老いと死を渡らせることはできません。
13.244.54
ऐस्वर्यं धनधान्यं च विद्यालाभस्तपस्तथा ।
रसायनप्रयोगाद्वै न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५४ ॥
支配権、富と穀物、学問の獲得、苦行、同じく霊薬の服用——これらのいずれによっても、人は老いと死を超えることはできません。
13.244.55
दानयज्ञतपःशीलरसायनविदोऽपि वा ।
स्वाध्यायनिरता वाऽपि न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५५ ॥
布施、祭祀、苦行、徳行、不老の妙薬に通じた者、あるいはヴェーダの読誦に専念する者であっても、老いと死を越えることはできない。
13.244.56
देवदानवगन्धर्वकिन्नरोरगराक्षसान् ।
स्ववशे कुरुते कालो न कालस्यास्त्यगोचरः ॥ १३.२४४.५६ ॥
時はデーヴァ、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、キンナラ、ウラガ、ラークシャサをみな自らの支配下に置く。時にとって見えないものは何もない。
13.244.57
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
स्रेयं प्रपद्यते ध्यानमजस्रं ध्रुवमव्ययम् ॥ १३.२४४.५७ ॥
日は戻らず、月も戻らず、夜もまた戻らない。最上の禅定は絶え間なく、不動で不滅なるものに至る。
13.244.58
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानामहोरात्रेषु सन्ततम् ॥ १३.२४४.५८ ॥
川の流れが流れ去って戻らないように、死すべき者の寿命を奪いながら、昼も夜も絶え間なく流れ去っていく。
13.244.59
जीवितं सर्वभूतानामक्षयः क्षपयन्नसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १३.२४४.५९ ॥
すべての生き物の命は不変ではない。あの太陽は命を減らしながら沈み、また幾度も昇る。
13.244.60
यस्यां रात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं भवेत् ।
गाधोदके मत्स्य इव किन्नु तस्य कुमारता ॥ १३.२४४.६० ॥
ある夜が過ぎるたびに寿命はさらに短くなる、深い水の魚のように。ならば、その者の幼年とはいったい何か。
13.244.61
मरणं हि शरीरस्य नियतं ध्रुवमेव च ।
तिष्ठन्नपि क्षणं सर्वः कालस्यैति वशं पुनः ॥ १३.२४४.६१ ॥
身体の死は確実で定まっている。しばし立つ者も、またやがて時の支配に落ちる。
13.244.62
न म्रियेरन्न जीर्येरन्यदि स्युः सर्वदेहिनः ।
न चानिष्टं प्रवर्तेत शोको वा प्राणिनं क्वचित् ॥ १३.२४४.६२ ॥
もし全ての有身者が死なず老いもしなければ、何の不幸も起こらず、いかなる生き物にも悲しみが及ぶことはないだろう。
13.244.63
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो भूतेषु तिष्ठति ।
अप्रमत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १३.२४४.६३ ॥
時は怠らずして、怠る生き物の間に立つ。怠らぬ時の滅びに至った者は解放されない。
13.244.64
श्वःकार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
कोपि तद्वेद यत्रासौ मृत्युना नाभिवीक्षितः ॥ १३.२४४.६४ ॥
明日の仕事は今日行い、午前の仕事は午後の前に行うべきである。彼がまだ死に見られていない場所を、誰が知ろうか。
13.244.65
वर्षास्विदं करिष्यामि इदं ग्रीष्मवसन्तयोः ।
इति बालश्चिन्तयति अन्तरायं न बुध्यति ॥ १३.२४४.६५ ॥
「雨季にはこれをし、夏と春にはあれをしよう」と子供は考えるが、その間に生じる障害に気づかない。
13.244.66
इदं मे स्यादिदं मे स्यादित्येवं मनसा नराः ।
अनवाप्तेषु कामेषु ह्रियन्ते मरणं प्रति ॥ १३.२४४.६६ ॥
「これが自分のものになれ、これが自分のものになれ」と心に思う人々は、願望が満たされぬまま死へと運び去られる。
13.244.67
कालपाशेन बद्धानामहन्यहनि जीर्यताम् ।
का श्रद्धा प्राणिनां मार्गे विषमे भ्रमतां सदा ॥ १३.२४४.६७ ॥
時の縄に縛られ、日々老いていき、険しい道を常にさまよう生き物に、どんな信頼があるだろうか。
13.244.68
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ।
फलानामिव पक्वानां सदा हि पतनाद्भयम् ॥ १३.२४४.६८ ॥
若いうちから法を守るべきである。命には前触れがないのだから。熟した果実のように、落ちる恐れは常にある。
13.244.69
मर्त्यस्य किं धनैर्दारैः पुत्रैर्भोगैः प्रियैरपि ।
एकाह्ना सर्वमुत्सृज्य मृत्योस्तु वशमन्वियात्। ॥ १३.२४४.६९ ॥
死すべき人間にとって、富も妻も息子も快楽も愛する人々も何の役に立つだろうか。一日のうちにすべてを捨てて、死の支配下に行かねばならない。
13.244.70
जायामानांश्च सम्प्रेक्ष्य म्रियमाणांस्तथैव च ।
न संवेगोस्ति चेत्पुंसः काष्ठलोसमो हि सः ॥ १३.२४४.७० ॥
生まれる者と死ぬ者を見ても心が動かないのなら、その人は木切れや土くれのようなものである。
13.244.71
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यद्गच्छति सर्वमेवं ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १३.२४४.७१ ॥
滅びゆき、定まらぬ命を持つ者にとって、親族や友人の群れが何の役に立つだろうか。すべてを捨てて去り、一瞬で去った者は戻らない。
13.244.72
एवं चिन्तयतो नित्यं सर्वार्थानामनित्यताम् ।
उद्वेगो जायते शीघ्रं निर्वाणस्य पुरस्सरः ॥ १३.२४४.७२ ॥
このように、あらゆる事物の無常を常に思う者には、やがて動揺が生じる。それは解脱への先駆けである。
13.244.73
तेनोद्वेगेन चाप्यस्य विमर्शो जायते पुनः ।
विमर्शो नाम वैराग्यं सर्वद्रव्येषु जायते ॥ १३.२४४.७३ ॥
その動揺によって、彼の内に再び熟考が生じる。その熟考こそ、あらゆる事物への離欲（ヴァイラーギヤ）と呼ばれる。
13.244.74
वैराग्येण परां शान्तिं लभन्ते मानवाः शुभे ।
मोक्षस्योपनिषद्दिव्यं वैराग्यमिति निश्चितम् ॥ १३.२४४.७४ ॥
吉祥なる女神よ、人は離欲によって最高の寂静を得る。離欲こそ解脱の神聖な秘儀の教えであると確定している。
13.244.75
एतत्ते कथितं देवि वैराग्योत्पादनं वचः ।
एवं सञ्चिन्त्य सञ्चिन्त्य मुच्यन्ते हि मुमुक्षवः ॥ १३.२४४.७५ ॥
女神よ、離欲を生じさせるこの言葉をあなたに語った。このように繰り返し思惟すれば、解脱を求める者は必ず解脱する。