മഹാഭാരതം · അധ്യായം 13.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.244.1
अनुद्विग्नमतेर्जन्तोरस्मिन्संसारमण्डले ।
शोकव्याधिजरादुःखैर्निर्वाणं नोपपद्यते ॥ १३.२४४.१ ॥
ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ ഉദ്വേഗമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ള ജീവിക്കും, ശോകം, രോഗം, വാർധക്യം, ദുഃഖങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിർവാണം ലഭിക്കുന്നില്ല.
13.244.2
तस्मादुद्वेगजननं मनोऽवस्थानपं तथा ।
ज्ञानं ते सम्प्रवक्ष्यामि तन्मूलममृतं हि वै ॥ १३.२४४.२ ॥
അതിനാൽ, മനസ്സിൽ ഉദ്വേഗമുണ്ടാക്കുന്നതും അതിനെ ഉറപ്പിക്കുന്നതുമായ ജ്ഞാനം നിനക്ക് ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം; അതിന്റെ മൂലം അമൃതമാണ്.
13.244.3
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १३.२४४.३ ॥
ദുഃഖത്തിന്റെ ആയിരം സ്ഥാനങ്ങളും ഭയത്തിന്റെ നൂറു സ്ഥാനങ്ങളും ദിവസംതോറും മൂഢനിലേക്കാണ് പ്രവേശിക്കുന്നത്; പണ്ഡിതനിലല്ല.
13.244.4
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायञ्शोकस्य पदमाव्रजेत् ॥ १३.२४४.४ ॥
ധനമോ ഭാര്യയോ പുത്രനോ പിതാവോ നഷ്ടപ്പെട്ടാലോ മരിച്ചാലോ, 'അയ്യോ, എത്ര ദുഃഖം!' എന്നു ചിന്തിച്ച് മനുഷ്യൻ ശോകത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തെത്തുന്നു.
13.244.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये शुभास्तान्न चिन्तयेत् ।
ताननाद्रियमाणस्य शोकबन्धः प्रणश्यति ॥ १३.२४४.५ ॥
വസ്തുക്കൾ കഴിഞ്ഞുപോയാൽ, ഏതൊക്കെ സുഖകരമായിരുന്നുവോ അവയെ ചിന്തിക്കരുത്; അവയെ ആദരിക്കാത്തവന്റെ ശോകബന്ധം നശിക്കുന്നു.
13.244.6
सम्प्रयोगादनिष्टस्य विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मानुषा मानसैर्दुःखैः संयुज्यन्तेऽल्पबुद्धयः ॥ १३.२४४.६ ॥
അനിഷ്ടവുമായുള്ള സംയോഗത്താലും പ്രിയമായതിൽനിന്നുള്ള വിയോഗത്താലും അല്പബുദ്ധികളായ മനുഷ്യർ മാനസികദുഃഖങ്ങളാൽ ബന്ധിതരാകുന്നു.
13.244.7
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
सन्तापेन च युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १३.२४४.७ ॥
മരിച്ചവനെയോ നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെയോ, കടന്നുപോയതിനെയോ ഓർത്ത് ആരു ദുഃഖിക്കുന്നുവോ, അവൻ സന്താപത്തിൽ മുങ്ങുന്നു; അത് അവനിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നില്ല.
13.244.8
उत्पन्नमिह मानुष्ये गर्भप्रभृति मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १३.२४४.८ ॥
മനുഷ്യജന്മത്തിൽ ജനിച്ച മനുഷ്യന് ഗർഭം മുതൽ തന്നെ പലവിധ ദുഃഖങ്ങളും സുഖങ്ങളും വന്നുചേരുന്നു.
13.244.9
तयोरेकतरो मार्गो यद्येनमभिसंनमेत् ।
सुखं प्राप्य न संहृष्येन्न दुःखं प्राप्य संज्वरेत् ॥ १३.२४४.९ ॥
ഇവ രണ്ടിൽ ഒരു വഴി ഇവനെ സമീപിച്ചാൽ, സുഖം ലഭിച്ചു സന്തോഷിക്കരുത്; ദുഃഖം ലഭിച്ചു വേവലാതിപ്പെടരുത്.
13.244.10
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र स्नेहः प्रवर्तते ।
अनिष्टेनान्वितं पश्येद्यथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १३.२४४.१० ॥
എവിടെ സ്നേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ അവിടെ ദോഷം കാണുന്നവനാകണം; അനിഷ്ടത്തോടു കൂടിയതായി അതിനെ കാണണം, അങ്ങനെ വേഗം വിരക്തനാകും.
13.244.11
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वज्ज्ञातिसमागमः ॥ १३.२४४.११ ॥
മഹാസമുദ്രത്തിൽ രണ്ട് മരക്കഷണങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്ന് വീണ്ടും വേർപിരിയുന്നതുപോലെ, ബന്ധുജനങ്ങളുടെ സമാഗമവും അങ്ങനെ തന്നെ.
13.244.12
अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः ।
स्नेहस्तत्र न कर्तव्यो विप्रयोगो हि तैर्ध्रुवम् ॥ १३.२४४.१२ ॥
കാണാതിരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വന്ന് വീണ്ടും കാണാതാകുന്നു; അവരിൽ സ്നേഹം വയ്ക്കരുത്, കാരണം അവരുമായുള്ള വേർപാട് നിശ്ചയമാണ്.
13.244.13
कुटुम्बपुत्रदारांश्च शरीरं धनसञ्चयम् ।
ऐश्वर्यं स्वस्तिता चेति न मुह्येत्तत्र पण्डितः ॥ १३.२४४.१३ ॥
കുടുംബം, പുത്രന്മാർ, ഭാര്യമാർ, ശരീരം, ധനസഞ്ചയം, ഐശ്വര്യം, ക്ഷേമം—ഇവയിൽ ജ്ഞാനി മോഹിക്കരുത്.
13.244.14
सुखमेकान्ततो नास्ति शक्रस्यापि त्रिविष्टपे ।
तत्रापि सुमहद्दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १३.२४४.१४ ॥
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇന്ദ്രനുപോലും പൂർണവും ശാശ്വതവുമായ സുഖമില്ല; അവിടെയും വലിയ ദുഃഖമുണ്ട്, സുഖം എന്നും ലഭിക്കുന്നില്ല.
13.244.15
सुखस्यान्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
क्षया निचयाः सर्वे पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ॥ १३.२४४.१५ ॥
സുഖത്തിന്റെ പിന്നാലെ ദുഃഖം, ദുഃഖത്തിന്റെ പിന്നാലെ സുഖം. എല്ലാ സഞ്ചയങ്ങളും ക്ഷയത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; എല്ലാ ഉയർച്ചകളും പതനത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു.
13.244.16
संयोगा मरणान्तं च जीवितम् ।
उच्छ्रयांश्च निपाताश्च दृष्ट्या प्रत्यक्षतस्त्रयम्।
अनित्यमसुखं चेति व्यवस्येत्सर्वमेव च ॥ १३.२४४.१६ ॥
സംയോഗങ്ങൾ മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ജീവിതവും അങ്ങനെതന്നെ. ഉയർച്ച, പതനം ഈ മൂന്നും നേരിട്ട് കാണേണ്ടതാണ്. എല്ലാം അനിത്യവും ദുഃഖകരവുമാണെന്ന് തീർച്ചയാക്കണം.
13.244.17
अर्थानामार्जने दुःखमार्जितानां तु रक्षणे ।
नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थं दुःखभाजनम् ॥ १३.२४४.१७ ॥
ധനം നേടുന്നതിൽ ദുഃഖം; നേടിയത് സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ദുഃഖം; നാശത്തിൽ ദുഃഖം; ചെലവിൽ ദുഃഖം. ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രമായ ആ ധനത്തിന് ധിക്കാരം.
13.244.18
अर्थवन्तं नरं नित्यं पञ्चाभिघ्नन्ति शत्रवः ।
राजा चोरश्च दायादा भूतानि क्षय एव च ॥ १३.२४४.१८ ॥
ധനവാനായ മനുഷ്യനെ എപ്പോഴും അഞ്ചു ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കുന്നു: രാജാവ്, കള്ളൻ, അവകാശികൾ, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, നാശം.
13.244.19
अर्थमेव ह्यनर्थस्य मूलमित्यवधारय ।
न ह्यनर्थाः प्रबाधन्ते नरमर्तविवर्जितम् ॥ १३.२४४.१९ ॥
സമ്പത്താണ് അനർത്ഥത്തിന്റെ മൂലം എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക. സമ്പത്തും മർത്യജീവിതവും ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യനെ അനർത്ഥങ്ങൾ ബാധിക്കുന്നില്ല.
13.244.20
अर्थप्राप्तिर्महद्दुःखमाकिञ्चिन्यं परं सुखम् ।
उपद्रवेषु चार्थानां दुःखं हि नियतं भवेत् ॥ १३.२४४.२० ॥
സമ്പത്ത് നേടുന്നത് വലിയ ദുഃഖമാണ്; ഒന്നുമില്ലായ്മയാണ് പരമസുഖം. സമ്പത്തിന്റെ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ ദുഃഖം തീർച്ചയായും ഉണ്ടാകും.
13.244.21
धनलोभेन तृष्णाया न तृप्तिरुपलभ्यते ।
लब्धाश्रयो विवर्धेत समिद्ध इव पावकः ॥ १३.२४४.२१ ॥
ധനലോഭത്താൽ തൃഷ്ണയ്ക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല. ആശ്രയം കിട്ടിയാൽ അത് ജ്വലിക്കുന്ന തീപോലെ വളരുന്നു.
13.244.22
जित्वाऽपि पृथिवीं कृत्स्नां चतुःसागरमेखलाम् ।
सागराणां पुनः पारं जेतुमिच्छत्यसंशयम् ॥ १३.२४४.२२ ॥
നാല് സമുദ്രങ്ങൾ മേഖലയായ സമസ്ത ഭൂമിയെയും ജയിച്ചാലും, സംശയമില്ലാതെ അവൻ സമുദ്രങ്ങളുടെ മറുകരയും ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
13.244.23
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः ।
कोशकारः क्रिमिर्देवि बध्यते हि परिग्रहात् ॥ १३.२४४.२३ ॥
ഇവിടെ പരിഗ്രഹം മതി; പരിഗ്രഹം ദോഷമുള്ളതാണ്. ദേവീ, പട്ടുപുഴു തന്റെ പരിഗ്രഹത്താൽത്തന്നെ ബന്ധിതമാകുന്നു.
13.244.24
एकोऽपि पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति च ।
एकस्मिन्नेव राष्ट्रे तु स चापि निवसेन्नृपः ॥ १३.२४४.२४ ॥
ഒരൊറ്റ രാജാവ് സമസ്ത ഭൂമിയെയും ഏകച്ഛത്രമായി ഭരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ആ രാജാവ് ഒരൊറ്റ രാഷ്ട്രത്തിൽത്തന്നെയാണ് വസിക്കുന്നത്.
13.244.25
तस्मिन्राष्ट्रेऽपि नगरमेकमेवाधितिष्ठति ।
नगरेऽपि गृहं चैकं भवेत्तस्य निवेशनम् ॥ १३.२४४.२५ ॥
ആ രാജ്യത്തിലും അവൻ ഒരേ ഒരു നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നു; ആ നഗരത്തിലും അവന്റെ വാസം ഒരേ ഒരു ഗൃഹത്തിലാകുന്നു.
13.244.26
एक एव प्रतिष्ठः स्यादावासस्तद्गृहेऽपि च ।
आवासे शयनं चैकं निशि यत्र प्रलीयते ॥ १३.२४४.२६ ॥
അവന്റെ സ്ഥാനവും ഒന്നുതന്നെ; ആ ഗൃഹത്തിലെ വാസവും ഒന്നുതന്നെ. ആ വാസത്തിൽ ഒരേ ശയനമേ ഉണ്ടാകൂ; അതിൽ രാത്രി അവൻ ലയിക്കുന്നു.
13.244.27
शयनस्यार्धमेवास्य स्त्रियाश्चार्धं विधीयते ।
तदनेन प्रसङ्गेन स्वल्पेनैव हि युज्यते ॥ १३.२४४.२७ ॥
അവന്റെ ശയനത്തിൽ പകുതി മാത്രമേ അവന്റേതാകൂ; ബാക്കി പകുതി അവന്റെ ഭാര്യയ്ക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഈ ബന്ധത്താൽ അവൻ അല്പംകൊണ്ടുതന്നെ ബന്ധിതനാകുന്നു.
13.244.28
सर्वं ममेति सम्मूढो बलं पश्यति बालिशः ।
एवं सर्वोपयोगेषु स्वल्पमस्य प्रयोजनम् ॥ १३.२४४.२८ ॥
'എല്ലാം എന്റേതാണ്' എന്ന മോഹത്തിൽപ്പെട്ട മൂഢൻ തന്റെ ബലം മാത്രം കാണുന്നു. ഇപ്രകാരം എല്ലാ ഉപയോഗങ്ങളിലും അവന്റെ ആവശ്യം സ്വല്പമേയുള്ളൂ.
13.244.29
तण्डुलप्रस्थमात्रेण यात्रा स्यात्सर्वदेहिनाम् ।
ततो भूयस्तरो योगो दुःखाय तपनाय च ॥ १३.२४४.२९ ॥
ഒരു തണ്ഡുലപ്രസ്ഥം അളവ് അരികൊണ്ടുതന്നെ ദേഹധാരികളായ എല്ലാവരുടെയും ജീവിതയാത്ര നടക്കാം. അതിനപ്പുറമുള്ള അധിക ബന്ധം ദുഃഖത്തിനും സന്താപത്തിനും മാത്രമാണ്.
13.244.30
नास्ति तृष्णासमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १३.२४४.३० ॥
തൃഷ്ണയ്ക്ക് തുല്യമായ ദുഃഖമില്ല; ത്യാഗത്തിന് തുല്യമായ സുഖമില്ല. എല്ലാ കാമനകളും ഉപേക്ഷിച്ച് മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഭാവത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.
13.244.31
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ १३.२४४.३१ ॥
ദുർമതികൾക്ക് ഉപേക്ഷിക്കാനാകാത്തതും വൃദ്ധനിലും വാർധക്യം പ്രാപിക്കാത്തതും പ്രാണനാശകമായ രോഗവുമായ ആ തൃഷ്ണയെ ത്യജിക്കുന്നവന് സുഖമുണ്ട്.
13.244.32
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कुष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १३.२४४.३२ ॥
ആഗ്രഹം ഒരിക്കലും കാമ്യവസ്തുക്കളുടെ ഉപഭോഗത്താൽ ശമിക്കുന്നില്ല; നെയ്യൊഴിക്കുമ്പോൾ തീ വർധിക്കുന്നതുപോലെ അത് വീണ്ടും വർധിക്കുന്നു.
13.244.33
अलाभेनैव कामानां शोकं त्यजति पण्डितः ।
आयासविटपस्तीव्रः कामाग्निः कर्षणारणिः।
इन्द्रियार्थैश्च सम्मोह्य दहत्यकुशलं जनम् ॥ १३.२४४.३३ ॥
കാമ്യവസ്തുക്കൾ ലഭിക്കായ്കയാൽ തന്നെ പണ്ഡിതൻ ശോകം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. പ്രയാസമെന്ന ശാഖകളുള്ള, തീക്ഷ്ണമായ കാമാഗ്നി കടയുന്ന അരണിപോലെയാണ്; ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളാൽ മോഹിപ്പിച്ച് അകുശലനായ മനുഷ്യനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
13.244.34
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य पर्याप्तमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १३.२४४.३४ ॥
ഭൂമിയിലുള്ള അരി, യവം, സ്വർണം, പശുക്കൾ, സ്ത്രീകൾ — ഇവ ഒരാൾക്കുപോലും മതിയാവില്ല എന്നു കണ്ട് മനുഷ്യൻ മോഹിക്കുന്നില്ല.
13.244.35
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १३.२४४.३५ ॥
ലോകത്തിലെ കാമസുഖവും ദിവ്യമായ മഹാസുഖവും തൃഷ്ണാക്ഷയസുഖത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരംശത്തിന് പോലും യോഗ്യമല്ല.
13.244.36
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु नैव धीरो नियोजयेत् ।
मनःषष्ठानि संयम्य नित्यमात्मनि योजयेत ॥ १३.२४४.३६ ॥
ധീരൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കരുത്; മനസ്സ് ആറാമതായുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് എന്നും ആത്മാവിൽ യോജിപ്പിക്കണം.
13.244.37
इन्द्रियाणां विसर्गेण दोषमृच्छत्यसंशयम् ।
संनियम्य नु तान्येव ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १३.२४४.३७ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അഴിച്ചുവിടുന്നതിനാൽ സംശയമില്ലാതെ ദോഷം വന്നുചേരുന്നു; അവയെത്തന്നെ നന്നായി നിയന്ത്രിച്ചശേഷം സിദ്ധി നേടണം.
13.244.38
षण्णामात्मनि युक्तानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न च पापैर्न चानर्थैः संयुज्येत विचक्षणः ॥ १३.२४४.३८ ॥
ആത്മാവിൽ യോജിപ്പിച്ച ആറിനെയും (ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും മനസ്സിനെയും) ആധിപത്യത്തിലാക്കുന്നവൻ, വിവേകി, പാപങ്ങളോടും അനർത്ഥങ്ങളോടും ചേരുകയില്ല.
13.244.39
अप्रमत्तः सदा रक्षेदिन्द्रियाणि विचक्षणः ।
अरक्षितेषु तेष्वाशु नरो नरकमेति हि ॥ १३.२४४.३९ ॥
വിവേകി എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കാക്കണം; അവ കാക്കപ്പെടാതിരുന്നാൽ മനുഷ്യൻ വേഗം നരകത്തിലെത്തും.
13.244.40
हृदि काममयश्चित्रो मोहसञ्चयसम्भवः ।
अज्ञानरूढमूलस्तु विवित्सापरिषेचनः ॥ १३.२४४.४० ॥
ഹൃദയത്തിൽ കാമമയവും വിചിത്രവും മോഹസഞ്ചയത്തിൽ നിന്നുണ്ടായതുമായ ഒരു വൃക്ഷമുണ്ട്; അതിന്റെ വേര് അജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു; അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹം അതിനെ നനയ്ക്കുന്നു.
13.244.41
रोषलोभमहास्कन्धः पुरा दुष्कृतसारवान् ।
आयासविटपस्तीव्रशोकपुष्पो भयाङ्कुरः ॥ १३.२४४.४१ ॥
ക്രോധവും ലോഭവുമാണ് അതിന്റെ മഹാസ്കന്ധം; പണ്ടേ ദുഷ്കൃതങ്ങളുടെ സാരം നിറഞ്ഞത്; പ്രയാസമാണ് അതിന്റെ ശാഖകൾ; കടുത്ത ശോകമാണ് അതിന്റെ പൂക്കൾ; ഭയമാണ് അതിന്റെ മുളകൾ.
13.244.42
नानासङ्कल्पपत्राढ्यः प्रमादात्परिवर्धितः ।
महतीभिः पिपासाभिः समन्तात्परिवेष्टितः ॥ १३.२४४.४२ ॥
നാനാവിധ സങ്കൽപ്പങ്ങളാകുന്ന ഇലകളാൽ സമൃദ്ധം; അശ്രദ്ധയാൽ വളർന്നത്; എല്ലാ വശത്തും വലിയ ദാഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടത്.
13.244.43
संरोहत्यकृतप्रज्ञे पादपः कामसम्भवः ।
नैव रोहति तत्वज्ञे रूढो वा छिद्यते पुनः ॥ १३.२४४.४३ ॥
അപക്വമായ ബുദ്ധിയുള്ളവനിൽ കാമത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ഈ വൃക്ഷം മുളയ്ക്കുന്നു. തത്ത്വജ്ഞനിൽ അത് മുളയ്ക്കുന്നില്ല; മുളച്ചാലും വീണ്ടും മുറിക്കപ്പെടുന്നു.
13.244.44
कृच्छ्रोपायेष्वनित्येषु निःसारेषु फलेषु च ।
दुःखादिषु दुरन्तेषु कामयोगेषु का रतिः ॥ १३.२४४.४४ ॥
കഷ്ടപ്പെട്ട് നേടുന്ന ഉപായങ്ങളിലും അനിത്യവും സാരശൂന്യവുമായ ഫലങ്ങളിലും ദുഃഖത്തിൽ തുടങ്ങി ദുഃഖത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന കാമയോഗങ്ങളിലും എന്ത് സുഖമാണുള്ളത്?
13.244.45
इन्द्रियेषु च जीर्यत्सु च्छिद्यमाने तताऽऽयुषि ।
पुरस्ताच्च स्थिते मृत्यौ किं सुखं पश्यतासुखे ॥ १३.२४४.४५ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജീർണിക്കുന്നു, ആയുസ്സ് മുറിഞ്ഞുപോകുന്നു, മരണം മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു; ഈ ദുഃഖാവസ്ഥയിൽ നിങ്ങൾ ഏത് സുഖം കാണുന്നു?
13.244.46
व्याधिभिः पीड्यमानस्य नित्यं शारीरमानसैः ।
नरस्याकृतकृत्यस्य किं सुखं मरणे सति ॥ १३.२४४.४६ ॥
ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും രോഗങ്ങളാൽ നിരന്തരം പീഡിതനും കർത്തവ്യം പൂർത്തിയാകാത്തവനുമായ മനുഷ്യന് മരണം വരുമ്പോൾ എന്ത് സുഖം?
13.244.47
सञ्चिन्वानं तमेवार्थं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवारण्ये मृत्युरादाय गच्छति ॥ १३.२४४.४७ ॥
ആഗ്രഹങ്ങളാൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തനാകാതെ സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്ന ആ മനുഷ്യനെ, കാട്ടിൽ പുലി മൃഗത്തെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ മൃത്യു പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു.
13.244.48
जन्ममृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानस्तु पापान्नोद्विजते जनः ॥ १३.२४४.४८ ॥
ജനനം, മരണം, വാർധക്യം എന്നീ ദുഃഖങ്ങളാൽ നിരന്തരം വേട്ടയാടപ്പെട്ട്, സംസാരത്തിൽ വേവുന്നവനായിട്ടും മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽനിന്ന് ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
13.244.49
केनोपायेन मर्त्यानां निवर्त्येते जरान्तकौ ।
यद्यस्ति भगवन्मह्यमेतदाचक्ष्व माचिरम् ॥ १३.२४४.४९ ॥
ഏത് ഉപായത്താൽ മർത്യരുടെ വാർദ്ധക്യവും മരണവും തിരിച്ചുവിടാം? ഭഗവാനേ, അങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും എനിക്കുണ്ടെങ്കിൽ വേഗം പറഞ്ഞുതരൂ.
13.244.50
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा केनात्येति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५० ॥
മഹത്തായ തപസ്സിനാലോ, കർമ്മത്താലോ, ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ രസായന പ്രയോഗങ്ങളാലോ — ഏതിനാൽ മനുഷ്യൻ വാർദ്ധക്യത്തെയും മരണത്തെയും കടക്കുന്നു?
13.244.51
नैतदस्ति महाभागे जरामृत्युनिवर्तनम् ।
सर्वलोकेषु जानीहि मोक्षादन्यत्र भामिनि ॥ १३.२४४.५१ ॥
മഹാഭാഗ്യവതീ, വാർദ്ധക്യത്തെയും മരണത്തെയും തിരിച്ചയക്കുന്ന ഉപായം ഇതല്ല. ഭാമിനീ, സർവ്വലോകങ്ങളിലും മോക്ഷമല്ലാതെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ലെന്ന് അറിയുക.
13.244.52
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसाऽपि वा ।
मरणं नातितरते विना मुक्त्या शरीरिणः ॥ १३.२४४.५२ ॥
ധനത്താലും രാജ്യത്താലും കഠിനതപസ്സിനാലും പോലും ദേഹധാരി മരണത്തെ കടക്കുന്നില്ല; മുക്തിയില്ലാതെ അവൻ മരണത്തെ മറികടക്കുന്നില്ല.
13.244.53
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।
न तरन्ति जरामृत्यू निर्वाणाधिगमाद्विना ॥ १३.२४४.५३ ॥
ആയിരം അശ്വമേധങ്ങളും നൂറ് വാജപേയങ്ങളും നിർവ്വാണപ്രാപ്തിയില്ലാതെ വാർദ്ധക്യത്തെയും മരണത്തെയും കടത്തുന്നില്ല.
13.244.54
ऐस्वर्यं धनधान्यं च विद्यालाभस्तपस्तथा ।
रसायनप्रयोगाद्वै न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५४ ॥
ഐശ്വര്യം, ധനധാന്യങ്ങൾ, വിദ്യാലാഭം, തപസ്സ്, അതുപോലെ രസായന പ്രയോഗങ്ങൾ — ഇവയാലും മനുഷ്യർ വാർദ്ധക്യത്തെയും മരണത്തെയും കടക്കുന്നില്ല.
13.244.55
दानयज्ञतपःशीलरसायनविदोऽपि वा ।
स्वाध्यायनिरता वाऽपि न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५५ ॥
ദാനം, യജ്ഞം, തപസ്സ്, ശീലം, രസായനം എന്നിവ അറിയുന്നവരോ സ്വാധ്യായത്തിൽ മുഴുകിയവരോ ആയാലും അവർ വാർദ്ധക്യത്തെയും മരണത്തെയും കടക്കുന്നില്ല.
13.244.56
देवदानवगन्धर्वकिन्नरोरगराक्षसान् ।
स्ववशे कुरुते कालो न कालस्यास्त्यगोचरः ॥ १३.२४४.५६ ॥
കാലം ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും ഉരഗങ്ങളെയും രാക്ഷസന്മാരെയും തന്റെ വശത്തിലാക്കുന്നു; കാലത്തിന് അഗോചരമായ ഒന്നുമില്ല.
13.244.57
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
स्रेयं प्रपद्यते ध्यानमजस्रं ध्रुवमव्ययम् ॥ १३.२४४.५७ ॥
ദിവസങ്ങൾ മടങ്ങിവരുന്നില്ല, മാസങ്ങളും രാത്രികളും വീണ്ടും വരുന്നില്ല. ശ്രേഷ്ഠമായ ധ്യാനം നിരന്തരവും സ്ഥിരവും അക്ഷയവുമായതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
13.244.58
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानामहोरात्रेषु सन्ततम् ॥ १३.२४४.५८ ॥
നദികളുടെ പ്രവാഹങ്ങൾ ഒഴുകുന്നു, മടങ്ങുന്നില്ല; അതുപോലെ മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സെടുത്ത് പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
13.244.59
जीवितं सर्वभूतानामक्षयः क्षपयन्नसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १३.२४४.५९ ॥
സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും ജീവിതം അക്ഷയമല്ല; ആ ആദിത്യൻ അതിനെ ക്ഷയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അസ്തമിക്കുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു.
13.244.60
यस्यां रात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं भवेत् ।
गाधोदके मत्स्य इव किन्नु तस्य कुमारता ॥ १३.२४४.६० ॥
ഏത് രാത്രി കഴിഞ്ഞാൽ ആയുസ്സ് കൂടുതൽ കുറയുമോ, ആഴമുള്ള വെള്ളത്തിലെ മത്സ്യംപോലെ; എങ്കിൽ അവന്റെ ബാല്യം എവിടെ?
13.244.61
मरणं हि शरीरस्य नियतं ध्रुवमेव च ।
तिष्ठन्नपि क्षणं सर्वः कालस्यैति वशं पुनः ॥ १३.२४४.६१ ॥
ശരീരത്തിന്റെ മരണം നിശ്ചിതവും സ്ഥിരവുമാണ്. ക്ഷണനേരം നിൽക്കുന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും കാലത്തിന്റെ വശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
13.244.62
न म्रियेरन्न जीर्येरन्यदि स्युः सर्वदेहिनः ।
न चानिष्टं प्रवर्तेत शोको वा प्राणिनं क्वचित् ॥ १३.२४४.६२ ॥
എല്ലാ ദേഹികളും മരിക്കാതെയും വാർധക്യം പ്രാപിക്കാതെയും ഇരുന്നാൽ ഒരു ദോഷവും സംഭവിക്കില്ല; ഒരു ജീവിയെയും ശോകം ബാധിക്കില്ല.
13.244.63
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो भूतेषु तिष्ठति ।
अप्रमत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १३.२४४.६३ ॥
കാലം ജാഗരൂകമായി അശ്രദ്ധരായ ജീവികളുടെ ഇടയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ജാഗരൂകമായ കാലത്തിന്റെ നാശം പ്രാപിച്ചവൻ മോചനം നേടുന്നില്ല.
13.244.64
श्वःकार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
कोपि तद्वेद यत्रासौ मृत्युना नाभिवीक्षितः ॥ १३.२४४.६४ ॥
നാളത്തെ പ്രവൃത്തി ഇന്നുതന്നെ ചെയ്യണം; പൂർവാഹ്നത്തിലെ പ്രവൃത്തി അപരാഹ്നത്തിന് മുമ്പ് ചെയ്യണം. മരണം ഇതുവരെ കാണാത്ത ഇടം ആർക്കറിയാം?
13.244.65
वर्षास्विदं करिष्यामि इदं ग्रीष्मवसन्तयोः ।
इति बालश्चिन्तयति अन्तरायं न बुध्यति ॥ १३.२४४.६५ ॥
'മഴക്കാലത്ത് ഇത് ചെയ്യും, വേനലിലും വസന്തത്തിലും ഇത്' എന്ന് ബാലൻ ചിന്തിക്കുന്നു; ഇടയിൽ വരുന്ന തടസ്സം അവൻ അറിയുന്നില്ല.
13.244.66
इदं मे स्यादिदं मे स्यादित्येवं मनसा नराः ।
अनवाप्तेषु कामेषु ह्रियन्ते मरणं प्रति ॥ १३.२४४.६६ ॥
'ഇത് എനിക്ക് ഉണ്ടാകട്ടെ, ഇത് എനിക്ക് ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്ന് മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിക്കാതെ തന്നെ മരണത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
13.244.67
कालपाशेन बद्धानामहन्यहनि जीर्यताम् ।
का श्रद्धा प्राणिनां मार्गे विषमे भ्रमतां सदा ॥ १३.२४४.६७ ॥
കാലപാശത്താൽ ബന്ധിതരും ദിനംതോറും ജീർണ്ണിക്കുന്നവരും വിഷമമായ വഴിയിൽ എപ്പോഴും അലയുന്നവരുമായ ജീവികൾക്ക് എന്ത് വിശ്വാസമുണ്ട്?
13.244.68
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ।
फलानामिव पक्वानां सदा हि पतनाद्भयम् ॥ १३.२४४.६८ ॥
യൗവനത്തിൽ തന്നെ ധർമ്മശീലനാകണം; ജീവിതത്തിന് മുന്നറിയിപ്പൊന്നുമില്ല. പഴുത്ത ഫലങ്ങൾ പോലെ വീഴുമെന്ന ഭയം എപ്പോഴുമുണ്ട്.
13.244.69
मर्त्यस्य किं धनैर्दारैः पुत्रैर्भोगैः प्रियैरपि ।
एकाह्ना सर्वमुत्सृज्य मृत्योस्तु वशमन्वियात्। ॥ १३.२४४.६९ ॥
മർത്യന് ധനം, ഭാര്യമാർ, പുത്രന്മാർ, ഭോഗങ്ങൾ, പ്രിയജനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ മൃത്യുവിന്റെ വശത്തേക്ക് പോകണം.
13.244.70
जायामानांश्च सम्प्रेक्ष्य म्रियमाणांस्तथैव च ।
न संवेगोस्ति चेत्पुंसः काष्ठलोसमो हि सः ॥ १३.२४४.७० ॥
ജനിക്കുന്നവരെയും മരിക്കുന്നവരെയും കണ്ടിട്ടും മനുഷ്യന് സംവേഗം ഉണ്ടാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവൻ മരക്കഷണം പോലെയോ മണ്ണുകട്ട പോലെയോ ആണ്.
13.244.71
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यद्गच्छति सर्वमेवं ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १३.२४४.७१ ॥
നശിക്കുന്നവനും അസ്ഥിരമായ ജീവിതമുള്ളവനുമായ മനുഷ്യന് ബന്ധുക്കളും മിത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടവും കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ പോകുന്നു; ഒരു നിമിഷത്തിൽ പോയവൻ മടങ്ങിവരുന്നില്ല.
13.244.72
एवं चिन्तयतो नित्यं सर्वार्थानामनित्यताम् ।
उद्वेगो जायते शीघ्रं निर्वाणस्य पुरस्सरः ॥ १३.२४४.७२ ॥
ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും സർവ്വ വസ്തുക്കളുടെയും അനിത്യത ചിന്തിക്കുന്നവന് വേഗം ഉദ്വേഗം ഉണ്ടാകുന്നു; അത് നിർവാണത്തിന്റെ മുൻഗാമിയാണ്.
13.244.73
तेनोद्वेगेन चाप्यस्य विमर्शो जायते पुनः ।
विमर्शो नाम वैराग्यं सर्वद्रव्येषु जायते ॥ १३.२४४.७३ ॥
ആ ഉദ്വേഗത്താൽ അവനിൽ വീണ്ടും വിചാരം ഉണ്ടാകുന്നു. ആ വിചാരമാണ് എല്ലാ വസ്തുക്കളോടുമുള്ള വൈരാഗ്യം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
13.244.74
वैराग्येण परां शान्तिं लभन्ते मानवाः शुभे ।
मोक्षस्योपनिषद्दिव्यं वैराग्यमिति निश्चितम् ॥ १३.२४४.७४ ॥
ശുഭേ, വൈരാഗ്യത്താൽ മനുഷ്യർ പരമശാന്തി നേടുന്നു. വൈരാഗ്യമാണ് മോക്ഷത്തിന്റെ ദിവ്യമായ ഉപനിഷത്ത് എന്നത് നിശ്ചയം.
13.244.75
एतत्ते कथितं देवि वैराग्योत्पादनं वचः ।
एवं सञ्चिन्त्य सञ्चिन्त्य मुच्यन्ते हि मुमुक्षवः ॥ १३.२४४.७५ ॥
ദേവീ, വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ വചനം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ച് മുമുക്ഷുക്കൾ തീർച്ചയായും മുക്തരാകുന്നു.